રામાયણ · અધ્યાય 2.029

તતઃ શાસનમ્ આજ્ઞાય ભ્રાતુઃ શુભતરં પ્રિયમ્
ગત્વા સ પ્રવિવેશાશુ સુયજ્ઞસ્ય નિવેશનમ્

તં વિપ્રમ્ અગ્ન્યગારસ્થં વન્દિત્વા લક્ષ્મણો ઽબ્રવીત્
સખે ઽભ્યાગચ્છ પશ્ય ત્વં વેશ્મ દુષ્કરકારિણઃ

તતઃ સંધ્યામ્ ઉપાસ્યાશુ ગત્વા સૌમિત્રિણા સહ
જુષ્ટં તત્ પ્રાવિશલ્ લક્ષ્મ્યા રમ્યં રામનિવેશનમ્

તમ્ આગતં વેદવિદં પ્રાઞ્જલિઃ સીતયા સહ
સુયજ્ઞમ્ અભિચક્રામ રાઘવો ઽગ્નિમ્ ઇવાર્ચિતમ્

જાતરૂપમયૈર્ મુખ્યૈર્ અઙ્ગદૈઃ કુણ્ડલૈઃ શુભૈઃ
સહેમ સૂત્રૈર્ મણિભિઃ કેયૂરૈર્ વલયૈર્ અપિ

અન્યૈશ્ ચ રત્નૈર્ બહુભિઃ કાકુત્સ્થઃ પ્રત્યપૂજયત્
સુયજ્ઞં સ તદોવાચ રામઃ સીતાપ્રચોદિતઃ

હારં ચ હેમસૂત્રં ચ ભાર્યાયૈ સૌમ્ય હારય
રશનાં ચાધુના સીતા દાતુમ્ ઇચ્છતિ તે સખે

પર્યઙ્કમ્ અગ્ર્યાસ્તરણં નાનારત્નવિભૂષિતમ્
તમ્ અપીચ્છતિ વૈદેહી પ્રતિષ્ઠાપયિતું ત્વયિ

નાગઃ શત્રું જયો નામ માતુલો યં દદૌ મમ
તં તે ગજસહસ્રેણ દદામિ દ્વિજપુંગવ

ઇત્ય્ ઉક્તઃ સ હિ રામેણ સુયજ્ઞઃ પ્રતિગૃહ્ય તત્
રામલક્ષ્મણસીતાનાં પ્રયુયોજાશિષઃ શિવાઃ

અથ ભ્રાતરમ્ અવ્યગ્રં પ્રિયં રામઃ પ્રિયંવદઃ
સૌમિત્રિં તમ્ ઉવાચેદં બ્રહ્મેવ ત્રિદશેશ્વરમ્

અગસ્ત્યં કૌશિકં ચૈવ તાવ્ ઉભૌ બ્રાહ્મણોત્તમૌ
અર્ચયાહૂય સૌમિત્રે રત્નૈઃ સસ્યમ્ ઇવામ્બુભિઃ

કૌસલ્યાં ચ ય આશીર્ભિર્ ભક્તઃ પર્યુપતિષ્ઠતિ
આચાર્યસ્ તૈત્તિરીયાણામ્ અભિરૂપશ્ ચ વેદવિત્

તસ્ય યાનં ચ દાસીશ્ ચ સૌમિત્રે સંપ્રદાપય
કૌશેયાનિ ચ વસ્ત્રાણિ યાવત્ તુષ્યતિ સ દ્વિજઃ

સૂતશ્ ચિત્રરથશ્ ચાર્યઃ સચિવઃ સુચિરોષિતઃ
તોષયૈનં મહાર્હૈશ્ ચ રત્નૈર્ વસ્ત્રૈર્ ધનૈસ્ તથા

શાલિવાહસહસ્રં ચ દ્વે શતે ભદ્રકાંસ્ તથા
વ્યઞ્જનાર્થં ચ સૌમિત્રે ગોસહસ્રમ્ ઉપાકુરુ

તતઃ સ પુરુષવ્યાઘ્રસ્ તદ્ ધનં લક્ષ્મણઃ સ્વયમ્
યથોક્તં બ્રાહ્મણેન્દ્રાણામ્ અદદાદ્ ધનદો યથા

અથાબ્રવીદ્ બાષ્પકલાંસ્ તિષ્ઠતશ્ ચોપજીવિનઃ
સંપ્રદાય બહુ દ્રવ્યમ્ એકૈકસ્યોપજીવિનઃ

લક્ષ્મણસ્ય ચ યદ્ વેશ્મ ગૃહં ચ યદ્ ઇદં મમ
અશૂન્યં કાર્યમ્ એકૈકં યાવદાગમનં મમ

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા દુઃખિતં સર્વં જનં તમ્ ઉપજીવિનમ્
ઉવાચેદં ધનધ્યક્ષં ધનમ્ આનીયતામ્ ઇતિ
તતો ઽસ્ય ધનમ્ આજહ્રુઃ સર્વમ્ એવોપજીવિનઃ

તતઃ સ પુરુષવ્યાઘ્રસ્ તદ્ ધનં સહલક્ષ્મણઃ
દ્વિજેભ્યો બાલવૃદ્ધેભ્યઃ કૃપણેભ્યો ઽભ્યદાપયત્

તત્રાસીત્ પિઙ્ગલો ગાર્ગ્યસ્ ત્રિજટો નામ વૈ દ્વિજઃ
આ પઞ્ચમાયાઃ કક્ષ્યાયા નૈનં કશ્ ચિદ્ અવારયત્

સ રાજપુત્રમ્ આસાદ્ય ત્રિજટો વાક્યમ્ અબ્રવીત્
નિર્ધનો બહુપુત્રો ઽસ્મિ રાજપુત્ર મહાયશઃ
ઉઞ્છવૃત્તિર્ વને નિત્યં પ્રત્યવેક્ષસ્વ મામ્ ઇતિ

તમ્ ઉવાચ તતો રામઃ પરિહાસસમન્વિતમ્
ગવાં સહસ્રમ્ અપ્ય્ એકં ન તુ વિશ્રાણિતં મયા
પરિક્ષિપસિ દણ્ડેન યાવત્ તાવદ્ અવાપ્સ્યસિ

સ શાટીં ત્વરિતઃ કટ્યાં સંભ્રાન્તઃ પરિવેષ્ટ્ય તામ્
આવિધ્ય દણ્ડં ચિક્ષેપ સર્વપ્રાણેન વેગિતઃ

ઉવાચ ચ તતો રામસ્ તં ગાર્ગ્યમ્ અભિસાન્ત્વયન્
મન્યુર્ ન ખલુ કર્તવ્યઃ પરિહાસો હ્ય્ અયં મમ

તતઃ સભાર્યસ્ ત્રિજટો મહામુનિર્ ગવામ્ અનીકં પ્રતિગૃહ્ય મોદિતઃ
યશોબલપ્રીતિસુખોપબૃંહિણીસ્ તદ્ આશિષઃ પ્રત્યવદન્ મહાત્મનઃ