पद्म पुराण · अध्याय 2.47

सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः
सुकलोवाच-
सुदेवा चारुसर्वांगी तामुवाचाथ सूकरीम् ।
पशुयोनिं गता त्वं हि कथं वदसि संस्कृतम्

एवंविधं महाज्ञानं कस्माद्भूतं वदस्व मे ।
कथं जानासि वै भर्तुश्चरित्रमात्मनः शुभे

शूकर्युवाच-
पशोर्भावेन मोहेन मुष्टाहं वरवर्णिनि ।
निहता खड्गबाणैश्च पतिता रणमूर्धनि

मूर्च्छयाभिपरिक्लिन्ना ज्ञानहीना वरानने ।
त्वयाभिषिक्ता येनाहं पुण्यहस्तेन सुंदरि

पुण्योदकेन शीतेन तव हस्तगतेन वै ।
अभिषिक्ते हि मे काये मोहो नष्टो विहाय माम्

यथा विनाशं तेजोभिरंधकारः प्रयाति सः ।
तथा तवाभिषेकेण मम पापं गतं शुभे

प्रसादात्तव चार्वंगि लब्धं ज्ञानं पुरातनम् ।
पुण्यां गतिं प्रयास्यामि इति ज्ञातं मया शुभे

श्रूयतामभिधास्यामि पूर्वं वृत्तांतमात्मनः ।
यत्कृतं तु मया भद्रे पापया दुष्कृतं बहु

कलिंगाख्ये महादेशे श्रीपुरंनाम पत्तनम् ।
सर्वसिद्धिसमाकीर्णं चतुर्वर्णनिषेवितम्

वसति स्म द्विजः कोपि वसुदत्त इति श्रुतः ।
ब्रह्माचारपरोनित्यं सत्यधर्मपरायणः

वेदवेत्ता ज्ञानवेत्ता शुचिमान्गुणवान्धनी ।
धनधान्यसमाकीर्णः पुत्रपौत्रैरलंकृतः

तस्याहं तनया भद्रे सोदरैः स्वजनबांधवैः ।
अलंकारैस्तु शृंगारैर्भूषितास्मि वरानने

सुदेवानाम मे तातश्चकार स महामतिः ।
तस्याहं दयिता नित्यं पितुश्चापि महामते

रूपेणाप्रतिमा जाता संसारे नास्ति तादृशी ।
रूपयौवनगर्वेण मत्ताहं चारुहासिनी

अहं कन्या सुरूपा वै सर्वालंकारशोभिता ।
मां च दृष्ट्वा ततो लोकाः सर्वे स्वजनवर्गकाः

मामेवं याचमानास्ते विवाहार्थे वरानने ।
याचिताहं द्विजैः सर्वैर्न ददाति पिता मम

स्नेहाच्चैव महाभागे मुमोह स महामतिः ।
न दत्ताहं तदा तेन पित्रा चैव महात्मना

संप्राप्तं यौवनं बाले मयि भावसमन्वितम् ।
रूपं मे तादृशं दृष्ट्वा मम माता सुदुःखिता

पितरं मे उवाचाथ कस्मात्कन्या न दीयते ।
त्वं कस्मै सुद्विजायैव ब्राह्मणाय महात्मने

देहि कन्यां महाभाग संप्राप्ता यौवनं त्वियम् ।
वसुदत्तो द्विजश्रेष्ठः प्रत्युवाच द्विजोत्तमः

मातरं मे महाभागे श्रूयतां वचनं मम ।
महामोहेनमुग्धोऽस्मि सुताया वरवर्णिनि

यो मे गृहस्थो विप्रो वै भविष्यति शुभे शृणु ।
तस्मै कन्यां प्रदास्यामि जामात्रे तु न संशयः

मम प्राणप्रिया चैषा सुदेवा नात्र संशयः ।
एवमूचे मदर्थे स वसुदत्तः पिता मम

कौशिकस्य कुले जातः सर्वविद्याविशारदः ।
ब्राह्मणानां गुणैर्युक्तः शीलवान्गुणवाञ्छुचिः

वेदाध्ययनसंपन्नं पठमानं हि सुस्वरम् ।
भिक्षार्थं द्वारमायांतं पितृमातृविवर्जितम्

तं दृष्ट्वासमनुप्राप्तं रूपं वीक्ष्य महामतिः ।
तं प्रोवाच पिता एवं को भवान्वै भविष्यति

किं ते नाम कुलं गोत्रमाचारं वद सांप्रतम् ।
समाकर्ण्य पितुर्वाक्यं वसुदत्तमुवाच सः

कौशिकस्यान्वये जातो वेदवेदांगपारगः ।
शिवशर्मेति मे नाम पितृमातृविवर्जितः

संति मे भ्रातरश्चान्ये चत्वारो वेदपारगाः ।
एवं कुलं समाख्यातमाचारः कुलसंभवः

एवं सर्वं समाख्यातं पितरं शिवशर्मणा ।
शुभे लग्ने तिथौ प्राप्ते नक्षत्रे भगदैवते

पित्रा दत्तास्मि सुभगे तस्मै विप्राय वै तदा ।
पितृगेहे वसाम्येका तेन सार्धं महात्मना

नैव शुश्रूषितो भर्ता मया स पापया तदा ।
पितृमातृसुद्रव्येण गर्वेणापि प्रमोहिता

अंगसंवाहनं तस्य न कृतं हि मया कदा ।
रतिभावेन स्नेहेन वचनेन मया शुभे

क्रूरबुद्ध्या हि दृष्टोसौ सर्वदा पापया मया ।
पुंश्चलीनां प्रसंगेन तद्भावं हि गता शुभे

मातापित्रोश्च भर्तुश्च भ्रातॄणां हितमेव च ।
न करोम्यहमेवापि यत्रयत्र व्रजाम्यहम्

एवं मे दुष्कृतं दृष्ट्वा शिवशर्मा पतिर्मम ।
स्नेहाच्छ्वशुरवर्गस्य मम भर्त्ता महामतिः

न किंचिद्वक्ति मां सोपि क्षमते दुष्कृतं मम ।
वार्यमाणा कुटुंबेन अहमेवं सुपापिनी

तस्य शीलं विदित्वा ते साधुत्वं शिवशर्मणः ।
पितामाता च मे सर्वे मम पापेन दुःखिताः

भर्त्ता मे दुष्कृतं दृष्ट्वा स्वगृहान्निर्गतो बहिः ।
तं देशं ग्राममेनं च परित्यज्य गतस्ततः

गते भर्तरि मे तातः संजातश्चिंतयान्वितः ।
मम दुःखेन दुःखात्मा यथा रोगेण पीडितः

मम माता उवाचैनं भर्तारं दुःखपीडितम् ।
कस्माच्चिंतयसे कांत वद दुःखं ममाग्रतः

वसुदत्त उवाचैनां मातरं मम नंदने ।
सुतां त्यक्त्वा गतो विप्रो जामाता शृणु वल्लभे

इयं पापसमाचारा निर्घृणा पापचारिणी ।
अनया हि परित्यक्तः शिवशर्मा महामतिः

समस्तस्य कुटुंबस्य दाक्षिण्येन महामतिः ।
ममायं स द्विजः कांते सुदेवां नैव भाषते

वसते सौम्यभावेन नैव निंदति कुत्सति ।
सुदेवां पापसंचारां स वै पंडितबुद्धिमान्

भविष्यति त्वियं दुष्टा सुदेवा कुलनाशिनी ।
अहमेनां परित्यज्य व्रजामि गृहवासिनि

ब्राह्मण्युवाच-
अद्य ज्ञातं त्वया कांत सुताया गुणदूषणम् ।
तव मोहेन स्नेहेन नष्टेयं शृणु सांप्रतम्

तावद्विलाडयेत्पुत्रं यावत्स्यात्पंचवार्षिकः ।
शिक्षाबुद्ध्या सदा कांत पुनर्मोहेन पोषयेत्

स्नानाच्छादनकैर्भक्ष्यैर्भोज्यैः पेयैर्न संशयः ।
गुणेषु योजयेत्कांत सद्विद्यासु च तं सुतम्

गुणशिक्षार्थंनिर्मोहः पिता भवति सर्वदा ।
पालने पोषणे कांत संमोहः परिजायते

सगुणं न वदेत्पुत्रं कुत्सयेच्च दिनेदिने ।
काठिन्यं च वदेन्नित्यं वचनैः परिपीडयेत्

यथाहि साधयेन्नित्यं सुविद्यां ज्ञानतत्परः ।
अभिमानेच्छलेनापि पापं त्यक्त्वा प्रदूरतः

नैपुण्यं जायते नित्यं विद्यासु च गुणेषु च ।
माता च ताडयेत्कन्यां स्नुषां श्वश्रूर्विताडयेत्

गुरुश्च ताडयेच्छिष्यं ततः सिध्यंति नान्यथा ।
भार्यां च ताडयेत्कांत अमात्यं नृपतिस्तथा

हयं च ताडयेद्धीरो गजं मात्रो दिनेदिने ।
शिक्षाबुद्ध्या प्रसिध्यंति ताडनात्पालनाद्विभो

त्वयेयं नाशिता नाथ सर्वदैव न संशयः ।
सार्धं सुब्राह्मणेनापि भवता शिवशर्मणा

निरंकुशा कृता गेहे तेन नष्टा महामते ।
तावद्धि धारयेत्कन्यां गृहे कांतवचः शृणु

अष्टवर्षान्विता यावत्प्रबलां नैव धारयेत् ।
पितुर्गेहस्थिता पुत्री यत्पापं हि प्रकुर्वती

उभाभ्यामपि तत्पापं पितृभ्यामपि विंदति ।
तस्मान्न धार्यते कन्या समर्था निजमंदिरे

यस्य दत्ता भवेत्सा च तस्य गेहे प्रपोषयेत् ।
तत्रस्था साधयेत्कांतं सगुणं भक्तिपूर्वकम्

कुलस्य जायते कीर्तिः पिता सुखेन जीवति ।
तत्रस्था कुरुते पापं तत्पापं भुंजते पतिः

तत्रस्था वर्द्धते नित्यं पुत्रैः पौत्रैः सदैव सा ।
पिता कीर्तिमवाप्नोति सुतायाः सुगुणैः प्रिय

तस्मान्न धारयेत्कांत गेहे पुत्रीं सभर्तृकाम् ।
इत्यर्थे श्रूयते कांत इतिहासो भविष्यति

अष्टविंशतिके प्राप्ते युगे द्वापरके महान् ।
उग्रसेनस्य वीरस्य यदुज्येष्ठस्य यत्प्रभो

चरित्रं ते प्रवक्ष्यमि शृणुष्वैकमना द्विज

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रे।
सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः