रामायण (संशोधित पाठ) · अध्याय 2.48

ते तु तस्मिन् महावृक्ष उषित्वा रजनीं शिवाम्
विमले ऽभ्युदिते सूर्ये तस्माद् देशात् प्रतस्थिरे ॥

यत्र भागीरथी गङ्गा यमुनाम् अभिवर्तते
जग्मुस् तं देशम् उद्दिश्य विगाह्य सुमहद् वनम् ॥

ते भूमिम् आगान् विविधान् देशांश् चापि मनोरमान्
अदृष्टपूर्वान् पश्यन्तस् तत्र तत्र यशस्विनः ॥

यथाक्षेमेण गच्छन् स पश्यंश् च विविधान् द्रुमान्
निवृत्तमात्रे दिवसे रामः सौमित्रिम् अब्रवीत् ॥

प्रयागम् अभितः पश्य सौमित्रे धूमम् उन्नतम्
अग्नेर् भगवतः केतुं मन्ये संनिहितो मुनिः ॥

नूनं प्राप्ताः स्म सम्भेदं गङ्गायमुनयोर् वयम्
तथा हि श्रूयते शब्दो वारिणो वारिघट्टितः ॥

दारूणि परिभिन्नानि वनजैर् उपजीविभिः
भरद्वाजाश्रमे चैते दृश्यन्ते विविधा द्रुमाः ॥

धन्विनौ तौ सुखं गत्वा लम्बमाने दिवाकरे
गङ्गायमुनयोः संधौ प्रापतुर् निलयं मुनेः ॥

रामस् त्व् आश्रमम् आसाद्य त्रासयन् मृगपक्षिणः
गत्वा मुहूर्तम् अध्वानं भरद्वाजम् उपागमत् ॥

ततस् त्व् आश्रमम् आसाद्य मुनेर् दर्शनकाङ्क्षिणौ
सीतयानुगतौ वीरौ दूराद् एवावतस्थतुः ॥

हुताग्निहोत्रं दृष्ट्वैव महाभागं कृताञ्जलिः
रामः सौमित्रिणा सार्धं सीतया चाभ्यवादयत् ॥

न्यवेदयत चात्मानं तस्मै लक्ष्मणपूर्वजः
पुत्रौ दशरथस्यावां भगवन् रामलक्ष्मणौ ॥

भार्या ममेयं वैदेही कल्याणी जनकात्मजा
मां चानुयाता विजनं तपोवनम् अनिन्दिता ॥

पित्रा प्रव्राज्यमानं मां सौमित्रिर् अनुजः प्रियः
अयम् अन्वगमद् भ्राता वनम् एव दृढव्रतः ॥

पित्रा नियुक्ता भगवन् प्रवेक्ष्यामस् तपोवनम्
धर्मम् एवाचरिष्यामस् तत्र मूलफलाशनाः ॥

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राजपुत्रस्य धीमतः
उपानयत धर्मात्मा गाम् अर्घ्यम् उदकं ततः ॥

मृगपक्षिभिर् आसीनो मुनिभिश् च समन्ततः
रामम् आगतम् अभ्यर्च्य स्वागतेनाह तं मुनिः ॥

प्रतिगृह्य च ताम् अर्चाम् उपविष्टं सराघवम्
भरद्वाजो ऽब्रवीद् वाक्यं धर्मयुक्तम् इदं तदा ॥

चिरस्य खलु काकुत्स्थ पश्यामि त्वाम् इहागतम्
श्रुतं तव मया चेदं विवासनम् अकारणम् ॥

अवकाशो विविक्तो ऽयं महानद्योः समागमे
पुण्यश् च रमणीयश् च वसत्व् इह भवान् सुखम् ॥

एवम् उक्तस् तु वचनं भरद्वाजेन राघवः
प्रत्युवाच शुभं वाक्यं रामः सर्वहिते रतः ॥

भगवन्न् इत आसन्नः पौरजानपदो जनः
आगमिष्यति वैदेहीं मां चापि प्रेक्षको जनः
अनेन कारणेनाहम् इह वासं न रोचये ॥

एकान्ते पश्य भगवन्न् आश्रमस्थानम् उत्तमम्
रमते यत्र वैदेही सुखार्हा जनकात्मजा ॥

एतच् छ्रुत्वा शुभं वाक्यं भरद्वाजो महामुनिः
राघवस्य ततो वाक्यम् अर्थग्राहकम् अब्रवीत् ॥

दशक्रोश इतस् तात गिरिर् यस्मिन् निवत्स्यसि
महर्षिसेवितः पुण्यः सर्वतः सुखदर्शनः ॥

गोलाङ्गूलानुचरितो वानरर्क्षनिषेवितः
चित्रकूट इति ख्यातो गन्धमादनसंनिभः ॥

यावता चित्रकूटस्य नरः शृङ्गाण्य् अवेक्षते
कल्याणानि समाधत्ते न पापे कुरुते मनः ॥

ऋषयस् तत्र बहवो विहृत्य शरदां शतम्
तपसा दिवम् आरूढाः कपालशिरसा सह ॥

प्रविविक्तम् अहं मन्ये तं वासं भवतः सुखम्
इह वा वनवासाय वस राम मया सह ॥

स रामं सर्वकामैस् तं भरद्वाजः प्रियातिथिम्
सभार्यं सह च भ्रात्रा प्रतिजग्राह धर्मवित् ॥

तस्य प्रयागे रामस्य तं महर्षिम् उपेयुषः
प्रपन्ना रजनी पुण्या चित्राः कथयतः कथाः ॥

प्रभातायां रजन्यां तु भरद्वाजम् उपागमत्
उवाच नरशार्दूलो मुनिं ज्वलिततेजसम् ॥

शर्वरीं भगवन्न् अद्य सत्यशील तवाश्रमे
उषिताः स्मेह वसतिम् अनुजानातु नो भवान् ॥

रात्र्यां तु तस्यां व्युष्टायां भरद्वाजो ऽब्रवीद् इदम्
मधुमूलफलोपेतं चित्रकूटं व्रजेति ह ॥

तत्र कुञ्जरयूथानि मृगयूथानि चाभितः
विचरन्ति वनान्तेषु तानि द्रक्ष्यसि राघव ॥

प्रहृष्टकोयष्टिककोकिलस्वनैर् विनादितं तं वसुधाधरं शिवम्
मृगैश् च मत्तैर् बहुभिश् च कुञ्जरैः सुरम्यम् आसाद्य समावसाश्रमम् ॥