कथासरित्सागर · अध्याय 1.2

% - -। व् - व्। व्। व् -। व् व् - व् - व् % वसन्ततिलक (14)
% - - व् - व् व् व् - व् व् - व् - - % वसन्ततिलक (14)
% - - व् - व् व् व् - व् व् - व् - व् % वसन्ततिलक (14)
% - - व् - व्। व् व् -। व् व् -। व् - - % वसन्ततिलक (14)
इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे कथापीठलम्बके प्रथमस् तरङ्गः ।
द्वितीयस् तरङ्गः ।
ततः स मर्त्यवपुषा पुष्पदन्तः परिभ्रमन् ।
नाम्ना वररुचिः किं च कात्यायन इति श्रुतः

% व् -। व्। - व् व् व् -। % अ न-विपुला
% - व् - -। व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% - -। व् व् व् -। -। व्। % च् पथ्या
% - - व् व्। व् -। व् - % द् चोर्रेच्त्
पारं संप्राप्य विद्यानां कृत्वा नन्दय मन्त्रिताम् ।
खिन्नः समाययौ द्रष्टुं कदाचिद्विन्ध्यवासिनीम्

% - -। - - व्। - - -। % अ पथ्या
% - -। - व् व्। - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% - -। व् - व् -। - -। % च् पथ्या
% व् - - - व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
तपसाराधिता देवी स्वप्नादेशेन सा च तम् ।
प्राहिणोद्विन्ध्यकान्तारं काणभूतिमवेक्षितुम्

% व् व् - - व् -। - -। % अ पथ्या
% - - - - व्। -। व्। - % ब् चोर्रेच्त्
% - व् - - व् - - -। % च् पथ्या
% - व् - व् व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
व्याघ्रवानरसंकीर्णे निस्तोयपरुषद्रुमे ।
भ्रमंस्तत्र च स प्रांशु न्यग्रोधतरुमैक्षत

% - व् - व् व् - - -। % अ पथ्या
% - - व् व् व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% व् - - व्। व्। -। - -। % च् पथ्या
% - - व् व् व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
ददर्श च समीपे ऽस्य पिशाचानां शतैर्वृतम् ।
काणभूतिं पिशाचं तं वर्ष्मणा सालसंनिभम्

% व् - व्। व्। व् - -। व्। % अ पथ्या
% व् - - -। व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% - व् - -। व् - -। -। % च् पथ्या
% - व् -। - व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
स काणभूतिना दृष्ट्वा कृतपादोपसंग्रहः ।
कात्यायनो जगादैनमुपविष्टः क्षणान्तरे

% व्। - व् - व् -। - -। % अ पथ्या
% व् व् - - व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% - - व् -। व् - - व् % च् पथ्या, पादस् चोम्पोउन्देद्?
% व् व् - -। व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
सदाचारो भवानेवं कथमेतां गतिं गतः ।
तच्छ्रुत्वा कृतसौहार्दं काणभूतिस्तमब्रवीत्

% व् - - -। व् - - -। % अ पथ्या
% व् व् - -। व् -। व् - % ब् चोर्रेच्त्
% - - -। व् व् - - -। % च् पथ्या
% - व् - - व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
स्वतो मे नास्ति विज्ञानं किं तु शर्वान्मया श्रुतम् ।
उज्जयिन्यां श्मशाने यच्छृणु तत्कथयामि ते

% व् -। -। - व्। - - -। % अ पथ्या
% -। व्। - - व् -। व् - % ब् चोर्रेच्त्
% - व् - -। व् - -। - % च् पथ्या, पादस् चोम्पोउन्देद्?
% व् व्। - व् व् - व्। - % द् चोर्रेच्त्
कपालेषु श्मशानेषु कस्माद्देव रतिस्तव ।
इति पृष्टस्ततो देव्या भगवानिदमब्रवीत्

% व् - - -। व् - - व्। % अ पथ्या
% - - - व्। व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% व् व्। - - व् -। - -। % च् पथ्या
% व् व् - व् व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
पुरा कल्पक्षये वृत्ते जातं जलमयं जगत् ।
मया ततो विभिद्योरुं रक्तबिन्दुर्निपातितः

% व् -। - - व् -। - -। % अ पथ्या
% - -। व् व् व् -। व् - % ब् चोर्रेच्त्
% व् -। व् -। व् - - -। % च् पथ्या
% - व् - - व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
जलान्तस्तदभूदण्डं तस्माद्द्वेधाकृतात्पुमान् ।
निरगच्छत्ततः सृष्टा सर्गाय प्रकृतिर्मया

% व् - - व् व् - - -। % अ पथ्या
% - - - - व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% व् व् - - व् -। - -। % च् पथ्या
% - - -। व् व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
तौ च प्रजापतीनन्यान्सृष्टवन्तौ प्रजाश्च ते ।
अतः पितामहः प्रोक्तः स पुमाञ्जगति प्रिये

% -। -। व् - व् - - - % अ पथ्या, पादस् चोम्पोउन्देद्?
% - व् - -। व् - व्। - % ब् चोर्रेच्त्
% व् -। व् - व् -। - -। % च् पथ्या
% व्। व् - व् व् -। व् - % द् चोर्रेच्त्
एवं चराचरं सृष्ट्वा विश्वं दर्पमगादसौ ।
पुरुषस् तेन मूर्धानम् अथैतस्याहमच्छिदम्

% - -। व् - व् -। - -। % अ पथ्या
% - -। - व् व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% व् व् -। - व्। - - व्। % च् पथ्या
% व् - - - व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
ततो ऽनुतापेन मया महाव्रतमगृह्यत ।
अतः कपालपाणित्वं श्मशानप्रियता च मे

% व् -। व् - - व्। व् -। % अ भ-विपुला
% व् - व् व् व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% व् -। व् - व् - - -। % च् पथ्या
% व् - - व् व् -। व्। - % द् चोर्रेच्त्
किं चैतन्मे कपालात्म जगद्देवि करे स्थितम् ।
पूर्वोक्ताण्डकपाले द्वे रोदसी कीर्तिते यतः

% -। - - -। व् - - व्। % अ पथ्या
% व् - - व्। व् -। व् - % ब् चोर्रेच्त्
% - - - व् व् - -। -। % च् पथ्या
% - व् -। - व् -। व् - % द् चोर्रेच्त्
इत्युक्ते शंभुना तत्र श्रोष्यामीति सकौतुके ।
स्थिते मयि ततो भूयः पार्वती पतिमभ्यधात्

% - - -। - व् -। - -। % अ पथ्या
% - - - व्। व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% व् -। व् व्। व् -। - -। % च् पथ्या
% - व् -। व् व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
स पुष्पदन्तः कियता कालेनास्मानुपैष्यति ।
तदाकर्ण्याब्रवीद्देवीं मामुद्दिश्य महेश्वरः

% व्। - व् - -। व् व् -। % अ भ-विपुला
% - - - - व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% व् - - - व् - - -। % च् पथ्या
% - - - व्। व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
पिशाचो दृश्यते यो ऽयमेष वैश्रवणानुगः ।
यक्षो मित्रमभूच्चास्य रक्षः स्थूलशिरा इति

% व् - -। - व् -। -। व् % अ पथ्या, पादस् चोम्पोउन्देद्?
% - व्। - व् व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% - -। - व् व् - - व्। % च् पथ्या
% - -। - व् व् -। व् - % द् चोर्रेच्त्
संगतं तेन पापेन निरीक्ष्यैनं धनाधिपः ।
विन्ध्याटव्यां पिशाचत्वमादिशद्धनदेश्वरः

% - व् -। - व्। - - व्। % अ पथ्या
% व् - - -। व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% - - - -। व् - - व् % च् पथ्या, पादस् चोम्पोउन्देद्?
% - व् - व् व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
भ्रात्रास्य दीर्घजङ्घेन पतित्वाf पादयोस्ततः ।
शापान्तं प्रति विज्ञप्तो वदति स्म धनाधिपः

% - - व्। - व् - - व्। % अ पथ्या
% व् - -। - व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% - - -। व् व्। - - -। % च् पथ्या
% व् व् -। व्। व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
शापावतीर्णाद् आकर्ण्य पुष्पदन्तान्महाकथाम् ।
उक्त्वा माल्यवते तां च शापात्प्राप्ताय मर्त्यताम्

% - - व् - -। - - व्। % अ म-विपुला
% - व् - - व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% - -। - व् व् -। -। व्। % च् पथ्या
% - - - - व्। - व् - % द् चोर्रेच्त्
ताभ्यां गणाभ्यां सहितः शापमेनं तरिष्यति ।
इतीह धनदेनास्य शापान्तो विहितस्तदा

% - -। व् - -। व् व् -। % अ भ-विपुला
% - व् - -। व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% व् - व्। व् व् - - व्। % च् पथ्या
% - - -। व् व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
त्वया च पुष्पदन्तस्य स एवेति स्मर प्रिये ।
एतच्छ्रुत्वा वचः शम्भोः सहर्षो ऽहम् इहागतः

% व् -। व्। - व् - - व्। % अ पथ्या
% व्। - - -। व् -। व् - % ब् चोर्रेच्त्
% - - - -। व् -। - -। % च् पथ्या
% व् - -। व्। व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
इत्थं मे शापदोषो ऽयं पुष्पदन्तागमावधिः ।
इत्य् उक्त्वा विरते तस्मिन् काणभूतौ च तत्क्षणम्

% - -। -। - व् - -। -। % अ पथ्या
% - व् - - व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% -। - -। व् व् -। - -। % च् पथ्या
% - व् - -। व्। - व् - % द् चोर्रेच्त्
स्मृत्वा वररुचिर्जातिं सुप्तोत्थित इवावदत् ।
स एव पुष्पदन्तो ऽहं मत्तस्तां च कथां शृणु

% - -। व् व् व् - - -। % अ पथ्या
% - - व् व्। व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% व्। - व्। - व् - -। -। % च् पथ्या
% - - -। व्। व् -। व् - % द् चोर्रेच्त्
इत्युक्त्वा ग्रन्थलक्षाणि सप्त सप्त महाकथाः ।
कात्यायनेन कथिताः काणभूतिस्ततो ऽब्रवीत्

% - - -। - व् - - व्। % अ पथ्या
% - व्। - व्। व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% - - व् - व्। व् व् -। % च् न-विपुला
% - व् - - व् -। व् - % द् चोर्रेच्त्
देव रुद्रावतारस्त्वं को ऽन्यो वेत्ति कथामिमाम् ।
त्वत्प्रसादाद्गतप्रायः स शापो मे शरीरतः

% - व्। - - व् - - -। % अ पथ्या
% -। -। - व्। व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% - व् - - व् - - -। % च् पथ्या
% व्। - -। -। व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
तद्ब्रूहि निजवृत्तन्तं जन्मनः प्रभृति प्रभो ।
मां पवित्रय भूयो ऽपि न गोप्यं यदि मादृशे

% - - व्। व् व् - - -। % अ पथ्या
% - व् -। व् व् -। व् - % ब् चोर्रेच्त्
% -। व् - व् व्। - -। व्। % च् पथ्या
% व्। - -। व् व्। - व् - % द् चोर्रेच्त्
ततो वररुचिस्तस्य प्रणतस्यानुरोधतः ।
सर्वमाजन्मवृत्तान्तं विस्तरादिदमब्रवीत्

% व् -। व् व् व् - - -। % अ पथ्या
% व् व् - - व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% - व् - - व् - - -। % च् पथ्या
% - व् - व् व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
कौशाम्ब्यां सोमदत्ताख्यो नाम्नाग्निशिख इत्यपि ।
द्विजो ऽभूत्तस्य भार्या च वसुदत्ताभिधाभवत्

% - - -। - व् - - -। % अ पथ्या
% - - व् व् व्। - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% व् -। - - व्। - -। व्। % च् पथ्या
% व् व् - - व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
मुनिकन्या च सा शापात्तस्यां जाताववातरत् ।
तस्यां तस्माद्द्विजवरादेष जातो ऽस्मि शापतः

% व् व् - -। व्। -। - - % अ पथ्या, पादस् चोम्पोउन्देद्?
% - -। - - व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% - -। - - व् व् व् - % च् न-विपुला, पादस् चोम्पोउन्देद्?
% - व्। - -। व्। - व् - % द् चोर्रेच्त्
ततो ममातिबालस्य पिता पञ्चत्वमागतः ।
अतिष्ठद्वर्धयन्ती तु माता मां कृच्छ्रकर्मभिः

% व् -। व् - व् - - व्। % अ पथ्या
% व् -। - - व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% व् - - - व् - -। व्। % च् पथ्या
% - -। -। - व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
अथाभ्यगच्छतां विप्रौ द्वावस्मद्गृहमेकदा ।
एकरात्रिनिवासार्थं दूराध्वपरिधूसरौ

% व् - व् - व् -। - -। % अ पथ्या
% - - - व् व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% - व् - व् व् - - -। % च् पथ्या
% - - व् व् व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
तिष्ठतोस् तत्र च तयोर् उदभून् मुरजध्वनिः ।
तेन मामब्रवीन्माता भर्तुः स्मृत्वा सगद्गदम्

% - व् -। - व्। व्। व् -। % अ न-विपुला
% व् व् -। व् व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% - व्। - - व् - - -। % च् पथ्या
% - -। - -। व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
नृत्यत्येष पितुर्मित्त्रं तव नन्दो नटः सुत ।
अहमप्यवदं मातर्द्रष्टुमेतद्व्रजाम्यहम्

% - - - व्। व् - - -। % अ पथ्या
% व् व्। - -। व् -। व् - % ब् चोर्रेच्त्
% व् व् - व् व् -। - - % च् पथ्या, पादस् चोम्पोउन्देद्?
% - व् - - व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
तवापि दर्शयिष्यामि सपाठं सर्वमेव तत् ।
एतन्मद्वचनं श्रुत्वा विप्रौ तौ विस्मयं गतौ

% व् - व्। - व् - - व्। % अ पथ्या
% व् - -। - व् - व्। - % ब् चोर्रेच्त्
% - - - व् व् -। - -। % च् पथ्या
% - -। -। - व् -। व् - % द् चोर्रेच्त्
अवोचत्तौ च मन्माता हे पुत्रौ नात्र संशयः ।
सकृच्छ्रुतमयं बालः सर्वं वै धारयेद्धृदि

% व् - - -। व्। - - -। % अ पथ्या
% -। - -। - व्। - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% व् - व् व् व् -। - -। % च् पथ्या
% - -। -। - व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
जिज्ञासार्थमथाभ्यां मे प्रातिशाख्यमपठ्यत ।
तथैव तन्मया सर्वं पठितं पश्यतोस्तयोः

% - - - व् व् - -। -। % अ पथ्या
% - व् - व् व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% व् - व्। - व् -। - -। % च् पथ्या
% व् व् -। - व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
ततस्ताभ्यां समं गत्वा दृष्ट्वा नाट्यं तथैव तत् ।
गृहमेत्याग्रतो मातुः समग्रं दर्शितं मया

% व् - - -। व् -। - -। % अ पथ्या
% - -। - -। व् - व्। - % ब् चोर्रेच्त्
% व् व् - - व् -। - -। % च् पथ्या
% व् - -। - व् -। व् - % द् चोर्रेच्त्
एकश्रुतधरत्वेन मां निश्चित्य कथामिमाम् ।
व्याडिनामा तयोरेको मन्मातुः प्रणतो ऽब्रवीत्

% - - व् व् व् - - व्। % अ पथ्या
% -। - - व्। व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% - व् - -। व् - - -। % च् पथ्या
% - - -। व् व् -। व् - % द् चोर्रेच्त्
वेतसाख्ये पुरे मातर्देवस्वामिकरम्भकौ ।
अभूतां भ्रातरौ विप्रावतिप्रीतौ परस्परम्

% - व् - -। व् -। - - % अ पथ्या, पादस् चोम्पोउन्देद्?
% - - - व् व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% व् - -। - व् -। - - % च् पथ्या, पादस् चोम्पोउन्देद्?
% व् - - -। व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
तयोरेकस्य पुत्रो ऽयमिन्द्रदत्तो ऽपरस्य च ।
अहं व्याडिः समुत्पन्नो मत्पितास्तं गतस्ततः

% व् - - - व्। - -। व् % अ पथ्या, पादस् चोम्पोउन्देद्?
% - व् - -। व् - व्। - % ब् चोर्रेच्त्
% व् -। - -। व् - - -। % च् पथ्या
% - व् - -। व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
तच्छोकादिन्द्रदत्तस्य पिता यातो महापथम् ।
अस्मज्जनन्योश्च ततः स्फुटितं हृदयं शुचा

% - - - - व् - - व्। % अ पथ्या
% व् -। - -। व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% - - व् - - व्। व् -। % च् भ-विपुला
% व् व् -। व् व् -। व् - % द् चोर्रेच्त्
तेनानाथौ सति धने ऽप्य् आवां विद्याभिकाङ्क्षिणौ ।
गतौ प्रार्थयितुं स्वामिकुमारं तपसा ततः

% - - - -। व् व्। व् -॥% अ न-विपुला
% - -। - - व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% व् -। - व् व् -। - व् % च् पथ्या, पादस् चोम्पोउन्देद्?
% व् - -। व् व् -। व् - % द् चोर्रेच्त्
तपःस्थितौ च तत्रावां स स्वप्ने प्रभुरादिशत् ।
अस्ति पाटलिकं नाम पुरं नन्दस्य भूपतेः

% व् - व् -। व्। - - -। % अ पथ्या
% -। - -। व् व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% - व्। - व् व् -। - व्। % च् पथ्या
% व् -। - - व्। - व् - % द् चोर्रेच्त्
तत्रास्ति चैको वर्षाख्यो विप्रस्तस्मादवाप्स्यथः ।
कृत्स्नां विद्यामतस्तत्र युवाभ्यां गम्यतामिति

% - - व्। - -। - - -। % अ म-विपुला
% - - - - व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% - -। - - व् - - व्। % च् पथ्या
% व् - -। - व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
अथावां तत्पुरं यातौ पृच्छतोस्तत्र चावयोः ।
अस्तीह मूर्खो वर्षाख्यो विप्र इत्यवदज्जनः

% व् - -। - व् -। - -। % अ पथ्या
% - व् - - व्। - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% - - व्। - -। - - -। % च् म-विपुला
% - व्। - व् व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
ततो दोलाधिरूढेन गत्वा चित्तेन तत्क्षणम् ।
गृहमावामपश्याव वर्षस्य विधुरस्थिति

% व् -। - - व् - - व्। % अ पथ्या
% - -। - - व्। - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% व् व् - - व् - - व्। % च् पथ्या
% - - व्। व् व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
मूषकैः कृतवल्मीकं भित्तिविश्लेषजर्जरम् ।
विच्छायं छदिषा हीनं जन्मक्षेत्रमिवापदाम्

% - व् -। व् व् - - -। % अ पथ्या
% - व् - - व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% - - -। व् व् -। - -। % च् पथ्या
% - - - व् व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
तत्र ध्यानस्थितं वर्षमालोक्याभ्यन्तरे तदा ।
उपागतौ स्वस् तत्पत्नीं विहितातिथ्यसत्क्रियाम्

% - -। - - व् -। - व् % अ पथ्या, पादस् चोम्पोउन्देद्?
% - - - - व् -। व् - % ब् चोर्रेच्त्
% व् - व् -। -। - - -। % च् म-विपुला
% व् व् - - व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
धूसरक्षामवपुषं विशीर्णमलिनाम्बराम् ।
गुणरागागतां तस्य रूपिणीमिव दुर्गतिम्

% - व् - - व् व् व् -। % अ न-विपुला
% व् - व् व् व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% व् व् - - व् -। - व्। % च् पथ्या
% - व् - व् व्। - व् - % द् चोर्रेच्त्
प्रणामपूर्वमावाभ्यां तस्यै सो ऽथ निवेदितः ।
स्ववृत्तान्तश्च तद्भर्तृमौर्ख्यवार्ता च या श्रुता

% व् - व् - व् - - -। % अ पथ्या
% - -। -। व्। व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% व् - - - व्। - - व् % च् पथ्या, पादस् चोम्पोउन्देद्?
% - व् - -। व्। -। व् - % द् चोर्रेच्त्
पुत्रौ युवां मे का लज्जा श्रूयतां कथयामि वाम् ।
इत्युक्त्वा सावयोः साध्वी कथामेतामवर्णयत्

% - -। व् -। -। -। - -। % अ म-विपुला
% - व् -। व् व् - व्। - % ब् चोर्रेच्त्
% - - -। - व् -। - -। % च् पथ्या
% व् - - - व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
शंकरस्वामिनामात्र नगरे ऽभूद्द्विजोत्तमः ।
मद्भर्ता चोपवर्षश्च तस्य पुत्राविमावुभौ

% - व् - - व् - - व्। % अ पथ्या
% व् व् -। - व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% - - -। - व् - - व्। % च् पथ्या
% - व्। - - व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
अयं मूर्खो दरिद्रश्च विपरीतो ऽस्य चानुजः ।
तेन चास्य नियुक्ताभूत्स्वभार्या गृहपोषणे

% व् -। - -। व् - - व्। % अ पथ्या
% व् व् - -। व्। - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% - व्। - व्। व् - - - % च् पथ्या, पादस् चोम्पोउन्देद्?
% व् - -। व् व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
कदाचिदथ संप्राप्ता प्रावृट् तस्यां च योषितः ।
सगुडं पिष्टरचितं गुह्यरूपं जुगुप्सितम्

% व् - व् व् व्। - - -। % अ पथ्या
% - -। - -। व्। - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% व् व् -। - व् व् व् -। % च् न-विपुला
% - व् - -। व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
कृत्वा मूर्खाय विप्राय ददत्येव कृते हि ताः ।
शीतकाले निदाघे च स्नानक्लेशक्लमापहम्

% - -। - - व्। - - व्। % अ पथ्या
% व् - - व्। व् -। व्। - % ब् चोर्रेच्त्
% - व् - -। व् - -। -। % च् पथ्या
% - - - - व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
दत्तं न प्रतिपद्यन्त इत्याचारो हि कुत्सितः ।
तद्देवरगृहिण्या मे दत्तमस्मै सदक्षिणम्

% - -। -। व् व् - - व्। % अ पथ्या
% - - - -। व्। - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% - - व् व् व् - -। -। % च् पथ्या
% - व् - -। व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
तद्गृहीत्वायमायातो मया निर्भर्त्सितो भृशम् ।
मूर्खभावकृतेनान्तर्मन्युना पर्यतप्यत

% - व् - - व् - - -। % अ पथ्या
% व् -। - - व् -। व् - % ब् चोर्रेच्त्
% - व् - व् व् - - - % च् पथ्या, पादस् चोम्पोउन्देद्?
% - व् -। - व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
ततः स्वामिकुमारस्य पादमूलं गतो ऽभवत् ।
तपस्तुष्टेन तेनास्य सर्वा विद्याः प्रकाशिताः

% व् -। - व् व् - - व्। % अ पथ्या
% - व् - -। व् -। व् - % ब् चोर्रेच्त्
% व् - - - व्। - - व्। % च् पथ्या
% - -। - -। व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
सकृच्छ्रुतधरं विप्रं प्राप्यैतास्त्वं प्रकाशयेः ।
इत्यादिष्टः स तेनैव सहर्षो ऽयमिहागतः

% व् - व् व् व् -। - -। % अ पथ्या
% - - - -। व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% - - - -। व्। - - व्। % च् पथ्या
% व् - -। व् व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
आगत्यैव च वृत्तान्तं सर्वं मह्यं न्यवेदयत् ।
तदा प्रभृत्यविरतं जपन्ध्यायंश्च तिष्ठति

% - - - व्। व्। - - -। % अ पथ्या
% - -। - -। व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% व् -। व् - व् व् व् -। % च् न-विपुला
% व् - - - व्। - व् - % द् चोर्रेच्त्
अतः श्रुतधरं कंचिदन्विष्यानयतं युवाम् ।
तेन सर्वार्थसिद्धिर्वा भविष्यति न संशयः

% व् -। व् व् व् -। - व् % अ पथ्या, पादस् चोम्पोउन्देद्?
% - - - व् व् -। व् - % ब् चोर्रेच्त्
% - व्। - - व् - - -। % च् पथ्या
% व् - व् व्। व्। - व् - % द् चोर्रेच्त्
श्रुत्वैतद् धर्षपत्नीतस् तूर्णं दौर्गत्यहानये ।
दत्त्वा हेमशतं चास्यै निर्गतौ स्वस्ततः पुरात्

% - - -। - व् - - -। % अ पथ्या
% - -। - - व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% - -। - व् व् -। - -। % च् पथ्या
% - व् -। - व् -। व् - % द् चोर्रेच्त्
अथावां पृथिवीं भ्रान्तौ न च श्रुतधरं क्वचित् ।
लब्धवन्तौ ततः श्रान्तौ प्राप्तावद्य गृहं तव

% व् - -। व् व् -। - -। % अ पथ्या
% व्। -। व् व् व् -। व् - % ब् चोर्रेच्त्
% - व् - -। व् -। - -। % च् पथ्या
% - - - व्। व् -। व् - % द् चोर्रेच्त्
एकश्रुतधरः प्राप्तो बालो ऽथं तनयस्तव ।
तदेनं देहि गच्छावो विद्याद्रविणसिद्धये

% - - व् व् व् -। - -। % अ पथ्या
% - -। -। व् व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% व् - -। - व्। - - -। % च् पथ्या
% - - व् व् व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
इति व्याडिवचः श्रुत्वा मन्माता सादरावदत् ।
सर्वं सग्मतमेवैतदस्त्यत्र प्रत्ययो मम

% व् -। - व् व् -। - -। % अ पथ्या
% - - -। - व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% - -। - व् व् - - व् % च् पथ्या, पादस् चोम्पोउन्देद्?
% - - -। - व् -। व् - % द् चोर्रेच्त्
तथाहि पूर्वं जाते ऽस्मिन्न् एकपुत्रे मम स्फुटा ।
गगनादेवम् उदभूद् अशरीरा सरस्वती

% व् - व्। - -। - -। -। % अ म-विपुला
% - व् - -। व् -। व् - % ब् चोर्रेच्त्
% व् व् - - व्। व् व् -। % च् न-विपुला
% व् व् - -। व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
एष श्रुतधरो जातो विद्यां वर्षादवाप्स्यति ।
किं च व्यकरणं लोके प्रतिष्ठां प्रापयिष्यति

% - -। व् व् व् -। - -। % अ पथ्या
% - -। - - व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% -। -। व् व् व् -। - -। % च् पथ्या
% व् - -। - व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
नाम्ना वररुचिश् चायं तत् तद् अस्मै हि रोचते ।
यद् यद् वरं भवेत् किंचिद् इत्य् उक्त्वा वाग् उपारमत्

% - -। व् व् व् -। - -। % अ पथ्या
% -। व्। - -। व्। - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% -। -। व् -। व् -। - व्। % च् पथ्या
% -। - -। -। व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
अत एव विवृद्धे ऽस्मिन् बालके चिन्तयाम्य् अहम् ।
क्व स वर्ष उपाध्यायो भवेद् इति दिवानिशम्

% व् व्। - व्। व् - -। -। % अ पथ्या
% - व् -। - व् -। व् - % ब् चोर्रेच्त्
% व्। व्। - व्। व् - - -। % च् पथ्या
% व् -। व् व्। व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
अद्य युष्मन्मुखाज्ज्ञात्वा परितोषश्च मे परः ।
तदेनं नयतं भ्राता युवयोरेष का क्षतिः

% - व्। - - व् - - -। % अ पथ्या
% व् व् - - व्। -। व् - % ब् चोर्रेच्त्
% व् - -। व् व् -। - -। % च् पथ्या
% व् व् - - व्। -। व् - % द् चोर्रेच्त्
इति मन्मातृवचनं श्रुत्वा तौ हर्षनिर्भरौ ।
व्याडीन्द्रदत्तौ तां रात्रिमबुध्येतां क्षणोपमाम्

% व् व्। - - व् व् व् -। % अ न-विपुला
% - -। -। - व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% - - व् - -। -। - व् % च् म-विपुला, पादस् चोम्पोउन्देद्?
% व् - - -। व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
अथोत्सवार्थमम्बायास्तूर्णं दत्त्व निजं धनम् ।
व्याडिनैवोपनीतो ऽहं वेदार्हत्वं ममेच्छता

% व् - व् - व् - - - % अ पथ्या, पादस् चोम्पोउन्देद्?
% - -। - व्। व् -। व् - % ब् चोर्रेच्त्
% - व् - - व् - -। -। % च् पथ्या
% - - - -। व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
ततो मात्राभ्यनुज्ञातं कथंचिद्रुद्धबाष्पया ।
मामादाय निजोत्साहशमिताशेषतद्व्यथम्

% व् -। - - व् - - -। % अ पथ्या
% व् - - - व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% - - - व्। व् - - व् % च् पथ्या, पादस् चोम्पोउन्देद्?
% व् व् - - व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
मन्यमानौ च कौमारं पुष्पितं तदनुग्रहम् ।
व्याडीन्द्रदत्तौ तरसा नगर्याः प्रस्थितौ ततः

% - व् - -। व्। - - -। % अ पथ्या
% - व् -। व् व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% - - व् - -। व् व् -। % च् भ-विपुला
% व् - -। - व् -। व् - % द् चोर्रेच्त्
अथ क्रमेण वर्षस्य वयं प्राप्ता गृहं गुरोः ।
स्कन्दप्रसादमायान्तं मूर्तं मां सो ऽयमन्यत

% व् -। व् - व्। - - व्। % अ पथ्या
% व् -। - -। व् -। व् - % ब् चोर्रेच्त्
% - - व् - व् - - -। % च् पथ्या
% - -। -। -। व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
कृत्वास्मानग्रतो ऽन्येद्युरुपविष्टः शुचौ भुवि ।
वर्षोपाध्याय ओंकारमकरोद्दिव्यया गिरा

% - - - - व् -। - व् % अ पथ्या, पादस् चोम्पोउन्देद्?
% व् व् - -। व् -। व् - % ब् चोर्रेच्त्
% - - - - व्। - - व् % च् पथ्या, पादस् चोम्पोउन्देद्?
% व् व् - - व् -। व् - % द् चोर्रेच्त्
तदनन्तरमेवास्य वेदाः साङ्गा उपस्थिताः ।
अध्यापयितुमस्मांश्च प्रवृत्तो ऽभूदसौ ततः

% व् व् - व् व् - - व्। % अ पथ्या
% - -। - -। व् - व् - % ब् चोर्रेच्त्
% - - व् व् व् - - -। % च् पथ्या
% व् - -। - व् -। व् - % द् चोर्रेच्त्
सकृच्छ्रुतं मया तत्र द्विःश्रुतं व्याडिना तथा ।
त्रिश्रुतं चेन्द्रदत्तेन गुरुणोक्तमगृह्यत

% व् - व् -। व् -। - -। % अ पथ्या
% - व् -। - व् -। व् - % ब् चोर्रेच्त्
% - व् -। - व् - - व्। % च् पथ्या
% व् व् - व् व् - व् - % द् चोर्रेच्त्
ध्वनिम् अथ तमपूर्वं दिव्यम् आकर्ण्य सद्यः
सपदि विलसदन्तर्विस्मयो विप्रवर्गः ।
किम् इदम् इति समन्ताद् द्रष्टुम् अभ्येत्य वर्षं
स्तुतिमुखरमुखश्रीर् अर्चति स्म प्रणामैः

% व् व्। व् व्। व् व् - -। - व्। - - व्। - - % मालिनी (8+7)
% व् व् व्। व् व् व् - - - व् -। - व् - - % मालिनी (8+7): चएसुर इन् चोम्पोउन्द् ओर् इन्चोर्रेच्त्?
% व्। व् व्। व् व्। व् - -। - व्। - - व्। - - % मालिनी (8+7)
% व् व् व् व् व् व् - -। - व् -। -। व् - - % मालिनी (8+7)
किमपि तदवलोक्य तत्र चित्रं
प्रमदवशान्न परं तदोपवर्षः ।
अपि विततमहोत्सवः समग्रः
समजनि पाटलिपुत्रपौरलोकः

% व् व् व्। व् व् व् - व्। - व्। - - %
% व् व् व् व् - व्। व् -। व् - व् - - % अर्धसम: पुष्पिताग्रा (12, 13)
% व् व्। व् व् व् व् - व् -। व् - - %
% व् व् व् व्। - व् व् - व् - व् - - % अर्धसम: पुष्पिताग्रा (12, 13)
राजापि तं गिरिशसूनुवरप्रभावम् आलोक्य तस्य परितोषमुपेत्य नन्दः ।
वर्षस्य वेश्म वसुभिः स किलादरेण तत्कालमेव समपूरयदुन्नतश्रीः