भाषा

ENहिગુ
ग्रंथ पाठ

लीलावती · श्लोक 70-90

70

पार्थस् कर्ण-वधाय मार्गण-गणम् क्रुद्धस् रणे @संदधे तस्य अर्धेन @निवार्य तद्-शर-गणम् मूलैस् %चतुर्भिस् हयान्।
शल्यम् %षड्भिस् अथ इषुभिस् %त्रिभिस् अपि छत्रम् ध्वजम् कार्मुकम् @चिच्छेद अस्य शिरस् शरेण कति ते यान् अर्जुनस् @संदधे॥

71

अलि-कुल-#दल-मूलम् मालतीम् यातम् %अष्टौ निखिल-%नवम-भागास् चालिनी भृङ्गम् %एकम्।
निशि परिमल-लुब्धम् पद्म-मध्ये निरुद्धम् @प्रतिरणति रणन्तम् @ब्रूहि कान्ते अलि-संख्याम्॥

72

यस् राशिस् %अष्टादशभिस् स्व-मूलैस् राशि-%त्रि-भागेन समन्वितस् च।
जातम् %शत-%द्वादशकम् तम् आशु @जानीहि पाट्याम् पटुता @अस्ति ते चेद्॥

73

प्रमाणम् इच्छा च समान-जाती आदि-अन्तयोस् तद्-फलम् अन्य-जाति।
मध्ये तत् इच्छा-हतम् आद्य-हृत् @स्यात् इच्छा-फलम् व्यस्त-विधिस् विलोमे॥

74

कुङ्कुमस्य स-#दलम् पल-%द्वयम् निष्क-%सप्तम-लवैस् %त्रिभिस् यदि।
@प्राप्यते सपदि मे वणिज्-वर @ब्रूहि निष्क-%नवकेन तत् कियत्॥

75

प्रकृष्ट-कर्पूर-पल-%त्रिषष्ट्या चेद् @लभ्यते निष्क-%चतुष्क-युक्तम्।
%शतम् तदा %द्वादशभिस् स-#पादैस् पलैस् किम् @आचक्ष्व सखे @विचिन्त्य॥

76

द्रम्म-%द्वयेन स-%अष्ट-अंशा शालि-तण्डुल-खारिका।
लभ्या चेद् पण-%सप्तत्या तत् किम् सपदि @कथ्यताम्॥

77

इच्छा-वृद्धौ फले ह्रासस् ह्रासे वृद्धिस् च @जायते।
व्यस्तम् त्रैराशिकम् तत्र ज्ञेयम् गणित-कोविदैस्॥

78

जीवानाम् वयसस् मौल्ये तौल्ये वर्णस्य हैमने।
भाग-हारे च राशीनाम् व्यस्तम् त्रैराशिकम् @भवेत्॥

79

@प्राप्नोति चेद् %षोडश-वत्सरा स्त्री %द्वात्रिंशतम् %विंशति-वत्सरा किम्।
%द्वि-धूस्-वहस् निष्क-%चतुष्कम् उक्षा @प्राप्नोति धूस्-%षट्क-वहस् तदा किम्॥

80

%दश-वर्णम् सुवर्णम् चेद् गद्याणकम् @अवाप्यते।
निष्केण #तिथि-वर्णम् तु तदा @वद कियद्-मितम्॥

81

%सप्त-आढकेन मानेन राशौ सस्यस्य मापिते।
यदि मान-%शतम् जातम् तदा %पञ्च-आढकेन किम्॥

82

%पञ्च-%सप्त-%नव-राशिक-आदिके अन्योन्य-पक्ष-नयनम् फल-छिदाम्।
@संविधाय बहु-राशि-जे वधे सु-अल्प-राशि-वध-भाजिते फलम्॥

83

मासे %शतस्य यदि %पञ्च कला-अन्तरम् @स्यात् वर्षे गते @भवति किम् @वद %षोडशानाम्।
कालम् तथा @कथय मूल-कला-अन्तराभ्याम् मूलम् धनम् गणक काल-फले @विदित्वा॥

84

स-%त्रि-अंश-मासेन %शतस्य चेद् @स्यात् कला-अन्तरम् %पञ्च स-%पञ्चम-अंशास्।
मासैस् %त्रिभिस् %पञ्च-लव-अधिकैस् तत् स-%अर्ध-%द्विषष्टेस् फलम् @उच्यताम् किम्॥

85

विस्तारे %त्रि-करास् कर-%अष्टक-मितास् दैर्घ्ये विचित्रास् च चेद् रूपैस् उत्कट-पट्ट-सूत्र-पटिकास् %अष्टौ @लभन्ते %शतम्।
दैर्घ्ये स-%अर्ध-कर-%त्रया अपर-पटी हस्त-%अर्ध-विस्तारिणी तादृक् किम् @लभते द्रुतम् @वद वणिक् वाणिज्यकम् @वेत्सि चेद्॥

86

पिण्डे ये #अर्क-मित-अङ्गुलास् किल %चतुर्-वर्ग-अङ्गुलास् विस्तृतौ पट्टास् दीर्घतया %चतुर्दश-करास् %त्रिंशत् @लभन्ते %शतम्।
एतास् विस्तृति-पिण्ड-दैर्घ्य-मितयस् येषाम् %चतुर्-वर्जितास् पट्टास् ते @वद मे %चतुर्दश सखे मौल्यम् @लभन्ते कियत्॥

87

पट्टास् ये %प्रथम-उदित-प्रमितयस् गव्यूति-मात्रे स्थितास् तेषाम् आनयनाय चेद् शकटिनाम् द्रम्म-%अष्टकम् भाटकम्।
अन्ये ये तद्-अनन्तरम् निगदितास् मानैस् %चतुर्-वर्जितास् तेषाम् का @भवति इति भाटक-मितिस् गव्यूति-%षट्के @वद॥

89

द्रम्मेण @लभ्यते इह आम्र-%शत-%त्रयम् चेद् %त्रिंशत्-पणेन विपणौ वर-दाडिमानि।
आम्रैस् @वद आशु %दशभिस् कति दाडिमानि लभ्यानि तद्-विनिमयेन @भवन्ति मित्र॥
न्यासस् {ब्तबुलर्} 16 & 1 \\ 300 & 30 \\ 10 & * {एतबुलर्} लब्धानि दाडिमानि 16॥ इति गणित-पाट्याम् लीलावत्याम् प्रकीर्णकानि॥

90

प्रमाण-कालेन हतम् प्रमाणम् विमिश्र-कालेन हतम् फलम् च।
स्व-योग-भक्ते च पृथक्-स्थिते ते मिश्र-आहते मूल-कला-अन्तरे @स्तस्। [आपटे: प्रथक्- < पृथक्-]
यत् वा इष्ट-कर्म-आख्य-विधेस् तु मूलम् मिश्रात् च्युतम् तत् च कला-अन्तरम् @स्यात्॥

मूल पाठ: Līlāvatī · Edition: the following two editions: 1) Lilavati, ed with Ganesa's Buddhivilasini and Mahidhara's Lilavativivarana by V.G. Apate. Anandasrama Sanskrit Series 107. Poona 1937. This edition is denoted by 'ApaTe.'; 2) Lilavati, ed with Sankara's Kriyakramakari by K.V.Sarma. Hoshiarpur 1975. This edition is denoted by 'zarma.' · Data entry T. Hayashi · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc