रामायण · अध्याय 2.025

स एवं ब्रुवतीं सीतां धर्मज्ञो धर्मवत्सलः
निवर्तनार्थे धर्मात्मा वाक्यम् एतद् उवाच ह

सीते महाकुलीनासि धर्मे च निरता सदा
इहाचर स्वधर्मं त्वं मा यथा मनसः सुखम्

सीते यथा त्वां वक्ष्यामि तथा कार्यं त्वयाबले
वने दोषा हि बहवो वदतस् तान् निबोध मे

सीते विमुच्यताम् एषा वनवासकृता मतिः
बहुदोषं हि कान्तारं वनम् इत्य् अभिधीयते

हितबुद्ध्या खलु वचो मयैतद् अभिधीयते
सदा सुखं न जानामि दुःखम् एव सदा वनम्

गिरिनिर्झरसंभूता गिरिकन्दरवासिनाम्
सिंहानां निनदा दुःखाः श्रोतुं दुःखम् अतो वनम्

सुप्यते पर्णशय्यासु स्वयं भग्नासु भूतले
रात्रिषु श्रमखिन्नेन तस्माद् दुःखतरं वनम्

उपवासश् च कर्तव्या यथाप्राणेन मैथिलि
जटाभारश् च कर्तव्यो वल्कलाम्बरधारिणा

अतीव वातस् तिमिरं बुभुक्षा चात्र नित्यशः
भयानि च महान्त्य् अत्र ततो दुःखतरं वनम्

सरीसृपाश् च बहवो बहुरूपाश् च भामिनि
चरन्ति पृथिवीं दर्पाद् अतो दुखतरं वनम्

नदीनिलयनाः सर्पा नदीकुटिलगामिनः
तिष्ठन्त्य् आवृत्य पन्थानम् अतो दुःखतरं वनम्

पतंगा वृश्चिकाः कीटा दंशाश् च मशकैः सह
बाधन्ते नित्यम् अबले सर्वं दुःखम् अतो वनम्

द्रुमाः कण्टकिनश् चैव कुशकाशाश् च भामिनि
वने व्याकुलशाखाग्रास् तेन दुःखतरं वनम्

तद् अलं ते वनं गत्वा क्षमं न हि वनं तव
विमृशन्न् इह पश्यामि बहुदोषतरं वनम्

वनं तु नेतुं न कृता मतिस् तदा बभूव रामेण यदा महात्मना
न तस्य सीता वचनं चकार तत् ततो ऽब्रवीद् रामम् इदं सुदुःखिता