કામિક આગમ · અધ્યાય p2

॥ શ્રીઃ ॥
શ્રી ઉમામહેશ્વરાભ્યાં નમઃ ॥
વન્દે મહાગણપતિં મદનારિસૂનું
વામોરુસુસ્થવનિતાભુજવેષ્ટિતાઙ્ગમ્ ।
વલ્લીશપૂર્વજમભીષ્ટદમાશ્રિતાનાં
વાણીપતિપ્રમુખદેવગણાર્ચિતાઙ્ઘ્રિમ્ ॥
કામિકાગમ - પૂર્વભાગાનુક્રમણિકા
તન્ત્રાવતારો મન્ત્રાણામુદ્ધારઃ સ્નાનમર્ચનમ્ ।
અર્ચનાઙ્ગં ચ નૈવેદ્યવિધિઃ કુણ્ડસ્ય લક્ષણમ્ ॥ ૧।

અગ્નિકાર્યં કાલવિધિર્નિમિત્તસ્ય પરીક્ષણમ્ ।
ભૂપરીક્ષા પ્રવેશાર્થબલિર્ગ્રામાદિલક્ષણમ્ ॥ ૧।

શઙ્કોસ્તુ સ્થાપનં ચૈવ માનોપકરણક્રમમ્ ।
પદવિન્યાસભેદશ્ચ સૂત્રમર્માદિલક્ષણમ્ ॥ ૧।

વાસ્તુદેવબલિઃ પશ્ચાદ્ ગ્રામાદીનાં ચ લક્ષણમ્ ।
વિસ્તારાયામ આયાદિલક્ષ્યં નક્ષત્રચક્રકમ્ ॥ ૧।

દણ્ડકાદિવિધિર્વીથિદ્વારાદીનાં પ્રમાણકમ્ ।
ગ્રામાદિદેવતાસ્થાનં દ્વિજસંખ્યાવિધાનકમ્ ॥ ૧।

વિન્યાસસ્ય વિશેષશ્ચ બ્રહ્મદેવપદાદિ ચ ।
અઙ્ગોપજીવિનાં સ્થાનં ગર્ભન્યાસસ્ય લક્ષણમ્ ॥ ૧।

બાલસ્થાનવિધાનં ચ ગ્રામાદિન્યાસભેદતઃ ।
વાસ્તુશાન્તિશ્ચ શાલાયા વિધાનં ચ તતઃ પરમ્ ॥ ૧।

નન્દ્યાવર્તં દ્વિશાલા ચ સર્વતોભદ્રસંજ્ઞકમ્ ।
વર્ધમાનં ખસ્તિકં ચ રૂચકારવ્યમતઃ પરમ્ ॥ ૧।

ચતુઃ શાલા પઞ્ચશાલા હસ્તિશાલા ચ માલિકા ।
લાઙ્ગલાખ્યં મૌલિકં ચ માલિકાપદ્મકં પરમ્ ॥ ૧।

નાગરાદિવિભેદં ચ ભૂમિલમ્બવિધિસ્તથા ।
આદ્યેષ્ટકોપપીઠં ચ પાદાનાં માનલક્ષણમ્ ॥ ૧।

પ્રસ્તરસ્ય વિધિશ્ચૈવ પ્રાસાદાનાં ચ ભૂષણમ્ ।
કણ્ઠસ્ય શિખરસ્યાપિ સ્થૂપિકાયાશ્ચ લક્ષણમ્ ॥ ૧।

નાલાદિસ્થાપનં પશ્ચાદેકભૂમ્યાદિલક્ષણમ્ ।
મૂર્ધેષ્ટકાવિધાનં ચ લિઙ્ગલક્ષ્માઙ્કુરાર્પણમ્ ॥ ૧।

શિવલિઙ્ગપ્રતિષ્ઠા ચ પ્રતિમાનાં ચ લક્ષણમ્ ।
શૂલસંસ્થાપનં પશ્ચાદ્ દેવસ્થાપનસંજ્ઞકમ્ ॥ ૧।

પ્રતિમાનાં પ્રતિષ્ઠા ચ વિમાનસ્થાપનં પરમ્ ।
લક્ષણં મણ્ટપાનાં ચ પ્રાકારાણાં ચ લક્ષણમ્ ॥ ૧।

સ્થાપનં પરિવારાણાં પરિવારાર્ચનં તથા ।
વૃષભસ્થાપનં ચાન્તે ગોપુરસ્થાપનં પરમ્ ॥ ૧।

ચતુઃસપ્તતિ સંખ્યાતાઃ પટલાઃ પૂર્વકામિકે ॥
કામિકાગમોત્તરભાગાનુક્રમણિકા
પશ્ચિમદ્વારપૂજા ચ દક્ષિણદ્વારપૂજનમ્ ।
અર્ચનં સકલાનાં ચ મહાસ્નપનલક્ષણમ્ ॥ ૨।

નિત્યોત્સવવિધિઃ પશ્ચાન્મહોત્સવવિધિઃ પરમ્ ।
નીરાજનક્રિયા પૂર્વા ફલ્ગુનીપૂજનં પરમ્ ॥ ૨।

ઘૃતાભિષેકં ડોલાયા રોહણં ક્ષૌદ્રપૂજનમ્ ।
દીપાવલિવિધાનં ચ ઘૃતકમ્બલપૂજનમ્ ॥ ૨।

શિવરાત્રિરથો ગન્ધપૂજા દમનકાર્ચનમ્ ।
વસન્તેજ્યા શીતકુમ્ભં ફલપૂજા પવિત્રકમ્ ॥ ૨।

નવનૈવેદ્યપૂજા ચ દીક્ષા સમયસંજ્ઞિતા ।
સ્થાલીપાકવિધિઃસ્વપ્નાધ્યાયો નિર્વાણસંસ્કૃતિઃ ॥ ૨।

આચાર્યસ્યાભિષેકશ્ચ ગોત્રપ્રવરનિર્ણયઃ ।
શતાભિષેકશ્ચાન્ત્યેષ્ટિઃ પિતૃયજ્ઞવિધિસ્તતઃ ॥ ૨।

શૈવશ્રાદ્ધં તતઃસર્વપ્રાયશ્ચિત્તં તતઃ પરમ્ ।
નિત્યનૈમિત્તિકપ્રાયશ્ચિત્તમુત્સવનિષ્કૃતિઃ ॥ ૨।

અદ્ભુતાનાં ચ શાન્તિઃ સ્યાદનુકર્મવિધાનકમ્ ।
સંપ્રોક્ષણં ચ પીઠસ્ય સ્થાપનં ચ તતઃ પરમ્ ॥ ૨।

બાણસ્ય કામ્યલિઙ્ગસ્ય પ્રતિષ્ઠા ચાર્ષપૌરુષયોઃ ।
પ્રાસાદલક્ષણં લિઙ્ગવશાત્પ્રાસાદલક્ષણમ્ ॥ ૨।

વ્યક્તલિઙ્ગપ્રતિષ્ઠા ચ સાર્વદેશિકલિઙ્ગિનઃ ।
અઙ્ગલિઙ્ગપ્રતિષ્ઠા ચ સદેશસ્થાપનં તતઃ ॥ ૨।

દેવ્યા વિઘ્નેશ્વરસ્યાપિ સ્થાપનં નૃત્તમૂર્તિનઃ ।
સોમાસ્કન્દસ્ય ચન્દ્રાર્ધમૌલેસ્ત્રિપુરવૈરિણઃ ॥ ૨।

લિઙ્ગોદ્ભવપ્રતિષ્ઠા ચ દક્ષિણામૂર્તિનસ્તથા ।
ભિક્ષાટનસ્ય કઙ્કાલમૂર્તેઃ પાશુપતસ્ય ચ ॥ ૨।

ત્રિશૂલશરભેશાનચણ્ડેશસ્થાપનાદિ ચ ।
શિવભક્તાયુધાનાં ચ સિંહાસનવિધિસ્તથા ॥ ૨।

રથસ્ય કરણાનાં ચ લક્ષણં સૌખ્યકર્મ ચ ।
વ્યાધિનાશો રાજરક્ષા દુર્ગાપૂજાવિધિસ્તથા ॥ ૨।

શાન્તિનીરાજનં પુષ્યાભિષેકગ્રહયજ્ઞકમ્ ।
બન્ધઃ પ્રતિસરસ્યાપિ તુલાભારવિધાનકમ્ ॥ ૨।

હિરણ્યગર્ભદાનં ચ તિલપર્વતદાનકમ્ ।
સુવર્ણભૂમિદાનં ચ કલ્પવૃક્ષપ્રદાનકમ્ ॥ ૨।

ગણેશદાનં સૌવર્ણધેનુલક્ષ્મીપ્રદાનકમ્ ।
તિલધેનુસહસ્રં ચ ગવાં દાનસહસ્રકમ્ (હેમાશ્વદાનકમ્?) ॥ ૨।

કન્યાદાનં હિરણ્યોક્ષદાનં ચ ગજદાનકમ્ ।
લોકપાલાષ્ટકં ચૈવ સર્વદાનોત્તમં તથા ॥ ૨।

ઇત્યુક્તાઃ ષણ્ણવત્યશ્ચ પટલાઃ કામિકોત્તરે ।
॥ શ્રીઃ ॥
॥ કામિકાગમઃ ॥
પૂર્વભાગઃ
તન્ત્રાવતારપટલઃ
કૈલાસદક્ષિણે શૃઙ્ગે નાનાશ્ચર્યસમન્વિતે ।
પ્રવૃદ્ધવટવૃક્ષોત્થચ્છાયાચ્છન્નેઽતિવિસ્તૃતે ॥ ૩।

વ્યાઘ્રચર્મપરીધાને પીઠે રત્નોપશોભિતે ।
દેવદાનવગન્ધર્વસિદ્ધવિદ્યાધરાદિભિઃ ॥ ૩।

સેવ્યમાનં મહાદેવં શ્રીકણ્ઠં વિશ્વનાયકમ્ ।
કૌશિકઃ કાશ્યપોઽગસ્ત્યો ગૌતમો નારદસ્તથા ॥ ૩।

સનત્કુમારઃ સનકઃ સનાતનસનન્દનૌ ।
ભૃગુશ્ચાત્રિભરદ્વાજવસિષ્ઠાદ્યા મહર્ષયઃ ॥ ૩।

જિજ્ઞાસવઃ પરં જ્ઞાનં શિવશક્ત્યુન્મુખીકૃતાઃ ।
પ્રણમ્ય ચરણૌ તસ્ય પ્રાહુરીશમુમાપતિમ્ ॥ ૩।

ઋષયઃ-
ભગવન્ દેવદેવેશ પશુપાશવિમોચક ।
સૃષ્ટિસ્થિતિતિરોભાવલયાનુગ્રહકારક ॥ ૩।

વિયદાદિમહામાયાવૃત્તેઃ સાક્ષાત્પ્રવર્તક ।
સહજાનન્દસન્દોહસ્વસંવિલ્લક્ષણાત્મક ॥ ૩।

પરસંવિત્સ્વરૂપિણ્યા શક્ત્યા પરમયા યુત ।
દિગ્દેશકાલનિર્મુક્ત જગદાહ્લાદકારણ ॥ ૩।

વયં નિયુક્તા દેવેશ ત્વયેજ્યાયાં શિવસ્ય તુ ।
તદર્થં સારભૂતં તુ શાસ્ત્રં શિવમુખોદ્ભવમ્ ॥ ૩।

વક્તુમર્હસિ દેવેશ ભક્તાનામનુકમ્પયા ।
ઇત્યેવં ઋષિભિઃ પૃષ્ટો ભગવાન્ વૃષભધ્વજઃ ॥ ૩।

પ્રાહ ગમ્ભીરયા વાચા સ્ફુરચ્ચન્દ્રાર્ધશેખરઃ ।
સાધુ પૃષ્ટં હિ યુષ્માભિશ્શૃણુધ્વં સંશિતવ્રતાઃ ॥ ૩।

કામિકાખ્યાન્મહાતન્ત્રાદુદ્ધૃતં શાસ્ત્રમુત્તમમ્ ।
અવતીર્ણમિદં મેરૌ પ્રણવાદ્યવતારકૈઃ ॥ ૩।

ક્રિયાચર્યાસમોપેતં યોગજ્ઞાનાન્વિતં પરમ્ ।
ઇત્યેવમુક્તા ઋષયઃ પ્રણેમુર્દણ્ડવત્ક્ષિતૌ ॥ ૩।

તેષામાજ્ઞાં શિવો દત્વા પ્રાહ તન્ત્રમનુત્તમમ્ ।
આદાવભૂદ્ દ્વિધા જ્ઞાનમધિકારિવિભેદતઃ ॥ ૩।

પરાપરેણ ભેદેન પતિપશ્વર્થદર્શકમ્ ।
શિવપ્રકાશકં જ્ઞાનં શિવજ્ઞાનં પરં સ્મૃતમ્ ॥ ૩।

વેદાદ્યપરં જ્ઞાનં પશુપાશાર્થદર્શકમ્ ।
યથા વિલક્ષણં ચક્ષુઃ ક્ષપાયાં નૃબિડાલયોઃ ॥ ૩।

તથા વિલક્ષણં જ્ઞાનમેવમેતત્પરાપરમ્ ।
લૌકિકં વૈદિકં ચૈવ તથાધ્યાત્મિકમેવ ચ ॥ ૩।

અતિમાર્ગં વ મન્ત્રાખ્યં તન્ત્રમેતદનેકધા ।
સદ્યોવામમહાઘોરપુરુષેશાનમૂર્તયઃ ॥ ૩।

પ્રત્યેકં પઞ્ચવક્ત્રાસ્ત્યુસ્તૈરુક્તં લૌકિકાદિકમ્ ।
પઞ્ચવિંશતિભેદેન સ્રોતોભેદઃ પ્રકીર્તિતઃ ॥ ૩।

એષ્વેવાન્તર્ગતં વક્તું વાઙ્મયં વસ્તુવાચકમ્ ।
તેષ્વેવ મન્ત્રતન્ત્રાખ્યં સદાશિવમુખોદ્ગતમ્ ॥ ૩।

સિદ્ધાન્તં ગારુડં વામં ભૂતતન્ત્રં ચ ભૈરવમ્ ।
ઊર્ધ્વપૂર્વકુબેરાસ્યયામ્યવક્ત્રાદ્યથાક્રમમ્ ॥ ૩।

ઈશાનવક્ત્રાદૂર્ધ્વસ્થાજ્જ્ઞાનં યત્કામિકાદિકમ્ ।
દશાષ્ટાદશભેદેન શિવરુદ્રાવતારકૈઃ ॥ ૩।

ષટ્ષષ્ટિભિઃ ક્રમેણૈવ કથિતં તુ શિવાજ્ઞયા ।
તદેવ યુગભેદેન સદ્યોજાતાદિમૂર્તિભિઃ ॥ ૩।

પ્રકાશિતં ચતુર્ભેદં મૂર્તિસંખ્યાવશેન તુ ।
સંખ્યયા ગારુડં તદ્વત્ પૂર્વવક્ત્રાદ્વિનિર્ગતમ્ ॥ ૩।

સાવિત્ર્યાદ્યં ચ સિદ્ધ્યર્થમુક્તં તદવતારકૈઃ ।
નયસૂત્રાદિભેદેન વામં વામાદ્વિનિર્ગતમ્ ॥ ૩।

ચતુર્વિંશતિસંખ્યાકમવતીર્ણં શિવાજ્ઞયા ।
કૌલાદિવિંશત્સંખ્યાતં ભૂતતન્ત્રં તુ સદ્યતઃ ॥ ૩।

દ્વિવિધં તન્ત્રમુદ્ભૂતં ભૈરવં દક્ષિણાસ્યતઃ ।
અસિતાઙ્ગાદિભિર્ભૂમૌ કથિતં તદનેકધા ॥ ૩।

પ્રત્યેકં તન્ત્રભેદોક્તૌ જાયતે ગ્રન્થવિસ્તરઃ ।
અથ સિદ્ધાન્તતન્ત્રાણામવતારો નિગદ્યતે ॥ ૩।

તનોતિ વિપુલાનર્થાંસ્તત્ત્વમન્ત્રસમાશ્રિતાન્ ।
ત્રાણં ચ કુરુતે યસ્માત્તન્ત્રમિત્યભિધીયતે ॥ ૩।

કામિકં પ્રણવાખ્યસ્ય પરાર્ધગ્રન્થસંખ્યયા ।
પ્રણવાત્ ત્રિકલઃ પ્રાપ્તઃ ત્રિકલાચ્ચ તતો હરઃ ॥ ૩।

ત્રયશ્ચૈવોપભેદાઃ સ્યુર્વક્ત્રારં ભૈરવોત્તરમ્ ।
નારસિંહં ચ વિપ્રેન્દ્રાઃ કથ્યતે કામિકત્રયમ્ ॥ ૩।

યોગજં તુ સુધાખ્યસ્ય પ્રોક્તં તલ્લક્ષસંખ્યયા ।
સુધાખ્યાદ્ભસ્મ સંપ્રાપ્તસ્તતઃ પ્રાપ્તો વિભુઃ ક્રમાત્ ॥ ૩।

વીણાશિખોત્તરં તારં સન્તં સન્તતિરેવ ચ ।
આત્મયોગં ચ પઞ્ચૈતે યોગતન્ત્રસ્ય ભેદકાઃ ॥ ૩।

ચિન્ત્યં સુદીપ્તસંજ્ઞસ્ય પ્રોક્તં શતસહસ્રકૈઃ ।
દીપ્તાચ્ચ ગોપતિઃ પ્રાપ્તસ્તતઃ પ્રાપ્તા તુ ચામ્બિકા ॥ ૩।

સુચિન્ત્યં સુભગં વામં પાપનાશં પરોદ્ભવમ્ ।
અમૃતં ચિન્ત્યન્તન્ત્રસ્ય ષડ્વિધં તુ પ્રકીર્તિતમ્ ॥ ૩।

કારણં કારણાખ્યસ્ય કોટિગ્રન્થેન ચોદિતમ્ ।
કારણાચ્છર્વરુદ્રસ્તુ શર્વાત્પ્રાપ્તઃ પ્રજાપતિઃ ॥ ૩।

કારણં પાવનં દોર્ગં ? માહેન્દ્રં ભીમમેવ ચ ।
તતસ્તુ મારણં દ્વેષ્ટં સપ્તધા કારણં તથા ॥ ૩।

અજિતં સુશિવાખ્યસ્ય નિયુતગ્રન્થસંખ્યયા ।
સુશિવાખ્યાચ્છિવઃ પ્રાપ્તસ્તચ્છિવાદચ્યુતસ્તતઃ ॥ ૩।

પ્રભૂતઞ્ચ પરોદ્ભૂતં પાર્વતી પદ્મસંહિતા ।
ચતુર્ભેદમિદં તન્ત્રં ચાસ્મિન્ તન્ત્રે પ્રકીર્તિતમ્ ॥ ૩।

દીપ્તમીશસ્ય વિખ્યાતં નિયુતગ્રન્થસંખ્યયા ।
ઈશાનમૂર્તિઃ સંપ્રાપ્તસ્તતઃ પ્રાપ્તો હુતાશનઃ ॥ ૩।

અમેયં શબ્દામાચ્છાદ્યમસંખ્યમમિતૌજસમ્ ।
આનન્દં માધયોદ્ભૂતમદ્ભૂતં ચાક્ષતં તથા ॥ ૩।

દીપ્તં તુ નવધા પ્રોક્તં સૂક્ષ્મતન્ત્રં નિબોધત ।
સૂક્ષ્મં સૂક્ષ્મસ્ય સંપ્રોક્તં તદૂગ્રન્થં પદ્મસંખ્યયા ॥ ૩।

સૂક્ષ્માદ્વૈશ્રવણઃ પ્રાપ્તસ્તસ્માત્પ્રાપ્તઃ પ્રભઞ્જનઃ ।
તત્સૂક્ષ્મમેકભેદં સ્યાત્સૂક્ષ્મમિત્યભિધીયતે ॥ ૩।

સહસ્રં કાલસંજ્ઞસ્ય? પ્રોક્તં વૈ શઙ્ખસંખ્યયા ।
કાલાદ્ભીમસ્તતઃ પ્રાપ્તો ભીમાદ્ધર્મો યથા તથા ॥ ૩।

અતીતં મઙ્ગલં શુદ્ધમપ્રમેયં તુ જાતિભાક્ ।
પ્રબુદ્ધં વિબુધં હસ્તમલઙ્કારં સુબોધકમ્ ॥ ૩।

એતે સહસ્રતન્ત્રસ્ય દશસંખ્યાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ।
અંશુમાનમ્બુસંજ્ઞસ્ય પઞ્ચલક્ષેણ કીર્તિતઃ ॥ ૩।

અગ્રશ્ચૈવામ્બુસંજ્ઞાચ્ચ અગ્રાત્પ્રાપ્તસ્તતો રવિઃ ।
વિદ્યાપુરાણતન્ત્રં ચ વાસવં નીલલોહિતમ્ ॥ ૩।

પ્રકારણં ભૂતતન્ત્રમાત્માલઙ્કારમેવ ચ ।
કાશ્યપં ગૌતમં ચૈન્દ્રં બ્રાહ્મં વાસિષ્ઠમેવ ચ ॥ ૩।

ઐશાનં નામતઃ પ્રોક્તમંશુમાન્ દ્વાદશ સ્મૃતઃ ।
સુપ્રભેદં માહાશાસ્ત્રં દશેશસ્ય પ્રકીર્તિતમ્ ॥ ૩।

વિઘ્નેશ્વરો દશેશાચ્ચ શશી પ્રાપ્તો ગણેશ્વરાત્ ।
ત્રિકોટિસંખ્યયા પ્રોક્તો ભેદશ્ચાત્ર ન વિદ્યતે ॥ ૩।

ક્રિયાદિજ્ઞાનપર્યન્તં તન્ત્રમત્રૈવ દૃશ્યતે ।
શિવભેદમિતિ પ્રોક્તો રુદ્રભેદસ્તથોચ્યતે ॥ ૩।

રુદ્રસ્યાનાદિસંજ્ઞસ્ય વિજયં તન્ત્રમુત્તમમ્ ।
પરમેશસ્તતઃ પ્રાપ્તસ્ત્રિકોટિગ્રન્થસંખ્યયા ॥ ૩।

વિજયં ચોદ્ભવં સૌમ્યમઘોરં મૃત્યુનાશનમ્ ।
કુબેરં ચ માઘોરં વિમલં વિજયાષ્ટકમ્ ॥ ૩।

નિઃશ્વાસં તુ દશાર્ણસ્ય પ્રોક્તં તત્કોટિસંખ્યયા ।
દશાર્ણાત્ શૈલજા પ્રાપ્તા ચાષ્ટભેદેન ભેદિતમ્ ॥ ૩।

નિઃશ્વાસોત્તરનિઃશ્વાસૌ નિઃશ્વાસસ્ય મુખોદયમ્ ।
નિઃશ્વાસનયનં ચૈવ તથા નિઃશ્વાસકારિકા ॥ ૩।

ઘોરસંજ્ઞં યમાખ્યં ચ ગુહ્યં ચાપ્યેવમષ્ટધા ।
નિધનસ્ય સ્વયંભૂતં ત્રિકોટ્યર્ધેન કીર્તિતમ્ ॥ ૩।

નિધનેશાત્સ્વયંભૂતં શ્રુતવાન્નલિનોદ્ભવઃ ।
પ્રજાપતિમતં પદ્મં સ્વાયમ્ભુવમિતિ ત્રિધા ॥ ૩।

આગ્નેયં યચ્ચ તદ્વ્યોમ્નો ગ્રન્થસંખ્યાયુતત્રયાત્ ।
આગ્નેયં તન્ત્રમેકં તુ તસ્માત્પ્રાપ્તો હુતાશનઃ ॥ ૩।

તેજસ્તુ વીરં સંપ્રાપ્તો નિયુતગ્રન્થસંખ્યયા ।
પ્રજાપતિસ્તતઃ પ્રાપ્તસ્ત્રયોદશવિભેદકમ્ ॥ ૩।

પ્રસ્તારં ફુલ્લમલ્લઞ્ચ (ફુલ્લમમલં ?) પ્રબોધં બોધબોધકમ્ ।
અમોહં મોહસમયં હાકટં શાકટાધિકમ્ ॥ ૩।

હલં વિલેખનં ભદ્રં વીરં વીરે ત્રયોદશ ।
રૌરવં બ્રાહ્મણેશસ્ય ચાર્બુદાષ્ટકસંખ્યયા ॥ ૩।

નન્દિકેશસ્તતઃ પ્રાપ્તઃ ષડ્ભેદઞ્ચ વિધીયતે ।
કાલઘ્નં ચ કલાતીતં રૌરવં રૌરવોત્તરમ્ ॥ ૩।

મહાકાલમતં ચૈન્દ્રં રૌરવં ષડ્વિધં મતમ્ ।
મકુટં તુ શિવાખ્યસ્ય શતસાહસ્રસંખ્યયા ॥ ૩।

મહાદેવસ્તતઃ પ્રાપ્તો ભેદશ્ચ દ્વિવિધો ભવેત્ ।
મકુટોત્તરં ચ મકુટં દ્વિવિધેન વિધીયતે ॥ ૩।

સર્વાત્મકસ્ય વિમલં ત્રિલક્ષગ્રન્થસંખ્યયા ।
વીરભદ્રસ્તતઃ પ્રાપ્તો ભેદાઃ ષોડશસંખ્યયા ॥ ૩।

અનન્તં ભોગમાક્રાન્તં વૃષપિઙ્ગં વૃષોદરમ્ ।
વૃષાદ્ભુતં સુદન્તં ચ રૌદ્રં ભદ્રવિધં તથા ॥ ૩।

અરેવતમતિક્રાન્તમટ્ટહાસમલઙ્કૃતમ્ ।
અર્ચિતં ધારણં તન્ત્રં વિમલં ષોડશૈવ તુ ॥ ૩।

ચન્દ્રજ્ઞાનમનન્તસ્ય ત્રિકોટિગ્રન્થસંખ્યયા ।
બૃહસ્પતિસ્તતઃ પ્રાપ્તો ભેદાશ્ચાત્ર ચતુર્દશ ॥ ૩।

સ્થિરં સ્થાણું મહાન્તં ચ વારુણં નન્દિકેશ્વરમ્ ।
એકપાદપુરાણં ચ શઙ્કરં નીલરુદ્રકમ્ ॥ ૩।

શિવભદ્રં કલ્પભેદં શ્રીમુખં શિવશાસનમ્ ।
શિવશેખરમાખ્યાતં દેવ્યા મતં તથૈવ ચ ॥ ૩।

ચન્દ્રજ્ઞાનસ્ય તન્ત્રસ્ય ચતુર્દશવિધો ભવેત્ ।
મુખબિમ્બં પ્રશાન્તસ્ય શતસાહસ્રસંખ્યયા ॥ ૩।

દધીચિસ્તુ તતઃ પ્રાપ્તો ભેદાઃ પઞ્ચદશૈવ તુ ।
ચતુર્મુખમલાયોગં સંસ્તોભં પ્રતિબિમ્બકમ્ ॥ ૩।

આત્માલઙ્કારવાયવ્યે તૌટિકં તુટિનીરકમ્ ।
કલાત્યયં તુલાયોગં કુટ્ટિમં પટ્ટશેખરમ્ ॥ ૩।

મહાવિદ્યા મહાસૌરં બિમ્બં પઞ્ચદશૈવ તુ ।
પ્રોદ્ગીતં શૂલિનઃ પ્રોક્તં લક્ષત્રિતયસંખ્યયા ॥ ૩।

કવચાખ્યસ્તતઃ પ્રાપ્તો ભેદાઃ ષોડશસંખ્યયા ।
કવચં ચૈવ વારાહં પિઙ્ગલામતમેવ ચ ॥ ૩।

પાશબન્ધં દણ્ડધરમઙ્કુશં ચ ધનુર્ધરમ્ ।
શિવજ્ઞાનં ચ વિજ્ઞાનં શ્રીકાલજ્ઞાનમેવ ચ ॥ ૩।

આયુર્વેદં ધનુર્વેદં સર્પદંષ્ટ્રીવિભેદનમ્ ।
ગીતં ભરતમાતોદ્યં પ્રોદ્ગીતં ષોડશૈવ તુ ॥ ૩।

લલિતં ચાલયેશસ્ય પ્રોક્તમષ્ટસહસ્રકમ્ ।
આલયાલ્લાલિતઃ (ભૈરવઃ?) પ્રાપ્તો લલિતં લલિતોત્તરમ્ ॥ ૩।

કૌમારં ચૈવ તદ્ભેદં ત્રિવિધં પરિકીર્તિતમ્ ।
બિન્દોઃ સિદ્ધમિદં તન્ત્રં કોટિકોટ્યર્ધસંખ્યયા ॥ ૩।

બિન્દુ (સંજ્ઞાત્તુ?) સિદ્ધાખ્યં પ્રાપ્તશ્ચણ્ડેશ્વરઃ પરઃ ।
સારોત્તરમથાન્યત્તુ ઔશનોત્તરમેવ ચ ॥ ૩।

શાલાભેદં શશીખણ્ડં સિદ્ધં તન્ત્રં ચતુર્વિધમ્ ।
સન્તાનં શિવનિષ્ઠસ્ય ષટ્ સહસ્રં તુ સંખ્યયા ॥ ૩।

અસંવાયસ્તતઃ પ્રાપ્તો ભેદઃ સપ્તવિધો ભવેત્ ।
લિઙ્ગાધ્યક્ષં સુરાધ્યક્ષં શઙ્કરં ત્વમલેશ્વરમ્ ॥ ૩।

અસંખ્યમનિલં દ્વન્દ્વં સન્તાનં સપ્તધેરિતમ્ ।
સોમદેવસ્ય શર્વોક્તં દ્વિલક્ષેણૈવ સંખ્યયા ॥ ૩।

નૃસિંહઃ પ્રાપ્તવાન્ સોમાદ્ભેદઃ પઞ્ચવિધો ભવેત્ ।
શિવધર્મોત્તરં ચૈવ વાયુપ્રોક્તં તથૈવચ ॥ ૩।

દિવ્યપ્રોક્તમથૈશાનં શર્વોદ્ગીતં વિધીયતે ।
શ્રીદેવ્યાસ્તુ સમાખ્યાતં પારમેશ્વરમુત્તમમ્ ॥ ૩।

ગ્રન્થદ્વાદશલક્ષં તુ સપ્તધા પ્રસૃતં તુ તત્ ।
ઉશનોમુનિસંપ્રાપ્તઃ શ્રીદેવ્યાશ્ચ યથાક્રમાત્ ॥ ૩।

મતઙ્ગં યક્ષિણીપદ્મં પારમેશ્વરમેવ ચ ।
પુષ્કરં સુપ્રયોગં ચ હંસં સામાન્યમેવ હિ ॥ ૩।

કિરણં દેવવિભવે કોટિપઞ્ચકસંખ્યયા ।
સંવર્તકસ્તતઃ પ્રાપ્તો ભેદાસ્તુ નવસંખ્યયા ॥ ૩।

ગારુડં નૈરૃતં નીલં રૂક્ષં ભાનુકધેનુકે ।
પ્રબુદ્ધં બુદ્ધકાલાખ્યે નવધા કિરણો ભવેત્ ॥ ૩।

શિવસ્ય વાતુલં પ્રોક્તં ગ્રન્થાઃ શતસહસ્રકમ્ ।
મહાકાલસ્તતઃ પ્રાપ્તો ભેદા વૈ દ્વાદશૈવ તુ ॥ ૩।

વાતુલં ચોત્તરં ચૈવ કાલજ્ઞાનં પ્રરોહિતમ્ ।
સર્વં ધર્માત્મકં શ્રેષ્ઠં નિત્યં શુદ્ધં મહાનનમ્ ॥ ૩।

વિશ્વં વિશ્વાત્મકં ચૈવ વાતુલે દ્વાદશ સ્મૃતાઃ ।
અષ્ટાવિંશતિતન્ત્રાણાં મૂલભેદાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ॥ ૩।

કામિકં પાદયુગ્મં સ્યાદ્યોગજં ગુલ્ફમેવ ચ ।
ચિન્ત્યં પાદાઙ્ગુલિઃ પ્રોક્તઃ કારણં જઙ્ઘિકા ભવેત્ ॥ ૩।

અજિતં જાનુદેશં સ્યાદ્દીપ્તમૂરુપ્રદેશકમ્ ।
સૂક્ષ્મન્તુ ગુહ્યમેવં સ્યાત્સહસ્રં કટિદેશકમ્ ॥ ૩।

અંશુમાન્ સ્યાત્ પૃષ્ઠતલં સુપ્રભેદં તુ નાભિકમ્ ।
વિજયં કુક્ષિદેશં સ્યાન્નિઃશ્વાસં હૃદયં ભવેત્ ॥ ૩।

સ્વાયંભુવં સ્તનૌ દ્વૌ તુ અનલં નેત્રમેવ ચ ।
વીરં કણ્ઠપ્રદેશસ્તુ રૌરવં શ્રોત્રમેવ ચ ॥ ૩।

મકુટં માકુટં તન્ત્રમઙ્ગપ્રત્યઙ્ગમેવ ચ ।
બાહૂ તુ વિમલં પ્રોક્તં ચન્દ્રજ્ઞાનમુરઃસ્થલમ્ ॥ ૩।

બિમ્બતન્ત્રં સુવદનં પ્રોદ્ગીતં રસના ભવેત્ ।
લલિતં સ્યાત્કપોલં તુ સિદ્ધં ચૈવ લલાટકમ્ ॥ ૩।

સન્તાનં કુણ્ડલં વિદ્યાચ્છર્વોક્તમુપવીતકમ્ ।
પારમેશેન હારં તુ કિરણં રત્નભૂષણમ્ ॥ ૩।

વાતુલં વસનં પ્રોક્તં શિવધર્મ ત્રિપુણ્ડ્રકે ।
કલ્પઞ્ચૈવ તુ સંયોગે શિવધર્માનુલેપને ॥ ૩।

બિમ્બં પુષ્પે ચ માલ્યે ચ સિદ્ધાન્તેન નિવેદિતમ્ ।
તન્ત્રાત્મકશરીરેણ મન્ત્રમૂર્તિમયેન તુ ॥ ૩।

એતેષામુપભેદૈશ્ચ સાદાખ્યં મૂર્તિમત્ સ્થિતમ્ ।
શિવરુદ્રાત્મકં તન્ત્રમષ્ટાવિંશતિસંખ્યકમ્ ॥ ૩।

ચિન્તામણિરિવ ભ્રાજિ ચૈકધા બહુધા દિશેત્ ।
યદ્યપ્યેકો ભવેદ્વક્તા શ્રોતૃભેદાદનેકધા ॥ ૩।

કર્ષણાદિપ્રતિષ્ઠાન્તં મૂલેનૈવ સમાચરેત્ ।
કૃતઞ્ચેદુપભેદેન કર્તા ભર્તા વિનશ્યતિ ॥ ૩।

કેવલં યજનં પ્રોક્તમુપભેદૈર્વિશેષતઃ ।
પ્રતિષ્ઠાદ્યં તુ મૂલૈશ્ચેત્ અષ્ટાવિંશતિભિર્વરમ્ ॥ ૩।

યેન તન્ત્રેણ ચારબ્ધં કર્ષણાદ્યર્ચનાન્તકમ્ ।
તેન સર્વં પ્રકર્તવ્યં ન કુર્યાદન્યતન્ત્રતઃ ॥ ૩।

કારયેદન્યતન્ત્રેણ નોક્તં ચેત્તુ વિશેષતઃ ।
ઉક્તાનિ પ્રતિષિદ્ધાનિ પુનઃ સંભાષિતાનિ ચ ॥ ૩।

સાપેક્ષનિરપેક્ષાણિ શિવવાક્યાન્યનેકધા ।
ચતુષ્પાદયુતાન્યેવ ભુક્તિમુક્ત્યર્થસાધનમ્ ॥ ૩।

એતાન્યેવાથ શ્રુત્વા તુ દેવૈર્મુનિવરાદિભિઃ ।
સંક્ષેપતોઽપિ કથિતં સર્વેષામનુકમ્પયા ॥ ૩।

એષામધ્યયનં કાર્યં શિવવિપ્રૈર્ગુરુક્રમાત્ ।
અવ્યાપનં ચ કર્તવ્યં ન કાર્યમિતરૈર્નરૈઃ ॥ ૩।

દીક્ષાવિહીનવિપ્રાદ્યાસ્ત્રિવર્ણાશ્શૂદ્રજાતયઃ ।
સવર્ણાદ્યનુલોમાશ્ચ શિલ્પિનઃ કારુકાદયઃ ॥ ૩।

પઠન્તિ શિવશાસ્ત્રઞ્ચેત્તત્પાપાન્નૃપરાષ્ટ્રયોઃ ।
અચિરેણ વિનાશઃ સ્યાત્તસ્માદ્રાજા નિવારયેત્ ॥ ૩।

શિવસિદ્ધાન્તતન્ત્રેણ પ્રારબ્ધં કર્ષણાદિકમ્ ।
ન કુર્યાદન્યશાસ્ત્રેણ કુર્યાચ્ચેત્તન્ત્રસંકરઃ ॥ ૩।

તન્ત્રસંકરદોષેણ રાજા રાષ્ટ્રં ચ નશ્યતિ ।
ગારુડં ભૂતતન્ત્રં ચ ભૈરવં વામતન્ત્રકમ્ ॥ ૩।

કાપાલં પાઞ્ચરાત્રં ચ લાકુલં કુલશાસ્ત્રકમ્ ।
તન્ત્રં પાશુપતં ચાન્યત્ પુરાણં ધર્મશાસ્ત્રકમ્ ॥ ૩।

ઇતિહાસં ષડ્ઙ્ગં ચ ઋગ્યજુઃ સામસંજ્ઞકમ્ ।
અથર્વણં તથા બૌદ્ધમાર્હતં મતમેવ ચ ॥ ૩।

ઊર્ધ્વસ્રોતોઽક્ષપાચ્છાસ્ત્રાદપરં તદનુક્રમાત્ ।
કામિકાદિ શિવજ્ઞાનં મૂર્ધા ભગવતઃ સદા ॥ ૩।

ઇતરાણિ મહેશસ્ય હૃત્કણ્ઠાદ્યઙ્ગકાનિ વૈ ।
પૂર્વપક્ષતયા તાનિ કથિતાનીહ શમ્ભુના ॥ ૩।

હેયોપાદેયવસ્તૂનાં નિર્ણયે પરમાર્થતઃ ।
તત્સર્વમધરીકૃત્ય શૈવસિદ્ધાન્ત ઈરિતઃ ॥ ૩।

સિદ્ધાન્તશાસ્ત્રનિષ્ઠૈશ્ચ શિવવિપ્રૈર્યથાક્રમમ્ ।
શાસ્ત્રાન્તરૈસ્તુ સંસ્થાપ્ય લિઙ્ગં તદુભયાર્થકમ્ ॥ ૩।

પૂજનીયં નૃપગ્રામયજમાનાભિવૃદ્ધયે ।
શૈવઃ સર્વાધિકારી સ્યાત્સ્વકીયે ચ પરત્ર ચ ॥ ૩।

શૈવાઃ સર્વેષુ કુર્વન્તિ યે ગૃહસ્થા દ્વિજોત્તમાઃ ।
યામલે માતૃતન્ત્રે ચ કાપાલે પાઞ્ચરાત્રકે ॥ ૩।

બૌદ્ધે ચાર્હમતે ચૈવ લાકુલે વૈદિકેઽપિ ચ ।
અન્યેષ્વપિ ચ માર્ગેષુ તત્તચ્છાસ્ત્રૈઃ સ્વશાસ્ત્રતઃ ॥ ૩।

શૈવાઃ કુર્વન્તિ દીક્ષાદ્યં તલ્લિઙ્ગસ્થાપનાદિકમ્ ।
મુખ્યત્વાદિહ શૈવસ્ય મુખમાહાત્મ્યતોઽપિ ચ ॥ ૩।

અધિકારોઽસ્તિ સર્વત્ર નાન્યેષાં શિવદર્શને ।
તસ્માત્પરાર્થમાત્માર્થં સ્થાપનં યજનં તથા ॥ ૩।

શિવવિપ્રેણ કર્તવ્યમન્યેષાં સ્વાર્થમેવ હિ ।
પરાર્થમપિ કુર્યાચ્ચેલ્લોપેન નૃપતેસ્તથા ॥ ૩।

તદ્રાષ્ટ્રસ્ય ચ નાશઃ સ્યાદચિરેણ ન સંશયઃ ।
॥ ૩।ઇતિ કામિકાખ્યે મહાતન્ત્રે ક્રિયાપાદે તન્ત્રાવતારપટલઃ પ્રથમઃ ॥
અથ મન્ત્રાવતારપટલઃ
અથ સંક્ષેપતો વક્ષ્યે મન્ત્રાણામુદ્ધૃતિં ક્રમાત્ ।
મન્ત્રં વિના ક્રિયા નાસ્તિ કર્ષણાદ્યર્ચનાન્તકમ્ ॥ ૪।

મનનં સર્વવેદિત્વં ત્રાણં સંસાર્યનુગ્રહઃ ।
મનનત્રાણધર્મિત્વાન્મન્ત્ર ઇત્યભિધીયતે ॥ ૪।

મન્ત્રો દ્વિરૂપો વિજ્ઞેયો વાચ્યવાચકભેદતઃ ।
વાગ્રૂપો વાચકઃ પ્રોક્તો વાચ્યસ્ત્વર્થાત્મકઃ સ્મૃતઃ ॥ ૪।

વાચ્યવાચકયોશ્ચૈવ તાદાત્મ્યં ક્વચિદિષ્યતે ।
નાદો મન્ત્ર ઇતિ પ્રોક્તઃ સ નાદો જાયતે પરાત્ ॥ ૪।

નાદાદ્બિન્દુઃ સમુદ્ભૂતો બિન્દોરાદ્યસ્વરો ભવેત્ ।
તસ્માત્સ્વરદ્વયં દ્વૌ દ્વૌ તેષાં ભેદાસ્ત્રયોદશ ॥ ૪।

સ્વરાઃ ષોડશ જીવાખ્યાઃ કાદયો દેહવન્મતાઃ ।
સંખ્યયા તે ચતુસ્ત્રિંશત્ત એવ વ્યઞ્જનાનિ તુ ॥ ૪।

પ્રાણોપાધિવિભેદેન વ્યાપ્તં તૈરેવ સર્વતઃ ।
તૈરેવ રચિતં શાસ્ત્રં પરાપરવિભેદિતમ્ ॥ ૪।

નવ ખણ્ડં તુ નાદાખ્યં પઞ્ચાશદ્વર્ણભેદિતમ્ ।
વિકારભૂતભૂતાખ્યવેદવેદેન્દુસંખ્યયા ॥ ૪।

ખણ્ડાનાં નિર્ણયો વર્ણૈરેવમેવ નવાત્મકઃ ।
સ નાદઃ કથ્યતે વિપ્રાઃ પર્યાયૈશ્શિવનામભિઃ ॥ ૪।

સ્થૂલઃ સૂક્ષ્મઃ પરશ્ચેતિ ત્રિવિધઃ પરિપઠ્યતે ।
શબ્દબોધાનુભૂતાત્મા સર્વપ્રાણિહૃદિ સ્થિતિઃ ॥ ૪।

પઞ્ચાશદ્રુદ્રભેદેન પઞ્ચાશચ્છક્તિભેદતઃ ।
સંસ્થિતા માતૃકા જ્ઞેયાઃ સાધકૈસ્તત્ત્વદર્શિભિઃ ॥ ૪।

તદ્વ્યાસો વક્ષ્યતે વિપ્રાઃ પશ્ચાદ્વર્ણાધ્વવર્ણનૈઃ ।
ઋષય ઊચુઃ -
ભગવન્ પ્રાણિનો લોકે ક્ષીણસત્વાચિરાયુષઃ ॥ ૪।

લોભમોહમહામાનરાગદ્વેષાદિભિર્યુતાઃ ।
તેષાં યોગ્યમશક્તાનાં યથાતથા ।
બહુધા મન્ત્રસદ્ભાવો વક્તવ્યઃ કરુણાનિધે ॥ ૪।

ઈશ્વર ઉવાચ -
યેન યેન પ્રકારેણ સુખોપાયો ભવેન્નૃણામ્ ।
તેન તેન પ્રકારેણ કથયામિ સમાસતઃ ॥ ૪।

(ચિન્તામણિમન્ત્રઃ)
જીવાદ્યં પઞ્ચમં વાયુપૂર્વં કારણકાર્યયુક્ ॥ ૪।

ચિન્તામણિરિતિ ખ્યાતો મન્ત્રોઽયં શિવવાચકઃ ॥ ૪।

પઞ્ચવિંશચ્ચતુર્થસ્ય પઞ્ચમં પઞ્ચવિંશકમ્ ।
અષ્ટકાત્પઞ્ચમં યુગ્મં માયાબીજસમન્વિતમ્ (ષષ્ઠકાત્પઞ્ચકં
યુગ્મં અગ્નિબીજસમન્વિતમ્) ॥ ૪।

ભેદો દ્વિતીયબીજસ્થં ધાતુપૂર્વં યથાક્રમમ્ ॥ ૪।

હૃચ્છિરશ્ચૂલિકા વર્મ હેતયો મુનિપુઙ્ગવાઃ ।
સદ્યોજાતાદયો વાપિ તત્સ્થાને હ્યુભયં તુ વા ॥ ૪।

મન્ત્રઃ સમુદિતો વાપિ વાચકઃ સ્યાચ્છિવસ્ય તુ ।
યદા હંસ શિવાયેતિ મન્ત્રં પઞ્ચાક્ષરં ભવેત્ (યદા હૌં સ ઇતિ
પાઠઃ) ॥ ૪।

તદા તદ્વર્ણભેદેન કાર્યા વક્ત્રાઙ્ગકલ્પના ।
અથવાઽન્યપ્રકારેણ મન્ત્રલક્ષણમુચ્યતે ॥ ૪।

સાન્તાર્કબીજસંયોગાત્ પાદહૃદ્ગુહ્યમસ્તકૈઃ ।
હૃચ્ચૂડાસ્યતનુત્રાણમૂર્ધ્વમૂલદૃગસ્ત્રકાન્ ॥ ૪।

ઉદ્ધરેત્ક્રમશો મન્ત્રી સજ્વાલાન્સૃષ્ટિરસ્ત્રકમ્ ।
યદ્વાનલાસનારૂઢો વર્ણવ્યોમેન્દુભાસ્કરૈઃ ॥ ૪।

યષ્ટભૂજલવહ્ન્યાદિ વ્યોમબીજાઙ્ગસઙ્ગમાત્ ।
મન્ત્રોઽયં મૂલભૂતસ્તુ પ્રાગ્વદસ્યાઙ્ગકલ્પના ॥ ૪।

તત્ત્વંપદાર્થયોર્વાપિ સમાયોગસ્ય કારણમ્ ।
ખબીજાનલ બીજસ્થં કારણોક્તં સિતાર્ણકમ્ ॥ ૪।

સસૃષ્ટિમુદ્ધરેદ્ધ્રસ્વં તદ્વા શિવપદાન્વિતમ્ ॥
તારમાદ્યં તદન્યં ખબીજં સ્વસ્યાપિ નેતિ ચ

ઊદ્ધરેદ્દીપકં પ્રાગ્વન્મૂલમન્ત્રોયમીરિતઃ ।
તત્ર બ્રહ્માઙ્ગસંકૢપ્તિરનુલોમવિલોમતઃ ॥ ૪।

કાલાન્તકમન્ત્ર :-
અથ કાલાત્મનશ્ચેહ વક્ષ્યેહં મન્ત્રલક્ષણમ્ ।
સનામિ પદ્મં સંલિખ્ય પ્રાગ્દલાદ્યક્ષરાન્ન્યસેત્ ॥ ૪।

પૂર્વોરકાદૌ યોન્યસ્ય વિકારં તસ્ય દક્ષિણે ।
એવં પ્રદક્ષિણં ન્યાસો મન્ત્રોદ્ધારો દલક્રમાત્ ॥ ૪।

શ્રીસ્થિતિશ્ચ વિસર્ગસ્થો મકારો મૂતયાચયા ।
યે નિપાતાશ્ચ વિશ્વેશ સ્વરાદ્યો નાસ્વરાદિકમ્ ॥ ૪।

મશ્ચ વશ્ચ ભકારોન્તિજાક્ષિજ્ઞાર્વસ્તનોન્તતઃ ।
મનેતાતાશ્ચ સિદ્ધં યા દીપકો કથયોપકૃત્ ॥ ૪।

નાનિપઞ્ચ પ્રયોશ્ચાથ સ્યાચ્ચિતુશ્ચ ન સસ્થતઃ ।
ધ્યાશિયશ્ચ યકારશ્ચ વકારો યશ્ચ વા તતઃ ॥ ૪।

નાનાપવ્યાથવા નાચ ધારમદ્વિભગાસ્તરાઃ ।
જ્ઞાર્વાવન્તો દ્વિધા ધૂક્ ચ નિયૌતત્ તદ્વિસર્ગતઃ ॥ ૪।

યરોમશ્ચ મકારશ્ચ સ્વરાદ્યો નાનમા તથા ।
વરૌ દ્વરાદ્યૌ તુશ્ચૈવ નદાવન્તે તથા ચ ને ॥ ૪।

યમાદ્યં વસુભેનાં ચ સમેદ્ય પ્રનધુસ્તથા ।
નિર્ગર્હાસી પ્રસા પ્રાશ્ચૈ સ્વકુશામી પ્લકો તતઃ ॥ ૪।

વ્યોમ સ્વરાદ્યો યોર્વાશ્ચ રુચૌમઃ સવિસર્ગકઃ ।
વશ્ચ સ્વશ્ચ તથા દીંશ્ચસ્તિસૃ ધૂથમતે તથા ॥ ૪।

મર્વભૂતાશ્ચ પપ્તૌ ચ નકારોન્તે નનૌ તથા ।
શાગીન્દ્ર ઇગુશ્ચૈવ યોરવ્યમવરાટિકાઃ ॥ ૪।

ધૂનભોસિ વિસર્ગોજ ભૂમિસ્તુત નશાસ્તથા ।
સવિસર્ગે મકારસ્તુ વ્યોન્તાશ્ચ ન ભવૌ તથા ॥ ૪।

ભ્યાભ્યાગાપ તથાપિઙ્ગ તે ધૂધૂનિશ્ચયોશતા ।
તશશ્ચ દર્શિકારોન્તે મયષ્કા સ્યાશ્ચવે તથા ॥ ૪।

કર્તૃશ્ચ તિથિકાર્યાશ્ચ જકારશ્ચ વિસર્ગકઃ ।
મશ્ચ દીપોથ રાગાર્વા સૂરૂપૂ પગ્વસૂપવ ॥ ૪।

રૂસ્વરાદ્યો યનેરાશ્ચ સૌગશ્ચ કૃચયૌ ચ તે ।
તે સ્વરાદ્યાથ ભૂરામોધિશખાદ્યર્પિતં ક્ષથા ॥ ૪।

પાનાયોહા સ્તથાવાચ સ્વરદ્યો દ્યો તથૈવ ચ ।
હ્યાતા સ્વરાદ્યો બીજાદ્યો જકારઃ સવિસર્ગકઃ ॥ ૪।

અકારો દીપકોક્ષશ્ચ ભાવર્વાશ્ચ પ્રભૌ તથા ।
દિક્ ધૂપદીપકો યશ્ચ ધાગરાયાસ્તથશ્ચવૌ ॥ ૪।

જયાયાશ્ચોધ રૂપજ્યોસ્મભુસ્મ તથા ચ યઃ ।
દેતે ભન્દરતાશ્ચૈવ પીઠશ્ચ ક્ષ્મશ્ચ એવ ચ ॥ ૪।

સયવીયાશ્ચ રૌ રૌ ચ તગો જ્યોતાંશ્ચ વિંશતિઃ ।
સ્વરાદ્યઃ સવિસર્ગોપ શિવૌ મુચવસૌ તથા ॥ ૪।

સ્વરાદ્યઃ સકલશ્ચૈવ સવિસર્ગો મ એવ ચ ।
દૃશ્ચ સ્વરાદ્યો મશ્ચૈવ દીપકો શાદૃમૂ તથા ॥ ૪।

પ્રેતિ નાશ્ચ સ્વરાદ્યશ્ચ જ્યોના દીપૌ વસૌ તથા ।
ચર્વાસ્તથા નાક્ષિપંશ્ચ વિંશ્ચ વઃ સવિસર્ગકઃ ॥ ૪।

સ્વરાદ્યોરુ તથા ચૈવ રુતિકારો વિસર્ગયુત્ ।
દેશશ્ચ શદ્ભામુરશ્ચૈવ કારઃ સાર્ચિસાગશાઃ ॥ ૪।

મકારઃ સવિસર્ગાન્તે પ્રાદક્ષિણ્યેન વિન્યસેત્ ।
ચક્રં તુ ગન્ધપુષ્પાદ્યૈઃ સમભ્યર્ચ્ય ચ દર્શયેત્ ॥ ૪।

શિષ્યસ્ય શિવભક્તસ્ય શિવવિપ્રસ્ય ધીમતઃ ।
ગુર્વાજ્ઞાપૂર્વકં ચૈવં ગૃહ્ણીયાન્મન્ત્રમુત્તમમ્ ॥ ૪।

અન્યથા સ્વીકૃતેઽન્યત્ર તજ્જપેદ્યદ્યનર્થકૃત્ ।
શિવાદ્યવનિપર્યન્તં ભૂતભાવાદિકં ક્રમાત્ ॥ ૪।

મન્ત્રેસ્મિન્ સંસ્થિતં જ્ઞાત્વા મુચ્યતે પાશબન્ધનાત્ ।
ચૈત્ર્યાદિ દિનમારભ્ય ફાલ્ગુન્યન્તદિનાન્તકમ્ ॥ ૪।

યજેદ્વર્ણં પ્રતિદિનં એકૈકં પ્રણવાદિકમ્ ।
નાભિપદ્મદલેષ્વષ્ટૌ વર્ણા દીપકપૂર્વકાઃ ॥ ૪।

તૈરેતાન્ સંપુટાન્ કૃત્વા જપેદ્ધ્યાયેદ્યજેદિતિ ।
એકેન વા યજેદહ્ના ચક્રેસ્મિન્ સવ્યવસ્થિતમ્ ॥ ૪।

રુદ્રમન્ત્રચક્રમ્ :-
અથાતો રુદ્રમન્ત્રસ્ય ચક્રલક્ષણમુચ્યતે ।
વ્યોમતત્વપદાનાં તુ કન્યકાઙ્ગગણો દવઃ ॥ ૪।

તેષૂર્ધ્વપઙ્ક્તિતો ન્યાસશ્ચોદ્ધારઃ ક્રમતઃ સ્થિતઃ ।
દીપકોવ્યો યદાપ્યા ચ દીક્ષર્વા ચ તથા ચ ના ॥ ૪।

યકારાષ્ટદ્વયં ચૈવ રૂપપિંશ્ચલિલો તથા ।
સદ્વયઞ્ચાયતઞ્ચૈવ સ્વરાદ્યોવ્યાનયેષ્ટદે ॥ ૪।

નપારુતેજ કાલશ્ચ તુશ્ચ ણે ચ નતી તથા ।
દ્યાકાલતધનાસ્યાંશ્ચ સંલ્લિખેદાદ્યપંક્તિકે ॥ ૪।

મવ્યારૂપ ચ વ્યાયૌ ચ હા પાપઘ્નશ્ચ શેશવઃ ।
ત્વમાનાલં ચ ભાશિશ્ચ ભુવં દધચિતો તથા ॥ ૪।

રૂરૂપસ્તે તથા રૂરૂ લાવમોગો તથૈવ ચ ।
પ્રશ્ચ સશ્ચ દ્વિતીયાન્તે નેતવા વિશ્વદીપકઃ ॥ ૪।

હાસાયશ્ચ વિષાકશ્ચ પથશ્રીશ્ચબરાશયાઃ ।
દગુસાશ્ચ તથા ણેરુ વિવિલામ તથૈવ ચ ॥ ૪।

પાપિકારસ્તથા નિશ્ચ દ્વયં રેથયુક્ શિવ ।
ત્રેપપૂસ્ત્રસ્તુશ્ચૈવ નિત્યં નાત્રે તૃતીયકે ॥ ૪।

રિયનેનાશ્ચ દયૌ ચ પનાદીતંશ્ચલે તથા ।
રેફપૂર્વોપેતાયૌ યવયાપ્યમસ્તથૈવ ચ ॥ ૪।

દ્યોધાણપિ તથાણેણે ણેયણેસે તથાપરે ।
નન્તશ્ચ અદ્ભ્યવ્યાપી ચ વિલિખેદ્વેદપઙ્ક્તિકે ॥ ૪।

સંપ્રમાણ તથા વાચ અદશાષ્ટ્વાસ્તથૈવ ચ ।
ષ્ટાલિત્રયગકારશ્ચ આદદશ્ચેયયૌ તથા ॥ ૪।

જાપાઃ સેપિ વિસર્ગશ્ચ ણેકારો મૂપષ્ટાશ્ચરૂ ।
પુનદ્રહે તપશ્ચૈવ વ્યોકારશ્ચ અનેવજાઃ ॥ ૪।

તારં કં પઞ્ચમે પઙ્ક્તૌ વિન્યસેદનુપૂર્વશઃ ।
યાશિયાને વિધાભિશ્ચ યાગાયા યૂશ્ચ વી તથા ॥ ૪।

આશિવાશ્ચ તલૌ શશ્ચ રલાત્રાબ વિરૂયયૌ ।
તુઃ સવિઃ સર્ગો મં વા વ્યોદકાશ્ચ રૂઢી ચ વિભોયાચ ॥ ૪।

હરો પાદજભૂમબ્જાશ્ચ બાહ્યોક્તઃ દાચરૌ લિશ્ચવિના ।
યવાવ્યોદક બરૂદ્ધિસ્વપિહોચાગરોરુપાદચમૂઃ ॥ ૪।

મવાશ્ચ સાધે ચ યરુતમં નાદિયમેચકા ।
અયોદ્યોદિશ્ચ કલહલન્યૈશ્ચૈવસપ્તમે
માયામશ્ચ મીશ્ચ તથાચનર ॥ ૪।

કાશબાહુસ્તથાન્તશ્ચ રસપઙ્ક્તૌ સમાલિખેત્ ।
બાહ્યે સશ્ચ તથારૂ રૂ સમાદ્યો યશ્ચ ણે તથા ॥ ૪।

નેપિશ્ચ તથા તથાશ્ચ ભીરુશ્ચ દ્વિજાતિકશ્ચ યઃ ।
તથા બ્રાહ્મ્યો કદાશ્ચરૌ વિનયેતશ્ચ સાયે ચ ॥ ૪।

યરૂ તતો યેથ મેચકા અયોદ્યોનિશ્ચ કવ ।
હલિશ્ચૈવસપ્તમોવા ત્રયાતશ્ચ દીંશ્ચ વશશિરૂશ્ચ દ્વિદાદિતિકશ્ચ ॥
૪।

સન્ધેષકાશ્ચ પંક્તોનૌ યયૌમૂ પવિવાભુવાઃ ।
રૂનક્યારાસ્તથાપેતુ મિશ્ચ બીજાદિકશ્ચ કઃ ॥ ૪।

શવભં ચ તથા તશ્ચ થ્યશ્ચ ગોન્યેષમસ્ય તુ ।
તિસિસરૂલિત જીનાશ્ચ શાસ્તિયા વવચાશ્ચ યે ॥ ૪।

મત્કારો નાતિકઃ શરંત્રાણે ત્રવિયષ્ટણા ।
ગુહ્યાપ્યાનાં ચ પાર્વં ચ શકારાન્તારમેવ ચ ॥ ૪।

તથા કામક જ્ઞાયતમેતુ ક્રમાદાલિખ્ય સાધકઃ ।
રેફપૂર્વો વકારશ્ચ પાકિનાષ્ટતથૈવ ચ ॥ ૪।

ણકાકઃ પૂર્વલીપસ્તાંશ્ચ બન્તાયાકા ચ
મા સશત્તયાપ્રીહાનરાસમાઃ ।
સવિસર્ગો દશામાન્તકે યશ્ચ યયૌ
યશ્ચ તાય મયા મયાસ્યથૈવ ચ ॥ ૪।

ન પૂર્વો દ્રાયમામાશ્ચ રૂરૂપિ નવગા ભવાઃ ।
મવિપિતૃ તથા મોમઃ વ્યાનાયાદાસ્ત થૈવ સઃ ॥ ૪।

નકારપૂર્વો દ્રીપાશ્ચ પ્રશ્ચ શશ્ચ તથા નવાઃ ।
ખકારશ્ચ રુકારશ્ચ પઙ્ક્તૌ એકાદશે ક્ષિપેત્ ॥ ૪।

શિશ્ચાનાશ્ચ ઋકારશ્ચ સ્વરાદ્યો યદિ શયનમ્ ।
રશ્ચ દિશ્ચ તથાજ્યોપિ વિશ્ચ ણેણે તથૈવ ચ ॥ ૪।

નપૂર્વસ્તર્થયાણે ભૂપર્યસાશ્ચ તથાચવિત્ ।
દેવવિશ્ચ તથા શક્તિદ્રિકા રશ્ચ નપૂર્વકઃ ॥ ૪।

નશ્ચ શબ્દો ચ બા ભાદ્રા યોકારાન્તેઽર્કપઙૂક્તિકે ।
નટ્યનાત્તથા ક્યન્નામે ચ વિશ્ચ વિશષ્મણે ॥ ૪।

ણે ચ સ્વરાર્થોશ્ચ બદ્વન્દ્વોગયરૂસંસરં તથા ।
વૌરેપિ પૂર્વે વશ્ચૈવ બીજાદ્યોનાવિવાસ્તથા ॥ ૪।

પિકારો દીપકો થશ્ચવિષૂશાનાદિકશ્ચતઃ ।
ણાઞ્ચ સર્ગસકારશ્ચ લિખેતાસ્તંત્રયોદશે ॥ ૪।

સ્યાંશાવિયોય સોદ્યા ચ રોક્ત્યો રૌ સ્ફગરૂ તથા ।
ભકારે રેફપૂર્વશ્ચ સ્વરાદ્યોપિશ્ચ મા તથા ॥ ૪।

દાતચંહ્યચિરા નાભયેદ્યાં હ્રીં રાષ્ણષાસ્તથા ।
ષાંશ્ચસપસૌ સંરેપાદ્યેવૌ વકારો દીપકોન્તકઃ ॥ ૪।

યકૈર્ગિણ્દિરશ્ચપૃસધાત્રાશાન્તશ્ચરાયનાઃ ।
ણેયા શિધાશ્વરાતદ્યા વિવિણીયુ રૂ ॥ ૪।

સ્થૂસાન્તત ભેદેષુશ્ચતુ શ્ચંતેતિથિપઙ્ક્તિકે ।
લીનેગશ્ચ શિવૌવશ્ચ રાયાયા યયાગાસ્તથા ॥ ૪।

નપૂર્વસ્ત સ્વરાદ્યશ્ચ રૂપાદિતિ વિસર્ગમઃ ।
નો નાશ્ચ વિદ્યશ્ચ હ્રીં સ્વાદ્યા લશ્ચ ભાચયે ॥ ૪।

રાશિરશ્શિબં પૂર્વોમઃ ચં પઙ્ક્તૌ સોસશે ન્યસેત્ ।
ધાપવાન્તા ચ વધ્વાશ્ચ દ્વૈદ્વિન્તોયાસરે પોહરૂ ચઃ ॥ ૪।

ભઞ્ચ વિયંચ વૈદ્યાતં ચ સ્વરાદ્યં ચ પરશ્ચ રૂસૂચ્યપાઃ ।
પુનો ભપૌરિકા લોલાશ્ચૈવ નન યાભાશ્ચ વૈ ॥ ૪।

વિકારોઽનુસ્વારસંયુક્તો મશ્ચ સપ્તદશે લિખેત્ ।
તકારશ્ચ યયો ભૂશ્ચ કાચ નિશ્ચ કપૂર્વશઃ ॥ ૪।

શકારે રેફપૂર્વશ્ચ ધકારશ્ચ નપૂર્વકઃ ।
રૂકારો રૂપિકાણેસનિશદતાસ્તથા ચ વિત્ ॥ ૪।

ધૂધૌ ચ તશ્ચ રૂશ્ચૈવ સવિસર્ગો મતઃ સખઃ ।
સવીયશ્ચ સર્ગો મકારકઃ ॥ ૪।

પરપક્ષા વિસર્ગાન્તો મકારશ્ચ પ્યનશ્ચસઃ ।
સર્વશિવશ્ચૈવ તેગશ્ચ હાજ્ઞોદષ્ટદિશો લિખેત્ ॥ ૪।

અવાસુ લગુ રૂ રૂરવિશ્ચ ણેરાશુદાશ્ચ વૈ ।
નિત્યાન્તસે યે પ્રથૂશાયે ષાકાર સ્વઞ્ચવાક્ ભવઃ ॥ ૪।

યશ્ચક્ષિઃ સતદીપં ચ રશ્ચ કાચ તથા જવઃ ।
લસદશ્ચ ધકારશ્ચ વિશ્ચ વૈકોનવિંશકે ॥ ૪।

મવિઘ્નભ્યાવ વીરૂણેરેયન્ધાશિયા તથા ।
નદ્યોભ ધૃતિજશ્ચૈવ સુયંરણ્યં ચ વિંશકે ॥ ૪।

રાકાયેણ તથાણેપિ પુશ્ચ તશ્ચ સુરાદયઃ ।
નવન્તામોદિ વશ્ચૈવ સવિસર્ગશ્ચ તારકમ્ ॥ ૪।

સર્વકુશ્ચાથ સ્વાભર્ચિ સકારોક્ષૈશ્ચ બિન્દુયુક્ ।
નમર્વરપ્રવિસર્ગો મરેફયુતં વકારકમ્ ॥ ૪।

બશ્ચ વશ્ચ પસસ્ફુશ્ચ ચકાશ્ચૈકવિંશકે ।
માચ વશ્ચ તથા તેપિ ણેઞ્ચ વાચ ષપૂર્વકમ્ ॥ ૪।

સોકારો ભઙ્ગુરોમોતિ નારૂતેભૂઃ સકાર ચ ।
મષભાશ્ચેત - ર્વક્ષં નૈત્મકુશ્ચ તારકમ્ ॥ ૪।

જાકારપૂર્વો તન્ત્રઞ્ચૈવ આચધાશ્તિ નપૂર્વકઃ ।
જ્ઞાચર્વશ્ચ રભૌતશ્ચ દ્વાવિંશત્પઙ્ક્તિકે ન્યેસેત્ ॥ ૪।

ભુજાજાના ધરેકાન્તં ધવિભીતા તથા ચટા ।
પાચ જશ્ચ વિસર્ગાશ્ચ દીપનશ્ચ સ્વરાદ્યકઃ ॥ ૪।

વેરાજવા ભગવવો દક્ષદાનેચ કમૌ ચશિ ।
મશ્ચ યા ચ તથા વશ્ચ સશ્ચ દુશ્ચ તથા ચ પૌ ॥ ૪।

પૃશ્ચયશ્ચ મકારશ્ચ ત્રયોવિંશતિકે લિખેત્ ।
સેચયચ તથા લાચ પુશ્ચ તોચ વરૂચણે ॥ ૪।

સોથવાદ્યો કારાહુશ્ચ શશ્ચપ્રજશ્ચથા ।
યસ્તુશિશ્ચ પ્રકારાશ્ચ મકારઃ સવિસર્ગકઃ ॥ ૪।

પઞ્ચકુશ્ચ નવૌચૈવ પક્વભિર્દ્ધનિષાં રચાઃ ।
ભુઞ્ચભાવ તથાયચ્ચ ચતુર્વિંશતિકે ક્ષિપેત્ ॥ ૪।

બિયોચષ્વઞ્ચ કૂરૂપી તારશ્યઞ્ચ તથા નરઃ ।
પચન્તિ પ્રસવિર્ગશ્ચ વબિસર્ગ મમોચવા ॥ ૪।

વશ્ચપોત વવાસશ્ચ વરારુસ્તથા ચ રા ।
સાનુસ્વરં ચ સંયુક્તો પૂર્વઃ સંયોગપશ્ચિમે ॥ ૪।

રંયૈઃ ક્રમશઃ પઞ્ચવિંશત્ પઙ્ક્તૌ સમાલિખેત્ ।
નારૂપિશ્ચ વિણેશ્ચાવા વાન્તૌ સમ સર્ગકઃ ॥ ૪।

રશ્ચ આદ્યસ્વરોપોન શતદોષવહા તથા ।
પુનર્વસવશ્ચૈવ તથાર્દ્રાહ્રી દિગણાજ્ઞા ॥ ૪।

ભરકા દીપવાગે ચતિષડ્વિંશકે ન્યસેત્ ।
પઞ્ચ ણે ચ વિભાશ્ચૈવ મોચ વૈ તનમેમમ ॥ ૪।

રૂશ્ચસપઞ્ચૈવ વા ભગબન્તે વશાચ પૌ ।
સવૌ મસવિસર્ગઞ્ચ પમવાશ્ચ શિશ્ચતઃ ॥ ૪।

તકારો મકારો લઞ્ચ કશૌ---ચૈ ।
યતૌ ચ યતૌ ચ ભદજ્યાં કારોય ॥ ૪।

ણાશ્ચૈવ મસયઃ સપ્તવિંશકે ।
મશ્ચપ્રશ્ચ તથા દ્યાચ યાયે વોત ચ શ્વવાચકૈઃ ॥ ૪।

ઓઙ્કારશ્ચ રોષધિ વિસર્ગેમઃ ।
દેવષચરેત્પીયુત્ સ્થીશ્ચતારતથા તઞ્ચ નેચરશ્ચ સરૌ ચ યઃ ॥ ૪।

આકારો મકરી ચૈવ તં કારશ્ચ સપૂર્વકઃ ।
નશ્ચકશ્ચ વિસર્ગઃ સધી ચ બહિશ્ચહિન સથા ॥ ૪।

નશ્ચ કુશ્ચ ક્રમેણૈવ અષ્ટાવિંશતિકે ન્યસેત્ ।
કુશ્ચ યશ્ચ યકારશ્ચ સ્વરાદ્યો રશ્ચમોચરઃ ॥ ૪।

વર્ગવો મતાશ્ચશ્ચ ઓઙ્કારો ભૂત એવ ચ ।
આકારશ્ચ સબિન્દુશ્ચ યેનમેન્યઃ પ્ર એવ ચ ॥ ૪।

જવા ચ વશ્ચ તથા ભકાર ભાચ કતભૌ ચ વૈ ।
ઓઙ્કારશ્ચ વિમકારશ્ચ કાતપાશ્ચ તથા ચ મો ॥ ૪।

દ્રકારશ્ચ તથા તે ચ ત્રિંશદેકોનકે ન્યસેત્ ।
પિશ્ચ નશ્ચિષિતૌ ચૈવ ગુશ્ચ પશ્ચ તથા ચ નઃ ॥ ૪।

હકારઃ સવિસર્ગશ્ચ દાપૌ ચૈવ પ્રદીપકમ્ ।
બુંશ્ચ તથાસૃચ ઈકારશ્ચ સબિન્દુકાઃ ॥ ૪।

મનઃ સશ્ચ સવિસર્ગ વકારશ્ચ શિવપૂર્વકઃ ।
ભશ્ચ સશ્ચ લિકારશ્ચ વકારો રેફપૂર્વકમ્ ॥ ૪।

કશ્ચહશ્ચ ઉકારશ્ચ યશ્ચગુશ્ચ વતૌ ચ હિં ।
યેનશ્ચ યન્વો સમતો દકારશ્ચ યયૌ તથા ॥ ૪।

નકારશ્ચ વકારશ્ચ ત્રિંશત્પઙ્ક્તૌ તુ વિન્યસેત્ ।
સવિસર્ગો તકારશ્ચ લાચમઃ સવિસર્ગકઃ ॥ ૪।

હ્યારાગ્નિશ્ચ પ્રદીપશ્ચ મકારો નપરસ્તથા ।
નશ્ચશિશ તથા પશ્ચ મકારશ્ચ સપૂર્વકઃ ॥ ૪।

વિકારશ્ચ કપૂર્વશ્ચ યકારશ્ચ સબિન્દુકઃ ।
સવિસર્ગો મકારશ્ચ સ્વરાદ્યશ્ચ તથા રવૌ ॥ ૪।

નદ્વયોનિરાવાશ્ચૈવ કશદશ્ચ સબિન્દુકઃ ।
હુઙ્કારશ્ચ તથા રૂમૌ મકારશ્ચ ન પૂર્વકઃ ॥ ૪।

તશ્ચ વિશ્ચ તથા ગૌચ તિકારશ્ચ ન પૂર્વકં ।
લતોમઃ સવિસર્ગશ્ચ લિકારો બિન્દુસંયુતઃ ॥ ૪।

સ્વકારો રેફસંયુક્તો એકત્રિંશતિકે લિખેત્ ।
નશ્ચ શિશ્ચ તથા તિશ્ચ યકારોદ્યસ્વરોજ ચ ॥ ૪।

વર્ગવો ભાજશિશ્ચૈવ સ્વરાદ્યોખઞ્ચતુઞ્ચ વૈ ।
ષ્યેચ જશ્ચ મૃકારશ્ચ વહનાસ્વાચ મશ્ચ વૈ ॥ ૪।

ચકારે મપરં કિઞ્ચિત્ તઞ્ચ પશ્ચ પપોવહે ॥ ૪।

નદ્વયઃ સવિસર્ગશ્ચ મકારશ્ચ ન પૂર્વકઃ ।
કરિકારશ્ચ તથા કાચ લિશ્ચાનુસ્વારસંયુતમ્ ॥ ૪।

વિસર્ગેણ સમાયુક્તો મશ્ચ ભશ્ચ તથાચ ન ।
યકારરાતભાગાચ દ્વાત્રિંશત્પઙ્ક્તિકે ન્યસેત્ ॥ ૪।

ખશ્ચગશ્ચ સ્વરાદ્યશધૂચનશ્ચ વિસર્ગકઃ ।
નિશવશ્ચ તથા શિશ્ચ નપૂરુશ્ચ તથા ચ ગૌ ॥ ૪।

તારાવાશ્ચ તથા મોહાશિસૂરિ તથાસ્વાશ્ચ તઃ ।
તથા ચ શિભે પ્રાયાશ્ચૈવ ગારુડા ॥ ૪।

યનયાશ્ચ તથાવશ્ચ ત્રયસ્ત્રિંશતિકે લિખેત્ ।
તકારો વાગવસ્તશ્ચ નહુંષટ્સ્વાશ્ચ સશ્ચ વૈ ॥ ૪।

તકારો બિન્દુસંયુક્તે વહન્નેવોશ્ચવોચને ।
શિશ્ચ રશ્ચ સબિન્દુશ્ચ જપૂર્વશ્ચ જ્ઞકારકઃ ॥ ૪।

સૂચ મશ્ચ પ્રદીપશ્ચ તતૌ ચૈવ તુ વિપ્રભાઃ ।
દાહાતે લિલનશ્ચૈવ ઊનનાશ્ચ તથા ચલિ ॥ ૪।

તેકારશ્ચૈવ પઙ્ક્ત્યન્તે પઞ્ચત્રિંશતિકે લિખેત્ ।
ભશ્ચ વઃ સવિસર્ગશ્ચ નિશ્ચ તશ્ચ તથા ચ ષટ્ ॥ ૪।

નકારપૂર્વોં દશ્ચિવ વકારો રેફસંયુતઃ ।
ગશ્ચ તેજ તથા વેચે નગામશ્ચ તપૂર્વકઃ ॥ ૪।

સ્વા ચ પા ચ કયાયાક્ષ મશ્ચ દ્રશ્ચ ગયૌ તથા ।
તકારાપૂર્વજો મંચૈવ વચો દેયાનાગ ચ ॥ ૪।

સોમવિસર્ગોં મકારશ્ચ સ્વરેકા પાદકારયુક્ ।
મકારઃ સવિસર્ગશ્ચ મો ચગા ચ તથૈવ ચ ॥ ૪।

મૃવાનઃ સારસંયુક્તઃ ષટ્ત્રિંશત્પઙ્ક્તિકે લિખેત્ ।
ઓંકારોધશ્ચ ભાશ્ચૈવ ષટ્ ચ સુશ્ચ તથા ચ સા ॥ ૪।

વિકલાનુસ્વારસંયુક્તપ્રદીપઞ્ચ નમસ્તથા ।
યશ્ચ વશ્ચ તથા હાશ્ચ મકારશ્ચ તપૂર્વકઃ ॥ ૪।

વશ્ચ તે ચ વપ્રૌ ચ પ્રશ્ચ તથાચ વા ભવેત્ ।
વાશ્ચ પ્રદીશ્ચ લાશ્ચ મશ્ચઃ સવિસર્ગકઃ ॥ ૪।

યશ્ચભશ્ચૈવ દૌકારો લિકારે બિન્દુસંયુતઃ ।
શિદ્વયોશ્ચ તથા યશ્ચ મકારઃ સવિસર્ગિકઃ ॥ ૪।

જ્ઞકર્મવાસવાને તુ સપ્તત્રિંશતિકે લિખેત્ ।
એવં વિન્યસ્ય ચક્રે તુ ચક્રં મન્ત્રં સમુદ્ધરેત્ ॥ ૪।

કૂટાર્ણં ભાનુવહ્ન્યઙ્ગસ્વરો તમ્મૂલમન્ત્રકમ્ ।
જીવાન્તં જીવસંયુક્તં બિન્દુસૃષ્ટિયુતં તુ વા ॥ ૪।

એષાં પ્રધાનવર્ણેન બ્રહ્માઙ્ગપરિકલ્પનાત્ ।
અન્યેષામપિ દેવાનાં નામાદ્વર્ણં સબિન્દુકમ્ ॥ ૪।

તત્તન્નામ્ના ચતુર્થ્યન્તં મન્ત્રવિન્મન્ત્રમુદ્ધરેત્ ।
યક્ષરક્ષોગ્રહાદીનામેવમેવં પ્રયોજયેત્ ॥ ૪।

માતૃકામન્ત્ર :-
માતૃકા સર્વમન્ત્રાણાં મુખ્યભૂતા ભવેદિહ ।
તાઃ શક્તિરુદ્રસંયુક્તાઃ કેવલં વા સમભ્યસેત્ ॥ ૪।

અનયા સાધ્યતે સર્વં તસ્માદેતાન્ન્યસેજ્જપેત્ ।
માલામન્ત્ર :-
માલામન્ત્રક્રમં વક્ષ્યે શ્રૂયતાં મુનિપુઙ્ગવાઃ ॥ ૪।

જઙ્ઘોતાન્ - નાત્ - ભૂત્ - ઉસ - માસુનં -
બમ્ - ય - હે - ન્ધ - પ - ક્ષિ - મ - નુ - લ - મ્યિ
મરિ - જ્ઞ - ષિ - ક - દ્યો - ય - આ - કૂ - મૃ - કમ્
યમ્ - ર્વાં - બ - ગખંત્રિયમ્ - વ ।
મન્ત્રોઽયં ત્ર્યમ્બકાદ્યસ્તુ સર્વકામફલપ્રદઃ ।
સૃષ્ટ્યાદૌ ભિદ્યતે દેવિ બહુધા શિવશક્તિકા ॥ ૪।

આદિશક્તિઃ શિવસ્ય સ્યાત્ સાદાખ્યસ્ય મનોન્મની ।
મહેશસ્ય ભવાની સ્યાત્ શક્તિરેવં ત્રિધા મતા ॥ ૪।

શુક્લં ખમનુવર્ણાદ્યામાદેર્મન્ત્રં પકલ્પયેત્ ।
મનોમન્યા ખવહ્ની ચ માયાબીજસમન્વિતૌ ॥ ૪।

ભવાન્યાઃ સવિસર્ગસ્તુ ગૌર્યા મન્ત્રમિતિ સ્મૃતમ્ ।
અન્યાસાં સર્વશક્તીનાં સ્વનામાદ્યર્ણમુચ્યતે ॥ ૪।

શક્તીનાં મન્ત્રકં પ્રોક્તં મેલામન્ત્રં શૃણુષ્વથ ।
તારં ખં ષાન્તકૂટં હરલયવરયૂ તારપૂર્વં સબિન્દું
નાદં હુંફટ્ક્તસર્ગો વષડપિ સહિતં વાતયે નાભિવૌષટ્

વાટ્શુક્લં ખન્દુબિન્દુધ્વનિ શપષપરટ્ દ્વિંગંખ શુક્લૌ
નાદં સર્ગૈઃ સકામં ભુવનપતિરમાસ્પ્રેંસભૌ સર્ગનાદઃ ॥ ૪।

વાગ્ બિન્દુર્નાદબિન્દુર્મનસિજલિપિના બિન્દુનાદદ્વયં ચ
પ્રોક્તં શુક્લૌ ચ બિન્દુધ્વનિરપિ મનુ વૈ વાલિકાયાં વિસર્ગઃ ।
ષાન્તં ખં વાચબિન્દુધ્વનિરપિ મનુવૈ શુક્લષાન્તં સકામં
હ્રીં બિન્દુર્નાદધ્વનિપરસમે બિન્દુનાદં વિમેલા ॥ ૪।

મેલામન્ત્રજપે મનું પ્રતિગુરું પઞ્ચાશદર્ણાન્ પઠન્
આદૌ માતૃકયા મનું જપવિધૌ સંયોજ્ય તસ્માત્પરમ્ ।
મન્ત્રસ્યાસ્ય તુ મધ્યમે સતિ તથા મન્ત્રાન્તતો વા પઠે-
દ્યાન્ યાન્ ક્રામયતે નિતાન્તમતુલાન્ કામાનવાપ્નોત્યસૌ ॥ ૪।

માલામન્ત્રાશ્ચ તે ખ્યાતા વિંશત્યર્ણાધિકાશ્ચ યે ।
દશાક્ષરાધિકા મન્ત્રાસ્તન્ન્યૂના બીજસંજ્ઞકાઃ ॥ ૪।

માલા વાર્દ્ધક્યફલદા મન્ત્રાશ્ચૈવ તુ યૌવને ।
ભૂતાર્ણાદ્યધિકા બાલ્યે તન્ન્યૂનફલદાઃ સદા ॥ ૪।

સ્વાહા નમશ્ચ શેષાશ્ચ સ્ત્રીક્લીબપુરુષાત્મકાઃ ।
વશ્યોચ્ચાટવિષાદાદૌ પુમાંસઃ ક્ષુદ્રકર્મણિ ॥ ૪।

રોગાપહારે વનિતાઃ ક્લીબાશ્ચાન્યત્ર કર્મણિ ।
વ્યોમાગ્નિકૂટદીપાર્ણૈરાગ્નેયપ્રચુરસ્તતઃ ॥ ૪।

સૌમ્યોવશિષ્ટસ્તૌ શસ્તૌ ક્રૂરસૌમ્યે ચ કર્મણિ ।
નમઃ ફટ્કારયોગાભ્યાં ક્રૂરસૌમ્યૌ પરૈઃ પરઃ ॥ ૪।

સિદ્ધિદો ન ભવેન્મન્ત્રઃ સુપ્તઃ કિઞ્ચિત્પ્રબોધયુક્ ।
વામદક્ષમરુદ્વાહકાલયોસ્તૌ ગુણૌ મતૌ ॥ ૪।

આગ્નેયમન્ત્રમેવં સ્યાત્ સૌમ્યસ્યૈતે વિપર્યયાત્ ।
પુટદ્વયપ્રવાહે તુ પ્રબોધઃ સૌમ્યરૌદ્રયોઃ ॥ ૪।

અનિષીતિનરાશ્યર્ણપ્રમુખાન્ વર્જયેન્મનૂન્ ।
યુગ્મેન્દ્વનલવેદેન્દુચન્દ્રાક્ષિદ્વ્યક્ષિપાણયઃ ॥ ૪।

વ્યોમાક્ષિનેત્રપાણીન્દુનેત્રાનલખખાગ્નયઃ ।
ખકૈવ્યોમાક્ષિ વ્યોક્ષ્યાગ્નિ વર્ણશ્ચાશ્ચયુજાદયઃ ॥ ૪।

જીવાન્તે રેવતીયુક્તૌ વર્ણૈરેવં દિનક્રમઃ ।
વેદાગ્ન્યાનલપાશ્યાક્ષિ લોચનૈર્ભૂતપઞ્ચકૈઃ ॥ ૪।

અજાદયશ્ચ તુહશ્ચ શેષાઃ ષષ્ઠગતાઃ સ્મૃતાઃ ।
ઇત્યર્ણકલ્પનારાશેરાનુકૂલ્યપ્રસિદ્ધયે ॥ ૪।

યસ્યાનુકૂલો મન્ત્રો યઃ સાધકસ્ય સ સિદ્ધિદઃ ।
સ્વસ્તિકે લિપિમાલિખ્ય શઙ્કરં ષોડશાત્મકૈઃ ॥ ૪।

સિદ્ધઃ સાદ્ધ્યઃ સ્વસિદ્ધારિઃ સાધકસ્યાદિમાક્ષરાત્ ।
મન્ત્રાદ્યર્ણાન્તકા ભૂયઃ સિદ્ધસાધ્યાદિકલ્પનાત્ ॥ ૪।

સિદ્ધસિદ્ધાઃ સિદ્ધસાદ્ધ્યઃ સિદ્ધસ્વસિદ્ધાઃ સિદ્ધારિઃ ।
એવમન્યત્ર સાદ્ધ્યાદૌ ચતુર્દ્ધા કલ્પના મતા ॥ ૪।

જપાદિષ્ટપ્રદઃ સિદ્ધઃ સાદ્ધ્યશ્ચ જપતર્પણૈઃ ।
સ્વસિદ્ધઃ પાઠમાત્રેણ સાધકાનિષ્ટદો રિપુઃ ॥ ૪।

પ્રચુરઃ શત્રુવર્ણૈસ્તુ મન્ત્રો નાશકરઃ સ્મૃતઃ ।
શિષ્યોઽપિ શીલસંપન્નઃ પુત્રો વા શિવભક્તિમાન્ ॥ ૪।

તસ્ય દેયોઽથ ગુરુણા સહસ્રં તં જપેદ્ ગુરુઃ ।
પુત્રે ક્ષિપ્તં છલાત્પ્રાપ્તં ગૃહીતં ગ્રન્થરૂપતઃ ॥ ૪।

પ્રકારાન્તરતઃ પ્રાપ્તં જપેદ્યદિ વિનાશકૃત્ ।
જપેચ્ચાદિક્રિયાસિદ્ધ્યૈ મન્ત્રપઃ સાધકોત્તમઃ ॥ ૪।

તસ્માચ્ચ સાધનાદન્યે મન્ત્રાઃ સર્વત્ર સિદ્ધિદાઃ ।
એકાર્ણસિદ્ધિદશ્ચૈવ દશલક્ષજપાદિભિઃ ॥ ૪।

અર્ણાધિક્યાત્ જપહ્રાસઃ કર્તવ્યો યુક્તિતઃ ક્રમાત્ ।
એવં બીજજપઃ કાર્યસ્તદ્દ્વિત્રિગુણસંખ્યયા ॥ ૪।

માલાત્મકસ્ય મન્ત્રસ્ય જપસંખ્યા વિધીયતે ।
અનુક્તસંખ્યા મન્ત્રસ્ય શતં સાષ્ટસહસ્રકમ્ ॥ ૪।

જપાદ્દશાંશ તો હોમસ્ત્વભિષેકવિધૌ મતઃ ।
મૂલાદ્દશાંશતોઽઙ્ગાનામર્ચાહોમજપાદિકમ્ ॥ ૪।

ભાષ્યાદુપાંશુઃ શસ્તઃ સ્યાત્તસ્માચ્છસ્તો હિ માનસઃ ।
પ્રાગાસ્યશ્ચોત્તરાસ્યો વા મન્ત્રાણાં સ્યાજ્જપાદિકમ્ ॥ ૪।

મન્ત્રાઃ સર્વે દિવાપૂર્વગ્રાહ્યાસ્તત્ર હિતાસ્તુ વા ।
ઇતિ કામિ કાખ્યે મહાતન્ત્રે મન્ત્રોદ્ધારપટલો દ્વિતીયઃ ॥
ઓં વ્યોમવ્યાપિને દિવ્યાન્તરિક્ષરૂપાય
સર્વવ્યાપિને પ્રધાનાય ઓં નમશ્શિવાય
મહાદેવાય વ્યોમાષ્ટભાસાયાનેકાકૃતિ -
ત્રિરૂપાય પદપદાય સર્વવિઘ્નવિનાશાય
રૌદ્રરૂપાય વિશેષાતીત ભિલિપિલિકિંશિલિ
લીપિ વક્તદંષ્ટ્રાય ભયંકૃતનયનાય
ઉપલેલિહાનોગ્રજિહ્વાય ઋગ્યજુઃ સામા -
થર્વેન્દ્રિયાય અનન્તાય અનાભાય
અનાશ્રિતાય ધ્રુવાય શાશ્વતાય કિલ
કૈલિપ્ય લમ્બ યોગ પીઠસંસ્થિતાય નિત્યં
યોગિને ધ્યાનાહારાય આધારાયધેયાય
ઈશાનાય જગત્પતયે શિવાય તત્પુરુષવક્ત્રાય
નમો ઘોરશિવાયાષ્ટહૃદયાય શિવકવચેન્દ્રાય
વિદ્યુત્પ્રપન્નાય વામદેવગુહ્યાય પચપચાય
વરવરેણ્યાય પરિસુવીરાનન્દસદ્યોજાત મૂર્તયે
વામાદિશક્ત્યાધારાય કાલઘ્નકામાપહાય
બાલાબાલ મનોન્મન વામાજ્યેષ્ઠારુદ્રાય
શક્તિગુહ્યાય બહુરૂપિણે નમઃ ।
શબ્દાય શબ્દરૂપિણે સ્વર્ગાય સ્વર્ગરૂપિણે
તેજસે તેજોરૂપિણે રસાય રસરૂપિણે ગન્ધાય
ગન્ધરૂપિણે બીજાય બીજરૂપિણે મૂલાય
મૂલરૂપિણે અઙ્કુરાય અઙ્કુરરૂપિણે નાલાય
નાલરૂપિણે પત્રાય પત્રરૂપિણે ગર્ભાય
ગર્ભરૂપિણે પુષ્પાય પુષ્પરૂપિણે ફલાય
ફલરૂપિણે અનન્તાય અનન્તરૂપિણે રેતસે
રેતોરૂપિણે મનસે મનોરૂપિણે અર્થાય
અર્થરૂપિણે અહંકારાય અહંકારરૂપિણે
પ્રકૃતિરૂપાય પ્રકૃતિરૂપિણે માયાય
માયારૂપિણે શુદ્ધાય શુદ્ધરૂપિણે વિદ્યાય
વિદ્યારૂપિણે નયાય નયરૂપિણે સદાશિવાય
સદાશિવરૂપિણે ઓં હૌં શિવાય નમઃ ॥
કાલાગ્નિરુદ્રાય મૂર્ત્યષ્ટકવિભૂષિતાય
નિત્યાનિત્યાય નમો હિરણ્યબાહવે અનિલાય
અનિલવર્ચસે હેતુકારણાય ત્રિપુર ત્રિપુરાતીત
શાન્તશાન્તાતીત ઘોરઘોરતરશ્શિવતમોઽ -
વતાચ્છિવતમઃ । અનન્તાદે નાદાય નમઃ ॥
ઓં નમો ગુહ્યાદ્ ગુહ્યાય ગોપૂગોપ્તયે તુભ્યં નમઃ ॥
સવિદ્યાધિપતયે જ્યોતિરૂપાય પરમેશ્વરપરાય
અચેતનાચેતન વ્યોમિન્ વ્યાપિન્ અરૂપિન્
પ્રથમપ્રથમ તેજસ્તેજજ્યોતિરૂપ અગ્નિ અધૂમ
અભસ્મ અનાદિ અનાદેનાદે નાના નાના
ધૂધૃ ધૂધૂ ઓં ભૂઃ ઓં ભુવઃ ઓં સુવઃ ઓં મહઃ
ઓં જનઃ ઓં તપઃ ઓં સત્યં અનેકાનેક
વામા વામા વિભવે અવ્યય અવ્યયશાન્તે
શાસન શમન અતીત ધામન્ અનિધન નિધનોદ્ભવ
શિવ સર્વ સર્વ સદાશિવ યોગાધિપતયે શર્વઞ્ચ
મુઞ્ચ પ્રથમ તેજઃ ભવઃ ભાવાનાભૂત ભવ ભવોદ્ભવ
શક્ત્યા શક્તિ વિદ્યાવિદ્ય પુરુષ અજાત દેશ ઓં ક્લીં
શ્લીં ઓં હ્લીં ગ્લીં ઓં ફટ્ ફટ્ ઓં હું હું
ઓં દ્રીં દ્રીં હ્રીં હ્રીં હ્રીં હ્રૂં હ્રૂં હ્રૂં ત્રિ નમઃ ॥
સ્વસ્તિ સ્વાહા સ્વધા વષટ્ વૌષટ્ હું ફટ્
અનન્તાનન્દ સ્વજલિત સ્વાહા । હેમગર્ભધરાય
સ્વાહા સર્વભૂત સુખપ્રદ સર્વસાન્નિદ્ધ્યકર
બ્રહ્મ્ વિષ્ણુ રુદ્ર પર અનાર્ચિત અસ્તુતાસ્તુત
પૂર્વસ્થિત પૂર્વાર્દ્ધ સાક્ષિ સાક્ષિ તુરુ તુરુ પતઙ્ગ
પતઙ્ગ જ્ઞાન જ્ઞાન શબ્દ શબ્દ સૂક્ષ્મ સ્થૂલ શિવ
શર્વ સદાશિવ નમઃ ।
ઓં આં ઈં ઊં વ્યોમવ્યાપિને ઓં યાં
રાં લાં વાં ગાં ષાં સાં હાં લાં ક્ષાં ક્ષીં
ક્ષૂં ક્ષૈં ક્ષૌં ક્ષઃ પ્રશાન્તપતયે નમઃ ।
જગત્પ્રભવે નમઃ ।
ઓં સ્વાહાન્તપતયે નમઃ
તત્વાત્મને નમઃ
શર્વાત્મને નમઃ ।
અમૃતાત્મને નમઃ
રુદ્રાણાં પતયે નમઃ ।
મન્ત્રવિદ્યાવિભાગેન દ્વિવિધા મન્ત્રજાતયઃ ।
મન્ત્રાઃ પુંદેવતામન્ત્રા વિદ્યાઃ સ્ત્રીદેવતાઃ સ્મૃતાઃ ॥
પુંસ્ત્રીનપુંસકાત્માનો મન્ત્રાઃ સર્વે સમીરિતાઃ ।
પુંમન્ત્રા હુંફડન્તાઃ સ્યુઃ સ્વાહાન્તાઃ સ્યુઃસ્ત્રિયો મતાઃ ॥
નપુંસકા નમોઽન્તાઃ સ્યુરિત્યુક્તા મનવસ્ત્રિધા ।
સર્વાત્મને પરાય પરમેશ્વરાય યોગાય યોગસમ્ભવાય
કરકર કુરુકુરુ સદ્ય ભવ ભવ ભવોદ્ભવ
સર્વદેવ સર્વકાર્યપ્રમથન સદાશિવ પ્રસન્ન નમોઽસ્તુ તે સ્વાહા
ઓં સશિવ શિનમઃ ઓં મં શિવસ્ય હદયા જ્વાલાનિ સ્વાહા
ઓં શિવાત્મક મહાતેજઃ સર્વજ્ઞશ્ચ પરાજિતમ્ ।
આવર્તય મહાઘોર પિઙ્ગલં કવચપ્રભમ્ ॥
આયાહિ પિઙ્ગલં મહાકવચં શિવાજ્ઞયા મમ
હૃદયં બન્ધ બન્ધ પૂર્વપૂર્વ ભક્તિસૂક્ષ્મ વજ્રધર
વજ્રાશનિ વજ્રશરીર ઇદં શરીરમનુપ્રવિશ્ય
સર્વદુષ્ટાં સ્તમ્ભય સ્તમ્ભય - હું ફટ્ સ્વાહા ॥
ઓં પ્રસ્ફુર પ્રસ્ફુર ઘોર ઘોરતર તનુરૂપ
ચટ ચટ પ્રચટ કહ કહ વમ વમ ઘાતય ઘાતય
હું ફટ્ - ઓં જૂં સઃ ॥
ઓં તન્મહેશાય વિદ્મહે મહાદેવાય ધીમહિ
તન્નઃશિવઃ પ્રચોદયાત્ ।
ઓં ગણામ્બિકાયૈ વિદ્મહે મહાતપાયૈ ધીમહિ
તન્નો ગૌરી પ્રચોદયાત્ ।
ઓં નિધનપતાન્તકાય સ્વાહા ।
જલાય નમો જલલિઙ્ગાય તે નમઃ ।
રુદ્રાય નમો રુદ્રલિઙ્ગાય તે નમઃ ।
ભવાય નમો ભવલિઙ્ગાય તે નમઃ ।
ઊર્ધ્વાય નમો ઊર્ધ્વલિઙ્ગાય તે નમઃ ।
શિવાય નમઃ શિવલિઙ્ગાય તે નમઃ ।
પાઠભેદ :-
સારમિંશ્ચ ચકારશ્ચ સ્વરાદ્યો ના નામા મયા ।
અધિકપાઠ :-
મનમૂઢા પ્રસણ્યાશ્ચૈવ વસ્તુરાશાપકોન્નતઃ
પાઠભેદ :-
એહિત્રગર્ષપશ્ચૈવ યોર્વ્યોમસ્વરાદિકમ્
ષ્ણુતશબ્દ શિરારશ્ચ ધતસ્યાશ્ચ વે તથા
રશ્ચ પર્વત ધાનાક્ષિ પિશ્ચ વશ્ચ તથા ચ નઃ ।
અધિકપાઠ :-
વ્યાનસંશ્ચ નકારશ્ચ નદૌ રેભોતિ દિક્ ચત ।
પાઠભેદ :-
દેવ સ્વર્ગશ્ચ ભામશ્ચ પકારઃ સવિભાગશઃ ॥
ષ્ઠં વિદ્યુ યગકારશ્ચ આતશ્ચૈવ યવૌ તથા ।
જાયામઃ સવિસર્ગશ્ચ ણેકારો દૂપલાશ્ચ રૂ ॥
યાયૌ તઃસવિસર્ગૌસ્ત મશ્ચ મિશ્ચ તથા ચન ।
દીકા શિવોહું તથા વશ્ચ ષષ્ઠપઙ્ક્તૌ સમાલિખેત્ ॥
યાલે એકાદાય રૌલિશ્ચ વિનેયાઃ પાઠરા રુચ ।
ચમૂન્દાઃ શસાયૌ ચ યરુણેતુ યમૂચકાઃ ॥
અયેવેદિશ્ચ નોદ્ભાહુ લિન્તે ચૈવ સપ્તમે ।
માક્તિઘાશ્ચ દૌ કૃશ્ચ ત્રશ્ચ બીજાદિકશ્ચ યઃ ॥
સન્ધેષ્ટકાશ્ચ પઙ્ક્તૌનૌ યયૌ સૂપવિધાદ્ભવ ।
કૃતમાનસ્તભાપેસ્તુ મિશ્ચ બીજાદિકશ્ચ કઃ ॥
તવભૂશ્ચ તથાતશ્ચ યશ્ચ ગોન્તેષ્ટમસ્ય તુ ।
દિસરૂતિ લિતજીનાશ્ચ ઇન્ધિયા પાપચાશ્ચ યે ॥
નપૂવે મશ્ચ રશ્ચૈવ લત્રણેત્રાપિ યષ્ટણા ।
સ્યપુણાનાશ્ચ પર્વાશ્ચ શકારાન્તરમેવ ચ ॥
સ્વજ્ઞાઘાતુ નવમે ક્રમાદાલિખ્ય સાધકઃ ।
રેફપૂર્વો મકારશ્ચ પાતિનં વા તથૈવ ચ ॥
નકારપૂર્વકં સ્ના ચ શ્ચતાવક્રશ્ચ વેથવા ।
વાબ્તસાશ્ચ તથા રૂરૂ સ્વરાદ્યો યશ્ચણે તથા ॥
રૂકાયાશ્ચ તથા નન પિંશ્ચતેવ તથા ચ મા ।
સત્યામિમં ભરતશ્ચૈકા નામાન્તે દશમસ્ય તુ ॥
યશ્ચ લિશ્ચ યયૌ યશ્ચ તાય-ઈયાસ્તથૈવ ચ ।
ન પૂર્વોદ્રા મમામાશ્ચ રૂરૂ પીપી નવાગ્ ભવા ॥
મા પીપીત્રિ તથામોમધ્યાનપાદસ્તથૈવ ચ ॥
મકાર પૂર્વો ધ્રુવશ્ચ પુષ્ઠશશ્ચ તથા ચલા ।
હ્લાકારશ્ચ રુકારશ્ચ પઙ્ક્તાવેકાદશે ક્ષિપેત્ ।
શિશ્ચ નાચ જકારશ્ચ સાખ્યાનપિ શાશ્ચ નઃ ॥
યશ્ચ રશ્ચ તથા જિજ્યે પીપીણેણે તથૈવ ચ ।
નકારપૂર્વસ્વાર્થશ્ચ યાણેભૂપા અસાશ્ચિવિત્ ॥
દશમશ્ચ તથા શક્તિ હૃકારશ્ચ નપૂર્વકઃ ।
જ્ઞશ્ચ સબ્દે પભદ્રાણે વિલિખેદર્કપઙ્ક્તિકે ॥
નદ્ધ્યાનાકિ તથામ્યાના માપિ વાંશ્શૈશષ્વ ચ ।???????
ણેણેસ્વરાજ્યો બીબન્તો ગયરૂપ સષીરવ ॥
રેફપૂર્વો બકારશ્ચ બીજાદ્યાનાં શિવૌ તથા ।
વિકારો દીપકો યશ્ચ વિસૂતાન્નાદિકશ્ચ કઃ ॥
ણાશ્ચ ગશ્ચ સકારશ્ચ આલિખેત્તુ ત્રયોદશે ।
જુધાલિથો યયોદ્વાચ્ચ રેત્યકુસ્વગરુસ્તથા ॥
ભાકરો રેફપૂર્વશ્ચ સ્વરાદ્યોપિશ્ચ મા તથા ।
દાતાપહ્યપિ તુનાહયોદ્યાહ્રી વિકરં ક્ષમા ॥
ષાંવાપૌ સઞ્ચરેપાદ્યો વકારો દીપકોન્તતઃ ।
યકૈગિરાશ્ચરપ્રણ્ય યાદ્રશા સાસ્વરાધન ॥
ણેયાશ્ચ શિશ્ચ માન્તદ્ય વિના વેગાત્ હ્રિયં કુરુ ।
સુસાટ તતભેદેસુ શ્વતશ્ચાન્તેતિ પઙ્ક્તિકે ॥
લિનેશગત્ શવૌ વશ્ચ રાયથાથ યગાસ્તથા ।
નપૂર્વસ્ત સ્વરાદ્યશ્ચ રૂપાનિતિ ઉસ્તથા ॥
અનાલ અધિશ્ચૈવ દ્યશ્ચ હ્રીંસ્વદુલાશ્ચ ભાયે ।
યેવાવાશ્શિવૌ વશ્ચ પઙ્ક્તૌ ષોડશકે ન્યસેત્ ॥
ધ્યાપવાન્ નચરીશ્ચૈવ ગયલ્વિશ્ચ ગ એવ ચ ।
સબિન્દુવત્ ભવેરૂશ્ચ હશ્ચ વિધશ્ચ વૈત્યાશ્ચ ॥
તશ્ચ સ્વરાદ્યશ્ચ પશ્ચરૂ ધૂહ્યપાપુનૌ ।
ભાશ્ચ પશ્ચ શિખાંશ્ચૈવ નમાસ્થર્ગવભાશ્ચ વૈ ॥
વિશ્વાનુભ્ય રસંયુક્તો મશ્ચ સપ્તદશે લિખેત્ ।
કકારઞ્ચ યયૌ ષષ્ઠ શ્ચકાવર્તિસ્થથૈવ ચ ॥

શકારો રેફસંયુક્તો નપૂશ્ચ ધકારકઃ ।
આકારો રૂપિકાણેસન્યનાનાકરશ્ચ વિંશ્ચવૈ ॥
સૂધૌ તતશ્ચ રૂશ્ચૈવ સવિસર્ગો મકારકઃ ।
પ્રેખક્ષાં વિસર્ગાન્તો મકારશ્ચ પુનશ્ચ મઃ ॥
કુર્વશિશ્ચૈવ તેગચ્છ હૃજ્જ્ઞો ચાષ્ટદશે લિખેત્ ।
અવાસુલગુરુપિશ્ચ ણેદંરાગુહુદાશ્ચ વૈ ॥
ત્યાન્તદેશો પ્રધૂશાયે શકારસ્વમવાગ્ભવમ્ ।
શશ્ચ ક્ષુશ્ચ તદીપઞ્ચ રકારશ્ચૈવકારજઃ ॥
લંશ્ચ દંશ્ચ યકારઞ્ચ વિસ્તથૈકોનવિંશકે ।
મવિસ્નવ્યાપિરૂપેણ યેદ્ધાઃ શિવયા તથા ॥
નદ્યોથથૂકે શશ્ચૈવ આકારસ્તિ નગક્ષુમ ।
મત્વાસકાસ્ય નાસાશ્ચૈવં પશ્યરવિંશકે ॥
રાકાયેણ તથાણેપિ પુશ્ચતશ્ચ સ્વરાર્વથૌ ।
વનન્નામોમેકરસ સવિસર્ગશ્ચ તારકમ્ ॥
શાવર્વરૂશ્ચ સ્વાહર્ચિ સકારો ક્ષૈશ્ચ બિન્દુયુકમ્ ।
મર્વારશ્ચ પ્રમશ્ચૈવ રેફપૂર્વવકારકમ્ ॥
ભઞ્ચ બઞ્ચ વસુપ્સુશ્ચ ચકારશ્ચૈકવિંશકે ।
માપતેશ્ચ તથાપિશ્ચ ણેથપાચ ષપૂર્વકઃ ॥
સેકારોહં શુરુમેતિ નારુતેગ્રઃ સકારકમ્ ।
મષભાધશ્ચ રુર્વક્ષૌ નેકારોત્મ કુશશ્ચમે ॥
ઋકારપૂર્વો જશ્ચૈવ આપયશ્ચ નપૂર્વકાઃ ।
જ્ઞાચર્વશ્ચ રદૌતશ્ચ દ્વાવિંશત્પઙ્ક્તિકે ન્યસેત્ ॥
ભૂજ્જાનાથ નરેકાર્દ્ધ વિહિતાશ્ચ તથાદરા ।
પાચજઃ સવિસર્ગશ્ચ દીપાનઞ્ચ સ્વરાથવાક્ ॥
ભવોદક્ષ નશ્ચ મનચરુમૌ વશી ।
મશ્ચ યાચ તથા યશ્ચ શશ્વદુશ્ચ તથાચયોઃ ॥
પ્રશ્ચ વશ્ચ મકારશ્ચ તયોર્વિંશતિકે લિખેત્ ।
સેચ રશ્ચ તથાપૌચ અશ્ચ તે વારરૂપિણે ॥
રશ્ચ મથયાશ્ચ દ્યોકારે હુશ્ચ શશ્ચ પ્રજાચ યા ।
યસ્તુશિશ્ચ પ્રકારશ્ચ મકારઃ સવિસર્ગકઃ ॥
પઞ્ચકુશ્ચ રસશ્ચૈવ સનિષ્ઠા રચ ।
ભુઃ શભાચ તથાયાચ ચતુર્વિંશતિકે ક્ષિપેત્ ॥
બિયૌચ ચષ્વશ્ચ રૂરૂ પીંતારાગ્યશ્ચ તથાનનઃ ।
પશ્ચતિશ્ચ વિસર્ગાન્તો વર્ગવગૌ તમમૌચતઃ ॥
પશ્ચઞ્ચ સ્વાતવાગાન્તિશ્ચશાસ્ય તથૈવ ચ ।
રોવિંશશ્ચ પૂર્વસ્ક યોટષટ્વદ્દેતારયૈ ક્રમાત્ ॥
પઞ્ચવિંશતિકે પઙ્ક્તૌ ન્યસેત્તત્ર વિચક્ષણઃ ।
નરરૂશ્ચ વીણેભૌઃ શવાતૌ મઃસવિસર્ગકઃ ॥
રશ્ચ આદ્યાસ્વિરાદીર્ઘો નાથદોષચ્ચભાતથા ।
પુનન્તર્વાયસાદા હૃદિગર્ણજ્ઞાસ્તથૈવ ચ ॥
હરૌકદીપૌ નાપાનૌ વિનિષડ્વિંશકે ન્યસેત્ ।
વિશ્ચણેચ વિશિવાશ્ચૈવ મોચ વૈ ॥
તારં મેરૂચ સ્વઃ શૈવર્માવાક્ ભવન્તેચ શચ્ચચૌ ।
સર્વમધ્વ વિસર્ગઃ શ પદ્યાર્ચ શિચ્ચદ ॥
તયાનુવાર સંયુગ્જે લઘૂશાશ્ચ યયૌ તભઃ ।
જઙ્કારો યશ્ચણાશ્ચૈવ મધશ્વારઃ સપ્તવિંશકે ॥
મશ્ચપ્રશ્ચ તથાદ્યાચ પાવેથેનશ્ચ પાર્શ વૈ ।
ઓઙ્કારશ્ચ તથાદિજતે વષટ્કર રેફયુક્ ॥
સ્વશ્ચકારં તથા તશ્ચ નેશ્ચરશ્ચ સવૌવિધિઃ ।
આકારો મરણશ્ચૈવ તંકારશ્ચ સપૂર્વકઃ ॥
તારકૌ સવિસર્ગશ્ચ ધીચવિશ્ચ હિનસ્તથા ॥
નઃ શકુશ્ચ ક્રમેણૈવ અષ્ટાવિંશતિકે ન્યસેત્ ।
કૂશ્ચ થશ્ચ યકારશ્ચ સ્વરાદ્યે રશ્ચ મેવયુક્ ॥
વાક્ભવો મધુભાજૈશ્ચ ઓઙ્કારો ભૂત એવ ચ ।
અકારશ્ચ સબિન્દુશ્ચ યેનમેદ્યા પ્રયેવ ચ ॥
જરશ્ચ તથા ભાચ કરભાશ્ચ તભૌદ્ધ વૈ ।
ઓંકારઃ શ મકારશ્ચ કાતપાઃ શ તથાચમૌ ।
દ્રાકારશ્ચ તથાતેચ એકોનત્રિંશકે ન્યસેત્ ॥
પિશ્ચનશ્ચ તતો ચૈવ શુશ્ચ વશ્ચ તથાચ ન ।
હકારસવિસર્ગશ્ચ યાવો ચૈવ પ્રદીપકમ્ ॥
ભૂશ્ચ તશ્ચ તથાવાચં ખ્નમઃ સવિસર્ગકઃ ।
વશ્ચ ભશ્ચ સલિશ્ચૈવ તિકારો રેફસંયુતઃ ॥
કશ્ચ ભશ્ચ ઇકારશ્ચ યશ્ચ તુશ્ચ પતૌહિ વૈ ।
નદ્વ્યઞ્ચૌ સમેતશ્ચ દકારાશ્ચન્દથૌ તથા ॥
નકારશ્ચ વકારશ્ચ ત્રિંશત્પઙ્ક્તૌ તુ વિન્યસેત્ ।
કકાર પૂર્વમિશ્ચૈવ ઊકારશ્ચ સબિન્દુકઃ ॥
વ્યોજશ્ચ હૃપૌ ભશ્ચનસ્વાદ્યાશ્ચ સબિન્દુયુક્ ।
કૌશફટ્ ભવ ભેન્નશ્ચ તપૂર્વો મશ્ચ નિશ્ચકઃ ॥
લિકારો બિન્દુસંયુક્તો મેચભશ્ચ તથાચભાઃ ।
ભકારશ્ચ તથા ગાપ દ્વાત્રિંશત્પઙ્ક્તિકે ન્યસેત્ ॥
ભ્યચે માશ્ચ પ્રદીપઞ્ચ ભકઞ્ચૈવ પ્રદીપકાઃ ।
નકારપૂર્વકસ્તાચ દશ્ચવવ્યતથૈવચ ॥
પ્રકારશ્ચ તપૂર્વશ્ચ મકારશ્ચ કપૂર્વકાઃ ।
યશ્ચમશ્ચ પ્રદીપૌ યૌ વાચ ક્ષુશ્ચ રભાદઘા ॥
યવૌ મચૌ સ્વયદ્રયતે મો યૈવાસ્તુથા ।
સ્નાનવિધિપ્રારમ્ભઃ
અથ સ્નાનવિધિં વક્ષ્યે પરમેશપ્રકાશિતમ્ ।
સર્વદોષહરં પુણ્યં મનઃપ્રીતિકરં પરમ્ ॥ ૫।

ચારુણઞ્ચ તથાગ્નેયં માન્ત્રમ્માનસમેવ ચ ।
વાયવ્યઞ્ચ મહેન્દ્રાખ્યં સ્નાનં ષડ્વિધમીરિતમ્ ॥ ૫।

બ્રાહ્મે મુહૂર્તે ચોત્થાય હૃત્પઙ્કજગતં શિવમ્ ।
નિષ્કમ્પં દીપિકાકારં પ્રણવાત્મકમવ્યયમ્ ॥ ૫।

ધ્યાયન્ પ્રભાતે વિમલે દણ્ડપાણિઃ સહાયવાન્ ।
ગત્વા નિકેતનાદ્બાહ્યે વિજનં સજલાશયમ્ ॥ ૫।

સ્નાનંમાવશ્યકં તત્ર કુર્યાદ્વૈ સાધકોત્તમઃ ।
મૂત્રકણ્ટકકીટાસ્થિવિષ્ઠાદિપ્રાવૃતં ત્યજેત્ ॥ ૫।

માર્ગશષ્પ નદીગર્ત તોય ગોમય ભસ્મસુ ।
શ્મશાનારામ ગોષ્ઠૈકદ્રુમશૃઙ્ગાટકાદિષુ ॥ ૫।

આવશ્યકં ન કર્તવ્યં સ્ત્રીગોવિપ્રાર્કલિઙ્ગિનામ્ ।
ચન્દ્રસ્ય સમ્મુખો ભૂત્વા ભૂતાનાં વિકૃતેસ્તથા ॥ ૫।

દિબા વા સન્ધ્યયોઃ સૌમ્યવક્ત્રઃ કર્ણસ્થસૂત્રકઃ ।
શિરોવકુણ્ઠનં કૃત્વા ત્યજેત્તદુભયન્નરઃ ॥ ૫।

રાત્રૌ દક્ષિણવક્ત્રસ્તુ તૃણાદ્યન્તરિતે ભુવિ ।
મૌની ગુલ્માદિસઞ્ચ્છન્નો નાસાગ્રાહિતલોચનઃ ॥ ૫।

વિષ્ઠાવિયત્પ્રજનનદિક્ષુ દૃષ્ટિં ન ચ ક્ષિપેત્ ।
નાસાપીડનાનિષ્ઠીવહ્રસ્વોદ્નારાદિકં ત્યજેત્ ॥ ૫।

તૃણલોષ્ઠાદિમૃત્ખણ્ડૈર્મલઙ્ગુદગતં હરેત્ ।
કાષ્ઠગોમયપાષાણકાસ્થ્યાદિ પરિવર્જયેત્ ॥ ૫।

સવાસા વામહસ્તેન સઙ્ગૃહ્ય જનનન્નરઃ ।
શુદ્ધામશર્કરાં મૃદ્વીં મૃદં શૌચાર્થમાહરેત્ ॥ ૫।

વૃક્ષામ્બુસેતુવલ્મીકગ્રામમધ્યોત્કરસ્થિતામ્ ।
મૃદમન્યાવશિષ્ટાઞ્ચ શૌચાર્થં પરિવર્જયેત્ ॥ ૫।

પ્રક્ષાલિતામ્બુતીરે તુ વિન્યસેત્સ્વત્ય દક્ષિણે ।
શૌચં સમાચરેદેકમૃદા જનનશોધનમ્ ॥ ૫।

તથૈવ વામહસ્તન્તુ સપ્તભિર્ગુદશોધનમ્ ।
દશભિર્વામહસ્તન્તુ સપ્તભિશ્ચોભયઙ્કરમ્ ॥ ૫।

પાદૌ પાણીચ સંશોદ્ધ્ય મૃદા ચૈવ સકૃત્સકૃત્ ।
આમલીફલમાત્રન્તુ મૃત્પિણ્ડં યોજયેત્સકૃત્ ॥ ૫।

સોપવીતઃ સમુત્થાય તટેઽન્યત્રાચમેદ્ બુધઃ ।
ગૃહે મૈત્રપદે વાપિ કૃત્વા ચાવશ્યકક્રિયામ્ ॥ ૫।

શૌચં સમાચરેત્ સ્નાનં મન્દિરે પ્રાગ્વિધાનતઃ ।
સંગ્રાહ્ય દન્તકાષ્ઠન્તુ હરેદ્દન્તગતં મલમ્ ॥ ૫।

વસ્વર્કાઙ્ગુલમાનન્તુ કાષ્ઠં નૈષ્ઠિકભોગિનોઃ ।
સાર્દ્રં ત્વગન્વિતમૃજું સમચ્છેદમૃજૂદ્વહમ્ ॥ ૫।

કનિષ્ઠાઙ્ગુલિનાહં તુ કર્તવ્યમુભયં નૃણામ્ ।
કરઞ્જઞ્ચિરિબિલ્વઞ્ચ ખદિરઞ્ચાર્જુનન્તથા ॥ ૫।

અપામાર્ગઞ્ચ મુક્ત્યર્થં જંબ્વામ્રકકુભાદિકમ્ ।
ભુક્તયે ધવધાત્રી ચ માકુલીનિમ્બસમ્ભવમ્ ॥ ૫।

શિગ્રુશ્લેષ્માતકૈરણ્ડપિશાચતરુસમ્ભવમ્ ।
વર્જયેદ્દન્તકાષ્ઠં તદન્યલ્લોહવિનિર્મિતમ્ ॥ ૫।

નદ્યઃ સમુદ્રગાશ્ચૈવ તટાકાશ્ચ નદાસ્તથા ।
પલ્વલાઃ પ્લવનાશ્ચૈવ સંગમાઃ પુણ્યતીર્થકાઃ ॥ ૫।

શ્રેષ્ઠાસ્તુ દીક્ષિતસ્યેહ પુષ્કરિણ્યાન્તુ મધ્યમમ્ ।
અધમા દીર્ધિકાદ્યાસુ કૂપે ચૈવાધમાધમમ્ ॥ ૫।

વિશુદ્ધમૃત્સ્નયા કુર્યાદ્વારુણં તુ ચતુર્વિધમ્ ।
વસ્વઙૂગુલપ્રમાણન્તુ ખાત્વોદ્ધૃત્યાસ્ત્રમુચ્ચરન્ ॥ ૫।

હૃદયેન મૃદં ગ્રાહ્ય તેન ખાતં પ્રપૂરયેત્ ।
નિધાય જલતીરે તુ સંસિચ્ય શિરસૈવ તુ ॥ ૫।

તૃણાદીન્ શિખયા શોધ્ય કવચેન ત્રિધા ભજેત્ ।
નાભેરધસ્તાદ્ભાગેન ચાન્યેનાસ્ત્રં સમુચ્ચરન્ ॥ ૫।

સપ્તધા પરતઃ સર્વાણ્યઙ્ગાનિ ક્ષાલયેદ્બુધઃ ।
હસ્તાભ્યામાસ્યદૃઙ્નાસાશ્રોત્રાદીનિ પિધાય ચ ॥ ૫।

પ્રાણાનાયમ્ય હૃદ્યસ્ત્રન્નિમજ્યાર્કદ્યુતિં સ્મરેત્ ।
જલે સ્નાત્વૈવમુત્તીર્ય દીક્ષાયુક્તસ્ત્રિવર્ણકઃ ॥ ૫।

અવિરક્તઃ પુરા બ્રાહ્મીં સન્ધ્યાં વન્દેત સાધકઃ ।
ભજેત્તદન્તે શૈવીન્તુ સંક્ષેપવિધિમાશ્રિતઃ ॥ ૫।

સર્વકામપ્રસિદ્ધ્યર્થં મેલામન્ત્રં જપેદ્ બુધઃ ।
ઇતરસ્તુ વિરાગાત્મા લૌકિકાર્થપરાઙ્મુખઃ ॥ ૫।

કુર્યાદ્ બ્રાહ્મીં નવા કુર્યાચ્છૈવીમેવ નિયોગતઃ ।
દીક્ષિતો ગણજાતિશ્ચેદસ્ત્રસન્ધ્યામુપાસયેત્ ॥ ૫।

અવશિષ્ટમૃદો ભાગં સંગ્રાહ્ય જલમધ્યતઃ ।
સ્થિત્વા વામકરે કર્યાત્ ત્રિભાગમુદગાનનઃ ॥ ૫।

ચતુરઙ્ગૈઃ સકૃદ્દક્ષં સપ્તધા હેતિનેન્દ્રગમ્ ।
મૂલેન દશધેન્દુસ્થં ભાગમેવન્તુ મન્ત્રયેત્ ॥ ૫।

દિક્ષ્વસ્ત્રજપ્તં પ્રક્ષિપ્ય મૂલજપ્તં જલે ન્યસેત્ ।
કલ્પયેચ્છિવતીર્થન્તુ બાહુભ્રમણમાત્રતઃ ॥ ૫।

લિપ્ત્વાઙ્ગજપ્તભાગેન સર્વાણ્યઙ્ગાનિ મસ્તકાત્ ।
નિમજ્ય પિહિતદ્વારો ધ્યાયેચ્છિવમનામયમ્ ॥ ૫।

સૂર્યસોમાત્મકૌ હસ્તૌ સંયોજ્ય ઘટમુદ્રયા ।
મૂલમન્ત્રાદિકૈર્મન્ત્રૈઃ સેકઃ કાર્યઃ સકૃત્સકૃત્ ॥ ૫।

સુગન્ધામલકાદ્યૈસ્તુ સ્નાયાદ્રાજોપચારતઃ ।
રાજવદ્ધેમપીઠાદિસુસ્થિતો હેમકુમ્ભકૈઃ ॥ ૫।

સ્નાત્વા નિમજ્જનાર્થન્તુ કુર્યાચ્છબ્દૈઃ સુમઙ્ગલૈઃ ।
તીર્થે વિન્યસ્તમન્ત્રાંસ્તુ સંહૃત્ય સ્વહૃદિ ન્યસેત્ ॥ ૫।

અથવા સ્વગૃહે શુદ્ધવારિણા શીતલેન વા ।
તપ્તેન લિપ્તભૂમિસ્થપીઠસ્થઃ સ્નાનમાચરેત્ ॥ ૫।

નવાષ્ટપઞ્ચભિઃ કુમ્ભૈઃ શિવમન્ત્રપ્રકલ્પિતૈઃ ।
વાસસા પરિશુદ્ધેન ધવલેન શરીરગમ્ ॥ ૫।

ઉદ્વર્ત્યાપનયેત્સમ્યક્ સ્નાનવારિ શનૈઃ શનૈઃ ।
ભુક્તિમુક્તિદમાગ્નેયં કાર્યં શુદ્ધેન ભસ્મના ॥ ૫।

સ્નાનં ચતુર્વિધં ભસ્મ ભવેત્કલ્પાદિભેદતઃ ।
કલ્પઞ્ચૈવાનુકલ્પઞ્ચ ઉપકલ્પમકલ્પકમ્ ॥ ૫।

તેષ્વાદ્યં તત ઉત્કૃષ્ટતમમન્યદભાવતઃ ।
રોગાદિરહિતા યા ગૌઃ કૃષ્ણા વા કપિલાથવા ॥ ૫।

તસ્યા ગોમયમાદાય ખસ્થં પદ્મદલાદિના ।
સદ્યેન ગોમયં ગ્રાહ્યં પિણ્ડં વામેન કારયેત્ ॥ ૫।

વિમલે શોષયિત્વા તુ દહેદ્ઘોરાચ્છિવાગ્નિના ।
શુષ્કં વનગતં યત્તુ ગોમયઞ્ચૂર્ણિતં તથા ॥ ૫।

નિર્દગ્ધમનુકલ્પાખ્યમાપગાદિગતં તુ યત્ ।
વસ્ત્રેણાન્તરિતં ભસ્મ ગોમૂત્રૈર્બદ્ધપિણ્ડકમ્ ॥ ૫।

દગ્ધં પ્રાગુક્તવિધિના ભવેદ્ભસ્મોપકલ્પકમ્ ।
અન્યૈરાપાદિતં ભસ્મ અકલ્પકમિતિ સ્મૃતમ્ ॥ ૫।

જાત્યાદિદોષનિર્મુક્તં રોગાદિરહિતઞ્ચ યત્ ।
તેન સ્નાનં પ્રશસ્તં સ્યાન્નાન્યેન મુનિસત્તમાઃ ॥ ૫।

એષ્વેકતમમાદાય પાત્રેષુ કલશાદિષુ ।
ત્રિસન્ધ્યમાચરેત્સ્નાનં યથાસંભવતોઽથવા ॥ ૫।

સન્ધ્યાયાઃ પૂર્વતો બ્રાહ્મં કૃત્વાઽઽકારં શિવદ્વિજઃ ।
સન્ધ્યાં સમાચરેત્પૂર્વં શૈવીં વાઽવશ્યકન્તથા ॥ ૫।

જલસ્નાનં પુરા કૃત્વા પ્રાતરાગ્નેયમભ્યસેત્ ।
સન્ધ્યાન્તરે તથાગ્નેયં કેવલં વા સવારુણમ્ ॥ ૫।

શક્તાનાં વિધિરેવં સ્યાદશક્તાનાં યથેચ્છયા ।
આગ્નેયં વારુણસ્નાનાદસંખ્યેયફલાવહમ્ ॥ ૫।

તસ્માદ્વારુણમુત્સૃજ્ય સ્નાનમાગ્નેયમભ્યસેત્ ।
શોધયેદનપેક્ષસ્તુ શુદ્ધ્યૈ શોદ્ધ્યસ્ય વસ્તુનઃ ॥ ૫।

યથા ગઙ્ગાજલં શુદ્ધં તથા ભસ્માપિ પાવનમ્ ।
ભાસયત્યેવ યદ્ભસ્મ શુભં ભાસયતે ચ યત્ ॥ ૫।

ભક્ષણાત્સર્વપાપાનાં ભસ્મેતિ પરિગીયતે ।
શ્રીકરઞ્ચ પવિત્રઞ્ચ હારમાભરણં તથા ॥ ૫।

લોકવશ્યકરં પુણ્યં ભસ્મસ્નાનં દિને દિને ।
જ્વરાપસ્મારપૈશાચબ્રહ્મરાક્ષસપિડિતાઃ ॥ ૫।

ભસ્મલેપનમાત્રેણ સ્વસ્થા મર્ત્યા ભવન્તિ ચ ।
મદ્યં પીત્વા ગુરુદારાંશ્ચ ગત્વા
સ્તેયં કૃત્વા બ્રહ્મહત્યાઞ્ચ કૃત્વા ।
ભસ્મચ્છન્નો ભસ્મશયયાશયાનો
રુદ્રાધ્યાયી મુચ્યતે સર્વપાપૈઃ ॥ ૫।

ભસ્મસ્નાનં જલસ્નાનાત્કોટિપુણ્યગુણં ભવેત્ ।
યતિરુદ્ધૂલનેનૈવ સ્નાયાન્નિત્યમુદઙ્મુખઃ ॥ ૫।

ગૃહી યથાઙ્ગમાલભ્ય તિલકૈર્વા ત્રિપુણ્ડ્રકૈઃ ।
સંગૃહ્ય મુષ્ટિમાત્રં તુ દક્ષહસ્તેન ભસ્મનઃ ॥ ૫।

ધારણાધ્યાનયોગેન વિશોદ્ધ્ય પરમીકૃતમ્ ।
વિધાય શોધયેન્મૂલબ્રહ્માઙ્ગમનુભિસ્તથા ॥ ૫।

અગ્નિરિત્યાદિના ભસ્મ સ્થાપ્ય વામકરે તુ તત્ ।
અસ્ત્રેણ દક્ષહસ્તેન મલસ્નાનન્તુ મસ્તકાત્ ॥ ૫।

કૃત્વા પુનર્વિધિસ્નાનં સાભિષેકં સમાચરેત્ ।
ઈશાનેન કમુદ્ધૂલ્ય મુખં તત્પુરુષેણ તુ ॥ ૫।

હૃદયં ઘોરમન્ત્રેણ ગુહ્યં વામેન મન્ત્રતઃ ।
સદ્યોજાતેન સર્વાઙ્ગં ષડઙ્ગૈર્હૃદયાદિકમ્ ॥ ૫।

સવ્યાપસવ્યહસ્તાભ્યાં શનૈરુદ્ધૂલયેત્તનુમ્ ।
નચ ગુર્વગ્નિદેવાનાં સન્નિધૌ માર્ગ એવ ચ ॥ ૫।

અશુદ્ધભૂતલે ચૈવ ભસ્મસ્નાનં નયેત્સુધીઃ ।
ક્વચિત્ શસ્તં હિ દેવસ્ય સન્નિધાવગ્નિસન્નિધૌ ॥ ૫।

ઉદ્ધૂલનવિધિઃ પ્રોક્તો વિપ્રસ્ય શિવશાસને ।
ઉદ્ધૂલનેપ્યશક્તશ્ચેત્ ત્રિપુણ્ડ્રં વાપિ કારયેત્ ॥ ૫।

ત્રિપુણ્ડ્રં વિધિવત્કુર્યાદ્વિપ્રાદ્યગૃહમેધિનઃ ।
નૃપવિટ્શૂદ્રજાતીનાં પટ્ટપુણ્ડ્રં લલાટકે ॥ ૫।

પઞ્ચકાષ્ટદ્વિરષ્ટાષ્ટસન્ધિષુ પ્રવિધીયતે ।
મૂર્ધા લલાટકર્ણૌ ચ ચક્ષુષી ઘ્રાણકૌ તથા ॥ ૫।

આસ્યં ગ્રીવા તુ ચાંસૌ ચ બાહૂ કૂર્પરકૌ તથા ।
મણિબન્ધૌ ચ હૃન્નાભિમેઢ્રં પાયુસ્તથૈવ ચ ॥ ૫।

ઊરૂ ચ જાનુની ચૈવ જંઘે સ્ફિચૌ તથૈવ ચ ।
પ્રિયઞ્ચૈવાષ્ટમૂર્તીનાં વિદ્યેશાનાં તથૈવ ચ ॥ ૫।

દિક્પાલાનાં વસૂનાઞ્ચ મૂર્દ્ધાદિ પરિકલ્પયેત્ ।
લલાટં કર્ણૌ ચાંસૌ ચ બાહૂ ચ મણિકૂર્પરૌ ॥ ૫।

હૃદયં જઠરઞ્ચૈવ નાભિઃ પાર્શ્વૌ તથૈવ ચ ।
પૃષ્ઠં ક ઇતિ વિજ્ઞેયાઃ સન્ધયઃ ષોડશ ક્રમાત્ ॥ ૫।

શિવવહ્ન્યાદિમૂર્તીનાં વામાદીનાં તથૈવ ચ ।
અશ્વિન્યોસ્તુ પ્રિયં જ્ઞેયં મૂર્દ્ધાદિપરિકલ્પનમ્ ॥ ૫।

શિરો લલાટં કર્ણૌ ચ બાહૂ ચ હૃદયન્તથા ।
નાભિઃ પૃષ્ઠ ઇતિ જ્ઞેયાસ્ત્વષ્ટૌ વૈ સન્ધયઃ ક્રમાત્ ॥ ૫।

ક્રમેણ બ્રહ્મણશ્ચૈવ મૃષીણાં તુ પ્રિયં ભવેત્ ।
લલાટબાહુહૃન્નાભિ પઞ્ચ સન્ધિષુ વા ભવેત્ ॥ ૫।

શિવેશ રુદ્ર કૃષ્ણાત્મ ભુવાઞ્ચ પ્રીતિસિદ્ધયે ।
મધ્યતર્જન્યનામાભિસ્ત્રિપુણ્ડ્રં વિધિવન્નયેત્ ॥ ૫।

ષડઙ્ગુલ પ્રમાણેન વિપ્રાણાન્તુ ત્રિપુણ્ડ્રકમ્ ।
નૃપાણાં ચતુરઙ્ગુલ્યં વૈશ્યાનાં દ્વ્યઙ્ગુલં ભવેત્ ॥ ૫।

શૂદ્રાણામપિ સર્વેષાં એકાઙ્ગુલ્યં ત્રિપુણ્ડ્રકમ્ ।
સ્ત્રીણાં તથૈવ કુર્વીત અન્યજાતિસ્તુ વર્જયેત્ ॥ ૫।

સ્ત્રીણાન્તુ તિલકં વાપિ પટ્ટાકારમથાપિ વા ।
અથ દીપસમાકારમર્દ્ધચન્દ્રં લલામકમ્ ॥ ૫।

પુંસ્ત્રીનપુંસકાદીનાં સર્વેષાં પ્રવિધીયતે ।
પેષિતં ચન્દનેનૈવ વારિણા સંયુતં તુ વા ॥ ૫।

કેવલં વા વિધાતવ્યં ભસ્મસ્નાનં દિનેદિને ।
પ્રાતર્મધ્યાહ્નસાયાહ્નમધ્યરાત્રેષુ સર્વદા ॥ ૫।

ત્રિકાલં વા દ્વિકાલં વા ચૈકકાલમથાપિ વા ।
ભસ્મસ્નાનં યથાયોગ્યં યઃ કુર્યાત્સકૃદેવ વા ॥ ૫।

સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ સાધયેદીપ્સિતં ફલમ્ ।
તામ્રાબ્જનાલિકેરાશ્મવૈણવાલાબુચર્મમિઃ ॥ ૫।

સ્વહસ્તેનાચમેત્તૈસ્તુ ન તેનાપ્રયતો ભવેત્ ।
સ્વપ્રમાણજલૈર્યુક્તં પ્રસ્થયુગ્માપિ સંગ્રહેત્ ॥ ૫।

તાલમુદ્રાં તતઃ કૃત્વા કૌપીનં પરિવર્તયેત્ ।
વસ્ત્રં વાતિસિતં પીતં કષાયં ચોપવીતકમ્ ॥ ૫।

એકદ્વિહસ્તવિસ્તારં દીર્ઘં કૌપીનમુચ્યતે ।
ત્રિગુણં કટિસૂત્રં સ્યાત્ દ્વિશ્ચ ગ્રન્થિનિયન્ત્રિતમ્ ॥ ૫।

કાર્પાસનિર્મિતં સૂત્રં ત્રિગુણં ત્રિગુણીકૃતમ્ ।
સૂત્રમેકન્તુ શૂદ્રાણાં દ્વિસરં ભવેત્ ॥ ૫।

ત્રિસરં ક્ષત્રિયાણાન્તુ વિપ્રાણાં સપ્તસંખ્યકમ્ ।
યદ્વા પઞ્ચસરં તેષાં નવસૂત્રમથાપિ વા ॥ ૫।

સોત્તરીયન્તુ વિપ્રાણાં શૂદ્રાણાં કેવલં તુ તત્ ।
ક્ષત્રવિટ્છૂદ્રજાતીનાં યદુક્તં ચોપવીતકમ્ ॥ ૫।

પૂજાદિમન્ત્રકાલે તુ ધાર્યન્નો ધાર્યમેવ વા ।
અનુલોમાદિવર્ણાનાં યુક્તાયુક્તં વિચાર્ય ચ ॥ ૫।

જાતિભેદોક્તવિધિના ન ધાર્યં ધાર્યમેવ ચ ।
ચતુરઙ્ગુલમાનેન ત્રિગુણીકૃતસૂત્રકમ્ ॥ ૫।

વસ્વર્કસંખ્યયા તેન સૂત્રં તુ ત્રિગુણીકૃતમ્ ।
વર્તયેત્પ્રાઙ્મુખો ભૂત્વા તોયસિક્તં સમં શુભમ્ ॥ ૫।

તતસ્તત્ ત્રિગુણીકૃત્ય સમં સંવર્તિતાગ્રકમ્ ।
વામેતરકરાદૂર્ધ્વં ભૂગતૌ પરિવર્જયેત્ ॥ ૫।

નિધાય તદ્દ્રુમાદૌ તુ યથાગ્રૌ ભૂમિમાગતૌ ।
તદ્ભ્રમાન્મુનિતૃપ્તિઃ સ્યાત્તૃણં દત્વાઽથ શોધનમ્ ॥ ૫।

તત્સર્વં હૃદયેનૈવ મન્ત્રેણ હૃદિ કલ્પયેત્ ।
આયુષ્કામી ત્વનેકઞ્ચ દ્વન્દ્વસૂત્રઞ્ચ ધારયેત્ ॥ ૫।

ઇતરાર્થી ત્વયુગ્મઞ્ચ સ્વલ્પસૂત્રન્તુ ધારયેત્ ।
પશ્ચાદાદાય સૂત્રં તદ્ દ્વિગુણં કણ્ઠસંગતમ્ ॥ ૫।

આત્મસ્તનાન્તમાનીય તેનૈવ ત્રિગુણીકૃતમ્ ।
ગ્રન્થૌ ત્રિવેષ્ટનં કૃત્વા સૂત્રમેવં વિધીયતે ॥ ૫।

યવાદ્યવાર્દ્ધમાનં સ્યાદુત્તરીયસ્ય વિસ્મૃતમ્ ।
તન્માનમુપવીતસ્ય સમમેવ વિધીયતે ॥ ૫।

પુરુષાઘોરવામાજમન્ત્રા વિપ્રાદિતઃ ક્રમાત્ ।
સ્વસ્વજાત્યુક્તમન્ત્રેણ ધાર્યં તદુપવીતકમ્ ॥ ૫।

વારુણં વા ગૃહસ્થાનાં યતીનાં ભસ્મના કૃતમ્ ।
સ્નાનાન્તરં તયોરેવ નૈમિત્તિકમુદાહૃતમ્ ॥ ૫।

ઐન્દ્રઞ્ચાતપવૃષ્ટ્યા સ્યાત્પ્રાઙ્મુખેનોર્ધ્વપાણિના ।
સ્મરતા મૂર્ધજં મન્ત્રં ગચ્છતા પદસપ્તકમ્ ॥ ૫।

કુર્યાત્ ગોકુલસઞ્ચારધૂલિમિર્વાયુસમ્ભવૈઃ ।
પુરુષેણૈવ મન્ત્રેણ સ્નાનાનામુત્તમોત્તમમ્ ॥ ૫।

સદ્યાદિ મન્ત્રજપ્તેન તોયેન પરિમાર્જનમ્ ।
માન્ત્રં તદ્વારુણસ્નાનવિધાવપિ વિધીયતે ॥ ૫।

પ્રણવસ્મરણોપેતં પ્રાણાયામેન માનસમ્ ।
સર્વસ્નાનેષુ કર્તવ્યં કેવલં વા વિધીયતે ॥ ૫।

યાવચ્છરીરસંશુદ્ધિસ્તાવચ્છુદ્ધિર્ન પશ્યતામ્ ।
ભાવશુદ્ધ્યા વિશુદ્ધો યઃ સ શુદ્ધો નેતરઃ સદા ॥ ૫।

ખરવાયસગૃધ્રાન્ત્યજનશ્વગ્રામસૂકરૈઃ ।
કુક્કુટપ્રેતભૂસઙ્ગશાવસૂતકપાતકૈઃ ॥ ૫।

શાક્યનિર્ગન્ધ નિર્માલ્ય ભોજકૈરન્યલિઙ્ગિભિઃ ।
અન્યૈશ્ચ નિન્દિતૈઃ સ્પૃષ્ટો યદિ સ્નાનં સમાચરેત્ ॥ ૫।

ભાગદ્વયેપ્યુપગતે નાભિતોયોર્ધ્વસઙ્ગતે ।
પ્રક્ષાલનાદધઃ સ્નાનાદ્વિશુદ્ધિઃ સ્યાત્કરાદૃતે ॥ ૫।

છર્દિતેઽભ્યુદિતે સૂર્યે શ્મશ્રુકર્મણિ મૈથુને ।
દુઃસ્વપ્ને દુર્જનસ્પર્શે સ્નાનં ષટ્સુ વિધીયતે ॥ ૫।

આજાનુ પાદૌ પ્રક્ષાલ્ય હસ્તાવામણિબન્ધનાત્ ।
કુક્કટાસનસંસ્થસ્તુ જાનુમધ્યગપાણિયુક્ ॥ ૫।

સમ્યગ્ બદ્ધશિખો ભૂત્વા પ્રાઙ્મુખો વાપ્યુદઙ્મુખઃ ।
હસ્તં ગોકર્ણવત્કૃત્વા માષમગ્નજલં પિબેત્ ॥ ૫।

અપ્રાણિયુગફેનઞ્ચ બુદ્બુદાદિવિવર્જિતમ્ ।
બ્રહ્મતીર્થેન મૂલેન ત્રિઃ પીત્વા દ્વિઃ પ્રમાર્જયેત્ ॥ ૫।

ઓષ્ઠાઙ્ગુષ્ઠમૂલેનાનામિકાઙ્ગુષ્ઠયોગતઃ ।
ચક્ષુર્નાસાશ્રુતી બાહૂ વક્ષો નાભિં શિરઃ સ્પૃશેત્ ॥ ૫।

સમન્ત્રાચમનં પશ્ચાદાત્મવિદ્યા શિવાણુભિઃ ।
સ્વધાન્તૈઃ સલિલં પીત્વા હેતિનોષ્ઠૌ પ્રમાર્જયેત્ ॥ ૫।

હૃન્મન્ત્રેણાક્ષિ સંસ્પૃશન્ કુર્યાત્ સવ્યાપસવ્યતઃ ।
અથવાન્યપ્રકારેણ કુર્યાદાચમનં બુધઃ ॥ ૫।

માષમગ્નજલં ગ્રાહ્યં નિર્દોષં ત્રિઃ પિબેત્પુનઃ ।
આસ્યં દ્વિઃ પ્રમૃજેદસ્ત્રાત્સકૃન્મૃજ્ય મુખં શનૈઃ ॥ ૫।

પાદાવભ્યુક્ષ્ય મૂર્ધાનમઙૂગુષ્ઠાનામિકેન તુ ।
સવ્યાત્તુ ચક્ષુષી સ્પૃષ્ટ્વા તર્જન્યાઙૂગુઠકેન તુ ॥ ૫।

નાસાદ્વારાવુભૌ સ્પૃષ્ટ્વા કનિષ્ઠાઙ્ગુષ્ઠયોગતઃ ।
શ્રોત્રે સ્પૃષ્ટ્વા જલોપેતાંગુષ્ઠેન તુ બાહુકૌ ॥ ૫।

નાભિમઙ્ગુષ્ઠકેનૈવ સર્વાઙ્ગુલ્યગ્રસન્ધિતઃ ।
હૃત્પ્રદેશે તુ સંસ્પૃશ્ય સર્વાઙ્ગુલ્યા સ્વમૂર્દ્ધનિ ॥ ૫।

ઋગ્યજુઃ સામવેદાનાં ત્રિઃ પાનાત્તૃપ્તિરિષ્યતે ।
ઓષ્ઠદ્વિમાર્જનાત્તત્ર તથાથર્વેતિહાસયોઃ ॥ ૫।

આસ્યસમ્માર્જનાદત્ર ગણેશસ્ય પ્રિયં ભવેત્ ।
હૃચ્છિરોભ્યુક્ષણેનૈવ ઋષીણાન્તુ પ્રિયં ભવેત્ ॥ ૫।

શ્રોત્રયોઃ સ્પર્શનેનૈવ પ્રિયં સ્યાત્સોમસૂર્યયોઃ ।
નાસિકાસ્પર્શનેનૈવ અશ્વિન્યોસ્તુ પ્રિયં ભવેત્ ॥ ૫।

શ્રોત્રસંસ્પર્શનેનૈવ દિશાં પ્રીતિસ્તથા ભવેત્ ।
ઇન્દ્રવિષ્ણ્વનલાનાઞ્ચ બાહ્વોર્નાભેર્હૃદસ્તથા ॥ ૫।

ક્ષુતે ચ કફજાતે ચ સદ્ય આચમનં નયેત્ ।
સ્પર્શયિત્વા તતઃ શ્રોત્રમંગુષ્ઠેનાસ્યકં મૃજેત્ ॥ ૫।

તીર્થં કનિષ્ઠિકામૂલે પ્રાજાપત્યં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
કરાગ્રે દૈવિકં તીર્થં તન્મૂલે બ્રાહ્મમુત્તમમ્ ॥ ૫।

પૈતૃકં દેશિનીમૂલે પર્વસન્ધિષુ ચાર્ષકમ્ ।
વામપાણિતલે સૌમ્યમાગ્નેયન્દક્ષિણે તલે ॥ ૫।

સકલીકૃતદેહસ્તુ તતઃ સન્ધ્યામુપાસયેત્ ।
બ્રાહ્મી બ્રહ્મગુણોપેતાં બ્રહ્મકાલે વિચિન્તયેત્ ॥ ૫।

મધ્યાહ્ને વૈષ્ણવીં ધ્યાયેદશેષાચ્યુતલક્ષણામ્ ।
સાયે રૌદ્રીં તુ સંધ્યાયેદ્ રુદ્રલક્ષણલક્ષિતામ્ ॥ ૫।

નિયામકાં ત્રિમૂર્તીનાં સાક્ષિણીં સર્વકર્મણામ્ ।
યા શક્તિઃ પરમેશસ્ય સા સન્ધ્યેતિ નિગદ્યતે ॥ ૫।

તદ્દીપ્તિમધ્યગો ભૂત્વા પ્રાતઃ કર્માણિ સાધયેત્ ।
મેલામન્ત્રક્રમેણૈવ શમ્ભુશક્તિં પુનર્જપેત્ ॥ ૫।

તતસ્તદ્વન્દનં કાર્યં મહાસ્ત્રજપપૂર્વકમ્ ।
અભ્યુક્ષણાત્પરં કર્મ કર્તવ્યં તદનન્તરમ્ ॥ ૫।

વામહસ્તે જલં સ્થાપ્ય સ્રવચ્છિરસિ યોજયેત્ ।
મૂલાઙ્ગબ્રહ્મભિર્મન્ત્રૈર્દક્ષહસ્તેન નિત્યશઃ ॥ ૫।

ભૂયોપિ દક્ષહસ્તસ્થં શેષવારિરવિદ્યુતિઃ ।
આહૃત્ય પૂરકેણૈવ દક્ષનાસાપુટેન તુ ॥ ૫।

દક્ષનાસાસમીપસ્થં દક્ષહસ્તં તુ સોદકમ્ ।
તસ્માત્તોયાચ્ચ નિર્દગ્ધં પાપં દેહેઽસિતપ્રભમ્ ॥ ૫।

રેચકાદ્દક્ષનાસાન્તાન્નિર્ગચ્છત્પરિચિન્તયેત્ ।
તદ્દેહેદક્ષહસ્તસ્થજલક્ષેપાત્ શિવાસ્ત્રતઃ ॥ ૫।

કૃત્વૈવં માર્જનાદ્યન્તુ તતસ્તર્પણમારભેત્ ।
દેવાદીનાં યથાયોજ્યદ્રવ્યૈર્વારિવિસર્જનમ્ ॥ ૫।

હસ્તાભ્યાં તર્પણં પ્રોક્તં ત્રયાણાં તર્પણં સ્મૃતમ્ ।
મન્ત્રાશ્ચ દેવતા વાણી દિશસ્તત્પતયસ્તથા ॥ ૫।

મુનયોઽથ મનુષ્યાશ્ચ સિદ્ધાશ્ચૈવ ગ્રહાસ્તથા ।
ભૂતાનિ પિતરશ્ચાન્યે જ્ઞાતયો ગુરવસ્તથા ॥ ૫।

તર્પણીયા યથાન્યાયં સાધકૈઃ સિદ્ધિકાંક્ષિભિઃ ।
સ્વાહયા મન્ત્રદેવાનાં સરસ્વત્યાસ્તથૈવ ચ ॥ ૫।

દિક્પતીનાં મુનીનાં તુ નમોઽન્તં મનુજે વષટ્ ।
સિદ્ધાનાં ગ્રહસંઘાનાં નમોન્તં પરિકલ્પયેત્ ॥ ૫।

ભૂતાનાં વૌષડન્તં સ્યાત્ પિત્રાદીનાં સ્વધાન્તકમ્ ।
સર્વં હૃદયપૂર્વં સ્યાત્ કુસુમં દેવતર્પણમ્ ॥ ૫।

કુશો મુનીનાં વિહિતઃ પિત્રાદીનાં તિલં સ્મૃતમ્ ।
શેષાણામક્ષતૈઃ કુર્યાદ્યથાયોગ્યોપવીતધૃક્ ॥ ૫।

અસવ્યં સવ્યકં સવ્યમુપવીતં ત્રયેણ તુ ।
મન્ત્રાસ્તુ મૂલબ્રહ્માઙ્ગહેતયો મુનિસત્તમાઃ ॥ ૫।

શિવેશવિષ્ણુરુદ્રાબ્જભુવો દેવાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ।
વાગ્વાદિની ભવેદ્વાણી દિશશ્ચેન્દ્રાદયઃ સ્મૃતાઃ ॥ ૫।

ઇન્દ્રાદયસ્તત્પતયો બ્રહ્માનન્તાવસાનકાઃ ।
અત્રિશ્ચ વિશ્વામિત્રશ્ચ પુલસ્ત્યઃ પુલહઃ ક્રતુઃ ॥ ૫।

વસિષ્ઠશ્ચ મરીચિશ્ચ મુનયઃ પરિકીર્તિતાઃ ।
તતો મનુષ્યાઃ સનકઃ સનન્દનસનાતનૌ ॥ ૫।

સનત્કુમારઃ કપિલો ભૃગુઃ પઞ્ચશિખસ્તથા ।
શિવો રુદ્રો ભવાની ચ બ્રહ્મવિષ્ણ્વગ્નિવાયવઃ ॥ ૫।

ધર્મઃ સૂર્યશ્ચન્દ્રમાશ્ચ સિધાશ્ચૈતે પ્રકીર્તિતાઃ ।
આદિત્યસોમાવઙ્ગારબુધૌ ચૈવ બૃહસ્પતિઃ ॥ ૫।

શુક્રઃ શનૈશ્ચરો રાહુઃ કેતુશ્ચેતિ ગ્રહાઃ સ્મૃતાઃ ।
ભૂતાન્યસંખ્યસંખ્યાનિ ભૂતેભ્ય ઇતિ યોજયેત્ ॥ ૫।

સોમશ્ચ પિતૃમાંશ્ચૈવ અઙ્ગિરા અર્યમા તથા ।
અગ્નિશ્ચ કવ્યવાહાદ્યાઃ પિતરઃ પરિકીર્તિતાઃ ॥ ૫।

પિતૃપત્ન્યાદિકં સર્વં ક્રમાદ્બુધ્વા સમાચરેત્ ।
આચમ્ય દદ્યાત્સૂર્યાર્ધ્યં ત્ર્યક્ષરેણ તુ મન્ત્રતઃ ॥ ૫।

તદ્વિધિઃ સૂર્યપૂજાયાં વિસ્તરેણ વિધાસ્યતે ।
ધ્યાત્વા સૂર્યં યથાન્યાયમુપસ્થાનં ષડઙ્ગતઃ ॥ ૫।

મેલામન્ત્રં તતો જપ્ત્વા શિવશક્તિવિભાગતઃ ।
પ્રાતઃ સ્થિત્વા તુ સાયાહ્ને સમાસીનો મુનીશ્વરાઃ ॥ ૫।

આસીનો વા સ્થિતો વાપિ મધ્યાહ્ને વિધિમાચરેત્ ।
ઉપસ્થાનં તતો જપ્ત્વા વ્યોમવ્યાપિનમેવ ચ ॥ ૫।

ઉદુત્યં ચિત્રમન્ત્રઞ્ચ હંસઃ શુવિષદો જપેત્ ।
પ્રદક્ષિણં તતઃ કૃત્વા કુર્યાદ્દણ્ડનમસ્કૃતિમ્ ॥ ૫।

સન્ધ્યાં નિત્યમુપાસીત લોપે ચોપવસેદ્દિનમ્ ।
અરોગી રોગયુક્તશ્ચેત્ સદ્યોજાતં શતં જપેત્ ॥ ૫।

ક્ષાલિતં સ્નાનવસ્ત્રાદ્યં દણ્ડે સંવેષ્ટ્ય યત્નતઃ ।
ગણેશરુદ્રવાગીશાન્ પૂજયેત્ હૃદયેન તુ ॥ ૫।

વિઘ્નાન્વિરેચ્ય માર્ગસ્થાનસ્ત્રરક્ષિતવિગ્રહઃ ।
વ્રજેદ્દેવકુલં વાપિ ગૃહમાત્મીયમુત્તમમ્ ॥ ૫।

તતઃ શુદ્ધિક્રમાત્ ક્ષ્માદીન્યધસ્તત્ત્વાનિ કલ્પયેત્ ।
વિદ્યાતત્વાત્મકં ગેહં સિદ્ધિમુક્તિફલપ્રદમ્ ॥ ૫।

તન્ત્રમન્ત્રાન્ સમાધાય નાગદન્તાન્તિકે શુભે ।
પ્રક્ષાલ્ય પાદૌ હસ્તૌ ચ તથાઽઽચમ્ય યથાવિધિ ॥ ૫।

મન્ત્રસન્નદ્ધદેહસ્તુ સામાન્યાર્ધ્યકરઃ શુચિઃ ।
ત્યજઞ્ચ્છેષાધ્વનો ભાગં પ્રાસાદં પ્રવિશેદ્ બુધઃ ॥ ૫।

સર્વમન્ત્રકલાધારં સર્વશક્તિપ્રવર્તકમ્ ।
એવં સંક્ષેપતઃ પ્રોક્તં સ્નાનાદ્યં મુનિસત્તમાઃ ॥ ૫।

અનુક્તમન્યતન્ત્રેભ્યઃ સમાહૃત્યાચરેદ્ બુધઃ ।
ઇતિ કામિકાખ્યે મહાતન્ત્રે સ્નાનવિધિસ્તૃતીયપટલઃ ॥
અર્ચનવિધિપટલપ્રારમ્ભઃ
અથાર્ચનવિધિં વક્ષ્યે ભુક્તિમુક્તિફલપ્રદમ્ ।
પરાર્થં સ્વાર્થમિત્યેવ દ્વિવિધં તત્પ્રકીર્તિતમ્ ॥ ૬।

દીક્ષાન્તે ગુરુણા દતે લિઙ્ગે વા સ્થણ્ડિલાદિકે ।
યજનં સ્વાર્થમાખ્યાતં સ્વસ્યેષ્ટફલદં યતઃ ॥ ૬।

ગ્રામખેટપુરાદૌ વા નદ્યાં પર્વત એવ વા ।
અષ્ટષષ્ટિમહાક્ષેત્રેષ્વન્યત્ર ચ મનોરમે ॥ ૬।

સ્વયમ્ભુદૈવબાણાર્ષલિઙ્ગયુક્તે શિવાલયે ।
મનુજૈઃ સ્થાપિતે લિઙ્ગે પરાર્થયજનં સ્મૃતમ્ ॥ ૬।

નૃપતેરાયુરારોગ્યજયસમ્પદ્વિવૃદ્વયે ।
ગ્રામાદીનાં વિવૃદ્ધ્યર્થં પરાર્થેજ્યા પ્રયુજ્યતામ્ ॥ ૬।

પરાર્થયજનં કાર્યં શિવવિપ્રૈસ્તુ નિત્યશઃ ।
ધાર્મિકઃ કુરુતે નિત્યમાદિશૈવો દ્વિજોત્તમઃ ॥ ૬।

અન્યે તુ સ્વાર્થકાદન્યં કુર્યુશ્ચેત્કર્તૃનાશનમ્ ।
શિવસૃષ્ટિ વિના યે તુ જાયન્તે બ્રહ્મણો મુખાત્ ॥ ૬।

તે સામાન્યા ન તેષાં તુ પરાર્થેજ્યાધિકારિતા ।
યદિ મોહેન કુર્વીરન્ રાજ્ઞો રાષ્ટ્રસ્ય નાશનમ્ ॥ ૬।

ભૃત્યર્થં યે શિવં વિપ્રાઃ સામાન્યાસ્ત્વર્વયન્તિ ચેત્ ।
ષણ્માસાત્પતનં યાન્તિ તસ્માત્તાન્પરિવર્જયેત્ ॥ ૬।

શિવદીક્ષાભિષિક્તસ્ય શિવવિપ્રસ્ય ધીમતઃ ।
શિવાજ્ઞાવશતસ્તસ્ય પરાર્થેજ્યા ન દોષભાક્ ॥ ૬।

અગ્નિહોત્રાશ્ચ વેદાશ્ચ યજ્ઞાશ્ચ બહુદક્ષિણાઃ ।
શિવલિઙ્ગાર્ચનસ્યૈતે કોટ્યંશેનાપિ નો સમાઃ ॥ ૬।

જાતેનાત્મદુહા યેન નાર્ચિતો ભગવાઞ્ચ્છિવઃ ।
સુચિરં સઞ્ચરત્યસ્મિન્સંસારે દુઃખસાગરે ॥ ૬।

વરં પ્રાણપરિત્યાગશ્છેદનં શિરસોઽપિ વા ।
ન ત્વનભ્યર્ચ્ય ભુઞ્જીયાદ્ભગવન્તં ત્રિલોચનમ્ ॥ ૬।

ઇતિ જ્ઞાત્વા પ્રયત્નેન પૂજનીયઃ સદાશિવઃ ।
આજાનુ પાદૌ પ્રક્ષાલ્ય હસ્તાવામણિબન્ધનાત્ ॥ ૬।

કાર્યં ત્રિવિધવિઘ્નાનાં પ્રાસાદાદપસારણમ્ ।
દિવ્યા નભોગતાશ્ચૈવ ભૂગતાસ્ત્રિવિધાઃ સ્મૃતાઃ ॥ ૬।

તત્ત્વદૃષ્ટ્યા તુ દિવ્યાંશ્ચ પુષ્પક્ષેપાન્ નભોગતાન્ ।
પાર્ષ્ણિઘાતત્રયાદ્ભોમાન્ પ્રાસાદાદપસારયેત્ ॥ ૬।

શ્રેષ્ઠં પશ્ચાન્મુખં લિઙ્ગમભાવાત્ પ્રાઙ્મુખં સ્મૃતમ્ ।
યામ્યકૌબેરવક્ત્રન્તુ ન સિદ્ધાવિષ્યતે બુધૈઃ ॥ ૬।

અથવા શાન્તિકર્માદૌ સૌમ્યાભિમુખમિષ્યતે ।
એકદ્વારવિમાનેષ્યં નિયમો નિષ્કલસ્ય તુ ॥ ૬।

ચતુર્દ્વારે ચ મેર્વાદૌ લિઙ્ગે ચ ચતુરાનને ।
ચતુર્દ્વારં પ્રકર્તવ્યં તત્રાયં નિયમો ન હિ ॥ ૬।

યસ્યાં દિશિ ભવેદ્ દ્વારં તાં પ્રાચીં પરિકલ્પયેત્ ।
લિઙ્ગસ્યાભિમુખં યત્તુ દ્વારં તત્પૂર્વમિષ્યતે ॥ ૬।

તત્ર તત્પુરુષં વક્ત્રમૂર્ધ્વઞ્ચાભિમુખં ભવેત્ ।
બલિપીઠં વૃષં શૂલં તદ્વક્ત્રાભિમુખં ભવેત્ ॥ ૬।

ગણપં ભારતીમૂર્ધ્વે સવ્યે ગઙ્ગાઞ્ચ નન્દિનમ્ ।
યમુનાઞ્ચ મહાકાલં વામશાખાગતૌ યજેત્ ॥ ૬।

નન્દિકાલૌ તથા ભૃઙ્ગિ વિઘ્નેશૌ વૃષષણ્મુખૌ ।
દેવી ચણ્ડૌ દ્વિપાર્શ્વસ્થૌ દ્વારાણાં ચતુરાનને ॥ ૬।

એતે પૂજ્યા નમોન્તૈશ્ચ હૃદયાદ્યૈર્યથાક્રમમ્ ।
રૂપસંસ્થાનભાવૈસ્તુ ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ ક્રમાત્ ॥ ૬।

સામાન્યાર્ધ્યં તતો દત્વા સવ્યશાખાં સમાશ્રિતઃ ।
પ્રવિશેદ્દક્ષપાદેન પ્રાસાદાભ્યન્તરં ગુરુઃ ॥ ૬।

નિવારણાર્થં વિઘ્નાનાં ન્યસ્ય ખઙ્ગમુદુમ્બરે ।
સંપૂજ્યાત્મભુવં વાસ્તોષ્પતે બ્રહ્મણ ઇત્યપિ ॥ ૬।

લિઙ્ગં પ્રદક્ષિણીકૃત્ય ભક્ત્યા સ્તુત્વા મહેશ્વરમ્ ।
ગન્ધપુષ્પાદિકં સર્વમાનીતં પરિચારકૈઃ ॥ ૬।

સંવીક્ષ્ય દ્રવ્યસંઘાતં સ્થાપયેત્ કલશાન્સુધીઃ ।
વીક્ષિતાંસ્તત્ત્વદૃષ્ટ્યા ચાભ્યુક્ષિતાનસ્ત્રમન્ત્રતઃ ॥ ૬।

તાડિતાન્ પ્રોક્ષિતાંશ્ચૈવ ગૃહીત્વા નિઃ સરેદ્બહિઃ ।
કલશાન્સુશિરોનાહાન્ સુસ્થિરાન્ છિદ્રવર્જિતાન્ ॥ ૬।

ભવન્તં પૂજયામીતિ પ્રાર્થયેત યથા તથા ।
શિવતીર્થમનુપ્રાપ્ય ષડઙ્ગેનાભિમન્ત્રયેત્ ॥ ૬।

કલશાંસ્તોયવસ્ત્રાંશ્ચ ક્ષાલયિત્વાસ્ત્રમન્ત્રતઃ ।
પૂરયેદ્ રુદ્રગાયત્ર્યા હૃદા તોયૈઃ પટસ્રુતૈઃ ॥ ૬।

સમ્પૂર્ણકલશાન્ પશ્ચાત્તદ્વસ્ત્રેણ પ્રમાર્જિતાન્ ।
દ્વૌ દ્વૌ યોક્તૃનિયુક્તાંસ્તાનેકૈકેન તુ પાણિના ॥ ૬।

ગૃહીત્વા પ્રાપયેદ્ ગર્ભગૃહાગ્રે વાઽથ મણ્ડપે ।
ન સ્પૃશેદૂરુપાર્શ્વસ્થદ્વારશાખાદિકં યથા ॥ ૬।

ચ્યોતતે ન જલં ભૂમૌ તથા કુર્યાદ્વિચક્ષણઃ ।
પ્રલિપ્તભૂમાવાસ્તીર્ય કુશપુષ્પાદિકં હૃદા ॥ ૬।

સ્થાપયેત્કલશાન્ તત્ર વર્ધન્યા વસુસંખ્યયા ।
ક્ષ્માલોકપદપઞ્ચાશત્પઞ્ચપઞ્ચઘટાંસ્તુ વા ॥ ૬।

વિકારસંખ્યયા વાઽથ તેષાં દ્વિગુણસંખ્યયા ।
સ્નપનોક્ત્યાઽથ સંસ્થાપ્ય કુર્યાન્નિત્યાભિષેચનમ્ ॥ ૬।

આત્મશુદ્ધિક્રિયા પૂર્વા સ્થાનશુદ્ધિર્દ્વિતીયિકા ।
તૃતીયા દ્રવ્યશુદ્ધિઃ સ્યાચ્ચતુર્થં મન્ત્રશોધનમ્ ॥ ૬।

પઞ્ચમી લિઙ્ગશુદ્ધિશ્ચ કથ્યન્તે પઞ્ચશુદ્ધયઃ ।
માર્જિતે ચોપલિપ્તે ચ ધામન્યન્યત્ર વા બુધઃ ॥ ૬।

કુશકૢપ્તાસને બૃસ્યામથ કૃષ્ણમૃગાજિને ।
યથેષ્ટમાસનં બધ્વા ઋજુકાયોત્તરાનનઃ ॥ ૬।

ચન્દનાલિપ્તહસ્તૌ તૌ શોધયેદસ્ત્રમન્ત્રતઃ ।
પરસ્પરૌ ચ સંસ્પૃશ્ય તલકૌ હસ્તપૃષ્ઠકૌ ॥ ૬।

અમૃતીકૃત્ય મૂલેન વૌષડન્તેન મન્ત્રતઃ ।
વિદ્યાશરીરતાં ધ્યાત્વા તયોઃ શક્ત્યન્તમુત્તમમ્ ॥ ૬।

મૂલેન શિવમાવાહ્ય બ્રહ્માણ્યઙ્ગાનિ વિન્યસેત્ ।
ગૃહસ્થઃ સૃષ્ટિમાર્ગેણ કરન્યાસં તુ કારયેત્ ॥ ૬।

વાનપ્રસ્થયતીનાં ચ સંહારન્યાસમુચ્યતે ।
અઙ્ગુષ્ઠાદિકનિષ્ઠાન્તમીશાત્સદ્યાવસાનકમ્ ॥ ૬।

સૃષ્ટિન્યાસઃ સમાખ્યાતઃ સદ્યાદીશાવસાનકમ્ ।
કનિષ્ઠાદ્યઙ્ગુષ્ઠાન્તં ચ સંહારન્યાસમુચ્યતે ॥ ૬।

જગતઃ સૃષ્ટિસંહારક્રમ એવાત્ર ચ ક્રમઃ ।
નેત્રં હસ્તતલે ન્યસ્ય પશ્ચાદઙ્ગાનિ વિન્યસેત્ ॥ ૬।

અઙ્ગુષ્ઠાદિકનિષ્ઠાન્તં કનિષ્ઠાદ્યઙ્ગુષ્ઠકાવધિ ।
તર્જન્યાઙ્ગુષ્ઠકે ન્યાસઃ સર્વાસ્વઙ્ગુષ્ઠતો ભવેત્ ॥ ૬।

તર્જન્યન્તં ન્યસેદ્ધીમાન્ તર્જન્યા મસ્તકં ન્યસેત્ ।
યદ્વાસ્ત્રવર્મચૂડાકહૃદોઽઙ્ગુષ્ઠાદિતો ન્યસેત્ ॥ ૬।

સૃષ્ટૌ પ્રતીપકો ન્યાસઃ સંહારો મોક્ષકાંક્ષિણામ્ ।
મૂર્ધાદિઃ સૃષ્ટિરિત્યુક્તા પાદાદિઃ સંહૃતિર્ભવેત્ ॥ ૬।

વિદ્યેશ્વરાણાં બીજાનિ ચાઙ્ગુષ્ઠાદિ પુનર્ન્યસેત્ ।
અમૃતીકૃત્ય ભાવેન કવચેનાવકુણ્ઠયેત્ ॥ ૬।

એવં શિવીકૃતૌ હસ્તૌ સમર્થૌ સર્વકર્મસુ ।
સકલીકરણે સન્ધ્યાકાલે ચાચમને તથા ॥ ૬।

કરન્યાસો વિધાતવ્યસ્તદ્વિશેષવિધાવપિ ।
સંહારમુદ્રયા દેહવ્યાપ્તં ચિત્તં નિરુધ્ય ચ ॥ ૬।

હૃત્પદ્મગહ્વરાધારે શિવે વા વ્યોમ્નિ નિર્મલે ।
હૃત્કણ્ઠતાલુભ્રૂશંખરોધિન્યો બ્રહ્મરન્ધ્રકમ્ ॥ ૬।

કુટિલા વ્યાપિની તન્વી સમના ઉન્મના તથા ।
તાસામુપરિ યા શક્તિસ્તસ્યાં વા યોજયેન્નરઃ ॥ ૬।

કૃત્વાભિધ્યાનમાદૌ તુ દહેદ્દેહમનન્તરમ્ ।
યોજનં દેશિકૈઃ કાર્યં રક્ષાર્થં ભોગ્યકર્મણામ્ ॥ ૬।

જ્ઞાનાગ્નિઃ સર્વકર્માણિ ભસ્મસાત્કુરુતે ક્ષણાત્ ।
મુક્તૌ કર્મણિ દેવાજ્ઞાવશતો નાસ્તિ તલ્લયઃ ॥ ૬।

તિરોભાવકરી શક્તિઃ શિવસ્ય પરમેષ્ઠિનઃ ।
સંસિદ્ધા જગતઃ સૃષ્ટિલયભોગાદિહેતુકા ॥ ૬।

યથા મલસમોપેતં કનકં વહ્નિશોધિતમ્ ।
પ્રધ્વસ્તાશેષદોષોઽયં નિર્મલશ્ચાવશિષ્યતે ॥ ૬।

ધારણાભિસ્તથા ધ્વસ્તપાપૌઘો નિર્મલઃ પુમાન્ ।
અધિકારવશાદ્ ભૂયો દેહિત્વં પ્રતિપદ્યતે ॥ ૬।

દીક્ષિતો યઃ પુમાન્ સાક્ષાજ્જીવન્મુક્તઃ સ ઉચ્યતે ।
કૃત્વૈવં યોજનં પશ્ચાત્ તતસ્તત્વાનિ ભાવયેત્ ॥ ૬।

ત્રિતત્ત્વં પઞ્ચતત્ત્વં વા નવતત્ત્વમથાપિ વા ।
પઞ્ચવિંશતિ ષટ્ત્રિંશદેકં વાઽધ્યાત્મિકં તુ વા ॥ ૬।

દીક્ષાયામુદિતં યત્તુ તદ્વદત્રાપિ કારયેત્ ।
પઞ્ચતત્ત્વક્રમાદ્વક્ષ્યે શોધનં દેહશુદ્ધયે ॥ ૬।

નિવૃત્તિશ્ચ પ્રતિષ્ઠા ચ વિદ્યા શાન્તિશ્ચ નાભસી ।
એતાઃ કલાસ્તાભિરેવ વ્યાપ્તં સર્વમિદં જગત્ ॥ ૬।

મન્ત્રાઃ પદાનિ વર્ણૈશ્ચ વ્યાપ્તાનીહ સમન્તતઃ ।
વર્ણાસ્તુ ભુવનૈર્વ્યાપ્તાસ્તત્ત્વૈર્વ્યાપ્તાનિ તાનિ તુ ॥ ૬।

કલાભિસ્તાનિ તત્ત્વાનિ વ્યાપ્તનીહ કલાઃ ક્રમાત્ ।
શોધનીયા વિભાવ્યૈવં પઞ્ચપઞ્ચાધ્વગર્ભિતાઃ ॥ ૬।

વર્ણચિહ્નાકૃતિગુણૈઃ મન્ત્રમન્ત્રેશપૂર્વકૈઃ ।
યદ્ધ્યાનં પ્રતિપર્વં તુ પ્રાણાયામસમન્વિતમ્ ॥ ૬।

તદત્ર ધારણા પ્રોક્તા વિષનિર્હરણાદિવત્ ।
પાર્થિવં ચતુરશ્રં તુ હેમાભં વજ્રલાઞ્છિતમ્ ॥ ૬।

લબીજં બ્રહ્મદૈવત્યમજાતહૃદયાત્મકમ્ ।
નિવૃત્ત્યાખ્યકલોપેતં હ્ણામિત્યુદ્ધાતપઞ્ચકમ્ ॥ ૬।

આપ્યં ઇન્દુસિતાબ્જાઙ્કં વિષ્ણુદૈવં વબીજકમ્ ।
વામશીર્ષસમાયુક્તં પ્રતિષ્ઠાકલયાન્વિતમ્ ॥ ૬।

યુક્તં ચતુર્ભિરુદ્ધાતૈર્હ્વીમિત્યુચ્ચારપૂર્વકમ્ ।
અગ્નિસ્ત્ર્યશ્રં સપ્તશિખં રક્તાભં રુદ્રદૈવતમ્ ॥ ૬।

રાર્ણાઘોરશિખાયુક્તં વિદ્યાખ્યકલયાન્વિતમ્ ।
યુક્તં તત્ત્રિંભિરુદ્ઘાતૈર્હ્રૂમિત્યુચ્ચારસંયુતમ્ ॥ ૬।

વાયવ્યં રસકોણં તુ બિન્દુષટ્કમથાઽસિતમ્ ।
ઈશાધિપત્યં યાર્ણં તત્પુરુષકવચૈર્યુતમ્ ॥ ૬।

શાન્ત્યા યુક્તં દ્વિરુદ્ધાતૈર્હ્યૈમિત્યુચ્ચારપૂર્વકમ્ ।
આકાશં વર્તુલં ત્યક્તલાઞ્ચ્છનં ધૂમ્રવર્ણકમ્ ॥ ૬।

સદેશાધિષ્ઠિતં હાર્ણમીશાસ્ત્રાતીતસંયુતમ્ ।
એકોદ્ઘાતેન હૌમુક્ત્વા યથાસ્થાનં પ્રયોજયેત્ ॥ ૬।

પાર્થિવં હૃદયસ્થાનમાપ્યં કણ્ઠગતં ભવેત્ ।
વાહ્નેયં તાલુમૂલે તુ ભ્રૂમધ્યે વાયુસમ્ભવમ્ ॥ ૬।

બ્રહ્મગ્રન્થિયુતં વ્યોમસ્થાનં યદ્વાન્યથા મતમ્ ।
આજાનુ પૃથિવી જ્ઞેયા નાભેરાપ્યં નિગદ્યતે ॥ ૬।

અનલં કણ્ઠદેશાત્તુ વાયુરામુખમણ્ડલાત્ ।
તદૂર્ધ્વં ગગનસ્થાનં ધારણાર્થં પ્રકીર્તિતમ્ ॥ ૬।

પ્રાણાયામં સમાસેન કથયામિ વિશેષતઃ ।
રેચકં પૂરકં ચૈવ કુમ્ભકં ચ ત્રિધાઽભ્યસેત્ ॥ ૬।

અકારોકારમકારાસ્ત્વક્ષરાઃ પરિકીર્તિતાઃ ।
બ્રહ્મવિષ્ણુહરાસ્તેષામધિદેવાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ॥ ૬।

આત્મવિદ્યાશિવાખ્યાનિ તત્ત્વાનિ સ્યુર્યથાક્રમમ્ ।
માત્રાદ્વાદશભિર્હીનો દ્વિગુણૈર્મધ્યમો મતઃ ॥ ૬।

ત્રિગુણૈરુત્તમઃ કાલઃ પ્રત્યેકં રેચકાદિષુ ।
રેચયેદ્દેહગં વાયુમશુદ્ધં વ્યોમસંસ્થિતમ્ ॥ ૬।

શુદ્ધં વાયું પૂરકેણ સમાહૃત્ય શનૈઃ શનૈઃ ।
સમ્પૂર્ણકુમ્ભવત્તિષ્ઠેદ્રેવયેત્તદનન્તરમ્ ॥ ૬।

ઘણ્ટિકાં તાલુવા બધ્વા ફટ્કારોચ્ચારયોગતઃ ।
પાશુપતેન શસ્ત્રેણ રેવયેદ્બન્ધમોચનાત્ ॥ ૬।

તતો ગ્રન્થિવિભેદોપિ ભાવનીયસ્તદા તદા ।
સ્થાનાત્સ્થાનાન્તરપ્રાપ્તિર્જીવસ્યાસ્ય તદુત્ક્રમાત્ ॥ ૬।

સૂક્ષ્મપ્રાણાયામં કૃત્વા દેહવક્રવદાચરેત્ ।
શિવેન સહિતં ચાન્તં ચોદ્ઘાતગ્રન્થિભેદતઃ ॥ ૬।

ઊર્ધ્વમૂલમધઃશાખં કલ્પ્ય સંસારપાદપમ્ ।
પૂરકાર્દ્ધેન પાર્થિવ્યા હેયોપાદેયવિત્સુધીઃ ॥ ૬।

આપ્યાયિતં તદ્વારુણ્યા પૂરકાપરભાગતઃ ।
પત્રપુષ્પફલોપેતં સ્નિગ્ધં વૈરાગ્યશસ્ત્રતઃ ॥ ૬।

છેદયિત્વા તદાગ્નેયયા કુમ્ભકેન વિશોષ્ય ચ ।
જ્ઞાનાનલેન નિર્દગ્ધં પાદાઙ્ગુષ્ઠાદિકાન્તકમ્ ॥ ૬।

રેચકેનાથ વાયવ્યા ભસ્મીભૂતં દિશો દશ ।
પ્રલીનમન્ત્યયા શુદ્ધં નિર્મલં વ્યોમ ભાવયેત્ ॥ ૬।

મહામાયાઞ્ચ વિક્ષોભ્ય શાક્તં દેહં પ્રકલ્પયેત્ ।
આપ્લાવ્ય ચામૃતેનૈવ વિદ્યાઙ્ગં વિન્યસેત્તતઃ ॥ ૬।

ઇચ્છાજ્ઞાનક્રિયાશક્તિલોચનં માતૃકાત્મકમ્ ।
આવાહ્ય તત્ર ચાત્માનં મુદ્રયા પુષ્પમન્ત્રયુક્ ॥ ૬।

ઈશાનં મૂર્ધ્નિ વિન્યસ્ય મુખે તત્પુરુષં ન્યસેત્ ।
અઘોરં હૃદયે ન્યસ્ય ગુહ્યે વામં પ્રકલ્પયેત્ ॥ ૬।

સદ્યોજાતં ન્યસેત્પાદે તત્તન્મુદ્રાસમન્વિતમ્ ।
મૂર્ધાદિપાદપર્યન્તં માલાબ્રહ્માણિ વિન્યસેત્ ॥ ૬।

ઊર્ધ્વેન્દ્રયામ્યસૌમ્યાપ્યવક્ત્રેષ્વીશાદિતો ન્યસેત્ ।
બીજબ્રહ્માણિ વા વિદ્વાનષ્ટત્રિંશત્કલાં ન્યસેત્ ॥ ૬।

ઈશાનઃ સર્વવિદ્યાનાં નમોન્તં ચોર્ધ્વમૂર્ધનિ ।
ઈશ્વરઃ સર્વભૂતાનાં નમોન્તં પૂર્વમૂર્ધનિ ॥ ૬।

બ્રહ્મણોધિપતિર્બ્રહ્મ નમોન્તં યામ્યમૂર્ધનિ ।
શિવો મેઽસ્તુ નમોઽન્તં ચ તથા કૌબેરમૂર્ધનિ ॥ ૬।

સદાશિવોં નમોન્તઞ્ચ વિન્યસેદાપ્યમૂર્ધનિ ।
ઈશાનસ્ય કલાઃ પઞ્ચ પ્રણવાદિ પ્રકલ્પયેત્ ॥ ૬।

શશિની ચાઙ્ગદા ઇષ્ટા મરીચિર્જ્વાલિની તથા ।
નામૈશાનકલાનાં સ્યાત્તન્નામ્ના કેવલં તુ વા ॥ ૬।

પ્રણવેનોર્ધ્વવક્ત્રે તુ કલામાદૌ તુ વિન્યસેત્ ।
તત્પુરુષાય વિદ્મહે નત્યન્તં પૂર્વવક્ત્રકે ॥ ૬।

મહાદેવાય ધીમહિ નત્યન્તં દક્ષિણાનને ।
તન્નો રુદ્ર નમોન્તં ચ કલ્પયેદુત્તરાનને ॥ ૬।

પ્રચોદયાન્નમોન્તં ચ કલ્પ્યં પશ્ચિમવક્ત્રકે ।
કલાશ્ચતસ્રો વક્ત્રે સ્યુર્મૂર્ધ્ન્યવ્યક્તકલા ભવેત્ ॥ ૬।

શાન્તિર્વિદ્યા પ્રતિષ્ઠા ચ નિવૃત્તિશ્ચેતિ તાઃ કલાઃ ।
અઘોરેભ્યોપિ નત્યન્તં તમાં હૃદયગોચરે ॥ ૬।

નત્યન્તમથ ઘોરેભ્યો મોહાં કણ્ઠે તુ વિન્યસેત્ ।
રક્ષાં ઘોરનમોન્તં ચ દક્ષિણાંસે તુ વિન્યસેત્ ॥ ૬।

નિષ્ઠાં ઘોરતરેભ્યશ્ચ નમો વામાંસકે ન્યસેત્ ।
મૃત્યું ચ સર્વતઃ સર્વનમો નાભૌ તુ વિન્યસેત્ ॥ ૬।

શર્વેભ્યો નમ ઇત્યુક્ત્વા માયાં ચ જઠરે ન્યસેત્ ।
નમસ્તે રુદ્રનત્યન્તમભયાં પૃષ્ઠકે ન્યસેત્ ॥ ૬।

જરામુરસિ રૂપેભ્યો નમઃ પ્રણવપૂર્વકમ્ ।
બહુરૂપકલાશ્ચાષ્ટૌ વિદ્યાદેહે પ્રકલ્પયેત્ ॥ ૬।

વામદેવાય નત્યન્તં રજાં ગુહ્યે તુ વિન્યસેત્ ।
રક્ષાં જ્યેષ્ઠાય નત્યન્તં લિઙ્ગે પ્રણવકં ન્યસેત્ ॥ ૬।

રતિં રુદ્રાય નત્યન્તં દક્ષિણોરુગતં ન્યસેત્ ।
પાલ્યાં કાલાય નત્યન્તં વામોરુગતમાવહેત્ ॥ ૬।

કામાં કલનમોન્તાઞ્ચ દક્ષજાનુનિ વિન્યસેત્ ।
વિકરણાય નમોન્તં ચ સંયમીં વામજાનુનિ ॥ ૬।

ક્રિયાં બલનમોન્તં ચ જઙ્ઘાયાં દક્ષિણે ન્યસેત્ ।
બુદ્ધિં વિકરણાયેતિ નમોન્તં વામજઙ્ઘિકે ॥ ૬।

કાર્યાં બલનમોન્તં ચ દક્ષિણસ્ફિચિ વિન્યસેત્ ।
ધાત્રીં પ્રમથનાયેતિ નમોન્તં વામતસ્સ્ફિચિ ॥ ૬।

નમોન્તં બ્રાહ્મણીં કટ્યાં ન્યસેદોંકારપૂર્વકમ્ ।
સર્વભૂતદમનાય પદમેકં પ્રકલ્પયેત્ ॥ ૬।

નત્યન્તં મન ઇત્યેવં મોહિનીં દક્ષપાર્શ્વકે ।
ઉન્મનાયેતિ નત્યન્તં ભવાં પાર્શ્વે તુ વામકે ॥ ૬।

ત્રયોદશ કલાશ્ચૈવં વામદેવસ્ય કીર્તિતાઃ ।
સદ્યોજાતં પ્રપદ્યામિ સિદ્ધિ દક્ષિણપાદકે ॥ ૬।

સદ્યોજાતાય વૈ નમો ઋદ્ધિં વામાઙ્ઘ્રિકે ન્યસેત્ ।
દ્યુતિં ભવે નમોન્તં ચ ન્યસેદ્દક્ષિણબાહુકે ॥ ૬।

અભવે નમ ઇત્યુક્ત્વા લક્ષ્મીં વામકરે ન્યસેત્ ।
ન્યસેન્નાતિભવે મેધાં નત્યન્તં નાસિકાગ્રતઃ ॥ ૬।

ભવસ્વ માં નમોન્તં ચ કાન્તિં શિરસિ વિન્યસેત્ ।
સ્વધાં ભવનમોન્તં ચ ન્યસેદ્દક્ષિણબાહુકે ॥ ૬।

ઉદ્ભવાય નમોન્તં ચ ધૃતિં બાહૌ તુ વામકે ।
સદ્યોજાતકલાશ્ચાષ્ટૌ ન્યસેત્સર્વાઃ સ્વમુદ્રયા ॥ ૬।

અષ્ટત્રિંશત્કલાન્યાસાદ્ વિદ્યાદેહં વિધાય ચ ।
મૂલમન્ત્રં સમાવાહ્ય પશ્ચાદઙ્ગાનિ વિન્યસેત્ ॥ ૬।

હૃદયં હૃદયે ન્યસ્ય શિરઃ શિરસિ વિન્યસેત્ ।
શિખાયાં તુ શિખાં ન્યસ્ય કવચં સ્તનમધ્યતઃ ॥ ૬।

હસ્તયોર્હેતિવિન્યસ્ય લિપિન્યાસમથાચરેત્ ।
દીપકં વાગ્ભવં બિન્દું શ્રીકણ્ઠાય પદં તતઃ ॥ ૬।

પૂર્ણોદર્યૈ નમશ્ચેતિ ન્યસેત્કેશાન્તદેશગમ્ ।
ન્યસેત્ ઓં આં અનન્તાય વિરજાયૈ નતિઃ પુનઃ ॥ ૬।

ન્યસેલ્લલાટે દીપાદ્યમિં સૂક્ષ્માય પદં તતઃ ।
શાલ્મલ્યૈ નમ ઇત્યેવં ન્યસેદ્દક્ષિણચક્ષુષિ ॥ ૬।

ઓં ઈં ત્રિમૂર્તયે ચેતિ લોલાક્ષ્યૈ નમ ઇત્યપિ ।
ન્યસેદ્વામાક્ષિમધ્યે તુ ઓમુંકારમનન્તરમ્ ॥ ૬।

તતોઽમરેશ્વરાયેતિ વર્તુલાક્ષ્યૈ નમઃ પુનઃ ।
દક્ષશ્રોત્રે ન્યસેદેતદોમૂંકારમનન્તરમ્ ॥ ૬।

અર્ઘીશાય તતો દીર્ઘઘોણાયૈ નમ ઇત્યપિ ।
વામકર્ણે ન્યસેદેતદોમૃંકારં તુ વિન્યસેત્ ॥ ૬।

યદ્ભારભૂતયે ચેતિ દીર્ઘમુખ્યૈ નમઃ પુનઃ ।
દક્ષનાસાપુટે ન્યસેત્ ઓમૄંકારમનન્તરમ્ ॥ ૬।

પદં યન્નિધનેશાય ગોમુખ્યૈ નમ ઇત્યપિ ।
વામનાસાપુટે ન્યસ્યેત્ ઓં ઌ।કારમનન્તરમ્ ॥ ૬।

સ્થાણવે દીર્ઘજિહ્વાયૈ નમો ગણ્ડે તુ દક્ષિણે ।
ઓં ૡંકારપદં પૂર્વં હરાયેતિ પદં પુનઃ ॥ ૬।

કુણ્ડોદર્યૈ નમશ્ચેતિ વામગણ્ડે તુ વિન્યસેત્ ।
ઓમેંકારપદં પૂર્વં ચણ્ડીશાય પદં પુનઃ ॥ ૬।

ઊર્ધ્વકેશ્યૈ નમશ્ચેતિ વિન્યસેદુત્તરોષ્ટકે ।
ઓમૈંકારમથોદ્ધૃત્ય ભૌતિકાય પદં પુનઃ ॥ ૬।

પદં વિકૃતિમુખ્યૈ સ્યાત્ નત્યન્તમધરોષ્ટકે ।
ઓમોંકારમથોદ્ધૃત્ય સદ્યોજાતાય યત્પદમ્ ॥ ૬।

જ્વાલામુખ્યૈ નમશ્ચેતિ વિન્યસેદૂર્ધ્વદન્તકે ।
ઓમૌમનુગ્રહેશાય ઉલ્કામુખ્યૈ નમઃ પુઅનઃ ॥ ૬।

ન્યસેદધોગતે દન્તપઙ્ક્તિકે સાધકોત્તમઃ ।
ઓમંકારં સમુદ્ધૃત્ય ક્રૂરાય ચ પદં પુનઃ ॥ ૬।

શ્રીમુખ્યૈ નમ ઇત્યેતન્મૂર્ધ્નિ વિન્યસ્ય ભાવયેત્ ।
ઓમઃકારં સમુદ્ધૃત્ય મહાસેનાય યત્પદમ્ ॥ ૬।

વિદ્યાયૈ નમ ઇત્યેવમાસ્યે ન્યસ્યેત્સ્વરાસ્ત્વિમે ।
ઓંકંકારં સમુદ્ધૃત્ય ક્રોધીશાય પદં પુનઃ ॥ ૬।

મહાકાલ્યૈ નમશ્ચેતિ ન્યસેદ્દક્ષિણબાહુકે ।
ઓં ખંકારં સમુદ્ધૃસ્ય ચણ્ડેશાય પદં પુનઃ ॥ ૬।

સરસ્વત્યૈ નમશ્ચેતિ ન્યસેદ્દક્ષિણકૂર્પરે ।
ઓં ગંકારં સમુદ્ધૃત્ય પદં પઞ્ચાન્તકાય ચ ॥ ૬।

યત્સર્વસિદ્ધિગૌર્યૈ સ્યાન્નમસ્કારમનન્તરમ્ ।
દક્ષિણે મણિબન્ધે સ્યાદોં ઘંકારમનન્તરમ્ ॥ ૬।

પદં શિવોત્તમાયેતિ સમુદ્ધૃત્ય યથાવિધિ ।
નતિસ્ત્રૈલોક્યવન્દ્યાયૈ દક્ષપાણિતલે ન્યસેત્ ॥ ૬।

ઓં ઙંકારં સમુદ્ધૃત્ય ચૈકરુદ્રાય યત્પદમ્ ।
મન્ત્રશક્ત્યૈ નમશ્ચેતિ ન્યસેદ્દક્ષકરાગ્રતઃ ॥ ૬।

ઓં ચંકારં સમુદ્ધૃત્ય કૂર્માયેતિ પદં પુનઃ ।
આત્મશક્ત્યૈ નમશ્ચેતિ વામબાહૌ તુ વિન્યસેત્ ॥ ૬।

ઓં છંકારં સમુદ્ધૃત્ય એકનેત્રાય યત્પદમ્ ।
ભૂતમાત્રે નમશ્ચેતિ વિન્યસેદ્વામકૂર્પરે ॥ ૬।

ઓં જં ચતુર્મુખાયેતિ લમ્બોદર્યૈ નમોન્તકમ્ ।
વામે તુ મણિબન્ધે સ્યાદોં ઝંકારમનન્તરમ્ ॥ ૬।

અજેશાય પદં પશ્ચાદ્દ્રાવિણ્યૈ નમ ઇત્યપિ ।
વામપાણિતલે ન્યસ્યેદોં ઞંકારમનન્તરમ્ ॥ ૬।

ચન્દ્રાય ચ નગર્યૈ સ્યાન્નતિર્વામકરાગ્રતઃ ।
ઓં ટંકારં સમુદ્ધૃત્ય સોમેશાય પદં પુનઃ ॥ ૬।

ખેચર્યૈ નમ ઇત્યેતન્ન્યસેદ્દક્ષોરુમૂલકે ।
ઓં ઠંકારં સમુદ્ધૃત્ય પદં લાઙ્ગલિને નમઃ ॥ ૬।

મઞ્જર્યૈ નમ ઇત્યેતદ્વિન્યસેદ્દક્ષજાનુનિ ।
ઓં ડંકારં સમુદ્ધૃત્ય દારુકાય પદં પુનઃ ॥ ૬।

રૂપિણ્યૈ નમ ઇત્યેવં દક્ષજઙ્ઘાગ્રકે ન્યસેત્ ।
ઓં ઢંકારપદં યત્તદર્ધનારીશ્વરાય ચ ॥ ૬।

વીરાયૈ ચ નશ્ચેતિ દક્ષપાદતલે ન્યસેત્ ।
ઓં ણંકારં સમુદ્ધૃત્ય ઉમાકાન્તાય યત્પદમ્ ॥ ૬।

ખાદિર્યૈ નમ ઇત્યેવં દક્ષપાદતલાગ્રકે ।
ઓં તંકારં સમુદ્ધૃત્ય ષડીશાયેતિ યત્પદમ્ ॥ ૬।

પૂતનાયૈ નમશ્ચેતિ ન્યસેદ્વામોરુમૂલકે ।
ઓં થંકારં સમુદ્ધૃત્ય ડિણ્ડિને યત્પદં પુનઃ ॥ ૬।

ભદ્રકાલ્યૈ નમશ્ચેતિ વિન્યસેદ્વામજાનુનિ ।
ઓં દંકારં સમુદ્ધૃત્ય અત્રયે યત્પદં પુનઃ ॥ ૬।

ગોમત્યૈ નમ ઇત્યેતદ્વામજઙ્ઘાગ્રકે ન્યસેત્ ।
ઓં ધંકારં સમુદ્ધૃત્ય ચેશાનાય પદં પુનઃ ॥ ૬।

શંખિન્યૈ નમ ઇત્યેતદ્વામપાદતલે ન્યસેત્ ।
ઓં નંકારં સમુદ્ધૃત્ય મેષાય પદમુદ્ધરેત્ ॥ ૬।

ગર્જિન્યૈ નમ ઇત્યેતદ્વામપાદતલાગ્રકે ।
ઓં પંલોહિતાયેતિ કાલારાત્ર્યૈ નમઃ પદમ્ ॥ ૬।

દક્ષપાર્શ્વે ન્યસેદોં ફં શિખિન્યૈ નમ ઇત્યપિ ।
કુબ્જિન્યૈ નમ ઇત્યેવં વામપાર્શ્વે તુ વિન્યસેત્ ॥ ૬।

ઓં બંકારં સમુદ્ધૃત્ય છગલણ્ડાય યત્પદમ્ ।
કામિન્યૈ નમ ઇત્યેવં પૃષ્ઠભાગે તુ વિન્યસેત્ ॥ ૬।

ઓં ભંકારં સમુદ્ધૃત્ય દ્વિરણ્ડાયેતિ યત્પદમ્ ।
વજ્રાયૈ નમ ઇત્યેવં નાભિદેશે તુ વિન્યસેત્ ॥ ૬।

ઓં મં મહાકાલાયેતિ જયાયૈ નમ ઇત્યપિ ।
હૃદ્દેશે વિન્યસેદોં યં પદં યત્તત્ત્વગાત્મને ॥ ૬।

પાલિને સુમુખેશ્વર્યૈ નમશ્ચેતિ ત્વચિ ન્યસેત્ ।
ઓં રં રક્તાત્મને ચેતિ ભુજઙ્ગાયેતિ યત્પદમ્ ॥ ૬।

રેવત્યૈ નમ ઇત્યેતત્ પદં રુધિરગોચરે ।
ઓં લં વસાત્મને ચેતિ પદં યત્તુ પિનાકિને ॥ ૬।

માધવ્યૈ નમ ઇત્યેતત્ પદં માંસગતં ન્યસેત્ ।
ઓં વં મેદોમયાયેતિ ખઙ્ગીશાય પદં પુનઃ ॥ ૬।

વારુણ્યૈ નમ ઇત્યેતત્પદં મેદસિ વિન્યસેત્ ।
ઓં શં અસ્થ્યાત્મને ચેતિ બેકાયેતિ સમુદ્ધરેત્ ॥ ૬।

વાયવ્યૈ નમ ઇત્યેતત્પદમસ્થિનિ વિન્યસેત્ ।
ઓં ષં મજ્જાત્મને ચેતિ શ્વેતાય પદમુદ્ધરેત્ ॥ ૬।

પદં રક્ષોપધારિણ્યૈ નમો મજ્જગતં ન્યસેત્ ।
ઓં સં શુક્લાત્મને ચેતિ ભૃગવે પદમુદ્ધરેત્ ॥ ૬।

સહજાયૈ નમશ્ચેતિ પદં રેતસિ વિન્યસેત્ ।
ઓં હં પ્રાણાત્મને ચેતિ લકુલીશાય યત્પદમ્ ॥ ૬।

પદં લક્ષ્યૈ નમશ્ચેતિ મન્ત્રમેતદ્ધૃદિ ન્યસેત્ ।
ઓં લં લિઙ્ગાત્મને ચેતિ તમોરૂપાય યત્પદમ્ ॥ ૬।

વ્યાપિન્યૈ નમ ઇત્યેતલ્લિઙ્ગમૂલે તુ વિન્યસેત્ ।
ઓં ક્ષં ક્રોધાત્મને ચેતિ વર્તકાયેતિ યત્પદમ્ ॥ ૬।

માયાયૈ નમ ઇત્યેતત્પદં લિઙ્ગાગ્રકે ન્યસેત્ ।
હૃદાદિસ્થાનગૈર્વર્ણૈર્માતૃકાઙ્ગાનિ કલ્પયેત્ ॥ ૬।

દીપલેખાં હસૌ પૂર્વં ભાન્તકેશાન્તિમં તથા ।
કુચં ચક્ષુર્દ્વયં કૂટં હૃદાદ્યૈર્જાતિભિર્યુતમ્ ॥ ૬।

ષડઙ્ગમેતત્કથિતં માતૃકાયાસ્તપોધનાઃ ।
આદ્યં મધ્યનિયોજ્યમાદ્યમથવા મધ્યેગતં યોજયે
લ્લોપં કીલમિતિ સ્મૃતં વિચરતો યત્ સ્વસ્ય રૂપં લિખેત્ ।
મન્ત્રસ્યોચ્ચરણેઽખિલસ્ય ચ લિપૌ સંયોગતો યુક્તિતઃ
કીલં મન્ત્રસુસિદ્ધયે જપતુ તત્ સંયોજ્ય સંલોપ્ય ચ ॥ ૬।

એતત્કીલપ્રયોગેણ જ્ઞાત્વા સર્વં સમાચરેત્ ।
હૃચ્છિરશ્ચૂલિકાવર્મનેત્રાસ્ત્રાણિ યથાક્રમમ્ ॥ ૬।

નમઃ સ્વાહા વષટ્ હું ચ વૌષટ્ ફટ્ ચેતિ જાતયઃ ।
એવં કૃત્વા લિપિન્યાસં તત્ત્વાનાં નવકં ન્યસેત્ ॥ ૬।

ચન્દ્રબિમ્બે ચ નાદે ચ ભ્રૂમધ્યે તાલુરન્ધ્રકે ।
કણ્ઠહૃન્નાભિદેશેષુ શાશ્વતસ્થાન એવ ચ ॥ ૬।

મૂલસ્થાને યથાન્યાયં ન્યસેત્કણ્ઠોક્તમન્ત્રકમ્ ।
ત્ર્યક્ષરં મેલનાયુક્તં નાભૌ હૃદિ લલાટકે ॥ ૬।

વ્યોમવ્યાપિ ન્યસેત્પશ્ચાત્ મૂર્ધાદ્યઙ્ગુષ્ઠસીમકમ્ ।
એવં મન્ત્રત્વમાપન્નો દિવ્યદેહે યથાક્રમાત્ ॥ ૬।

પૂજાહોમસમાધીનાં સ્થાનાનિ પરિકલ્પયેત્ ।
હૃદયેઽર્ચાવિધાનં તુ નાભૌ હોમં પ્રકલ્પયેત્ ॥ ૬।

લલાટે ચેશ્વરં ધ્યાયેદ્વરદં સર્વતોમુખમ્ ।
હૃદયે કલ્પયેદ્ધામ ઈશ્વરાવાહનક્રમે ॥ ૬।

આસનં કલ્પયેદત્ર વક્ષ્યમાણવિધાનતઃ ।
આવાહ્ય દેવં ગન્ધાદ્યૈર્માનસૈઃ શિવમર્ચયેત્ ॥ ૬।

નાભિકુણ્ડે સ્વભાવોત્થે તર્પયેત્પરમામૃતૈઃ ।
ઉદ્દીપ્ય ચ નિજં વહ્નિં સંરુદ્ધાપાનવૃત્તિતઃ ॥ ૬।

સ્થાણુસ્થાને સ્મરેલ્લિઙ્ગં સ્ફટિકાભં મહોજ્જ્વલમ્ ।
તન્મધ્યગં શિવં ધ્યાત્વા તદેકીભાવમાશ્રિતઃ ॥ ૬।

ઇડયાપૂર્ય પૂજા સ્યાદ્ધુનેત્પિઙ્ગલયાઽમૃતમ્ ।
આધારે પ્રાણમાવેશ્ય બધ્વા ગ્રન્થિ સમૂલકમ્ ॥ ૬।

દેવનાડ્યા સમાપૂર્ય કોદણ્ડે ધ્યાનમભ્યસેત્ ।
યદ્વા વિસ્તરતઃ કુર્યાન્માનસં યાગમાદરાત્ ॥ ૬।

શિવાદ્યવનિપર્યન્તં તત્ત્વપ્રાણાર્થકં સ્વકમ્ ।
દેવં વિચિન્ત્ય તત્રસ્થં ત્રિપક્ષમુપકલ્પયેત્ ॥ ૬।

આસનં મૂર્તિપક્ષં ચ શમ્ભુપક્ષં તથૈવ ચ ।
ત્રિપક્ષક્ષયગં? ધ્યાયેત્તત્ત્વગ્રામં ચતુર્વિધમ્ ॥ ૬।

અસ્મિન્દેહે પ્રવિતતે કલ્પ્ય શક્ત્યાખ્યમાસનમ્ ।
મૂર્તિવિદ્યાતનું કલ્પ્ય સમાવાહ્ય શિવં તતઃ ॥ ૬।

કર્ણિકાયાં યજેદ્દેવં બ્રહ્માઙ્ગૈશ્ચ સમાવૃતમ્ ।
ગણેશૈર્લોકપાલૈશ્ચ હેતિભિર્વજ્રપૂર્વકૈઃ ॥ ૬।

ત્રિભિરાવરણૈર્વાપિ એકેનાવરણેન વા ।
સપ્તવિંશત્યાવરણૈર્યથાશક્તિ સમર્ચયેત્ ॥ ૬।

મનસા કલ્પિતૈર્દ્રવ્યૈર્મનઃકૢપ્તે તુ મન્દિરે ।
મનસા ભાવયન્નિત્યં પૂજયેત્પરમેશ્વરમ્ ॥ ૬।

ધ્યાયન્ ગરુડતાં યદ્વદ્ ગુરુર્નિર્વિષતાફલમ્ ।
પ્રાપ્નોતિ તદ્વદત્રાપિ ફલમિષ્ટમવાપ્નુયાત્ ॥ ૬।

પ્રાણવૃત્તિનિરોધેન યજનં કુરુતે યથા ।
પ્રાધર્મિકાનાં સર્વેષાં પ્રત્યાવૃત્તિ વિરેચયેત્ ॥ ૬।

શક્તિભિઃ પઞ્ચબ્રહ્માણિ શિવાઙ્ગં મૂર્તિમેવ ચ ।
મહેશં સદાશિવં ચૈવ શિવમિષ્ટ્વા તુ રેચયેત્ ॥ ૬।

વિદ્યેશ્વરાવૃતૌ ચૈવ ગણેશાવરણે તથા ।
લોકપાલાસ્ત્રયોશ્ચૈવ રુદ્રાદીનામથાવૃતૌ ॥ ૬।

રેચયિત્વા તુ ભૂયોઽપિ યજેદાવરણં પ્રતિ ।
ચન્દ્રાર્કોદયતઃ પૂજા વૃથા ક્લેશો ભવિષ્યતિ ॥ ૬।

ચન્દ્રાર્કનાશને પૂજા સાધયેદીપ્સિતં ફલમ્ ।
સુષુમ્નામધ્યગે પ્રાણે પૂજયેત્સર્વદેવતાઃ ॥ ૬।

યદ્વા ષડ્ગુણદેહાય શક્તિદેહોઽથ સાધકઃ ।
પાર્થિવાદ્યષ્ટપૂજાખ્યતત્ત્વજાતં સમર્પયેત્ ॥ ૬।

પાર્થિવં સકલં ગન્ધો ભવત્યાપોઽભિષેચનમ્ ।
તા એવ પાનનૈવેદ્યં તૈજસં દી?પમાલિકા ॥ ૬।

વાયવ્યં તાલવૃન્તાદ્યં ગાનાદ્યં વ્યોમસમ્ભવમ્ ।
એવઞ્ચેતરતત્ત્વાનિ યથાયોગ્યં નિવેદ્ય ચ ॥ ૬।

શિવેનૈવોક્તવદ્વ્યાત્વા નિર્દ્વન્દ્વોઽમૃતમશ્નુતે ।
કૃત્વૈવમાત્મશુદ્ધિં તુ સ્થાનશુદ્ધિમથાચરેત્ ॥ ૬।

તાલમુદ્રાત્રયં કૃત્વા પ્રાકારં હેતિના સ્મરેત્ ।
તદ્બહિઃપરિઘાં ધ્યાત્વા કવચેનૈવ મન્ત્રતઃ ॥ ૬।

અસ્ત્રજાલં તુ તદ્બાહ્યે ન્યસેદ્વિઘ્નાપનુત્તયે ।
દિવ્યં ધામ વિચિન્ત્યાઽથ દ્રવ્યશુદ્ધિં પ્રકલ્પયેત્ ॥ ૬।

તતઃ સંપૂર્ય ગન્ધામ્બુ વર્ધન્યામસ્ત્રમન્ત્રતઃ ।
પ્રોક્ષયેત્તેન તોયેન શુદ્ધ્યર્થં હેતિમન્ત્રતઃ ॥ ૬।

અર્ઘ્યપાત્રઞ્ચ શઙ્ખં ચ પા?દ્યાચમનપાત્રકમ્ ।
યદન્યદુપયોગ્યં તુ હેતિના ક્ષાલયેત્તતઃ ॥ ૬।

હૃદયેન નિરીક્ષ્યાથ કવચેનાવકુણ્ઠયેત્ ।
સૌવર્ણં રાજતં તામ્રં કેલિહારઞ્ચ શઙ્ખજમ્ ॥ ૬।

પલાશપદ્મપત્રોત્થં દારવં મૃત્તિકામયમ્ ।
અન્યદ્વા યન્ત્રિકાદિસ્થં પાત્રમુક્તં શિવાર્ચને ॥ ૬।

તતઃ સંપૂર્ય ગન્ધામ્બુ વર્ધન્યામસ્ત્રમન્ત્રતઃ ।
ઘન્ધપુષ્પાદિકં સર્વમાનીતં પરિચારકૈઃ ॥ ૬।

પુણ્યાહં વાચયિત્વાથ પ્રોક્ષયેદ્ ધૃદયેન તુ ।
પ્રક્ષાલ્ય પાદ્યપાત્રં તુ ગન્ધતોયેન પૂરયેત્ ॥ ૬।

ઉશીરં ચન્દનં ચૈવ પાદ્યે તુ પરિકલ્પયેત્ ।
તદ્વદાચમનીયાર્થં તત્પાત્રં પરિકલ્પયેત્ ॥ ૬।

પલત્રયં ચ કર્પૂરં ત્રુટીપત્રં ચ કુષ્ઠકમ્ ।
આચમીયે પ્રયોક્તવ્યં હૃદયેન તુ મન્ત્રતઃ ॥ ૬।

અર્ઘ્યપાત્રે ન્યસેત્પશ્ચાદપરં ગન્ધતોયકમ્ ।
આપઃ ક્ષીરકુશાગ્રાણિ તણ્ડુલાઃ સુમનાસ્તિલાઃ ॥ ૬।

અર્ઘ્યોઽષ્ટાઙ્ગ ઇતિ પ્રોક્તો યવૈઃ સિદ્ધાર્થકૈઃ સહ ।
કલ્પયિત્વા વિશેષાર્ઘ્યં તત્ર મન્ત્રગણાન્ન્યસેત્ ॥ ૬।

સુધયા પરમીકૃત્ય વર્મણાચ્છાદ્ય પૂજયેત્ ।
તત્તોયૈઃ કવચેનૈવ સકુશં પ્રોક્ષયેત્તથા ॥ ૬।

ગન્ધં પુષ્પઞ્ચ ધૂપઞ્ચ દીપમર્ઘ્યં નિવેદ્યકમ્ ।
દધિક્ષીરઘૃતાદીંશ્ચ પ્રોક્ષયેદ્ધૃદયેન તુ ॥ ૬।

પૂજાર્થં કલ્પિતં દ્રવ્યં પ્રત્યેકમભિમન્ત્રયેત્ ।
પ?લોશીરપલત્રયેણ સહિતાઃ કર્પૂરસત્કુઙ્કુમૈઃ
શ્રીખણ્ડાગરુપત્રકૈશ્ચ કુસુમૈરામોદિભિઃ સંયુતાઃ ॥ ૬।

આપો મજ્જનકર્મણે પ્રણિહિતાઃ શમ્ભોર્યથાલાભતઃ
પ્રોક્તદ્રવ્યગણેષુ લબ્ધમિહ યત્તદ્ગ્રાહ્યમાઢ્યેતરૈઃ ॥ ૬।

અર્ઘ્યામ્ભસો જલલવં સપુષ્.પં હૃદયેન તુ ।
સ્નાનકુમ્ભેષુ સર્વેષુ નિક્ષિપેત્ત દ્વિશુદ્ધયે ॥ ૬।

હૃદયેન પવિત્રૈર્વા યદ્વાઙ્ગૈસ્તત્સ્વભાવકૈઃ ।
ગન્ધં વસ્ત્રં ભૂષણઞ્ચ નૈવેદ્યં કુસુમં તથા ॥ ૬।

સદ્યવામમહાઘોરન?રેશૈરભિમન્ત્રયેત્ ।
અવશિષ્ટં તુ ગાયત્ર્યા મન્ત્રયેદ્ દ્રવ્યશુદ્ધયે ॥ ૬।

પયેદધિઘૃતક્ષૌદ્રશર્કરા ગન્ધવારિ ચ ।
પવિત્રૈર્હૃદયાદ્યૈર્વા સ્નાનાર્થમભિમન્ત્રયેત્ ॥ ૬।

વિશુદ્ધમન્ત્રદ્રવ્યાણિ ઇષ્ટ્વા ગન્ધાદિભિઃ ક્રમાત્ ।
મુદ્રયા ચામૃતીકૃત્ય ભાવયેદમૃતાખ્યયા ॥ ૬।

આત્માનમર્ચયેદ્ દ્રવ્યૈરેવંભૂતૈર્યથાક્રમમ્ ।
તિલકં ચન્દનં કૃત્વા પુષ્પં શિરસિ વિન્યસેત્ ॥ ૬।

સંગ્રાહ્ય વાઞ્છિતં મૌનં તતો મન્ત્રાન્ વિશોધયેત્ ।
માલાદ્યૈશ્વર્યજાલાનિ મન્ત્રાણાં કીર્તિતાનિ વૈ ॥ ૬।

તેષાં પ્રબોધિનીશક્તિઃ શિવાજ્ઞા ઓં નમઃ સ્મૃતાઃ ।
ઓંકાર દિનમોન્તાશ્ચ પઠેન્મન્ત્રાનશેષતઃ ॥ ૬।

બદ્ધપુષ્પાઞ્જલિર્ભૂત્વા શિવસદ્ભાવભાવિતઃ ।
ત્રિમાત્રાદક્રમેણૈવ યાવન્નાદાન્તમં વ્રજેત્ ॥ ૬।

મન્ત્રસુદ્ધિર્ભવેદેવં શુદ્ધતત્ત્વસમાશ્રયાત્ ।
યોજયે પઞ્ચગવ્યં તુ તદ્વિધાનમિહોચ્યતે ॥ ૬।

મણ્ડપસ્ય શુભે ભાગે ક્ષેત્રે નવપદીકૃતે ।
પઞ્ચતત્ત્વકૃતન્યાસે પઞ્ચપાત્રાણિ વિન્યસેત્ ॥ ૬।

શિવે સાદાખ્યવદ્યાયાં કાલે પુંસિ ચ દેશિકઃ ।
સુપ્રતિષ્ઠં સુશાન્તં ચ તેજોવદમૃતાત્મકમ્ ॥ ૬।

રત્નોદકં ચ સઙ્કલ્પ્ય ક્ષીરં દધિ ઘૃતં ન્યસેત્ ।
ગોમયઞ્ચૈવ ગોમૂત્રં ઈશાનાદ્યૈસ્તુ મન્ત્રિતમ્ ॥ ૬।

એકદ્વિત્રિચતુઃપઞ્ચવારૈઃ ષોઢા કુશોદકમ્ ।
અમૃતીકૃત્ય સપૂજ્ય શિવેનૈકત્વમાદિશેત્ ॥ ૬।

પયોદધિઘૃતક્ષૌદ્રશર્કરા ગન્ધવારિ ચ ।
પવિત્રૈર્હૃદયાદ્યૈર્વા સ્નાનાર્થમભિમન્ત્રયેત્ ॥ ૬।

નિત્યે નૈમિત્તિકે વાપિ કામ્યે વા કારયેત્પ્રભોઃ ।
સ્નપનં તુ યથાન્યાયં તચ્ચાનેકવિધં ભવેત્ ॥ ૬।

અસ્ત્રેણ શોધયેદ્ ભૂમિં વામદેવેન લેપયેત્ ।
સૂત્રન્યાસમઘોરેણ તાલમાત્રાન્તરં યથા ॥ ૬।

ત્રિતાલં કર્ણિકામાનં સર્વસામાન્યમીરિતમ્ ।
ચતુર્દલં યદા પઞ્ચકલશસ્થાપનં દિશિ ॥ ૬।

વિદિક્ષ્વપિ નવાખ્યં સ્યાત્સમન્તાદેકમાવૃતમ્ ।
પઞ્ચવિંશતિસંખ્યાતં તત્સમન્તાત્ સમાવૃતમ્ ॥ ૬।

એકોનપઞ્ચાશત્ ખ્યાતમષ્ટોત્તરશતં દ્વિજાઃ ।
પઞ્ચવિંશતિસખ્યાતાન્ કલશાન્ મધ્યમસ્થિતાન્ ॥ ૬।

પરિહૃત્ય સમન્તાત્તુ દ્વાભ્યાં વૈકેન માર્ગતઃ ।
અષ્ટદ્વારસમાયુક્તં બહિરાવરણદ્વયમ્ ॥ ૬।

મધ્યમે તિથિસંખ્યાઃ સ્યુર્નવકોણે વ્યવસ્થિતાઃ ।
મધ્યમે તિથિમ?ખ્યાતં મધ્યમત્રિતયં ત્યજેત્ ॥ ૬।

અષ્ટોત્તરશતં હ્યેતત્ સહસ્રઞ્ચેન્નવાધિકમ્ ।
સૂત્રદ્વયં ન્યસેત્?પૂર્વાપરગં યામ્યસૌમ્યકમ્ ॥ ૬।

સાર્ધહસ્તાન્તરં હસ્તમાનાન્તરમથાપિ વા ।
સ્યાચ્ચતુર્દશ સંખ્યા?તા વૃતિર્બાહ્યે ભ્રમેણ ચ ॥ ૬।

અન્તમાર્ગં સમાબાહ્ય વિધિઃ શાસ્ત્રે સમીરિતા ।
મધ્યવ્યૂહસ્ય પરિતશ્ચતુષ્કુણ્ડં તુ વાઽષ્ટકમ્ ॥ ૬।

ચત્વારિંશદ્વ્યૂહકસ્ય પૃથક્ સ્યાત્પઞ્ચવિંશતિઃ ।
અષ્ટોત્તરસહસ્રાત્તુ ત્યજેદ્બાહ્યાવૃતિ ગુરુઃ ॥ ૬।

તત્રાગ્નેયાદિકોણસ્થચતુર્વ્યૂહં સમાચરેત્ ।
અન્યત્સર્વં સમાનં સ્યાદષ્ટપઞ્ચશતં ભવેત્ ॥ ૬।

અષ્ટસંખ્યાસમાયુક્તે દ્વિશતે મધ્યમેષ્ટકમ્ ।
બાહ્યે ષોડશસંખ્યાતાન્ ગૃહ્ણીયાદ્દિગ્વિદિગ્ગતમ્ ॥ ૬।

અષ્ટવ્યૂહં તથા ત્વેતદુક્તસંખ્યાન્વિતં ભવેત્ ।
સ્થણ્ડિલં પુરુષેણ સ્યાચતુઃપ્રસ્થમિતં પરમ્ ॥ ૬।

આરભ્ય દ્વિગુણં ચૈકવૃદ્ધ્યા દશગુણાવધિ ।
માનં ચ શિવકુમ્ભે સ્યાત્તદર્ધં કરકે મતમ્ ॥ ૬।

ચતુસ્ત્રિદ્વ્યેકસંખ્યાતાઃ પ્રસ્થમાનપ્રપૂરિતે ।
કલશે વેષ્ટનં દ્વિત્રિવ્યોમસૂત્રૈઃ ક્રમેણ તુ ॥ ૬।

વરાલત્રુટિકર્પૂરન્યગ્રોધોશીરજાતયઃ ।
એભિર્યુક્તં શિવામ્ભઃ સ્યાચ્છિવમન્ત્રાભિમન્ત્રિતમ્ ॥ ૬।

તેનૈવ પૂરયેત્કુમ્ભં વર્ધનીકલશાનપિ ।
ષટ્ત્રિંશત્તત્ત્વપર્યન્તાન્ કુશાન્ ત્ર્યાદીનથ ન્યસેત્ ॥ ૬।

કૂર્ચાનૈશેન મન્ત્રેણ દ્રવ્યમૂલેન વિન્યસેત્ ।
વસ્ત્રયુગ્મેન સંવેષ્ટ્ય શિવકુમ્ભં ચ વર્ધનીમ્ ॥ ૬।

નવપઞ્ચાત્મકં રત્નં શિવે શક્તૌ ચ વિન્યસેત્ ।
પાદ્યમાચમનઞ્ચાર્ઘ્યં પઞ્ચગવ્યં ચતુર્દિશિ ॥ ૬।

કુશોદકં તતઃ ક્ષીરં દધિકોણે ઘૃતં ભવેત્ ।
દ્વિતીયસ્નપનં પ્રોક્તં તૃતીયં ચ નિગદ્યતે ॥ ૬।

મધુલાજં સક્તુચૂર્ણં લાજચૂર્ણં હરિદ્રકા ।
ભૂતીક્ષુસારકદલીતિલસર્ષપપાનસાઃ ॥ ૬।

નારિકેલઞ્ચ નારઙ્ગદ્વયં સ્યાન્માતુલુઙ્ગકમ્ ।
પઞ્ચવિંશતિમધ્યે તુ સંત્યજેદન્તરાવૃતમ્ ॥ ૬।

એવં કૃતે ભવેદત્ર કલશાનાં તુ ષોડશ ।
ચતુર્દિક્ષુ ચ કોણેષુ પાદ્યાદ્યષ્ટકમીરિતમ્ ॥ ૬।

અન્તરાલે તુ મધ્વાદિવસુસંખ્યાકમીરિતમ્ ।
પ્રાગુક્તત્રિતયઞ્ચૈતદ્વિશેષાન્નિત્યકર્મણિ ॥ ૬।

પઞ્ચવિંશતિસંખ્યાતમપિ નિત્યે પ્રશંસિતમ્ ।
ઉત્તમોત્તમપૂજાયામષ્ટોત્તરશતાવધિ ॥ ૬।

નૈમિત્તિકં તદૂર્ધ્વસ્થપૂર્વોક્તમપિ શંશિતમ્ ।
દ્રવ્યાણ્યેતાનિ સર્વાણિ મૂલમન્ત્રેણ વિન્યસેત્ ॥ ૬।

પિધાય બીજમુખ્યેન શરાવૈઃ પલ્લવૈસ્તુ વા ।
દત્વા હૃદયમન્ત્રેણ વસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ ॥ ૬।

આસનં સંપ્રકલ્પ્યાસ્મિન્ કુમ્ભે મૂર્તિમનુસ્મરેત્ ।
બ્રહ્મભિઃ સકલીકૃત્ય તત્કલાસ્તત્ર વિન્યસેત્ ॥ ૬।

ન્યસ્તવિદ્યાતનું તત્તદ્રૂપં ધ્યાત્વા શિવં ન્યસેત્ ।
સ્થાપનાદિ ચ પાદ્યાદિ કૃત્વા દત્વા હૃદા ગુરુઃ ॥ ૬।

ગન્ધં પુષ્પં ચ ધૂપં ચ દીપમર્ઘ્યં વિધાય ચ ।
પદર્શ્ય લિઙ્ગમુદ્રાં તુ કવચેનાવકુણ્ઠયેત્ ॥ ૬।

ઇષ્ટ્વા ગૌરીં ચ વર્ધન્યાં યોનિમુદ્રાં પ્રદર્શ્ય ચ ।
પઞ્ચકૢપ્તૌ તુ બ્રહ્માણિ હિત્વેશાનં દ્વિજોત્તમાઃ ॥ ૬।

વિદ્યેશા નવકૢપ્તૌ સ્યુર્બાહ્યે મૂર્તીશ્વરા દિશિ ।
અન્તરે વામદેવાદ્યાઃ પઞ્ચવિંશતિસંખ્યકે ॥ ૬।

અષ્ટૌ ગણેશ્વરા બાહ્યે ચાઙ્ગુષ્ઠપ્રમુખાસ્તથા ।
ક્રોધાદ્યા વસુસંખ્યાતાઃ શતરુદ્રાદિકાસ્તુ વા ॥ ૬।

એકોનેન તુ પઞ્ચાશત્સ્નપને દેવતા મતઃ ।
મધ્યે વિદ્યેશ્વરાઃ પૂજ્યાઃ શતરુદ્રા બહિર્મતાઃ ॥ ૬।

[અષ્ટોત્તરશતાખ્યે ચ સ્નપને દેવતા મતાઃ ।]
વિદ્યેશા મધ્યમે દેવાસ્ત્વન્યત્ર શિવ એવ હિ ॥
સ ચ નામ્નાં સહસ્રૈસ્તુ પઠ્યતે તદ્વિશેષતઃ

[અષ્ટોત્તરસહસ્રાખ્યસ્નપને દેવતા મતાઃ ॥]
કૂટાક્ષરાદિસંયુક્તં ચતુર્થ્યન્તસમન્વિતમ્ ।
સ્વાહાન્તં વા નમસ્કારપ્રાન્તં પ્રણવપૂર્વકમ્ ॥ ૬।

પઠિત્વા પૂજયેદીશં શિવનામાથ કેવલમ્ ।
લિઙ્ગશુદ્ધિક્રમાત્પ્રાપ્તા યથાવદભિધીયતે ॥ ૬।

લિઙ્ગં ત્રિવિધમાખ્યાતં વ્યક્તાવ્યક્તોભયાત્મકમ્ ।
સ્વયમ્ભૂદેવબાણાર્ષપૌરુષાદ્યમનેકધા ॥ ૬।

સ્થિરલિઙ્ગં ચરં વાપિ ત્રિવિધં મણ્ડલં તથા ।
પટં વા ભિત્તિચિત્રં વા પીઠં વા મન્ત્રસંસ્કૃતમ્ ॥ ૬।

વહ્ન્યમ્બુગુરુવૃક્ષાદ્યં વિદ્યાપીઠમથાપિ વા ।
વિશેષતઃ સ્વયંસિદ્ધં પાષાણં રત્નમેવ વા ॥ ૬।

અન્યદ્વા લિઙ્ગકલ્પોક્તં સૈકતાદ્યં વિશેષતઃ ।
એતત્સર્વં શિવેજ્યાર્થં યથાયોગં પ્રકલ્પયેત્ ॥ ૬।

સામાન્યાર્ઘ્યઞ્ચ સંગ્રાહ્ય દ્વારાગ્રે વૃષભં યજેત્ ।
લોહજં સંયજેદ્દ્વારે પરિવારે તુ શૈલજમ્ ॥ ૬।

સપ્તવર્ગાચ્ચતુર્થં તુ સપ્તસ્વરવિભૂષિતમ્ ।
બિન્દુનાદસમાયુક્તમાદો પ્રણવપૂર્વકમ્ ॥ ૬।

વૃષભાય નમશ્ચાન્તે તસ્મિન્બ્રહ્માઙ્ગકલ્પના ।
દ્વારમસ્ત્રેણ સંપ્રોક્ષ્ય દ્વારપાનર્ચયેત્ ક્રમાત્ ॥ ૬।

ગણપં ભારતીમૂર્ધ્વે નન્દિનં જાહ્નવીયુતમ્ ।
મહાકાલેન યમુનાં સવ્યેઽસવ્યે સમર્ચયેત્ ॥ ૬।

વિમલઞ્ચ સુબાહું ચ તલ્પયોશ્ચ ક્રમાદ્યજેત્ ।
એતે પૂજ્યા નમોન્તૈશ્ચ હૃદયાદ્યૈર્યથાક્રમમ્ ॥ ૬।

રૂપસંસ્થાનભાવૈસ્તુ ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ ક્રમાત્ ।
કાર્યં ત્રિવિધવિઘ્નાનાં ન્યસ્ય ખઙ્ગમુદુમ્બરે ॥ ૬।

દ્વારપૂજાવસાને તુ સ્નાનાન્તે ચ નિવેદ્યકે ।
સન્ધ્યાવસાને નિક્ષેપ્યં પ્રચ્છન્નપટમુત્તમમ્ ॥ ૬।

સંપૂજ્યાત્મભુવં વાસ્તોષ્પતે બ્રહ્મણ ઇત્યપિ ।
લિઙ્ગમધ્યગતાં પૂજાં પૂર્વકાલે પ્રકલ્પિતામ્ ॥ ૬।

ગાયત્ર્યા પૂજયિત્વા તુ સામાન્યાર્ઘ્યં તુ દાપયેત્ ।
ઉચ્ચાર્ય પઞ્ચબ્રહ્માણિ પૂજાં લિઙ્ગાદ્વિસૃજ્ય ચ ॥ ૬।

હૃન્મન્ત્રેણેશદિગ્ભાગે પીઠિકાદૌ યથાવિધિ ।
ચણ્ડેશાયેતિ નિક્ષિપ્ય પિણ્ડિકામસ્ત્રયોગતઃ ॥ ૬।

વિશોધ્ય દક્ષહસ્તેન શિવલિઙ્ગં તુ શોધયેત્ ।
અસ્ત્રામ્બુનૈવ સંશોધ્ય શિવલિઙ્ગં સવેદિકમ્ ॥ ૬।

સામાન્યાર્ઘ્યજલૈઃ પશ્ચાદભિષેચનમાચરેત્ ।
આવાહનાસનં પદ્મમનન્તં સ્નાનકર્મણિ ॥ ૬।

વિમલઞ્ચાર્ચને વિદ્યાન્નૈવેદ્યે યોગમાસનમ્ ।
વસ્ત્રાદીન્યન્યકર્માણિ સિંહાસને પ્રકલ્પયેત્ ॥ ૬।

ઇત્યાત્મસ્થાનદ્રવ્યાર્ણલિઙ્ગશુદ્ધૌ કૃતે સતિ ।
અર્ચનં શૈવિકં કાર્યમન્યથા ન વિધીયતે ॥ ૬।

ગણેશં પીઠવાયવ્યાં ગન્ધપુષ્પાદિભિર્યજેત્ ।
ઐશાન્યાં ગુરુપઙ્ક્તીશ્ચ પૂજયેદ્ધૃદયેન તુ ॥ ૬।

આસનાસનિસદ્ભાવં જ્ઞાત્વા યજનમારભેત્ ।
આસનં દ્વિવિધં પ્રોક્તં દેહજીવવિભેદતઃ ॥ ૬।

શુદ્ધવિદ્યાન્તતોઽનન્તાદ્યાસનં પરિકીર્તિતમ્ ।
મહામાયાવસાનં તુ દિવ્યદેહં વિચિન્તયેત્ ॥ ૬।

જીવોઽસ્મિન્ શિવ એવ સ્યાદેવં ત્રિવિધકલ્પનાત્ ।
યલ્લઘુ વ્યાપકં તદ્ધિ વ્યાપ્તં હિ તદધિષ્ઠિતમ્ ॥ ૬।

તૃણવદ્વાયુના દૃશ્યં ધાર્યતે જાયતે યયા ।
સાઽધારશક્તિર્ન્યસ્તવ્યા પૂર્વં કૂર્મશિલાસને ॥ ૬।

ચન્દ્રાંશુનિર્મલા સૌમ્યા ચતુર્વક્ત્રા ચતુર્ભુજા ।
દુગ્ધાબ્ધિસદૃશાકારા કલ્પિતા હૃદયાર્ણગા ॥ ૬।

અનન્તં નીલસંકાશં અનેકફણમણ્ડિતમ્ ।
હૃદયેઽઞ્જલિસંયુક્તમેકવક્ત્રં ચતુર્ભુજમ્ ॥ ૬।

ક્ષીરાબ્ધિતઃ સમુત્પન્નસરોરુહસમાકૃતિમ્ ।
તત્રાધારે હૃદા મન્ત્રી વિન્યસેદાસનાત્મકમ્ ॥ ૬।

તદ્વીર્યભૂતા ધર્માદ્યાઃ ચતુષ્કોણસ્થપાદુકાઃ ।
સિંહાકારસિતાર્કાંશુપીતકૃષ્ણનિભાઃ શુભાઃ ॥ ૬।

અન્યોન્યવીક્ષણૈઃ સિંહૈરનેકૈઃ પરિવારિતાઃ ।
અધર્માજ્ઞાનાવૈરાગ્યાનૈશ્વર્યાખ્યાનિ તાનિ તુ ॥ ૬।

ચિત્રવર્ણસ્વરૂપાણિ દિક્ષુ ગાત્રાણિ કલ્પયેત્ ।
અધશ્છદનમૂર્ધ્વં ચ રક્તં શુક્લં વિચિન્તયેત્ ॥ ૬।

બન્ધમોચનહેત્વાદિ શક્તિદ્વયમયં દ્વયમ્ ।
નૈરૃત્યાદીશદિગ્ભાગે મેખલાધોર્ધ્વસઙ્ગતમ્ ॥ ૬।

પદ્મમષ્ટદલોપેતં સિદ્ધ્યષ્ટકસમન્વિતમ્ ।
શક્તિકેસરસંભિન્નં કર્ણિકાશક્તિસંયુતમ્ ॥ ૬।

બિલ્વપત્રૈઃ હૃદા કલ્પ્યં લિઙ્ગમૂલે વિશેષતઃ ।
વામા જ્યેષ્ઠા ચ રૌદ્રી ચ કાલી ચૈવ તતઃ પરમ્ ॥ ૬।

કલવિકરણી દેવી બલવિકરણી તથા ।
બલપ્રમથિની ચૈવ સર્વભૂતદમન્યપિ ॥ ૬।

પૂર્વાદીશાનપર્યન્તં કેસરેષુ દલેષુ ચ ।
મનોન્મનીં કર્ણિકાયાં વિન્યસેદ્ધૃદયેન તુ ॥ ૬।

વામાદ્યાઃ શક્તયો રક્તાઃ શ્વેતાભા સ્યાન્મનોન્મની ।
મણ્ડલત્રયમર્કેન્દુવહ્ન્યાખ્યં સ્વસ્વરૂપતઃ ॥ ૬।

દલાન્તં કેસરાન્તં ચ કર્ણિકાન્તં પ્રકલ્પયેત્ ।
બ્રહ્મા વિષ્ણુશ્ચ રુદ્રશ્ચ મણ્ડલત્રયદેવતાઃ ॥ ૬।

બ્રહ્માણં સચતુર્વક્ત્રં ચતુર્બાહુવિભૂષિતમ્ ।
કમણ્ડલુધરં રક્તં દણ્ડહસ્તં પ્રજાપતિમ્ ॥ ૬।

અક્ષમાલાધરં દિવ્યં પદ્મહસ્તં સુલોચનમ્ ।
ધ્યાત્વા પત્રેષુ વિન્યસ્ય સર્વકિલ્વિષનાશનમ્ ॥ ૬।

અતસીપુષ્પસંકાશં શઙ્ખચક્રગદાધરમ્ ।
પીતામ્બરધરં દિવ્યં વનમાલાવિભૂષિતમ્ ॥ ૬।

સ્ફુરન્મકુટમાણિક્યકિંકિણીજાલમણ્ડિતમ્ ।
ધ્યાત્વા વિષ્ણું મહાત્માનં કેસરેષુ નિવેશયેત્ ॥ ૬।

શઙ્ખકુન્દેન્દુધવલં શૂલહસ્તં ત્રિલોચનમ્ ।
સિંહચર્મપરીધાનં શશાઙ્કકૃતશેખરમ્ ॥ ૬।

નીલકણ્ઠં વૃષારૂઢં રુદ્રં ધ્યાત્વા વિશેષતઃ ।
કર્ણિકાયાં નિવેશ્યૈનં મહાપાતકનાશમ્ ॥ ૬।

તત્રૈવાત્મત્રયં ન્યસ્ય ગુણત્રયમતઃ પરમ્ ।
વહ્નિત્રયં ચ તત્રૈવ વિન્યસેત્ પ્રવિભાગશઃ ॥ ૬।

એવં પૃથ્વ્યાદિતત્ત્વાનાં શુદ્ધવિદ્યાવસાનકમ્ ।
વ્યપ્તિ? સઞ્ચિન્ત્ય તન્મધ્યે શક્તિં ભૂયોઽપિ વિન્યસેત્ ॥ ૬।

એવં શક્ત્યાદિશક્ત્યન્તમાસનં પરમેષ્ઠિનઃ ।
અનન્તઃ કર્તૃરૂપેણ પીઠાત્મા ત્વત્ર તિષ્ઠતિ ॥ ૬।

એવં સંક્ષેપતો વિપ્રાઃ પીઠકૢપ્તિરિહોચ્યતે ।
ધર્મો જ્ઞાનં ચ વૈરાગ્યં ત્વૈશ્વર્યં ચ ચતુષ્ટયમ્ ॥ ૬।

અનન્તઃ શક્તિરિત્યેવં ષડઙ્ગાન્યાસનસ્ય તુ ।
ષડધ્વમાસનં શમ્ભોઃ પૂજા સ્યાદ્ધૃદયેન તુ ॥ ૬।

અથવાઽન્યપ્રકારેણ કથ્યતે પીઠકલ્પના ।
સર્વાધ્વનિર્મિતં પીઠં ચતુર્યુગમહાઙ્ઘ્રિ?કમ્ ॥ ૬।

પૃથ્વીકન્દં તથા કાલાન્તસ્થતત્ત્વોર્ધ્વનાલકમ્ ।
પઞ્ચાશદ્ભાવસમ્ભિન્નકણ્ટકૈરુપશોભિતમ્ ॥ ૬।

માયાતત્ત્વં બૃહદ્ગ્રન્થિ શુદ્ધવિદ્યોરુપઙ્કજમ્ ।
વિદ્યેશ્વરદલં શક્તિકેસરૈરુપશોભિતમ્ ॥ ૬।

શિવશક્તિદ્વયારબ્ધકર્ણિકાબીજરાજિતમ્ ।
પીઠમેવંવિધં ધ્યાયેન્માતૃકાક્ષરસમ્ભવમ્ ॥ ૬।

નપુંસકાક્ષરૈરેવ ધર્માદીન્ પરિકલ્પયેત્ ।
અનન્તં સૃષ્ટિ?પૂર્વેણ તત્પૂર્વેણ મહામ્બુજમ્ ॥ ૬।

કર્ણિકાન્તં સ્વરાન્તેન કલ્પયેકપવિતમઃ ।
ઓંકારાદ્યા અકારાન્તાસ્ત્યક્તષણ્ડનવસ્વરાઃ ॥ ૬।

વામાજ્યેષ્ઠાદિશક્તીનાં ક્રમાદુત્ક્રમતો નવ ।
કેસરાણિ ચતુર્વિંશત્કાદિભાન્તર્ગતાનિ ચ ॥ ૬।

મકારાદિહકારાન્તૈર્નવબીજાનિ કલ્પયેત્ ।
મણ્ડલત્રયમત્રૈવ પૂર્વક્?પરિકલ્પયેત્ ॥ ૬।

માતૃકાસમ્ભવં પીઠમેવમાપાદ્ય પૂજયેત્ ।
મણ્ડલત્રિતયેભ્યુત્થામનલસ્તમ્ભસન્નિભામ્ ॥ ૬।

મૂર્તિમીશ્વરતત્વાન્તાં લિઙ્ગનાહે તુ વિન્યસેમ્ ।
હૃત્સમ્પુટમજાતં વૈ મૂર્તિમન્ત્રમુદાહૃતમ્ ॥ ૬।

તથૈવ મૂલ એવાયં સાદાખ્યં મન્ત્રમુચ્યતે ।
વિન્યસેન્મૂર્ધ્નિ મધે તુ વિદ્યાદેહં સદાશિવમ્ ॥ ૬।

આરોહે શિવલિઙ્ગસ્ય શુદ્ધસ્થાનમયં પ્રભુમ્ ।
અષ્ટત્રિંશત્કલોપેતં બ્રહ્માઙ્ગકૃતવિગ્રહમ્ ॥ ૬।

સદાશિવસ્ય રૂપં તુ ધ્યાનાર્થમિહ કથ્યતે ।
ધ્યાનં વૈ સર્વસિદ્ધ્યર્થં પટાદૌ વાઽપિ નિર્મિતમ્ ॥ ૬।

પઞ્ચાસ્યં દશદોર્દણ્ડં સ્ફટિકાભં ત્રિલોચનમ્ ।
શાન્તં ચન્દ્રકલાચૂડં સર્પસન્નદ્ધસજ્જટમ્ ॥ ૬।

મન્ત્રસિંહાસનાસીનં શ્વેતપદ્મોપરિ સ્થિતમ્ ।
કુણ્ડલૈઃ કર્ણિકૈર્હારૈઃ કટિસૂત્રોદરબન્ધનૈઃ ॥ ૬।

કેયૂરૈઃ કટકૈશ્ચૈવ છન્નવી?રૈશ્ચ સંયુતમ્ ।
ષોડશાબ્દયુ?તં કાન્તં સુપ્રસન્નં સ્મિતાનનમ્ ॥ ૬।

શૂલં પરશુખઙ્ગં ચ વજ્રં વહ્નિં ચ દક્ષિણે ।
અભયં પાશમન્યચ્ચ ઘણ્ટાં નાગાઙ્કુશૌ તથા ॥ ૬।

વામહસ્તગતં ધ્યાયેદન્યથા ચ નિગદ્યતે ।
પ્રસાદાભયખટ્વાઙ્ગશક્તિશૂલાસ્તુ સવ્યતઃ ॥ ૬।

વામે ડમરુસર્પાક્ષમાલેન્દીવરપૂરકૈઃ ।
ઇચ્છાજ્ઞાનક્રિયાશક્તિત્રયનેત્રયુતં સ્મરેત્ ॥ ૬।

ચન્દ્રઃ સર્યજ્ઞતારૂપઃ દશહસ્તા દિશો દશ ।
ત્રિશૂલં ત્રિગુણં પ્રોક્તં સત્તા પરશુરુચ્યતે ॥ ૬।

ખડ્ગમીશપ્રતાપઃ સ્યાદ્વજ્રં દુર્ભેદ્યતા ભવેત્ ।
બહિઃ સંહારિણી શક્તિઃ પાશાનાં ભસ્મસાત્કરી ॥ ૬।

પ્રકાશિકા પદાર્થાનાં મહામાયોર્ધ્વવર્તિનામ્ ।
નાગોપધૃષ્ટતા શક્તિઃ સર્વેષાં ચ વિધાયિકા ॥ ૬।

પાશં પાશત્રયં વિદ્યાન્માયાકર્મમલાત્મકમ્ ।
ઘણ્ટા નાદાત્મકં રૂપં મન્ત્રવિગ્રહબોધકમ્ ॥ ૬।

અભયં સર્વલોકાનાં શક્તિર્વૈ પરિપાલિની ।
યદ્ભોગ્યે હ્યાત્મનઃ પ્રાપ્તિસ્ત્વત્રૈવ નિયમોઽઙ્કુશમ્ ॥ ૬।

એવમ્ભૂતસ્વરૂપાણિ સ્મર્યન્તે ચાયુધાનિ વૈ ।
ઈશઃ સ્ફટિકવન્મધ્યે પૂર્વે કુઙ્કુમવન્નરઃ ॥ ૬।

દક્ષિણેઽઞ્જનવદ્ઘોરઃ સૌમ્યે વામઃ કુસુમ્ભવત્ ।
ચન્દ્રાંશુનિર્મલં સદ્યં વક્ત્રં પશ્ચિમદિગ્ગતમ્ ॥ ૬।

સિંહનાદમુખં પૂર્વે લલાટે નયનં શુભમ્ ।
ભ્રૂહીનં તુઙ્ગનાસં ચ સુકપોલસ્મિતાધરમ્ ॥ ૬।

દક્ષિણં ભીષણાકારં દંષ્ટ્રાદન્તુરકર્કશમ્ ।
વિવૃતાસ્યં મહાઘ્રાણં વૃત્તાક્ષં લેલિહાનકમ્ ॥ ૬।

નાગાભરણસંયુક્તં કપાલકૃતશેખરમ્ ।
જ્વાલાકૃ?તિજટાવ્યાલભોગિબદ્ધોર્ધ્વચૂડકમ્ ॥ ૬।

પીતમાપ્યં પ્રસન્નં ચ સુનાસં સુલલાટકમ્ ।
ત્ર્યક્ષં મકુટયુક્તં ચ કુણ્ડલાલઙ્કૃતં શુભમ્ ॥ ૬।

ભૃઙ્ગાકારકચવ્રાતં કાઞ્ચનાભરણાન્વિતમ્ ।
લલાટતિલકોપેતં દર્પણાસક્તતેજસમ્ ॥ ૬।

અલકાવતંસસંયુક્તં સૌમ્યં કાન્તવપુર્યુતમ્ ।
તત્રૈશાનઃસ્થિતોત્તાનો મૂર્ધસ્થસ્ત્વતિભીષણઃ ॥ ૬।

કુણ્ડલાલઙ્કૃતસ્ત્ર્યક્ષો મૌલીન્દુતરુણઃ સ્મૃતઃ ।
એવં વક્ત્રાણિ સંભાવ્ય રૂપં સાદાશિવં યજેત્ ॥ ૬।

યથા દેહે તથા દેવે મન્ત્રન્યાસં પ્રકલ્પયેત્ ।
એવં શાક્તં વપુઃ કલ્પ્ય તસ્મિન્ પરમકારણમ્ ॥ ૬।

શિવં વૈ શાશ્વતં સત્યં જ્ઞાનાનન્દસુખાત્મકમ્ ।
વ્યાપકં સર્વતત્ત્વાનામપ્રમેયમનૂપમમ્ ॥ ૬।

વાચ્યવાચકરહિતં વાઙ્મનોઽતીતગોચરમ્ ।
વ્યક્તં કુર્યાદ્વિશેષેણ નિષ્કલં સકલાત્મનિ ॥ ૬।

ઇત્યાવાહનપૂર્વૈસ્તુ મૂલમન્ત્રૈર્નિયન્ત્રણાત્ ।
યથા કાષ્ઠમ?તો વહ્નિર્વ્ય?જ્યતે મથનાદિભિઃ ॥ ૬।

તથા મન્ત્રપ્રભાવેન ભક્ત્યાઽભિવ્યજ્યતે શિવઃ ।
કૃત્વા હૃદ્ગતમઞ્જલિં સંકુસુમં પ્રાસાદમન્ત્રં પઠન્
ભક્ત્યા નિષ્કલગોચરં સમરસીભાવં ગતઃ સાધકઃ ।
ધ્યાયેદુત્ક્રમતઃ સ્વશક્તિભવને નાદે તથા બિન્દુકે
નિષ્ક્રાન્તં ક્રમતઃ સ્વશક્તિકિરણૈઃ સ્યાદેવમાવાહનમ્ ॥ ૬।

ઋષયય ઊચુ :-
સર્વગસ્ય શિવસ્યેહ કથમાવાહનં પ્રભો ।
યદ્યાવાહનમિષ્ટં સ્યાત્સર્વગત્વં વિહન્યતે ॥ ૬।

ઈશ્વર ઉવાચ :-
આમૂલાગ્રસ્થિતસ્યાગ્નેરભિવ્યક્તિર્યથા તરૌ ।
તદ્વદેકત્ર ચિદ્વ્યક્તિર્વ્યાપકસ્ય ન બાધ્યતે ॥ ૬।

યથાત્મનસ્તનુદ્વારા સ્યાતામિહ ગમાગમૌ ।
તદ્વન્મન્ત્રતનુદ્વારા શિવસ્યેષ્ટૌ ગમાગમૌ ॥ ૬।

અચિન્ત્યશક્તિયુક્તત્વાદ્વ્યાપકોઽવ્યાપકશ્ચ સઃ ।
સતનુસ્તનુહીનો વા સર્વકૃત્સર્વગઃ શિવઃ ॥ ૬।

એવં બિન્દુગતં ત્વીશં હસ્તપુષ્પગતં સ્મરેત્ ।
તચ્ચ પ્રાણપથા કાર્યં નાડ્યા જ્યોતિઃ સ્વરૂપયા ॥ ૬।

તસ્માદાદાય લિઙ્ગસ્થં સ્થાપિન્યા વિન્યસેત્તનૌ ।
યેન સામર્થ્યતઃ શમ્ભોઃ સ્વસ્ય સ્વસ્વામિતા ભવેત્ ॥ ૬।

તચ્છક્તિપ્રકટીભાવઃ સન્નિધાનં સ્વમુદ્રયા ।
સન્નિધેરપરિત્યાગે યોઽર્ચાકાલાવસાનકઃ ॥ ૬।

સન્નિરોધો નિરોધિન્યા વિભોરપિ વિભાવ્યતે ।
લોકે સુખાત્મકં વસ્તુ ગોપનીયં યથા તથા ॥ ૬।

તસ્યાવકુણ્ઠનં કાર્યમવકુણ્ઠનમુદ્રયા ।
યથાનલતરણ્યાદ્યાઃ સમર્થાઃ સ્વસ્વદીપ્તિભિઃ ॥ ૬।

તદ્વદઙ્ગૈઃ સ્વભાવોત્થૈરધૃષ્યોઽખિલકૃચ્છિવઃ ।
અસ્તિત્વં હૃદયં તસ્ય શિરશ્ચોર્ધ્વં શિખાસ્થિતિઃ ॥ ૬।

શિખા સ્વતન્ત્રતા તસ્ય કવચં ગોપ્તૃતા ભવેત્ ।
નિરસ્યતિ યયા શક્ત્યા ભવમસ્ત્રં તદસ્ય હિ ॥ ૬।

નેત્રં સર્વજ્ઞતાશક્તિઃ સમસ્તાર્થપ્રકાશિકા ।
એવં ષાઙ્ગુણ્યમત્રોક્તં જગત્કર્તુઃ શિવસ્ય તુ ॥ ૬।

એતાનિ હૃદયાદીનિ ષડઙ્ગાનિ સ્વમન્ત્રતઃ ।
હૃચ્છિરશ્ચૂલિકાગાત્રનેત્રહસ્તેષુ વિન્યસેત્ ॥ ૬।

અઙ્ગાઙ્ગિનોરભિન્નત્વપ્રતિપત્તિર્વિભિન્નયોઃ ।
અમૃતીકરણં પ્રોક્તં પ્રભોરમૃતમુદ્રયા ॥ ૬।

પ્રરોચનં ભવેત્તસ્ય રુચિરાઙ્ગપ્રવર્ધનમ્ ।
તન્મહામુદ્રયા કુર્યાન્મોદનદ્રાવણાર્થયા ॥ ૬।

ષડધ્વવિગ્રહં દેવં સમ્મુખં શક્તિસંયુતમ્ ।
પરમાનન્દસન્દોહધવલીકૃતદિઙ્મુખમ્ ॥ ૬।

ધ્યાત્વા પાદ્યં પદે દદ્યાન્મુખેષ્વાચમનં તતઃ ।
અર્ઘ્યં મૂર્ધસુ દાતવ્યં દૂર્વાપુષ્પાક્ષતં તથા ॥ ૬।

નત્યન્તેન હૃદા પાદ્યમાચામં સ્યાત્ સ્વધાન્તતઃ ।
સ્વાહાન્તેન હૃદા ચાર્ઘ્યં દૂર્વાદ્યં વૌષડન્તતઃ ॥ ૬।

કૃત્વૈવં દશસંસ્કારાનુપચારૈશ્ચ પૂજયેત્ ।
પૂજોપચારૈર્વિભવાનુસારૈઃ
સ્નાનાદિભિઃ સ્વલ્પતરૈર્મહદ્ભિઃ ।
વિધીયતે નિત્યવિધૌ સમસ્તૈઃ
સ્રગા?દિભિઃ કામ્યવિધાવવશ્યમ્ ॥ ૬।

સ્નાનં વસ્ત્રવિલેપનઞ્ચ કુસુમં ધૂપોઽથ દીપો હવિ-
સ્તામ્બૂલં મુખવાસગન્ધસહિતં ગીતં ચ નૃત્તં મહત્ ।
હોમો ભૂતબલિપ્રદાનસહિતો નિત્યોત્સવો વા બલિઃ
સઙ્ગીતઞ્ચ સમસ્તમેતદુદિતં શમ્ભોર્વિભૂતૌ સતિ ॥ ૬।

ગન્ધં પુષ્પઞ્ચ ધૂપઞ્ચ દીપં નૈવેદ્યમેવ ચ ।
પઞ્ચોપચારા એતે સ્યુર્દીપાન્તં વાઽપિ સમ્મતમ્ ॥ ૬।

સ્નાનયોગ્યાઃ સ્નાપની?યાશ્ચિત્રાદ્યાસ્તદ્વિવર્જિતાઃ ।
કૃપાણદર્પણાદૌ? વા મણૌ વા પ્રતિબિમ્બિતે ॥ ૬।

દીપાન્તમર્ચનં પ્રોક્તં નૈવેદ્યાન્તં તુ પૂજનમ્ ।
બલ્યન્તં શાન્તિકં પ્રોક્તં પૂજા હિ ત્રિવિધોચ્યતે ॥ ૬।

સાયં પ્રાતત્?તથાભ્યર્ચ્ય મધ્યાહ્ને તુ નિવેદનમ્ ।
પ્રસ્થદ્વયં તુ તત્કાલે પાવયિત્વા નિવેદયેત્ ॥ ૬।

એકો દીપો દ્વિકાલેઽપિ રાત્રૌ દીપદ્વયં ત્વિહ ।
એવમુક્તપ્રકારેણ અધમાધમમાચરેત્ ॥ ૬।

પ્રાતઃ કાલે ચ મધ્યાહ્ને દ્વિઃપ્રસ્થં તણ્ડુલં હવિઃ ।
સાયં પ્રાતઃ સમભ્યર્ચ્ય દીપાશ્ચત્વાર એવ હિ ॥ ૬।

પ્રસ્થદ્વયં ત્રિકાલે તુ પ્રત્યેકમથ નિર્દિશેત્ ।
દીપાશ્ચત્વાર એવ સ્યુઃ સાયે તુ દ્વિગુણાસ્તતઃ ॥ ૬।

અધમત્રિતયે ધીમાન્ વાદ્યધ્વનિસમન્વિતમ્ ।
મધ્યમસ્યાધમઞ્ચૈવ મધ્યાહ્ને ચાઢકં હવિઃ ॥ ૬।

પ્રાતઃ સાયે ચ દ્વિઃપ્રસ્થં દીપૈર્દ્વાદશભિર્યુતમ્ ।
ત્રિકાલં પુષ્પ લઙ્ગેન બલિદાનં નયેદ્ દ્વિજઃ ॥ ૬।

મધ્યમાન્મધ્યમં ચૈવ ત્રિકાલે ચાઢકં હવિઃ ।
અર્ધયામે તદર્ધં ચ ચતુર્વિંશતિદીપકમ્ ॥ ૬।

ત્રિકાલં બલિસંયુક્તં પુષ્પેણાર્ઘ્યં બલિક્રમાત્ ।
વાદ્યધ્વનિસમાયુક્તં શઙ્ખકાહલસંયુતમ્ ॥ ૬।

મધ્યાહ્ને નિત્યહોમં ચ શિવમન્ત્રેણ સંયુતમ્ ।
મધ્યમસ્યોત્તમે ચૈવ ત્રિકાલેષ્વાઢકદ્વયમ્ ॥ ૬।

આઢકઞ્ચાર્ધયામે તુ દીપસપ્તતિસંયુતમ્ ।
ત્રિકાલં બલિદાનં સ્યાત્ત્રિકાલં હોમમાચરેત્ ॥ ૬।

સર્વવાદ્યસમાયુક્તં ષટ્કાલે ચ સુધોષયેત્ ।
ષડ્વિધં યત્ર કુર્વીત કાલસંખ્યા ન વિદ્યતે ॥ ૬।

ઉત્તમસ્યાધમં યત્ર દ્રોણેનૈવ ત્રિસન્ધિષુ ।
દ્રોણાર્ધમર્ઘયામે તુ દીપાસ્ત્વષ્ટશતં ભવેત્ ॥ ૬।

ત્રિકાલં બલિદાનં સ્યાત્ ત્રિકાલં હોમમાચરેત્ ।
વાદ્યકાનાં ચતુર્વિંશત્સર્વવાદ્યસમન્વિતમ્ ॥ ૬।

ગણિકાસ્તુ ચતુસ્ત્રિંશત્ ચતુર્વિંશતિ વા દશ ।
રૂપાયૌવનસમ્પન્નારિત્રકાલં નૃત્તમાચરેત્ ॥ ૬।

પઞ્ચાચાર્યસમાયુક્તં કાલં યામસમન્વિતમ્ ।
ઉત્તમં મધ્યમં યત્ર ત્રિકાલેષુ ચતુર્હવિઃ ॥ ૬।

પાયસાદીનિ વિધિના પ્રત્યેકં દ્રોણતણ્ડુલૈઃ ।
દ્રોણં શુદ્વોદનં કુર્યાત્ પાચયિત્વા પૃથક્ પૃથક્ ॥ ૬।

દ્રોણં તુ ચાર્ધયામે તુ દીપાશ્ચૈવ શતદ્વયમ્ ।
ત્રિકાલં બલિહોમં ચ શીતારિદીપમુચ્યતે ॥ ૬।

વાદ્યકાનાં ચતુસ્ત્રિંશત્ પઞ્ચાશદ્ગણિકાન્વિતમ્ ।
કાલં યામદ્વયં પ્રોક્તં નૃત્તં કુર્યાત્ત્રિસન્ધિષુ ॥ ૬।

ઉત્તમોત્તમમુદ્દિશ્ય હવિષ્યક્રમમુચ્યતે ।
પાયસ્યા?દીનિપિક્વાનિ પઞ્ચદ્રોણેન વૈ પૃથક્ ॥ ૬।

તદર્ધમર્ધરાત્રેસ્તુ? દીપાઃ પઞ્ચશતં ભવેત્ ।
ત્રિકાલં બલિહોમં ચ પઞ્ચાશદ્વાદ્યસંયુતમ્ ॥ ૬।

ષોડશદ્વિશતૈશ્ચૈવ ગણિકાભિઃ સમન્વિતમ્ ।
નૃતં કુર્યાત્ત્રિસન્ધ્યાયાં કાલો યામયુતો ભવેત્ ॥ ૬।

પઞ્ચવર્ણહવીષ્યત્ર પાયાસાદીનિ ચ ક્રમાત્ ।
દ્રોણતણ્ડુલસિદ્ધાનિ તદર્ધેન તદર્ધતઃ ॥ ૬।

એષામેકદ્વયં વાઽપિ ત્રયં વા સર્વમેવ વા ।
હર્વિદદ્યાદ્વિશેષેણ એકકાલેઽથવા પુનઃ ॥ ૬।

શુદ્ધાન્નં દ્વિગુણં પ્રોક્તમેતત્સામાન્યમીરિતમ્ ।
એવં નવવિધે પ્રોક્તં પ્રત્યેકં તુ વિધીયતે ॥ ૬।

સ્નાતોદભાણ્ડંસંપૂજ્ય સ્નાનામ્ભોગન્ધવાસિતમ્ ।
સંહિતામન્ત્રસં?જતં સપુષ્પં ધૂપિતં શુભમ્ ॥ ૬।

તૈલેન હસ્તયન્ત્રાદ્યૈઃ સાધિતેન નવેન ચ ।
પક્વેન? વાસિતેનાઽથ શુદ્ધગવ્યેન સર્પિષા ॥ ૬।

સપીઠં લિઙ્ગમભ્યજ્ય ધૂપયેત્તદનન્તરમ્ ।
શુભેન શાલિપિષ્ટેન હરિદ્રાસંયુતેન ચ ॥ ૬।

ઉદ્વર્ત્ય માષચૂર્ણેન નિમજ્જન?મથાચરેત્ ॥
સુગન્ધામલકાદ્યૈસ્તુ સ્નાનં તત્ર વિધીયતે ॥ ૬।

વર્ણભૂતશરાવૈસ્તુ વજ્રાદ્યૈર્ગોમયોદ્ભવૈઃ ।
પૌષ્ટિકૈર્વા સુરચિતૈ રાજિકાલવણેન તુ ॥ ૬।

કોષ્ણામ્બુભિર્ગન્ધતોયૈઃ કષાયૈરભિષેચયેત્ ।
પયોદધિઘૃતક્ષૌદ્રશર્કરાદ્યૈઃ સ્વશક્તિતઃ ॥ ૬।

કુડુપાદ્યાઢકાન્તૈશ્ચ કુડુપાદ્વર્ધિતૈરપિ ।
ખણ્ડાભાવાદિક્ષુસારો મધ્વભાવે ઘૃતં ભવેત્ ॥ ૬।

જલધૂપાન્તરૈઃ કાર્યોઽભિષેકો વિભવે સતિ ।
નાલિકેરફલામ્ભોભિરન્યૈર્વા રસવદ્રસૈઃ ॥ ૬।

પુષ્પાદ્યૈર્હેમતોયૈશ્ચ રત્નોદૈર્ગન્ધતોયકૈઃ ।
અભિષેકં તતઃ કુર્યાન્ન કુર્યાચ્છૂન્યમસ્તકમ્ ॥ ૬।

તર્જન્યઙ્ગુષ્ઠયોગેન પુષ્પાણ્યાદાય હેતિના ।
તેન મૂર્ધ્નિગતં પુષ્પં ત્યક્ત્વાઽન્યત્ તત્ર યોજયેત્ ॥ ૬।

અષ્ટપુષ્પં ત્રિગન્ધં ચ સપ્તવારિ નિયોજયેત્ ।
આવાહનાર્ઘ્યપાદ્યેષુ સ્નાને ધૂપવિલેપને ॥ ૬।

નૈવેદ્યે ચ વિસર્ગે ચ પુષ્પમષ્ટસુ યોજયેત્ ।
અર્ઘ્યે વિલેપને સ્નાને ત્રિષુ ગન્ધં પ્રકલ્પયેત્ ॥ ૬।

પુષ્પદાનાર્ઘ્યપાદ્યેષુ સ્નાને ચાચમનં તથા ।
ક્ષાલને પ્રોક્ષણે ચૈવ વારિ સપ્તસુ યોજયેત્ ॥ ૬।

ધૂપં સર્વત્ર દાતવ્યં શેષં જ્ઞાત્વા પ્રયોજયેત્ ।
દ્વારપૂજાવસાને તુ સ્નાનાન્તે ચ નિવેદ્યકે ॥ ૬।

સન્ધ્યાવસાને નિક્ષિપ્ય પ્રચ્છન્નપટમુત્તમમ્ ।
સ્થાપિતૈઃ કલશૈઃ પશ્ચાદભિષેકં સમાચરેત્ ॥ ૬।

વામહસ્તતલે કૃત્વા ગડડુકં લિઙ્ગમસ્તકાત્ ।
કુસુમં પૂર્વવિન્યસ્તં તદસ્ત્રેણાપનીય ચ ॥ ૬।

ધૌતપાણિઃ સમન્ત્રેણ શઙ્ખમુદ્રાપરિપ્લુતૈઃ ।
જલૈરનુચ્ચલદ્ભિશ્ચ સ્નાપયેદીશમસ્તકે ॥ ૬।

નોપરિ ભ્રામયેદ્ધસ્તં ન મુદ્રાં બન્ધયેદધઃ ।
અદ્ભિરુચ્ચલિતાભિસ્તુ તદ્દ્રવ્યાણિ ન સેવયેત્ ॥ ૬।

જયશબ્દસમોપેતં શિવકુમ્ભઞ્ચ વર્ધનીમ્ ।
ઉદ્ધૃત્ય નીત્વા દેવાગ્ને યન્ત્રિકોપરિ વિન્યસેત્ ॥ ૬।

દત્વા ઘટસ્થદેવાય દેવ્યૈ પાદ્યાદિકં ત્રયમ્ ।
ગન્ધં પુષ્પં ચ ધૂપં ચ દીપમર્ઘ્યં વિધાય ચ ॥ ૬।

અપનીય પિધાનં તદ્દક્ષહસ્તેન દેશિકઃ ।
કૂર્વં સપુષ્પં તોયાભ્યાં શિવમન્ત્રમનુસ્મરન્ ॥ ૬।

સંગૃહ્ય તત્ત્વચિત્તસ્તુ લિઙ્ગમૂર્ધ્નિ મનું ન્યસેત્ ।
દેવેશીમપિ તદ્વામે દેવસ્ય વિનિવેશયેત્ ॥ ૬।

શિવમન્ત્રં સ્મરન્ કુમ્ભતોયેન સ્નાપયેચ્છિવમ્ ।
પિણ્ડિકારૂપિણીં દેવીં સ્નાપયેત્તદનન્તરમ્ ॥ ૬।

સુગન્ધામલકાદ્યૈસ્તુ સ્નાનં તત્ર વિધીયતે ।
ગન્ધામ્બુનાઽભિષેકં તુ કૃત્વા લિઙ્ગં સપીઠકમ્ ॥ ૬।

વક્ત્રેષ્વાચમનં દત્વા માર્જયેચ્છુદ્ધવાસસા ।
ગન્ધદ્રવ્યૈઃ સમાલિપ્ય શિવલિઙ્ગં સવેદિકમ્ ॥ ૬।

વસ્ત્રૈર્નાનાવિધૈર્દ્રવ્યૈર્દેવમાચ્છાદ્ય નિર્મલૈઃ ।
દત્વાષ્ટપુષ્પં દેવાય દદ્યાન્મન્ત્રહવિસ્તતઃ ॥ ૬।

મુદ્ગાન્નં વાઽથ શુદ્ધાન્નમુપદંશાદિસંયુતમ્ ।
શુદ્ધાભિઃ પુષ્પમાલાભિઃ પત્રચ્છેદૈરથાર્ચયેત્ ॥ ૬।

હેમપટ્ટૈશ્ચ મકુટૈઃ પર્ણૈર્હેમવિનિર્મિતૈઃ ।
હેમદૂર્વાઙ્કુરૈર્હેમલક્ષ્મીપુષ્પૈરનેકશઃ ॥ ૬।

ભૂષયેચ્ચન્દ્રખણ્ડેન હેમપુષ્પૈરનેકશઃ ।
ત્રિસરેણોત્તરીયેણ કટિસૂત્રેણ સાધકઃ ॥ ૬।

હૈમેન કૃત્તિવાસેન હૈમક?ત્રેણ ચૈવ હિ ।
અન્યૈર્મકુટપુષ્પાદ્યૈર્ગોલકૈર્હેમનિર્મિતૈઃ ॥ ૬।

ભૂષયેચ્ચ યથાન્યાયં રત્નૈર્નાનાવિધૈરપિ ।
માણિક્યમર્કવારે સ્યાચ્ચન્દ્રવારે તુ મૌક્તિકમ્ ॥ ૬।

કુજવારે પ્રવાલં સ્યાદ્ બુધે મરકતં ભવેત્ ।
ગુરૌ તુ પુષ્પરાગં સ્યાચ્છુકે વજ્રમિતિ સ્મૃતમ્ ॥ ૬।૪૩૨ ॥]
ઇન્દ્રનીલં ચ સૌરે સ્યાત્સર્વાણ્યેતાનિ યાનિ ચ ।
સર્વવારેષુ યોગ્યાનિ ભૂષણાનાં વિધિર્મતઃ ॥ ૬।

દત્વાઽજાતેન પાદ્યં તુ પાદયોસ્તન્મુખેષુ ચ ।
આચામાન્તે ચ મૂર્ધાદૌ શિરસ્યર્ઘ્યં પ્રદાપયેત્ ॥ ૬।

પઞ્ચગવ્યાભિષેકાદૌ મહાઘણ્ટારવાન્વિતમ્ ।
ઉપસ્નાનસમાયુક્તં ધૂપં વા વિનિવેદયેત્ ॥ ૬।

અવશ્યમાવૃતાન્તે સ્યાદુપસ્નાનં સધૂપકમ્ ।
ગાપયેન્મન્ત્રગાનં વા વીણાનાદમથાપિ વા ॥ ૬।

વેદાધ્યયનમન્યચ્ચ શાસ્ત્રપાઠાદિકઞ્ચ યત્ ।
તદૂર્ધ્વં ગૌડભાષાદ્યૈર્ગાનં ધૂપાન્તમાચરેત્ ॥ ૬।

ઊર્ધ્વં દ્રાવિડભાષાઙ્ગં ગાનં નૃત્તયુતં તુ વા ।
સંસ્કૃતાદનપભ્રંશં નાનાસ્વરસમન્વિતમ્ ॥ ૬।

યદષ્ટાદશભાષોત્થં ગાનં વા પરિકલ્પયેત્ ।
નાનાદેશપ્રસૂતં ચ નર્તનં પરિકલ્પ્ય ચ ॥ ૬।

પુષ્પપ્રતિસરાદ્યૈશ્ચ સમન્તાલ્લમ્બયેદધઃ ।
નિર્ધૂમજ્વલદઙ્ગારપૂર્ણપાત્રોદરે ભૃશમ્ ॥ ૬।

દહ્યમાનેન ધૂપેન ધૂપયેત્તદનન્તરમ્ ।
સુરૂપાં ધીરનિર્ઘોષાં ઘણ્ટાં વામેન પાણિના ॥ ૬।

વાદયન્ સર્વદા ધૂપમુત્ક્ષિપેદસ્ત્રચોદિતમ્ ।
કપિલાઘૃતસંપૂર્ણૈઃ કર્પૂરાગરુવર્તિભિઃ ॥ ૬।

અનિર્વાણપ્રદીપૈશ્ચ ચક્રતોરણદીપકૈઃ ।
ત્રિશૂલદીપિકાભિશ્ચ દીપમાલાભિરેવ ચ ॥ ૬।

અન્યૈર્નાનાવિધૈર્દીપૈર્જ્વાલયેત્તુ સમન્તતઃ ।
ગોદાનં તિલદાનં ચ સ્વર્ણદાનં તથૈવ ચ ॥ ૬।

ગવાં તૃણાદિદાનં ચ કુર્યાલ્લોકોપચારતઃ ।
પ્રભૂતૈઃ સ્નેહસમ્પૂર્ણૈર્જ્વલદ્ભિર્દીપકૈઃ સ્થિરૈઃ ॥ ૬।

કુર્યાદારાત્રિકં પશ્ચાત્સદ્વર્ત્યા પ્રતિબોધિતૈઃ ।
યથાઙ્ગં ભમસ્નાઽઽલભ્ય તિલકૈર્વા ત્રિપુણ્ડ્રકૈઃ ॥ ૬।

ધૂપૈ દીપેઽથ નૈવેદ્યં બલાવભ્યન્તરેઽપિ ચ ।
સકૃદાવમનં દત્વા કર્તવ્યં કર્મ ચોત્તરમ્ ॥ ૬।

પ્રણમ્યાધ્યેષ્ય લબ્ધાજ્ઞો બહિરાવરણં યજેત્ ।
ઈશાનં કર્ણિકાયાં તુ પૂજયેત્?કુસુમાદિભિઃ ॥ ૬।

પુરુષં પૂર્વપત્રે તુ અઘોરં દક્ષિણે યજેત્ ।
વામમુત્તરપત્રે તુ સદ્યં પશ્ચિમપત્રતઃ ॥ ૬।

વિન્યસેત્પઞ્ચપત્રાણિ પઞ્ચવક્ત્રયુતાનિ ચ ।
બાહુભિર્દશભિશ્ચૈવ શશાઙ્કમકુટૈઃ સહ ॥ ૬।

ધ્યાતવ્યાનિ સ્વરૂપાણિ વરાયુધધરાણિ ચ ।
અગ્નીશરક્ષોવાયવ્યચતુર્દિક્ષુ ગતં યજેત્ ॥ ૬।

વૃચ્છિરશ્ચૂલિકાવર્મ નેત્રમસ્ત્રં યથાક્રમમ્ ।
હૃદયં ચન્દ્રવર્ણાભં શિરો ગોરોચનપ્રભમ્ ॥ ૬।

તટિજ્જ્વલનસંકાશાં શિખાં સમ્યગ્વિચિન્તયેત્ ।
આધૂમ્રં કવચં ન્યસ્યેદસ્ત્રં કપિલવર્ણકમ્ ॥ ૬।

જ્યોતીરૂપપ્રકાશં ચ નેત્રં મધ્યગતં સ્મરેત્ ।
પઞ્ચવક્ત્રયુતાઃ સર્વે દશબાહ્વિન્દુભૂષિતાઃ ॥ ૬।

નાનાભરણસંયુક્તાઃ નાનાસ્રગ્ગન્ધભૂષિતાઃ ।
દ્વિરષ્ટવત્સરાકારાઃ સુરૂપાઃ સ્થિરયૌવનાઃ ॥ ૬।

પ્રસન્નવદનાઃ સૌમ્યાસ્ત્રિણેત્રાઃ સ્વસ્તિકાસનાઃ ।
મૂર્ધાદિભ્યો હૃદાદિભ્યસ્ત્વાનેતવ્યાઃ પ્રભોરિમે ॥ ૬।

ઈશાનં નેત્રમૈશાન્યામથવા સાધકો યજેત્ ।
ગર્ભાવરણમેવં તુ પૂજયેદભિતો હરમ્ ॥ ૬।

સ્થાનેઽસ્મિન્નથવા પૂજ્યા વામાદ્યાઃ શક્તયો નવ ।
અઙ્કારૂઢા પ્રભોઃ પૂજ્યા આદિશક્તિર્મનોન્મની ॥ ૬।

આવાહનાદિનૈતાનિ સ્વમન્ત્રૈઃ ક્રમશોઽર્ચયેત્ ।
નાવકુણ્ઠનમેતેષામમૃતીકરણં વિના ॥ ૬।

સંસ્કારાષ્ટકમેવૈતત્પ્રત્યેકં વિહિતં બુધૈઃ ।
સ્નપનં દીપકૢપ્તિશ્ચ ન પૃથક્ ચાઙ્ગભાવતઃ ॥ ૬।

વિદ્યેશ્વરા દ્વિતીયે તુ અનન્તાદ્યા યથાક્રમમ્ ।
અનન્તેશશ્ચ સૂક્ષ્મશ્ચ શિવોત્તમૈકનેત્રકૌ ॥ ૬।

એકરુદ્રસ્ત્રિમૂર્તિશ્ચ શ્રીકણ્ઠશ્ચ શિખણ્ડિકઃ ।
એતે દેવાશ્ચતુર્વક્ત્રા હરવદ્દશબાહવઃ ॥ ૬।

ખણ્ડેન્દુમૌલયઃ સૌમ્યાઃ પદ્મસ્થા વિવિધાયુધાઃ ।
ખડ્ગખેટધનુર્બાણકમણ્ડલ્વક્ષસૂત્રિણઃ ॥ ૬।

વરાભયકરોપેતાઃ શૂલપઙ્કજપાણયઃ ।
યુગાન્તાદિત્યસંકાશાઃ સંસૃષ્ટૌ શિવચોદિતાઃ ॥ ૬।

અનન્તઃ પૂર્વતઃ પૂજ્યઃ સૂક્ષ્મં દક્ષિણતો યજેત્ ।
શિવોત્તમં તુ વારુણ્યામેકનેત્રં તથોત્તરે ॥ ૬।

એકરુદ્રં તથૈશાન્યાં ત્રિમૂર્તિં ચાગ્નિગોચરે ।
શ્રીકણ્ઠાં ચૈવ નૈરૃત્યાં વાયવ્યાં તુ શિખણ્ડિનમ્ ॥ ૬।

ગણેશ્વરાસ્તૃતીયે તુ કુબેરાશાદિતઃ ક્રમાત્ ।
સિંહારૂઢામ્બિકા ત્ર્યક્ષા પીતાભા દર્પણોદ્વહા ॥ ૬।

ઐશાન્યાં સંસ્થિતશ્ચણ્ડઃ શુદ્ધવૈડૂર્યસપ્રભઃ ।
વૈયાઘ્રવસનસ્ત્ર્યક્ષઃ શૂલદણ્ડકુઠારભૃત્ ॥ ૬।

વરાભયકરશ્ચણ્ડઃ ચન્દ્રખણ્ડાહિભૂષિતઃ ।
નન્દિનં પૂર્વદિગ્ભાગે પદ્મરાગસમપ્રભમ્ ॥ ૬।

ત્રિણેત્રં શૂલહસ્તં ચ સૌમ્યં નાગોપવીતિનમ્ ।
હરિતાભં મહાકાલં શૂલહસ્તં ત્રિલોચનમ્ ॥ ૬।

નાગોપવીતિનં રૌદ્રમાગ્નેયયાં દિશિ પૂજયેત્ ।
ગણેશો વામનાકારો ગજવક્ત્રઃ સ્વદન્તભૃત્ ॥ ૬।

મૌલિકુમ્ભઃ શૂર્પકર્ણઃ ત્રિતાલકરપલ્લવઃ ।
સલઙ્ડુકકુઠારાક્ષમાલાહસ્તસ્ત્રિલોચનઃ ॥ ૬।

બિસિનીપત્રસંકાશઃ પૂજ્યો વૈ યમદિક્સ્થિતઃ ।
વૃષો વૃષાકૃતિસ્ત્ર્યક્ષઃ કુન્દેન્દુતુહિનદ્યુતિઃ ॥ ૬।

આધારભૂતો ધર્માત્મા પૂજ્યો નિરૃતિગોચરઃ ।
નિર્માંસવિગ્રહો ભૃઙ્ગી શ્વેતો વારુણદિગ્ગતઃ ॥ ૬।

ષડ્વક્ત્રો બાલવેષશ્ચ દ્વાદશાક્ષસ્તથા ભુજઃ ।
શક્તિખડ્ગપતાકાબ્જપ્રાસકુક્કુટદણ્ડભૃત્ ॥ ૬।

વરાભયધનુર્બાણમહાપરશુમાનપિ ।
ચતુર્ભુજો દ્વિબાહુર્વા ભવત્યેકાનનઃ શ્રિયૈ ॥ ૬।

શક્તિકુક્કુટહસ્તસ્તુ વરાભયસમન્વિતઃ ।
વાયવ્યાં વિદ્રુમાભાસઃ પૂજનીયઃ ફલાર્થિભિઃ ॥ ૬।

અથવાઽન્યપ્રકારેણ પૂજનીયા ગણેશ્વરાઃ ।
દેવી ચૈવ તુ ચણ્ડેશો મહાકાલો વૃષસ્તથા ॥ ૬।

નન્દીશશ્ચ ગણાધ્યક્ષો ભૃઙ્ગી ચ સ્કન્દ એવ ચ ।
ધ્યાયેદેતાનનુદ્વિગ્નઃ પદ્મરાગસમપ્રભાન્ ॥ ૬।

લોકપાલાંશ્ચતુર્થે તુ ક્રમશઃ સ્વસ્વદિગ્ગતાન્ ।
દ્વિરદેન્દ્રસમારૂઢં પીતવર્ણં તુ વજ્રિણમ્ ॥ ૬।

સહસ્રાક્ષં યજેદિન્દ્રં પૂર્વભાગે વ્યવસ્થિતમ્ ।
જ્વાલામાલાવૃતં શક્તિધરમગ્નિમજાસનમ્ ॥ ૬।

મહિષસ્થં યમં કૃષ્ણં દક્ષિણે દણ્ડપાણિનમ્ ।
નૈરૃત્યાં નિરૃતિં નીલં ગદાહસ્તં નરાસનમ્ ॥ ૬।

વારુણે વરુણં શ્વેતં ઝષસ્થં પાશહસ્તકમ્ ।
શબલં ધ્વજહસ્તઞ્ચ મૃગસ્થમનિલેઽનિલમ્ ॥ ૬।

ખડ્ગહસ્તં નિધાનસ્થં કુબેરં પીતમુત્તરે ।
કપિલં શૂલહસ્તં ચ વૃષારૂઢં ત્રિલોચનમ્ ॥ ૬।

પ્રસન્નવદનં હૃષ્ટમીશાનં શાઙ્કરે યજેત્ ।
વિષ્ણું ત્વધોગતં કૃષ્ણં તાર્ક્ષ્યસ્થં ચક્રપાણિનમ્ ॥ ૬।

બ્રહ્માણમરુણાભં ચ હંસસ્થં પદ્મહસ્તકમ્ ।
ઊર્ધ્વગં સંયજેત્ પ્રાજ્ઞઃ સ્વસ્વનામાદિકાક્ષરૈઃ ॥ ૬।

પઞ્ચમે ત્વસ્ત્રસંઘાતં પૂજનીયં યથોદિતમ્ ।
પૂર્વભાગે યજેદ્વજ્રં પીતવર્ણં ષડશ્રકમ્ ॥ ૬।

અગ્નૌ શક્તિં સુરક્તાભાં કૃષ્ણં દણ્ડં તુ દક્ષિણે ।
નિરૃતૌ નીલખડ્ગં તુ શ્વેતં પાશં તુ વારુણે ॥ ૬।

ચિત્રધ્વજં તુ વાયવ્યાં હેમાભામુત્તરે ગદામ્ ।
ઐશાન્યાં જ્વલિતં શૂલં ચક્રમર્કસમપ્રભમ્ ॥ ૬।

અધઃ સ્થં સંયજેદબ્જં શ્વેતમૂર્ધ્વે વિચક્ષણઃ ।
પઞ્ચાવરણપૂજૈવં સમાસાત્પરિકીર્તિતા ॥ ૬।

એકાવરણપૂજા સ્યાદઙ્ગૈર્બ્રહ્મભિરેવ ચ ।
અથવા કેવલૈરઙ્ગૈઃ કેવલૈર્બ્રહ્મભિસ્તુ વા ॥ ૬।

બ્રહ્માઙ્ગૈર્લોકપૈરસ્ત્રૈર્ભવેદાવરણત્રયમ્ ।
હેતિભિઃ સહિતાન્ લોકપાલાનભ્યર્ચયેત્તુ વા ॥ ૬।

અથ બ્રહ્માઙ્ગવિદ્યેશમૂર્ત્યૈકાદશરુદ્રકાન્ ।
યજેદ્ ગદાદિભિશ્ચૈવમન્તરાવરણક્રમાત્ ॥ ૬।

બાહ્યાવરણપૂજા ચ પરિવારવિધૌ વિદુઃ ।
એવમાવરણં પૂજ્ય દદ્યાન્નૈવેદ્યમુત્તમમ્ ॥ ૬।

પઞ્ચવક્ત્રેષુ નૈવેદ્યમૂર્ધ્વવક્ત્રેઽથવા પુનઃ ।
અઙ્ગાનામપિ સર્વેષાં પૃથઙ્નૈવેદ્યમર્ધતઃ ॥ ૬।

ચરુપાકઃ પ્રકર્તવ્યઃ પૃથક્પાત્રેષુ સંભવે ।
પૂતેષ્વિતરથૈકસ્મિન્ હવિષ્યં મન્ત્રસંસ્કૃતમ્ ॥ ૬।

બાહ્યાવરણદેવાનાં દ્વારાધ્યક્ષપુરઃ સરમ્ ।
યજનં ગન્ધપુષ્પાદ્યૈઃ પ્રત્યેકં પ્રવિધીયતે ॥ ૬।

ભૂતાદિભ્યો બલિં દદ્યાદથ મન્ત્રનિવેદ્યકે ।
તદન્તે નિત્યહોમો વા પ્રવિશ્યાભ્યન્તરં પુનઃ ॥ ૬।

તૃપ્તાવાચમનં દદ્યાદ્ધસ્તોદ્વર્તનપૂર્વકમ્ ।
મુખવાસઞ્ચ તામ્બૂલં દેવયોગ્યં પ્રદાપયેત્ ॥ ૬।

શ્રીમત્પઞ્ચમહાશબ્દદર્પણચ્છત્રચામરૈઃ ।
ગેયનૃત્તજપસ્તોત્રૈસ્તદા તમભિનન્દયેત્ ॥ ૬।

હૃષ્ટં દેવ્યા સહાસીનં સદેશં શક્તિવિગ્રહમ્ ।
ધ્યાત્વા તચ્છિરસિ ન્યસ્યેત્ પવિત્રં કર્મપૂરકમ્ ॥ ૬।

પ્રત્યહં વાઙ્મનઃકાયવ્યાપારજનિતાદલમ્ ।
પતનાત્ત્રાયતે યસ્માત્તસ્માદેવ પવિત્રકમ્ ॥ ૬।

પ્રકૃતૌ પરમીભાવં સંપૂર્ત્યર્થમનન્તરમ્ ।
પરમાન્તિકમુચ્ચાર્ય પ્રાસાદં પૂર્વવન્ન્યસેત્ ॥ ૬।

પ્રરોચનં તુ કર્તવ્યં મુદ્રયા પ્રાગુપાત્તયા ।
પ્રાર્થયિત્વા જપં કુર્યાદક્ષસૂત્રેણ બુદ્ધિમાન્ ॥ ૬।

અક્ષાણામક્ષકલ્પાનાં સંયમો યત્પ્રસૂયતે ।
દૃષ્ટાદૃષ્ટફલાવાપ્તેરક્ષસૂત્રં તદુચ્યતે ॥ ૬।

અષ્ટોત્તરશતેનાઽથ તદર્ધેન તદર્ધતઃ ।
જપમાલા પ્રકર્તવ્યા સંસ્કૃતા શર્વશમ્બરૈઃ ॥ ૬।

મધ્યમાનામિકાઙ્ગુષ્ઠકર્ષણાત્ સિદ્ધિરુત્તમા ।
અઙ્ગુષ્ઠતર્જનીયોગાન્મધ્યમા સિદ્ધિરિષ્યતે ॥ ૬।

કનિષ્ઠાઙ્ગુષ્ઠસંયોગાત્ સિદ્ધિરુક્તા કનીયસી ।
મૂલાદ્દશાંશો બ્રહ્માઙ્ગજપઃ કાર્યોઽત્ર ધીમતા ॥ ૬।

ન વિલમ્બિતમસ્પષ્ટં ન ચાસ્વીકૃતમદ્રુતમ્ ।
અસંખ્યાતં મનોભ્રાન્ત્યા જપં કુર્યાદ્વિચક્ષણઃ ॥ ૬।

નિત્યાદિકર્મભેદોક્તં જપં કૃત્વા નિવેદયેત્ ।
સાધકઃ સાધ્યસિધ્યર્થં વિરામાયેતરો જનઃ ॥ ૬।

ચુલુકોદત્રયેણૈવ કુશપુષ્પાદિભિઃ સહ ।
ઓં ગુહ્યાતિગુહ્યગોપ્તા ત્વં ગૃહાણાસ્મત્કૃતં જપમ્ ॥ ૬।

સિદ્ધિર્ભવતુ મે યેન ત્વત્પ્રસાદાત્ત્વયિ સ્થિતે ।
યત્કિઞ્ચિત્કર્મ હે દેવ સદા સુકૃતદુષ્કૃતમ્ ॥ ૬।

તન્મે શિવપદસ્થસ્ય ભુઙ્ક્ષ્વ ક્ષપય શઙ્કર ।
શિવો દાતા શિવો ભોક્તા શિવઃ સર્વમિદં જગત્ ॥ ૬।

શિવો યજતિ સર્વત્ર યઃશિવઃ સોઽહમેવ તુ ।
નિવેદ્યૈવં સ્વમાત્માનં જપં પૂજાં ચ ભક્તિતઃ ॥ ૬।

ધ્યાયંસ્તિષ્ઠેચ્છિવં પશ્ચાદ્યથાપૂર્વમુદાહૃતમ્ ।
સ્તુત્વાઽનેકવિધૈઃ સ્તોત્રૈઃ પ્રણિપત્ય પુનઃ પુનઃ ॥ ૬।

નિત્યાગ્નિકાર્યં કુર્વીત નિત્યાગ્નો હોમમન્દિરે ।
પચનાલયવહ્ન્યાશાકુણ્ડે વહ્નિવિધિક્રમાત્ ॥ ૬।

નિત્યોત્સવં ચ કુર્વીત તાણ્ડવં તદનન્તરં ।
તતો લિઙ્ગં સમભ્યર્ચ્ય ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ ક્રમાત્ ॥ ૬।

દદ્યાત્પરાઙ્મુખાર્ઘ્યં ચ મહામુદ્રાં પ્રદર્શયેત્ ।
સંહારમુદ્રયાસ્ત્રેણ દેવાનાવરણસ્થિતાન્ ॥ ૬।

ઉત્થાપ્ય મૂર્તિમન્ત્રેણ યોજયેન્મૂર્તિસંગતાન્ ।
હૃન્મન્ત્રાનુગતં મૂલમુચ્ચાર્ય કરણોજ્ઝિતમ્ ॥ ૬।

સકલોપાધિનિર્મુક્તં યથા નિષ્કલતાં ગતમ્ ।
શિવતત્ત્વવિભાગેન ચિન્તયેદ્ હૃત્સ્થિતેન ચ ॥ ૬।

નિરપેક્ષો વિસર્ગોઽયં લિઙ્ગે સાધારણો મતઃ ।
પરિગૃહીતલિઙ્ગે તુ સાપેક્ષઃ પ્રાક્ પ્રદર્શિતઃ ॥ ૬।

ચલલિઙ્ગેઽપિ સાપેક્ષો નાપેક્ષઃ સ્થણ્ડિલે સદા ।
સર્વત્રાપ્યનપેક્ષસ્તુ પ્રત્યહં તુ વિધીયતે ॥ ૬।

ઐશાન્યાં પૂજયેચ્ચણ્ડં ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ ક્રમાત્ ।
તસ્મૈ સમર્પયેત્સર્વં નિર્માલ્યં તત્પ્રકીર્તિતમ્ ॥ ૬।

લિઙ્ગમૂર્ધસ્થમિત્યેકે પિણ્ડિકાયામથાપરે ।
ઐશાન્યાં પીઠકસ્થં વા બાહ્યે ચણ્ડગૃહેઽથવા ॥ ૬।

ક્રોધાંશઃ પરમેશસ્ય ચણ્ડેશ ઇતિ કીર્તિતઃ ।
નૈવેદ્યં ગન્ધપુષ્પાદ્યં દ્રવ્યં યજ્જાયતે ચિરાત્ ॥ ૬।

યન્માલ્યમુપભુક્તં તન્નિર્માલ્યમભિધીયતે ।
રજઃ સ્થણ્ડિલલિઙ્ગસ્થં શિવભુક્તોજ્ઝિતં હિ યત્ ॥ ૬।

ચણ્ડભોજ્યં દુરાધર્ષં વર્જનીયં પ્રયત્નતઃ ।
વિતાનચ્છત્રમાલ્યાદિ વસ્ત્રભૂષણવાહનમ્ ॥ ૬।

ગોભૂહિપ?રયવાસાદિ દેવદ્રવ્યં તદુચ્યતે ।
તસ્માદન્યદપિ દ્રવ્યં શિવાય વિનિવેદિતમ્ ॥ ૬।

દેવસ્વં ચણ્ડભોજ્યં વા નાત્મભોગાય કલ્પયેત્ ।
વિતાનદામસંસ્પર્શઃ ધૂપામોદો ન દૂષ્યતે ॥ ૬।

શિવસ્ય દીપજાલોકપ્રેક્ષાદિરચના તથા ।
નિરપેક્ષં વિસૃજ્યૈશં લિઙ્ગં સંશોધ્ય પૂર્વવત્ ॥ ૬।

પ્રણવે યોગપીઠે તુ મૂર્તિ ન્યસ્ય તદાત્મિકામ્ ।
પવિત્રૈઃ સકલીકૃત્ય ગાયત્ર્યા પર્યુપાસયેત્ ॥ ૬।

અલઙ્કૃત્ય તતઃ શક્ત્યા ભોગાર્થં કુસુમાદિભિઃ ।
વેદિકાસહિતં લિઙ્ગં ક્ષમસ્વેતિ ચ વૈ વદેત્ ॥ ૬।

પ્રક્ષાલ્યાર્ધ્યાદિપાત્રાણિ વિન્યસેત્ ફલકાદિકે ।
પ્રાસાદગર્ભમુન્મૃજ્ય ત્રિભિર્ગોમયગોલકૈઃ ॥ ૬।

ચણ્ડભોજ્યં બહિસ્તસ્માત્ ક્ષિપેદુચ્છિષ્ટભાજને ।
સ્નાનપાનીયદુગ્ધાદ્યૈઃ યદિ સિક્તો ભવેત્તદા ॥ ૬।

સ્નાયાત્પ્રક્ષાલયેદ્વાથ નામેરૂર્ધ્વમધસ્તથા ।
આચમ્ય પ્રયતો ભૂત્વા દેવદેવં પ્રણમ્ય ચ ॥ ૬।

ચ્યુતઃ ખલિતશુધ્યર્થમભ્યસેન્મન્ત્રસંહિતામ્ ।
ચલલિઙ્ગેઽપ્યયં ન્યાયો વિહિતો યજ્ઞમન્દિરે ॥ ૬।

સ્થણ્ડિલે સંહરેત્પૂજાં ત્રિભિર્ગોમયગોલકૈઃ ।
પાણિપાદૌ ચ પ્રક્ષાલ્યાપ્યાચમ્ય વિધિના તતઃ ॥ ૬।

પ્રણમ્ય દણ્ડવદ્ભૂમૌ ક્ષમસ્વેતિ ચ વૈ વદેત્ ।
॥ ઇતિ કામિકાખ્યે મહાતન્ત્રે અર્ચનવિધિશ્ચતુર્થઃ પટલઃ ॥
અર્ચનાઙ્ગવિધિઃ
અર્ચનાઙ્ગવિધિં વક્ષ્યે સન્ધ્યાલક્ષણપૂર્વકમ્ ।
ભાસ્કરોદયમારભ્ય યાવદ્વૈ ભાસ્કરોદયઃ ॥ ૭।

સપ્તાર્ધઘટિકામાનો યામોઽયં સન્ધિરુચ્યતે ।
ષષ્ટ્યુચ્છવાસો ભવેત્પ્રાણઃ ષટ્પ્રાણો ઘટિકા ભવેત્ ॥ ૭।

ઘટિકાષષ્ટ્યહોરાત્રમષ્ટસન્ધ્યં તદુચ્યતે ।
અષ્ટસન્ધ્યાસુ યા પૂજા સા ભવેદુત્તમોત્તમા ॥ ૭।

સપ્તષડ્ભૂતવેદાગ્નિયુગ્મેન્દુપ્રહરેષુ ચ ।
યામાર્ધકાલસંવૃત્તા પૂજા નવવિધા ભવેત્ ॥ ૭।

પૂજારમ્ભાત્તુ નૃત્તાન્તં કુર્યાત્સન્ધ્યાવસાનકમ્ ।
સંધ્યાતિક્રમણાદ્દોષો ન્યૂનાયાં તુ ન દોષભાક્ ॥ ૭।

ગુરુપચારપૂજાયાં વિધિરેષઃ પ્રકીર્તિતઃ ।
ઘટિકાદ્વિતયં સ્નાને ઘટિકૈકાર્ચને ભવેત્ ॥ ૭।

ઘટિકાર્ધં નિવેદ્યાર્થં બલિદાનં તુ તત્સમમ્ ।
નિત્યાગ્નિકાર્યમર્ધં ચ નિત્યોત્સવે દ્વિનાડિકા ॥ ૭।

ઘટિકૈકા તુ નૃત્તાર્થં કાલ એષઃ પ્રકીર્તિતઃ ।
એવં કાલવિધિઃ પ્રોક્તો મહાસન્ધ્યાત્રયસ્ય ચ ॥ ૭।

લઘૂપચારે સન્ધ્યાયાં હીનં ચેત્તુ ન દૂષકમ્ ।
યથાસમ્ભવકાલે તુ યથાસમ્ભવનાડિકા ॥ ૭।

આત્માર્થયજનં કુર્યાદ્યથાશક્ત્યનુરોધતઃ ।
અરુણોદયવેલાયાં પ્રાગેવ પ્રહરાર્ધતઃ ॥ ૭।

કુર્યાત્પઞ્ચમહાશબ્દં સર્વપ્રાણિતમોપહમ્ ।
તત્કાલે પૂજયેદ્દેવં સર્વકામાર્થસિદ્ધયે ॥ ૭।

સાયંકાલેઽર્ચનાન્તે સ્યાદ્યજનં ચાર્ધયામકે ।
ભૂરિભિર્ગન્ધકુસુમૈર્ગન્ધૈઃ પરિમલૈરપિ ॥ ૭।

ધૂપૈરામોદબહુલૈર્નૈવેદ્યૈર્લૌકિકાદિભિઃ ।
ખટ્વારૂઢામુમાં દેવીમલઙ્કૃત્ય વિશેષતઃ ॥ ૭।

નૃત્તૈર્ગેયૈશ્ચ વિવિધૈર્દેવપાર્શ્વં પ્રવેશયેત્ ।
પુત્રપૌત્રવિવૃદ્ધ્યર્થં પૂજયેચ્છઙ્કરં તતઃ ॥ ૭।

વૌષડન્તૈશ્ચ મધ્યાહ્ને સન્ધ્યન્તે શિવમર્ચયેત્ ।
નૃપતેરાયુરારોગ્યસિદ્ધયે વિજયાય ચ ॥ ૭।

એવં પ્રતિદિનં પૂજા કર્તવ્યા વિભવે સતિ ।
પૂજકઃ સન્ધિપૂર્વે તુ કુર્યાત્સ્નાનાદિકં વિધિમ્ ॥ ૭।

સ્નાનાન્તે શુદ્ધવસ્ત્રાદ્યૈઃ પર્યષ્ટિપરિચારકૈઃ ।
યજનાર્થં તુ સમ્ભારાઃ સમ્ભ્રિયન્તાં જલાદયઃ ॥ ૭।

ગઙ્ગાદિસિન્ધુસમ્ભૂતં પુષ્કરિણ્યાદિસમ્ભવમ્ ।
સુસ્વાદુ વાસિતં પુષ્પૈઃ નવમૃત્કુમ્ભપૂરિતમ્ ॥ ૭।

શુદ્ધવસ્ત્રસ્રુતં શુદ્ધમેલાદ્યામોદસંયુતમ્ ।
એલોશીરફલત્રયેણ સહિતાઃ કર્પૂરસત્કુઙ્કુમૈઃ
શ્રીખણ્ડાગરુપત્રકૈશ્ચ કુસુમૈરામોદિભિઃ સંયુતાઃ ॥ ૭।

આપો મજ્જનકર્મણિ પ્રણિહિતાઃ શમ્ભોર્યથાલાભતઃ
પ્રોક્તદ્રવ્યગણેષુ લબ્ધમિહ યત્તદ્ગ્રાહ્યમાઢ્યેતરૈઃ ॥ ૭।

કલ્પયેદભિષેકાર્થં વારિ સંસારવારિ યત્ ।
ભારાદિનવભારાન્તં નવલિઙ્ગેઽધમાધમે ॥ ૭।

એકભારવિવૃદ્ધ્યા તુ ભેદોઽત્ર નવસંખ્યયા ।
અષ્ટદ્રોણૈરથાદ્ભિર્વા દ્વિગુણૈસ્ત્રિગુણૈસ્તુ વા ॥ ૭।

સ્વાયમ્ભુબાણલિઽઽગ્નાદૌ પ્રોક્તેષૂક્તં હિ વાઞ્ચ્છિતમ્ ।
સ્નાનોદકપ્રમાણં સ્યાદાત્માર્થે હિ યથેચ્છયા ॥ ૭।

પઞ્ચામૃતં પઞ્ચગવ્યં કુશામ્બુ કલશોદકમ્ ।
સ્નપનાર્થાય કથિતપ્રમાણેન પ્રકલ્પયેત્ ॥ ૭।

સૌવર્ણમૂર્ણસૂત્રોત્થં કાર્પાસોઽથ દુકૂલકમ્ ।
દેવાલઙ્કારયોગ્યેન પ્રમાણેન સમન્વિતમ્ ॥ ૭।

દેવાંશુ ઉત્તમં પ્રોક્તં મધ્યમં ક્ષૌમમુચ્યતે ।
કાર્પાસતન્તુજં વસ્ત્રમધમં પરિકીર્તિતમ્ ॥ ૭।

અર્કહસ્તાયતં વાઽથ વિસ્તારં સ્યાદ્દ્વિહસ્તકમ્ ।
મનોરમં તુ સુશ્લક્ષ્ણં વિશિષ્ટં વસ્ત્રમુચ્યતે ॥ ૭।

વિસ્તારાષ્ટગુણાયામં સદશં તુ સલક્ષણમ્ ।
આખુદષ્ટાગ્નિદગ્ધં ચ કેશવિદ્ધં ચ વર્જયેત્ ॥ ૭।

વસ્ત્રમેવંવિધં તચ્ચ ગૃહ્ણીયાદુપયોગિ યત્ ।
કુઙ્કુમં ચન્દનં દૂર્વા સિધાર્થોશીરકં તથા ॥ ૭।

તિલેનૈવ સમાયુક્તં પાદ્યં યદ્વોત્તમં ભવેત્ ।
સિદ્ધાર્થોશીરકં દૂર્વાયુક્તં મધ્યમમુચ્યતે ॥ ૭।

ઉશીરં ચન્દનોપેતમધમં પાદ્યમુચ્યતે ।
એલાલવઙ્ગકર્પૂરવરાલફલસંયુતમ્ ॥ ૭।

આપ આચમનીયાર્થમુશીરમયચન્દનૈઃ ।
પલત્રયં ચ કર્પૂરં ત્રુટી પત્રં દ્વિજોત્તમાઃ ॥ ૭।

આચામે તુ પ્રયોક્તવ્યમેલોશીરયુતં તુ વા ।
આપઃ ક્ષીરકુશાગ્રાણિ યવસિદ્ધાર્થતણ્ડુલૈઃ ॥ ૭।

તલૈર્બ્રીહિસમાયુક્તમર્ઘ્યમષ્ટાઙ્ગમુચ્યતે ।
આપઃ ક્ષીરકુશાગ્રાણિ તણ્ડુલાઃ સુમનસ્તિલાઃ ॥ ૭।

અર્ઘ્યોષ્ટાઙ્ગ ઇતિ પ્રોક્તો યવૈઃ સિદ્ધાર્થકૈઃ સહ ।
તણ્ડુલબ્રીહિસિધાર્થતિલોદકમથાપિ વા ॥ ૭।

અર્ઘ્યં પુષ્પજલોપેતમથવા સમુદાહૃતમ્ ।
ચન્દનં ચાગરુઞ્ચૈવ કુઙ્કુમં ગન્ધ ઉચ્યતે ॥ ૭।

એકં દ્વયં ત્રયં વાપિ કર્પૂરેણ ચતુષ્ટયમ્ ।
કાશ્મીરગન્ધકર્પૂરચન્દનૈર્વા પ્રકલ્પયેત્ ॥ ૭।

પ્રત્યેકં નિષ્કમાત્રં વા તદર્ધં વા તદર્ધકમ્ ।
ઉત્તમોત્તમલિઙ્ગાદાવાપલાદિ પલાવધિ ॥ ૭।

અતીવ બલહીનાનાં યથાલાભં પ્રમાણતઃ ।
એવં પાદ્યાદિવસ્તૂનાં પ્રમાણં પરિકીર્તિતમ્ ॥ ૭।

પુષ્પાણાં લક્ષણં વક્ષ્યે સમાસાન્મુનિપુઙ્ગવાઃ ।
શ્વેતપદ્મં ચ પુન્નાગં શઙ્ખપુષ્પં ચ મલ્લિકા ॥ ૭।

નન્દ્યાવર્તં શ્રિયાવર્તં મન્દારં બહુકર્ણિકા ।
દ્વિકર્ણિ કુરવં જાતી લક્ષ્મીશ્ચ વકુલં તથા ॥ ૭।

શ્વેતાર્કં માલતીદ્રોણમતસીશ્વેતલોધ્રકમ્ ।
વિષકાસીસકુસુમં ભદ્રા ચ મહતી ચ સા ॥ ૭।

વ્યાઘ્રી ચમ્પકપુષ્પં ચ કરવીરમશોકજમ્ ।
હાલિકા શતપત્રં ચ ઉન્મન્ત્તં કુશપુષ્પકમ્ ॥ ૭।

એતાનિ શ્વેતપુષ્પાણિ મુખ્યામુખ્યત્વભાઞ્જિ હિ ।
રક્તપદ્મં પલાશં ચ રક્તોત્પલં ચ પાટલી ॥ ૭।

મૌસલી ચૈવ ધુત્તૂરં બૃહતી કરવીરજમ્ ।
વ્યાઘ્રી ચ રક્તમન્દારઃ પટ્ટિકા વૈજિકા તથા ॥ ૭।

મુનિપુષ્પં ચ તદ્રક્તં રક્તાન્યેતાનિ નિર્દિશેત્ ।
શોનક્યં કર્ણિકારં ચ ચમ્પકં હેમધુત્તુરમ્ ॥ ૭।

આરગ્વધં ચ કોરણ્ડં શૈરીષં ગિરિકર્ણિકાં ।
એતાનિ પીતપુષ્પાણિ કૃષ્ણે નીલોત્પલં વરમ્ ॥ ૭।

બિલ્વપત્રં તપસ્વી ચ મહાભદ્રા ચ ધાતકી ।
અપામાર્ગં કુશા દૂર્વાઃ પઞ્ચબિલ્વાઃ શમી તથા ॥ ૭।

તુલસી ચન્દ્રપો દાન્તઃ જમ્બુકો નાગનન્દિકા ।
એકપત્રારવિન્દં ચ વિષ્ણુક્રાન્તિસ્તથૈવ ચ ॥ ૭।

સહકારસ્તથા કૃષ્ણતુલસી ગન્ધપત્રિકા ।
એવમાદીનિ પત્રાણિ પુત્રવૃદ્ધિકરાણિ ચ ॥ ૭।

ઉશીરહ્રીબેરાદિકુલાનિ શુભદાનિ હિ ।
અર્કપુષ્પસહસ્રેભ્યો બકપુષ્પં વિશિષ્યતે ॥ ૭।

બકપુષ્પસહસ્રેભ્યો હેમધુત્તૂરકં વરમ્ ।
ધુત્તૂરકસહસ્રેભ્યઃ શમીપુષ્પં વિશિષ્યતે ॥ ૭।

સર્વાસાં પુષ્પજાતીનાં શ્રીમન્નીલોત્પલં વરમ્ ।[માતૃકાન્તરે
પાઠાન્તરમ્ -
અર્કપુષ્પસહસ્રેભ્યઃ કરવીરં વિશિષ્યતે ।
કરવીરસહસ્રેભ્યઃ પદ્મપુષ્પં વિશિષ્યતે ॥
પદ્મપુષ્પસહસ્રેભ્યો બિલ્વપત્રં વિશિષ્યતે ।
બિલ્વપત્રસહસ્રેભ્યો બકપુષ્પં વિશિષ્યતે ॥
ચકપુષ્પસહસ્રેભ્યો ધુત્તૂરકં વિશિષ્યતે ।
ધુત્તૂરકસહસ્રેભ્યો બૃહતી ચ વિશિષ્યતે ॥
સહસ્રાદ્ બૃહતીપુષ્પાદ્ દ્રોણપુષ્પં વિશિષ્યતે ।
દ્રોણપુષ્પસહસ્રેભ્યઃ અપામાર્ગં વિશિષ્યતે ॥
અપામાર્ગસહસ્રેભ્યઃ કુશપુષ્પં વિશિષ્યતે ।
કુશપુષ્પસહસ્રેભ્યઃ શમીપુષ્પં વિશિષ્યતે ॥
શમીપુષ્પસહસ્રેભ્યઃ શ્રીમન્નીલોત્પલં વરમ્ ।
અન્યત્ર પાઠાન્તરમ્ -
પદ્મપુષ્પસહસ્રેભ્યો બકપુષ્પં વિશિષ્યતે ॥
બકપુષ્પસહસ્રેભ્યો બિલ્વપત્રં વિશિષ્યતે ।
સર્વાસાં પુષ્પજાતીનાં શ્રીમન્નીલોત્પલં વરમ્ ॥]
કરવીરસમા જ્ઞેયા જાતી વિજયપાટલી ॥ ૭।

શ્વેતમન્દારકુસુમં શતપત્રંચ તત્સમમ્ ।
નાગચમ્પકપુન્નાગા ધુત્તૂરકસમાઃ સ્મૃતાઃ ॥ ૭।

કેતકી ચાતિમુક્તં ચ યૂથી ચ નવમલ્લિકા ।
શિરીષસર્જબન્ધૂકકુસુમાનિ વિસર્જયેત્ ॥ ૭।

અઙ્કોલપત્રકુસુમં ત્યજેન્નૃપતરૂદ્ભવમ્ ।
વૈભીતકાનિ પત્રાણિ કુસુમાનિ વિવર્જયેત્ ॥ ૭।

નિર્ગન્ધાન્યુગ્રગન્ધાનિ કુસુમાનિ વિવર્જયેત્ ।
ગન્ધવન્ત્યપવિત્રાણિ કુસુમાનિ વિવર્જયેત્ ॥ ૭।

ગન્ધહીનમપિ ગ્રાહ્યં પવિત્રં યત્કુશાદિકમ્ ।
કનકાનિ કદમ્બાનિ રાત્રૌ દેયાનિ શઙ્કરે ॥ ૭।

દિવાશેષાણિ પુષ્પાણિ દિવારાત્રૌ ચ મલ્લિકા ।
પ્રહરાર્ધે સ્મૃતા જાતી કરવીરમહર્નિશમ્ ॥ ૭।

કેશકીટાપવિદ્ધાનિ શીર્ણપર્યુષિતાનિ ચ ।
સ્વયં પતિતપુષ્પાણિ ત્યજેદુપહતાનિ ચ ॥ ૭।

મુકુલૈર્નાર્ચયેદ્દેવમપક્વં ન નિવેદયેત્ ।
અલામેઽપીહ પુષ્પાણાં પત્રાણ્યપિ નિવેદયેત્ ॥ ૭।

પત્રાણામપ્યલાભે તુ ફલાન્યપિ નિવેદયેત્ ।
ફલાનામપ્યલાભે તુ તૃણગુલ્મૌષધીરપિ ॥ ૭।

ઓષધીનામલાભે તુ ભક્ત્યા ભવતિ પૂજિતઃ ।
પ્રત્યેકમુક્તપુષ્પાણાં દશસૌવર્ણકં ફલમ્ ॥ ૭।

સ્વર્ણાદ્દશગુણં રત્નં માણિક્યાદિનવોદ્ભવમ્ ।
સ્રગ્ગ્રન્થિતેષુ તેષ્વેવ દ્વિગુણં ફલમશ્નુતે ॥ ૭।

આત્મારામોદ્ભવૈઃ પુષ્પૈરથવા વનસંભવૈઃ ।
દ્રવ્યક્રીતૈઃ પ્રસૂનાદ્યૈરર્ચયેદન્યથા ન ચ ॥ ૭।

કૃષ્ણાગરુર્ભવેદેકો નિર્યાસો દ્વિગુણો ભવેત્ ।
ત્રિગુણં ચન્દનં પ્રોક્તમીષત્કર્પૂરમિશ્રિતમ્ ॥ ૭।

શીતારિર્નામ ધૂપોઽયં વિખ્યાતો મધુસંપ્લુતઃ ।
એકદ્વિત્રિચતુષ્પઞ્ચનખચન્દનપાયસૈઃ ॥ ૭।

તુરુષ્કસંહિતઞ્ચૈવ ક્રમેણ પરિવર્ધિતમ્ ।
શીતારિધૂપમેવં સ્યાન્મધુના ચ પરિપ્લુતમ્ ॥ ૭।

યદ્વા તુરુષ્કકર્પૂરનાગરાગરુચન્દનૈઃ ।
મુરામાંસિસિતામિશ્રં ધૂપં દદ્યાન્મધુપ્લુતમ્ ॥ ૭।

ઉશીરચન્દનોપેતં લઘુયુક્તમધુષ્લુતમ્ ।
મધ્યમં ધૂપમાખ્યાતમુશીરાદિ શિવપ્રિયમ્ ॥ ૭।

ગુગ્ગુલુર્ઘૃતસંયુક્તસ્ત્વધમો ધૂપ ઉચ્યતે ।
કેવલં ચાગરુર્વાપિ ધૂપાર્થં મહિષાક્ષિ વા ॥ ૭।

એકાદિદશપર્યન્તં દીપાઃ સ્યુરધમાધમાઃ ।
શતાદિઃ સ્યુઃ સહસ્રાન્તા અયુતં લક્ષસીમકાઃ ॥ ૭।

પ્રયુતાઃ કોટિસંખ્યાતાશ્ચાયુતાદ્યર્બુદાન્તકાઃ ।
દીપાઃ સ્યુરેકસંખ્યાયાં રાત્રૌ તદ્દ્વિગુણં ભવેત્ ॥ ૭।

અનિર્વાણપ્રદીપાઃ સ્યુસ્તદર્ધાઃ સ્યુસ્તદર્ધકાઃ ।
એવં સંખ્યા પ્રદીપાદૌ સંખ્યૈષા પરિકીર્તિતા ॥ ૭।

કપિલાગોઘૃતેનાઽથ દીપઃ સાત્ત્વિક ઉચ્યતે ।
રાજસં તિલતૈલેન મિશ્રમાજેન સર્પિષા ॥ ૭।

એકદ્વિત્ર્યઙ્ગુલા જ્વાલાઃ શ્રેષ્ઠમધ્યાધમાઃ સ્મૃતાઃ ।
તામસસ્તુ ભવેદ્દીપો માહિષેણ તુ સર્પિષા ॥ ૭।

વૃક્ષબીજોદ્ભવૈઃ સ્નેહૈર્દીપઃ પૈશાચ ઉચ્યતે ।
તામસશ્ચાપિ પૈશાચો દીપો યોગ્યેતરઃ સ્મૃતઃ ॥ ૭।

હવિષ્યવિધિસંસિદ્ધનૈવેદ્યં બહુધા સ્મૃતમ્ ।
હોમસ્તદ્વિધિસંસિદ્ધદ્રવ્યૈર્ભૂતબલિસ્તથા ॥ ૭।

નિત્યોત્સવં તથા નિત્યવિધિના સંપ્રકલ્પયેત્ ।
તાણ્ડવં તાણ્ડવાધ્યાયે નૃત્તગેયાદિલક્ષણૈઃ ॥ ૭।

વક્ષ્યામિ તત્પ્રભેદં તુ તદા ત્વેવાવધાર્યતે ।
ઇત્થંભૂતાર્ચનાઙ્ગૈઃ શિવયજનવિધિં દેહભૃદ્યઃ કરોતિ
શ્રદ્ધાયુક્તસ્ત્રિલોક્યાં સુરવરમહિતઃ સ્વામિતો દ્યોતિતાશઃ ।
યાસ્યત્યન્તે યથાવચ્છિવપુરમખિલોત્પત્તિસંસારહેતુ-
જ્ઞાનાનન્દસ્વભાવો દૃઢતરમલમાયાદિબન્ધૈર્વિમુક્તઃ ॥ ૭।

॥ ઇતિ કામિકાખ્યે મહાતન્ત્રે ક્રિયાપાદે અર્ચનાઙ્ગવિધિઃ
પઞ્ચમઃ પટલઃ ॥
નૈવેદ્યવિધિઃ
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ નૈવેદ્યવિધિમુત્તમમ્ ।
ભક્ત્યા વિત્તાનુસારેણ નૈવેદ્યં તુ પ્રકલ્પયેત્ ॥ ૮।

પત્રં પુષ્પં ફલં તોયમન્નપાનાદ્યમૌષધમ્ ।
અનિવેદ્યં ન ભુઞ્જીત ભગવન્તં સદાશિવમ્ ॥ ૮।

અપૂપકાદ્યં યદ્દ્રવ્યં ભોજ્યં દત્વા શિવસ્ય તુ ।
વર્ધતે તસ્ય તદ્ધાન્યં ફલપુષ્પાદયસ્તથા ॥ ૮।

અદત્વા તુ હરસ્યાથ ભુક્તં તત્ક્ષીયતે ધનમ્ ।
અલ્પે મહતિ વા તુલ્યં ફલમાઢ્યદરિદ્રયોઃ ॥ ૮।

યથાશક્તિ પ્રકર્તવ્યં ભક્તિરેવાત્ર કારણમ્ ।
દત્વા શિવસ્ય નૈવેદ્યં કલ્યાણં કારયેદ્બુધઃ ॥ ૮।

અદત્વા તુ કૃતં યત્તુ કલ્યાણમશુભાય વૈ ।
કલ્યાણં દેવકલ્યાણે કૃતં ચાપિ વિનશ્યતિ ॥ ૮।

તસ્માન્મહોત્સવે સૂત્રારોપણે સ્થાપનાદિકે ।
કલ્યાણં વર્જયેદ્ધીમાન્ ચૂડોદ્વાહાદિકં સ્વકમ્ ॥ ૮।

શાલીનાં તણ્ડુલં શ્રેષ્ઠં યવવેણ્વાદિમધ્યમમ્ ।
બ્રીહિણામવશિષ્ટાનાં તણ્ડુલન્ત્વધમં ભવેત્ ॥ ૮।

સિતતણ્ડુલકા યે ચ તે સર્વે શાલયઃ સ્મૃતાઃ ।
ઇતરે બ્રીહયઃ પ્રોક્તાઃ ફલં તેષાં પૃથક્ પૃથક્ ॥ ૮।

હેમશાલી મહાશાલી રત્નશાલી તથૈવ ચ ।
સિતશાલ્યતિરક્તા ચ સૌગન્ધિશ્ચોત્તમા મતા ॥ ૮।

વૈણવશ્ચ તથા શેષશાલયશ્ચૈવ માધુરી ।
કુસ્તુમ્બરશ્ચ નીવારો મધ્યમાશ્ચેતિ કીર્તિતાઃ ॥ ૮।

બિડાલવ્રીહિ સામાન્યં ઈષત્કૃષ્ણકષાષ્ટયઃ ।
તથા વૈ સૂકરીવ્રીહિર્હ્રસ્વવક્ત્રી ચ કન્યસા ॥ ૮।

એતેષાં તણ્ડુલા શ્રેષ્ઠા નૈવેદ્યાય પ્રભોર્મતાઃ ।
યાવન્તસ્તણ્ડુલાસ્તત્ર નૈવેદ્યપરિકલ્પને ॥ ૮।

તાવદ્વર્ષસહસ્રાણિ શિવલોકે મહીયતે ।
વિશોપ્ય સૂર્યકિરણૈર્વ્રીહ્યાદીંશ્છુદ્ધભૂતલે ॥ ૮।

સંપ્રોક્ષ્યોલૂખલે વ્રીહીન્નિક્ષિપેદસ્ત્રમન્ત્રતઃ ।
મુસલં હૃદયેનૈવ હન્યાત્સંગૃહ્ય સાધકઃ ॥ ૮।

ત્રિધા ચ કુટ્ટનં કુર્યાત્પઞ્ચધા નવધાઽથવા ।
ચાતુર્વર્ણોદ્ભવસ્ત્રીભિઃ પુરુષૈર્વાઽથ ઘાતયેત્ ॥ ૮।

શૂર્પાદિકરણૈસ્તેષાં તુષકમ્બ્વાદિ વર્જયેત્ ।
દ્વિશતૈઃ પઞ્ચવિંશત્યા વ્રીહિભિઃ પૂરિતં તુ યત્ ॥ ૮।

શુક્તિમાત્રમિતિ જ્ઞેયં માનં તેનૈવ કલ્પયેત્ ।
શુક્તિસ્તલં પ્રકૂર્ચઞ્ચ પ્રસૃતિઃ કુડુપં તથા ॥ ૮।

તથા સ્યાદઞ્જલિઃ પ્રસ્થઃ પાત્રં ચાઢકશૈવકૌ ।
દ્રોણં ખારી ક્રમાત્પ્રોક્તં માનમેવં પ્રકીર્તિતમ્ ॥ ૮।

દ્વિગુઞ્જં માષકં વિદ્યાદ્ધરણં માષવિંશતિઃ ।
ધરણાષ્ટૌ પલઞ્ચૈવ પલં મુષ્ટિરિહોચ્યતે ॥ ૮।

તચ્ચતુર્ગુણિતં પ્રસ્થં ભવેત્પાત્રાદિ પૂર્વવત્ ।
ભારં ખારિત્રયં પ્રોક્તં માનમેવં પ્રકીર્તિતમ્ ॥ ૮।

નિત્યં નૈમિત્તિકં કામ્યં નૈવેદ્યં ત્રિવિધં ભવેત્ ।
અષ્ટાઙ્ગેષુ ચતુર્વહ્નિકરેન્દુદ્રોણનિર્મિતમ્ ॥ ૮।

શિવાઢકપ્રમાણં તુ નિત્યે તુ નવધા હવિઃ ।
તણ્ડુલૈરાઢકાદ્ધીનૈર્નૈવેદ્યં ન પ્રકલ્પયેત્ ॥ ૮।

ચરુઃ પ્રસ્થદ્વયં પ્રોક્તં હવિરાઢકમુચ્યતે ।
પ્રસ્થં કુડુપસયુક્તં પૈશાચાશનમુચ્યતે ॥ ૮।

સકલાનાં તુ નૈવેદ્યં ભવેત્પ્રસ્થદ્વયાધિકમ્ ।
આઢકદ્વયમારભ્ય તદ્વૃદ્ધ્યા નવસંખ્યયા ॥ ૮।

નૈમિત્તિકં હવિર્માનં લિઙ્ગેષુ ત્રિવિધેષુ ચ ।
યાવત્ પ્રાર્થિતમાનં તુ તાવત્કામ્યહવિર્ભવેત્ ॥ ૮।

સ્થાલી પ્રતિદિનં શુદ્ધા પક્ષમાસાવસાનિકા ।
શ્રેષ્ઠમધ્યાધમાસ્તદ્વદ્વિધિનાઽદ્ય વિધીયતે ॥ ૮।

સુવર્ણતારતામ્રાદિ પાત્રં શુદ્ધલયાન્વિકમ્ ।
નવમૃદ્ભાણ્ડકં વાઽપિ પ્રતિસન્ધ્યં પ્રકલ્પયેત્ ॥ ૮।

પ્રાગુક્તવિધિના પૂર્વં સ્નાત્વાઽથ પરિચારકાઃ ।
શુક્લવસ્ત્રધરાશ્ચૈવ શુક્લયજ્ઞોપવીતિનઃ ॥ ૮।

પવિત્રપાણયઃ કુર્યુશ્ચરુપાકં યથા તથા ।
વસ્ત્રપૂતૈશ્ચ તોયૈશ્ચ જલદ્રોણીં પ્રપૂરયેત્ ॥ ૮।

પાત્રશુદ્ધિં તતઃ કૃત્વા ક્ષાલયેત્તણ્ડુલાન્ હૃદા ।
જલેનૈવ તુ ષટ્કૃત્વઃ નિષ્પીડ્ય ચ મુહુર્મુ?હુઃ ॥ ૮।

ષડઙ્ગૈઃ ક્ષાલનં કૃત્વા સદ્યેન પ્રક્ષિપેજ્જલે ।
જ્ઞાત્વા તુ યુક્તિતઃ સમ્યક્ અધ્યર્ધં જલમેવ વા ॥ ૮।

સ્થાલીં મધ્યમયીં ધ્યાત્વા દર્ભાન્ કણ્ઠે તુ બન્ધયેત્ ।
પલિપ્તે ગોમયાદ્યૈસ્તુ પ્રોક્ષિતેઽત્ર મહાનસે ॥ ૮।

ધર્માધર્મભુજાં ચુલ્લીં તણ્ડુલેનાર્ચયેદ્ધૃદા ।
ઉદ્ધૃત્ય વામદેવેન રોપયેદ્ધૃદયેન તુ ॥ ૮।

વિન્યસ્યાગ્નિમઘોરેણ અસ્ત્રેણાગ્નિં પ્રદીપયેત્ ।
પિપીલિકાદિસઞ્જુષ્ટઃ કોટરક્રિમિસં?યુતૈઃ ॥ ૮।

વિસ્ફુલિઙ્ગયુતૈશ્ચાપિ કાષ્ઠૈરગ્નિં ન દીપયેત્ ।
ધૂમગન્ધમતિક્લિન્નમતિપક્વઞ્ચ શીતલમ્ ॥ ૮।

કેશકીટાપ બદ્ધં ચ ત્યજેત્ પર્યુષિતં તથા ।
એવમુક્તં તુ શુદ્ધાન્નં પાયસં ત્વધુનોચ્યતે ॥ ૮।

તણ્ડુલાદ્દ્વિગુણં ક્ષીરં મુદ્ગં સ્યાત્તણ્ડુલાર્ધકમ્ ।
અલામેઽર્ધં તદર્ધં વા શેષં તોયૈઃ પ્રપૂરયેત્ ॥ ૮।

પાચિતં પાયસં પ્રોક્તં ગુલાન્નમધુનોચ્યતે ।
પાયસં પૂર્વવત્ કૃત્વા ચતુર્ભાગં ગુલં ક્ષિપેત્ ॥ ૮।

ગુલાર્ધં પ્રક્ષિપેદાજ્યં તસ્યાર્ધં વા તદર્ધકમ્ ।
કદલીફલસંયુક્તં ગુલાન્નમિતિ કીર્તિતમ્ ॥ ૮।

તણ્ડુલાર્ધં તિલં જ્ઞેયં કૃસરાન્નં પ્રશસ્યતે ।
અલાભેઽર્ધં તદર્ધં વા મુદ્ગાન્નમધુનોચ્યતે ॥ ૮।

તણ્ડુલાર્ધં તદર્ધં વા મુદ્ગં મુદ્ગાન્નમુચ્યતે ।
એતેષામપિ સર્વેષાં યથાલાભમથાપિ વા ॥ ૮।

મરીચં રજનીયુક્તં જીરકં સર્ષપં તથા ।
આલોડ્ય પાચિતં હ્યેતત્ હરિદ્રાન્નં પ્રકીર્તિતમ્ ॥ ૮।

હવિષાં લક્ષણં પ્રોક્તં પ્રવક્ષ્યામ્યુપદંશકાન્ ।
મુદ્ગમાષકુલુત્થાંશ્ચ શિમ્બા નિષ્પાવમેવ ચ ॥ ૮।

રાજમાષાઢકીં ચૈવ વિતુષં સતુષં તથા ।
કુશ્માણ્ડં પનસાલાબુ કાલિઙ્ગં બૃહતીદ્વયમ્ ॥ ૮।

ત્રપુષં કર્કરીં ચૈવ સતુષં વિતુષં તથા ।
કદલી કારવી વ્યાઘ્રી આમ્રમુર્વારુકં તથા ॥ ૮।

વલ્લીમૂલં તથા કન્દં મૂલમન્યત્ર સંયુતમ્ ।
એકૈકમુપદંશાનાં પ્રસ્થસ્યૈકપલં ભવેત્ ॥ ૮।

પ્રત્યગ્રાણિ પવિત્રાણિ સર્વદોષોજ્ઝિતાનિ હિ ।
ઘૃષ્ટં ઘૃતેન સંયુક્તં નાલિકેરફલાદિભિઃ ॥ ૮।

મરીચજીરકાદ્યૈસ્તુ સંસ્કૃતં તત્પ્રશસ્યતે ।
લવણાજ્યયુતાનિ સ્યુરુપદંશાનિ તાનિ હિ ॥ ૮।

આમ્લસંસ્કારયુક્તાનિ મરીચાદિયુતાનિ ચ ।
વિંશત્પલં સ્યાલ્લવણં પ્રસ્થં પ્રસ્થં સમીરિતમ્ ॥ ૮।

ત્રિચતુર્થાંશમાનેન મરીચઃ પરિકીર્તિતઃ ।
સર્પિષો દ્વિગુણં માનં મરીચાત્તુ પ્રશસ્યતે ॥ ૮।

કલાંશો મુદ્ગભિન્નસ્તુ તદર્ધં વા તુ તણ્ડુલાન્ ।
મુદ્ગભિન્નં સમં પ્રોક્તમધિકં ગુણમેવ વા ॥ ૮।

કલ્કસંસ્કારયુક્તાનિ મરીચાદિયુતાનિ ચ ।
સિદ્ધાર્થકલ્કયુક્તાનિ રસવન્તિ ચ પાચયેત્ ॥ ૮।

તાન્યેવાપૂપખણ્ડૈશ્ચ સંસ્કૃતાનિ ચ કાનિચિત્ ।
કુલુત્થધાન્યચૂર્ણં ચ મરીચં પેષિતં ક્રમાત્ ॥ ૮।

નિક્ષિપ્ય મથિતે શ્લક્ષ્ણં પાચયેન્મૃદુવહ્નિના ।
ગુલેન સહ સંયોજ્ય રસવન્તિ ફલાનિ ચ ॥ ૮।

એવં તુ પાચયેત્ સૂપમન્યદેવંવિધં તુ યત્ ।
વિવિધાનિ ચ પૂપાનિ યોગ્યદ્રવ્યૈઃ કૃતાનિ ચ ॥ ૮।

શઙ્ખધ્વનિસમાયુક્તં છત્રદીપાદિસંયુતમ્ ।
નૈવેદ્યમુપદંશાદ્યં સુસિદ્ધમવતારયેત્ ॥ ૮।

પ્રલિપ્તે ભૂતલે શુદ્ધે પઞ્ચચૂર્ણૈરલઙ્કૃતે ।
તપ્તાભિઘારમાજ્યેન પવિત્રૈઃ પરિકલ્પયેત્ ॥ ૮।

શીતાભિધારમઙ્ગૈસ્તુ ઘૃતેનૈવાહુતિત્રયમ્ ।
પાત્રાણિ શોધયેત્તોયૈર્સ્ત્રિપુણ્ડં પરિકલ્પયેત્ ॥ ૮।

ત્રિપાદ્યુપરિ વિન્યસ્ય શુદ્ધવસ્ત્રાવૃતાનિ ચ ।
શઙ્ખધ્વનિસમાયુક્તં છત્રદીપાદિસંયુતમ્ ॥ ૮।

નિરુદ્ધાવૃતકક્ષ્યાસ્થજને માર્ગેઽમ્ભસા ક્ષિપેત્ ।
પાત્રણ્યુદ્ધૃત્ય સર્વાણિ વિન્યસેન્મુખમણ્ડપે ॥ ૮।

પાનીયમપ્યનેનૈવ સ્થાનાત્ સંગ્રાહયેત્ ક્રમાત્ ।
કરણાધ્યાયસંસિદ્ધલક્ષણૈર્લક્ષિતેષુ ચ ॥ ૮।

સ્થલિકાદિષુ વા શુદ્ધકદલીપત્રકાદિષુ ।
ન્યસ્તેષુ શુદ્ધવસ્ત્રોર્ધ્વે દર્વ્યા લક્ષણયુક્તયા ॥ ૮।

ન્યસેત્ સમ્પૂર્ણચન્દ્રાભમોમિતિ ત્ર્યક્ષરં જપેત્ ।
ઉપદંશાનિ સર્વાણિ નૈવેદ્યોપરિ વિન્યસેત્ ॥ ૮।

પ્રત્યગ્રગોઘૃતં ખણ્ડશર્કરારસવત્ફલમ્ ।
બાલચૂતફલઞ્ચાપિ દધ્યાદિકમનિન્દિતમ્ ॥ ૮।

શિવાગ્રે મણ્ડપે શુદ્ધે શુભ્રવસ્ત્રાદિવિસ્તૃતે ।
ત્રિપાદ્યુપરિ વિન્યસ્ય સ્થલિકાદિગતં હવિઃ ॥ ૮।

સંપ્રોક્ષ્ય હૃદયેનૈવ શોધયિત્વા તુ હેતિના ।
અમૃતીકૃત્ય ગોસ્તન્યા નૈવેદ્યે કુસુમં ન્યસેત્ ॥ ૮।

નિવેદ્ય દક્ષિણે હસ્તે દદ્યાત્ પાનીયમુત્તમમ્ ।
અન્તરાવૃતિસંસ્થાનાં દેવાનાં તુ પૃથક્ પૃથક્ ॥ ૮।

કૃત્વા હવિશ્ચતુર્થાંશમૂર્ધ્વાંશં તુ શિવાય ચ ।
તદધસ્ત્વગ્નિકાર્યાર્થમધસ્તાદ્બલિકર્મણે ॥ ૮।

યદંશં પાત્રસંશ્લિષ્ટં પૂજકાય પ્રદાપયેત્ ।
અગ્નિકાર્યાવશિષ્ટં ચ બલિશિષ્ટં ચ યદ્ધવિઃ ॥ ૮।

તત્સર્વં પૂજકાયૈવ પ્રોક્તમત્ર યથાઽધુના ।
નૈવેદ્યં તુ પ્રદાતવ્યં મનસા તદસમ્ભવે ॥ ૮।

બાહ્યાવરણદેવાનાં નૈવેદ્યં સ્યાત્ પૃથક્ પૃથક્ ।
અભાવે વલિદાનં સ્યાદ્દ્વારાધ્યક્ષપુરઃ સરમ્ ॥ ૮।

તદ્બાહ્યે ભૂતપીઠેષુ દિગ્વિદિક્સ્થાપિતેષુ ચ ।
રુદ્રેભ્યઃ પૂર્વતો દદ્યાન્માતૃભ્યો દક્ષિણે તથા ॥ ૮।

ગણેભ્યઃ પશ્ચિમે ભાગે યક્ષેભ્યશ્ચોત્તરે બલિમ્ ।
ગ્રહેભ્યશ્ચ તથૈશાન્યામસુરેભ્યોઽગ્નિગોચરે ॥ ૮।

પાલાશ્યાં પલભક્ષેભ્યો નાગેભ્યો વાયુગોચરે ।
નક્ષત્રરાશિવર્ગેભ્યસ્તથા વિશ્વગણાય ચ ॥ ૮।

ઐશાન્યાં બલિદાનં સ્યાત્ તત્રૈવ ક્ષેત્રપાલિને ।
વાયુવારુણદિગ્ભાગે ક્ષેત્રપાલબલિં ક્ષિપેત્ ॥ ૮।

એતેષ્વષ્ટસુ પીઠેષુ દિક્પાલાનાં બલિં તુ વા ।
પ્રથમં દ્વારપાલાનાં ભૂતાનાં સ્યાદ્ દ્વિતીયકમ્ ॥ ૮।

વૃષાદિબલિપીઠાન્તં દદ્યાદાવરણક્રમાત્ ।
અષ્ટ દ્વિષટ્ દ્વિરષ્ટૌ હિ દ્વાત્રિંશત્પરિચારકાઃ ॥ ૮।

અન્તર્હારાદિશાલસ્થા દદ્યાત્ તેષાં પૃથક્ પૃથક્ ।
ગણેશં તત્ર સંપૂજ્ય સોપચારં વિશેષતઃ ॥ ૮।

સમ્ભવે સતિ સર્વેષાં ઉપચારાર્ચનં ભવેત્ ।
તતઃ પૂર્વસ્થિતે પીઠે બલિં દદ્યાદ્વિશેષતઃ ॥ ૮।

યક્ષરાક્ષસપૈશાચભૂતગન્ધર્વકિન્નરાઃ ।
પિતૃદાનવનાગાશ્ચ બ્રહ્માદ્યૈશાનમન્તકમ્ ॥ ૮।

પ્રણવાદિચતુર્થ્યન્તં સ્વનામપદમધ્યગમ્ ।
સ્વાહાન્તં બલિનિર્દેશં સર્વેભ્ય ઇતિ યોજયેત્ ॥ ૮।

બલિદાનસમાયુક્તં દદ્યાદ્ભૂતબલિં તતઃ ।
સર્વદિગ્દ્વારસમ્પન્ને ત્રિદ્વ્યેકાશાવકાશકે ॥ ૮।

ઇન્દ્રાદીશાનપર્યન્તં બલિં દદ્યાત્ સ્વકર્મસુ ।
તતો ગર્ભગૃહં ગત્વા દદ્યાદાચમનીયકમ્ ॥ ૮।

નિર્માલ્યં તુ સમાનીય ચણ્ડેશાય નિવેદયેત્ ।
યેન નિર્મલતાં યાતિ નિર્માલ્યમિતિ કીર્ત્યતે ॥ ૮।

ચણ્ડસ્યાચમનં દદ્યાન્નિર્માલ્યં તુ વિસર્જયેત્ ।
અગાધેઽમ્ભસિ વાઽગ્નૌ વા ગવાં વાઽપિ નિવેદયેત્ ॥ ૮।

કાયસ્ય મલબન્ધત્વાન્નિર્માલ્યં તુ ન ભોજયેત્ ।
અગ્નિકાર્યં તતઃ કુર્યાત્કુણ્ડસંસ્કારપૂર્વકમ્ ॥ ૮।

॥ ઇતિ કામિકાખ્યે મહાતન્ત્રે નૈવેદ્યવિધિઃ ષષ્ઠઃ પટલઃ ॥
કુણ્ડલક્ષણવિધિઃ
અથાગ્નિકાર્યસિદ્ધ્યર્થં કુડલક્ષણમુચ્યતે ।
કુણ્ડં વા સ્થણ્ડિલં વાઽપિ વહ્નેરાયતનં દ્વિધા ॥ ૯।

સૂત્રં પૂર્વાપરં પૂર્વં ન્યસેદ્દિક્સાધનક્રમાત્ ।
તેનૈવ સાધયેત્ સૂત્રં દક્ષિણોત્તરગં ક્રમાત્ ॥ ૯।

તતઃ ક્ષેત્રાર્ધમાનાનાં દિક્સૂત્રાદ્વિદિશાં ગ્રહઃ ।
ચતુરશ્રં ભવેત્ કુણ્ડં વૃત્તં વા હસ્તનિર્મિતમ્ ॥ ૯।

નિત્યનૈમિત્તિકે ચૈવ કામ્યે કલ્પપ્રચોદિતમ્ ।
ઇષ્ટકાભિઃ સુપક્વાભિરપક્વાભિરસમ્ભવે ॥ ૯।

કુર્યાત્ કુણ્ડં તુ શાસ્ત્રોક્તં મન્ત્રહોમાનુરૂપતઃ ।
મન્ત્રાણાં વારુણાનાં ચ કુમ્ભાકારં વિધીયતે ॥ ૯।

વાયવ્યાનાં પતાકેવ માહેન્દ્રણાં તુ વજ્રકમ્ ।
સપ્તજિહ્વાકૃતિ પ્રોક્તમાગ્નેયાનાં ગુરૂત્તમૈઃ ॥ ૯।

મધ્યમોત્તમવીર્યાણાં ચતુરશ્રં ફલપ્રદમ્ ।
ત્રિકોણમલ્પવીર્યાણાં સ્ત્રીરૂપાણાં ભગાકૃતિઃ ॥ ૯।

અર્ધચન્દ્રં તુ રૌદ્રાણાં સૌમ્યાનાં વૃત્તમેવ હિ ।
પઞ્ચકોણં તુ મૂર્તીનાં કિન્નરાણાં તથૈવ ચ ॥ ૯।

વિદ્યાવિદ્યેશ્વરાણાં તુ પદ્માકારમિહોચ્યતે ।
ઐન્દ્ર્યાં સ્તમ્ભે ચતુષ્કોણમગ્નૌ તાપે ભગાકૃતિઃ ॥ ૯।

ચન્દ્રાર્ધં મારણે યમ્યે નિરૃતૌ દ્વ્યષ્ટકોણકમ્ ।
વારુણ્યાં શાન્તિકે વૃત્તં ષડશ્રોચ્ચાટનેઽનલે ॥ ૯।

ઉદીચ્યાં પૌષ્ટિકે પદ્મં રૌદ્ર્યામષ્ટાશ્રમુક્તિદમ્ ।
શતાર્ધશતહામે તુ વિસ્તારં દ્વિગુણં ક્રમાત્ ॥ ૯।

સહસ્રાયુતહોમે તુ હસ્તં હસ્તદ્વયં ક્રમાત્ ।
ભવેલ્લક્ષયુતે હોમે ચતુર્હસ્તં ચ ષટ્કરમ્ ॥ ૯।

કોટિહોમેઽષ્ટહસ્તં સ્યાત્ તસ્માદૂર્ધ્વમધો ન હિ ।
હસ્તમાત્રં ભવેત્કુણ્ડં લિઙ્ગે કન્યસકે ન્યસેત્ ॥ ૯।

દ્વ્યઙ્ગુલાર્ધં તયોર્વૃદ્ધિઃ પ્રાન્તે દ્વિત્ર્યંશતઃ ક્રમાત્ ।
પઞ્ચમાંશં પુરો ન્યસ્ત્વા કોણવેદાંશમાનતઃ ॥ ૯।

ભ્રમાદશ્વત્થપત્રાભં કુણ્ડમાગ્નેયમુચ્યતે ।
ચતુરશ્રે ગૃહે ભક્તેં ત્યક્ત્વાઽદ્યન્તે તદંશકે ॥ ૯।

મધ્યસપ્તાંશમાનેન કુણ્ડં ખણ્ડેન્દુવદ્ભ્રમાત્ ।
ઇષ્ટદિક્ષુ ન્યસેત્પશ્ચાદુત્તરે સૂત્રપાતનમ્ ॥ ૯।

ત્રિભાગવૃદ્ધિતો મત્સ્યૈસ્ત્રિભિર્નૈશાચરં ભવેત્ ।
કણ્ઠાર્ધાષ્ટાંશસન્ત્યાગાત્ વૃત્તકુણ્ડમિહોદિતમ્ ॥ ૯।

ષડ્ભાગવૃદ્ધિતોમત્સ્યૈશ્ચતુર્ભિઃ સ્યાત્ ષડશ્રકમ્ ।
ચતુરશ્રેઽષ્ટભાગે તુ કર્ણિકા સ્યાદ્દ્વિભાગતઃ ॥ ૯।

તદ્બહિસ્ત્વેકભાગેન કેસરાણિ પ્રકલ્પયેત્ ।
તૃતીયે દલમધ્યાનિ તુરીયે દલકોટયઃ ॥ ૯।

ભ્રમણાત્પદ્મકુણ્ડં સ્યાદ્દલાગ્રં દર્શયેદ્બહિઃ ।
વૃત્તકુણ્ડસમં ચાન્યદથવાન્યપ્રકારતઃ ॥ ૯।

વૃત્તકુણ્ડં પુરા કૃત્વા ચતુર્ધા મેખલાં ભજેત્ ।
ઉત્સેધં ચ તથા કૃત્વા કર્ણિકા સાર્ધતો ભવેત્ ॥ ૯।

અવશિષ્ટં દલં વેદદલમષ્ટદલં તુ વા ।
ક્ષેત્રાર્ધદશમં ભાગં ચતુદિક્ષુ તદુત્તરે ॥ ૯।

વિન્યસેત્તત્પ્રમાણેન તુર્યાશ્રમપરં નયેત્ ।
તસ્ય કર્ણપ્રમાણેન તદ્ભુજાંશ્ચાપિ લાઞ્છયેત્ ॥ ૯।

તત્રાષ્ટસૂત્રસંયોગાદષ્ટાશ્રં કુણ્ડમુચ્યતે ।
વિસ્તારસદૃશઃ ખાતો મેખલાશેષ એવ વા ॥ ૯।

કણ્ઠોઽઙ્ગુષ્ઠમિતો હસ્તો યવવૃદ્ધ્યા દ્વિહસ્તતઃ ।
કણ્ઠમાનમિદં પ્રોક્તં મેખલાં શૃણુત દ્વિજાઃ ॥ ૯।

મુષ્ટિમાત્રસ્ય કુણ્ડસ્ય મેખલા હ્યઙ્ગુલદ્વયા ।
મેખલાદ્વિતયં કાર્યમઙ્ગુલાર્ધાઙ્ગુલક્રમાત્ ॥ ૯।

રત્નિમાત્રસ્ય કુણ્ડસ્ય નેમિઃ સ્યાદઙ્ગુલૈસ્ત્રિભિઃ ।
અન્યનેમિદ્વયં તસ્ય તૃતીયાર્ધાઙ્ગુલા મતા ॥ ૯।

હસ્તમાત્રસ્ય કુણ્ડસ્ય નેમિઃ સ્યાચ્ચતુરઙ્ગુલા ।
કર્તવ્યા મેખલા ચાન્યા ત્રિદ્વ્યઙ્ગુલક્રમાત્તથા ॥ ૯।

કુણ્ડસ્ય દ્વિકરસ્ય સ્યાત્પૂર્વનેમિઃ ષડઙ્ગુલા ।
અન્યાઙ્ગુલચતુષ્કા સ્યાત્તૃતીયા ત્વઙ્ગુલૈસ્ત્રિભિઃ ॥ ૯।

ચતુર્હસ્તસ્ય કુણ્ડસ્ય નેમિઃ પૂર્વાઙ્ગુલાષ્ટકા ।
ષડ્ભિરન્યાઙ્ગુલૈઃ કાર્યા ચતુર્ભિરપરાઙ્ગુલૈઃ ॥ ૯।

કર્તવ્યા મેખલા પૂર્વા ષડ્ઢસ્તસ્ય દશાઙ્ગુલૈઃ ।
અઙ્ગુલૈરષ્ટભિશ્ચાન્યા તૃતીયા ષડ્ભિરઙ્ગુલૈઃ ॥ ૯।

અષ્ટહસ્તસ્ય યા પૂર્વા મેખલા દ્વાદશાઙ્ગુલા ।
દશાઙ્ગુલા દ્વિતીયા તુ તૃતીયાષ્ટાઙ્ગુલા મતા ॥ ૯।

કુણ્ડસ્ય યાદૃશં રૂપં મેખલાનાં તુ તાદૃશમ્ ।
અથવાન્યપ્રકારેણ મેખલામાનમુચ્યતે ॥ ૯।

ચતુર્વિંશતિભાગં તુ વિભજેત્કુણ્ડમાનકમ્ ।
તદેકભાગમાત્રં સ્યાત્તેન દ્વિત્રિચતુર્ગુણૈઃ ॥ ૯।

વિસ્તારોત્સેધમાનાભ્યાં ભવન્તીહ ચ મેખલાઃ ।
ષડઙ્ગુલવિશાલોચ્ચા મેખલૈકા ભવેદ્યદિ ॥ ૯।

કુણ્ડબિમ્બાર્ધમાનેન નાભિસ્ત્ર્યંશેન વા મતા ।
મેખલામધ્યગા યોનિર્દ્વ્યઙ્ગુલોચ્છ્રાયસંયુતા ॥ ૯।

મુષ્ટિરત્ન્યેકહસ્તેષુ યોનિમાનમુદીરિતમ્ ।
દ્વિહસ્તાદિષુ કુણ્ડેષુ વિસ્તારે દ્વ્યઙ્ગુલાધિકા ॥ ૯।

અગ્ન્યઙ્ગુલાધિકા દૈર્ઘ્યાદુત્સેધઃ સ્વભુજાત્તતઃ ।
સા યોનિઃ સર્વકુણ્ડાનાં સ્વાર્ધમાનેન નિર્મિતા ॥ ૯।

અશ્વત્થપત્રવદ્વાથ ગજોષ્ઠસદૃશાઽથવા ।
પ્રણાલેન સમાયુક્તા કુણ્ડમાનયુતેન તુ ॥ ૯।

યોનેરારભ્ય નાભ્યન્તં ગોનન્દેન સુશોભિના ।
નાભિઃ સ્યાત્કુણ્ડમધ્યે તુ સ્વાર્ધમાનેન નિર્મિતા ॥ ૯।

તચ્ચતુર્થાંશકોત્તુઙ્ગપદ્માકારા યથા ભવેત્ ।
એકાશીતિપદા વેદી મણ્ડપેન બહિર્ભવેત્ ॥ ૯।

તદ્બાહ્યે ત્રિષુ ભાગેષુ મધ્યે કુણ્ડાનિ કલ્પયેત્ ।
ચતુર્ધા વેદિકાં કૃત્વા વેદિકા કુણ્ડમધ્યમે ॥ ૯।

યથૈકાંશં ભવેત્કુણ્ડજાલં વા પરિકલ્પયેત્ ।
પ્રધાનવાયુસોમેશકુણ્ડેષુ પ્રાઙ્મુખો યથા ॥ ૯।

પૂર્વમુત્તરવક્ત્રં સ્યાચ્છેવં પ્રાગુત્તરામુખમ્ ।
॥ ઇતિ કામિકાખ્યે મહાતન્ત્રે કુણ્ડલક્ષણવિધિઃ સપ્તમઃ પટલઃ ॥
અગ્નિકાર્યવિધિઃ
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ વહ્નિકાર્યવિધિક્રમમ્ ।
વૈદિકં મિશ્રકં શૈવમગ્નિકાર્યં ત્રિધા સ્મૃતમ્ ॥ ૧૦।

કેવલૈર્વૈદિકૈર્મન્ત્રૈર્વિહિતો વૈદિકો ભવેત્ ।
મન્ત્રૈશ્ચ વૈદિકૈઃ શૈવૈર્વિહિતો મિશ્ર ઉચ્યતે ॥ ૧૦।

કેવલૈઃ શિવમન્ત્રૈસ્તુ વિહિતઃ શૈવ ઉચ્યતે ।
ઉત્પાદને ક્રમસ્ત્વેવં વિહિતઃ શિવશાસને ॥ ૧૦।

ત્રિભિઃ પરિધિભિશ્ચોર્ધ્વસમિદ્ભ્યાં સંયુતસ્તુ યઃ ।
વૈદિકાગ્નિઃ સમુદ્દિષ્ટો મિશ્રાગ્નિસ્તૂભયાત્મકઃ ॥ ૧૦।

ચતુષ્પરિધિભિઃ શૈવઃ શાસ્ત્રેઽસ્મિન્ સંપ્રકીર્તિતઃ ।
પ્રણીતા બ્રહ્મકૂર્ચેન સંયુક્તો વૈદિકઃ સ્મૃતઃ ॥ ૧૦।

તથૈવ મિશ્રવહ્નિસ્તુ શૈવાગ્નિસ્તદ્યુતો હિ વા ।
મિશ્રવૈદિકયોરગ્ન્યોઃ સ્વરૂપં શૃણુત દ્વિજાઃ ॥ ૧૦।

એકવિગ્રહસંયુક્તો દ્વિવક્ત્રશ્ચ દ્વિનાસિકઃ ।
ષડક્ષો મેખલાયુક્તઃ પાદત્રયસમાન્વિતઃ ॥ ૧૦।

ચતુઃ શૃઙ્ગસમાયુક્તો દ્વિશિરા જટિલો મતઃ ।
ઉપવીતી ચ મૌઞ્જીવાન્ સપ્તહસ્તસમાયુતઃ ॥ ૧૦।

સપ્તજિહ્વાસમાયુક્તો વૃષવાહનસંયુતઃ ।
હિરણ્યા કનકા રક્તા કૃષ્ણા જિહ્વા ચ દક્ષિણે ॥ ૧૦।

સુપ્રભા ચાતિરક્તા ચ બહુરૂપા ચ વામકે ।
એવં જિહ્વાઃ સમુદ્દિષ્ટા મિશ્રાગ્નૌવૈદિકાનલે ॥ ૧૦।

હિરણ્યા વારુણી જિહ્વા કનકા મધ્યમે સ્થિતા ।
રક્તા ચોત્તરજિહ્વા સ્યાત્ કૃષ્ણા યામ્યાં દિશિ સ્થિતા ॥ ૧૦।

સુપ્રભા પૂર્વજિહ્વાસ્યાદતિરિક્તાગ્નિદિક્સ્થિતા ।
બહુરૂપૈશજિહ્વા સ્યાજ્જિહ્વાસ્થાનં પ્રકીર્તિતમ્ ॥ ૧૦।

શૈવાગ્નિઃ કથ્યતે વિપ્રાઃ શૃણુતાથ સમાહિતાઃ ।
પઞ્ચવક્ત્રયુતં રકં સપ્તજિહ્વાવિરાજિતમ્ ॥ ૧૦।

દશહસ્તં ત્રિણેત્રં ચ સર્વાભરણભૂષિતમ્ ।
રક્તવસ્ત્રપરીધાનં પઙ્કજોપરિ સંસ્થિતમ્ ॥ ૧૦।

બદ્ધપદ્માસનાસીનં દશાયુધસમન્વિતમ્ ।
કનકા બહુરૂપા ચાપ્યતિરક્તા તતઃ પરમ્ ॥ ૧૦।

સુપ્રભા ચૈવ કૃષ્ણા ચ રક્તા ચાન્યા હિરણ્મયી ।
ઊર્ધ્વવક્ત્રે સ્થિતાસ્તિસ્રઃ શેષાઃ પ્રાગાદિતઃ સ્થિતાઃ ॥ ૧૦।

શૈવાગ્નિધ્યાનમુદ્દિષ્ટં ત્રિવિધોઽગ્નિઃ પ્રકીર્તિતઃ ।
વૈદિકોઽપિ ત્રિધા ગાર્હપત્યઃ સ્યાદ્દક્ષિણોઽનલઃ ॥ ૧૦।

તતસ્ત્વાહવનીયસ્તુ તેષામત્ર પ્રયોજનમ્ ।
કારયેદ્દેશિકો ધીમાન્ શૈવમિશ્રાનલોદ્ભવે ॥ ૧૦।

અનુકલ્પં સમાનીય શૈવં સમ્પાદયેદ્ ગુરુઃ ।
મિશ્રં વા સાધયેત્તત્ર નિયમોઽપિ વિધીયતે ॥ ૧૦।

ગાર્હપત્યો ગૃહસ્થાનાં પિતૄણાં દક્ષિણાનલઃ ।
દૈવસ્ત્વાહવનીયસ્તુ ચાન્યેષામપિ શંસિતઃ ॥ ૧૦।

બાલો યુવા ચ વૃદ્ધશ્ચ ક્રમેણ પરિકીર્તિતઃ ।
પ્રતિષ્ઠાર્થં શિવાગ્નેસ્તુ સમ્પદર્થં સમાહરેત્ ॥ ૧૦।

બાલાગ્નિમુત્સવાર્થં તુ યૌવનં પરિકલ્પયેત્ ।
નિત્યાગ્નૌ યોજયેદ્ વૃદ્ધમન્યત્રાપિ ચ યોજયેત્ ॥ ૧૦।

અનુકલ્પશિવાગ્નેસ્તુ ચોત્પાદાર્થં ક્રમો મતઃ ।
શિવાગ્ન્યુત્પાદહોમસ્તુ શ્રેષ્ઠઃ સંપરિકીર્તિતઃ ॥ ૧૦।

મિશ્રાગ્ન્યુત્પાદહોમસ્તુ મધ્યમઃ પરિકીર્તિતઃ ।
વૈદિકે કેવલાગ્નૌ વા શિવમન્ત્રાન્ન યોજયેત્ ॥ ૧૦।

શિવાગ્નૌ વૈદિકા મન્ત્રાશ્ચાન્યે વા સંપ્રકીર્તિતાઃ ।
તથૈવ મિશ્રવહ્નિસ્તુ વૈદિકાગ્નિસ્તુ કથ્યતે ॥ ૧૦।

બ્રહ્મા વિષ્ણુશ્ચ લોકેશા દેવાશ્ચાન્યે ચ યે સ્થિતાઃ ।
વ્યાસો બોધાયનશ્ચાપસ્તમ્બશ્ચૈવાશ્વલાયનઃ ॥ ૧૦।

સત્યાષાઢશ્ચ યે ચાન્યે મત્તો વેદાસ્તુ સાર્થકાન્ ।
શાસ્ત્રાણ્યન્યાનિ શ્રોતારઃ પુરાણં ચ સ્મૃતિ તથા ॥ ૧૦।

સૂત્રૈસ્તુ નિમાર્થં તુ વ્યાસસંક્ષેપકારિણઃ ।
તન્મત?ન કૃતો યોઽગ્નિઃ વૈદિકઃ પરિપઠ્યતે ॥ ૧૦।

અદીક્ષિતાશ્ચ વિપ્રાદ્યા વૈદિકાગ્નૌ તુ કેવલમ્ ।
અધિકારિણ ઇત્યુક્તા દીક્ષિતાઃ સર્વયોગ્યકાઃ ॥ ૧૦।

ઉભયાશ્રયિ?ણો યે તુ કૃત્વાદૌ વૈદિકં પૃથક્ ।
કુણ્ડસંસ્કારપૂર્વં તુ શૈવાગ્નિં સાધયેત્તતઃ ॥ ૧૦।

મિશ્રાગ્નિરેવમુદ્દિષ્ટરતૂભયાશ્રમયોગ્યકઃ ।
અથવા વૈદિકે હોમે વિર્વૃત્તે તદનન્તરમ્ ॥ ૧૦।

શૈવોક્તકુણ્ડસંસ્કારાન્ કૃત્વા ચાગ્નિં ચ તત્પુરા ।
નાભિસ્થેઽગ્નાવપાનેન વિશ્રામ્યોદાનવૃત્તિના ॥ ૧૦।

તર્દ્બજેન ક્રમાત્ સદ્યવામાઘોરનરેશ્વરાન્ ।
નિત્યાગ્નિ વેશયેદ્ ભૂયઃ શિવાગ્નિમપિ કુણ્ડકે ॥ ૧૦।

એવં મિશ્રં તુ સમ્પાદ્ય જુહુયાત્સર્વમન્ત્રકૈઃ ।
વિહિતેઽન્ત્યેષ્ટિકર્માદૌ ઉભયોઃ સઙ્કરાર્થકમ્ ॥ ૧૦।

આદૌ વા કુણ્ડસંસ્કારં કુર્યાદ્વૈદિકશૈવકમ્ ।
વૈદિકાગ્ન્યવસાને તુ શૈવં સમ્પાદ્ય વાનલમ્ ॥ ૧૦।

કૃત્વા શિવાગ્નિમન્યત્ર તેન સંયોજનં નયેત્ ।
એવમન્ત્યેષ્ટિકર્માદૌ સાઙ્કર્યં સમ્મતં ત્વિહ ॥ ૧૦।

અથોઽન્યત્ર પૃથક્ કાર્યઃ શ્રદ્ધાવિત્તાનુસારતઃ ।
શૈવાગ્નિ સંપ્રવક્ષ્યામિ કુણ્ડલક્ષણપૂર્વકમ્ ॥ ૧૦।

તથા કુણ્ડં ચતુષ્કોણં વૃત્તાભં વાથ વારિજમ્ ।
સર્વકામપ્રદં નિત્યે હસ્તમાત્રવિનિર્મિતમ્ ॥ ૧૦।

ચતુસ્ત્રિદ્વ્યઙ્ગુલાસ્તિસ્રો મૈખલૈકા ષડઙ્ગુલા ।
ગજોષ્ઠસદૃશા યોનિર્મધ્યે સ્યાદ્ દ્વાદશાઙ્ગુલા ॥ ૧૦।

કણ્ઠોઙ્ગુષ્ઠપ્રમાણેન ગર્ભશ્વભ્રોપરિ સ્થિતઃ ।
સ્થપિડલે તદભાવે વા સંસ્કૃતેઽગ્નિ નિવેશયેત્ ॥ ૧૦।

અસંસ્કૃતે તુ વૈ કુણ્ડે શિવાગ્નિર્નૈવ સિદ્ધ્યતિ ।
અનિષ્?પન્ને શિવાગ્નૌ તુ હુતં ભવતિ નિષ્ફલમ્ ॥ ૧૦।

વીક્ષણં શિવમન્ત્રેણ પ્રોક્ષણં ચાસ્ત્રમન્ત્રતઃ ।
વર્મણાભ્યુક્ષણં કાર્યં તાડનં ચાસ્ત્રમન્ત્રતઃ ॥ ૧૦।

ઉલ્લેખનાવકિરણપૂરણં સેચનં તથા ।
કુટ્ટનં ચ તતઃ કુર્યાત્સમ્માર્જનમતઃ પરમ્ ॥ ૧૦।

ઉપલેપઃ કુણ્ડકૢપ્તિઃ કુણ્ડસ્ય પરિધાનકમ્ ।
કુણ્ડાર્ચનં ચ પરિધિવિષ્ટરન્યાસ એવ ચ ॥ ૧૦।

રેખાચતુષ્ટયં વજ્રકૢપ્તિઃ શૃઙ્ગાટકલ્પના ।
એતત્સર્વં તુ મતિમાન્ અસ્ત્રમન્ત્રેણ કારયેત્ ॥ ૧૦।

આસનં તત્ર સંકલ્પ્ય દેવીં વાગીશ્વરીં ન્યસેત્ ।
તદ્વદ્વાગીશ્વરં ચાપિ યદ્વાકાશતનું શિવમ્ ॥ ૧૦।

ધ્યાત્વા રિરંસુભૈસાન્યાં સઙ્ગમયય યથાવિધિ ।
કલ્પં મન્થાનુસમ્પાતં સમિધશ્ચૈતયોસ્તતઃ ॥ ૧૦।

શુદ્ધાત્મતત્વવદ્વહ્નિમરણેર્જનિતં ક્ષિપેત્ ।
સૂર્યકાન્તાત્ દ્વિજાવાસાત્પ્રસૂતમથવાઽનલમ્ ॥ ૧૦।

અનુકલ્પવિધાનેન મન્ત્રપૂતં નિયોજયેત્ ।
અયસ્કાન્તાદિતોઽકલ્પમથવાનીય કલ્પવિત્ ॥ ૧૦।

તામ્રપાત્રે શરાવે વા વીક્ષણાદ્યૈર્વિશોધયેત્ ।
ક્રવ્યાદાંશં પરિત્યજ્ય પ્રોક્ષયેદસ્ત્રવારિણા ॥ ૧૦।

કવચેનાવકુણ્ઠ્યાથ ઐમુનાયેતિ વિન્યસેત્ ।
વહ્નિબીજં ષડઙ્ગૈશ્ચ વહ્નેઃ સંયોજનં નયેત્ ॥ ૧૦।

મૂલેન વૌષડન્તેન ધેનુમુદ્રાયુતેન ચ ।
અમૃતીકૃત્ય સંપૂજ્ય કુણ્ડસ્યૈવ પ્રદક્ષિણમ્ ॥ ૧૦।

ત્રિધા કૃત્વાઽથ જાનુભ્યાં વિન્યસેદવનીં ગતઃ ।
વાગીશીગર્ભનાડ્યાં તુ સ્વાત્મનઃ સમ્મુખં યથા ॥ ૧૦।

મૂલમન્ત્રેણ નિક્ષિપ્ય સ્વાત્માનં શિવવત્સ્મરેત્ ।
તોયબિન્દું તતો દત્વા છાદયેત્તુ સદિન્ધનૈઃ ॥ ૧૦।

દર્ભકઙ્કણમસ્ત્રેણ જપ્તં ગર્ભસ્ય રક્ષણે ।
દેવીહસ્તે હૃદા બધ્વા ગર્ભાધાનનિમિત્તકમ્ ॥ ૧૦।

સદ્યોજાતં સમાવાહ્ય હૃદયેનાહુતિત્રયમ્ ।
તિલૈર્દત્વા પુંસવનનિમિત્તં વામમર્ચયેત્ ॥ ૧૦।

શિરસૈવાહુતિં તદ્વત્સીમન્તોન્નયને પુનઃ ।
અઘોરેણ સમભ્યર્ચ્ય શિખયૈવાહુતિત્રયમ્ ॥ ૧૦।

દત્વા દર્ભેણ શિખયા વક્ત્રાઙ્ગાનાં ચ કલ્પનમ્ ।
નિષ્કૃતિં ચ તદા કૃત્વા જાતકર્મ તતો નયેત્ ॥ ૧૦।

પુરુષેણાર્ચનં કૃત્વા કવચેનાહુતિત્રયમ્ ।
તિલેનૈવ તદા કુર્યાત્સૂતકસ્ય નિવૃત્તયે ॥ ૧૦।

કુણ્ડમર્ઘ્યામ્ભસા પ્રોક્ષ્ય પ્રાગગ્રાનુદગગ્રકાન્ ।
દર્ભાનાસ્તીર્ય કુણ્ડસ્ય સમન્તાદસ્ત્રમન્ત્રતઃ ॥ ૧૦।

રક્ષાર્થં શિવવહ્નેસ્તુ વક્ત્રાણ્યુદ્ઘાટયેત્તદા ।
આહુતિત્રિતયેનાથ વક્ત્રાણાં પુષ્ટયેપિ વા ॥ ૧૦।

લાલાપનોદનાર્થં ચ સદિધ્માન્ પઞ્ચ હોમયેત્ ।
ચતુર્વિંશતિસંખ્યાકાન્ ષોડશાઙ્ગુલદૈર્ઘ્યકાન્ ॥ ૧૦।

ઈશાનં નામકરણે ત્વાવાહ્યાસ્ત્રેણ હોમયેત્ ।
શિવાગ્નિસ્ત્વમિતિ બ્રૂયાત્ મૂલમન્ત્રપુરઃ સરમ્ ॥ ૧૦।

પિત્રોર્વિસર્જનં કુર્યાન્મેખલાસુ ચ પૂજયેત્ ।
ઇન્દ્રાદીન્ લોકપાલાંશ્ચ પૂજયેત્પરિધિષ્વપિ ॥ ૧૦।

વિષ્ટરે ચ ક્રમેણૈવ બ્રહ્માણં રુદ્રમેવ ચ ।
વિષ્ણુમીશ્વરમભ્યર્ચ્ય પ્રાગાદિચતસૃષ્વપિ ॥ ૧૦।

ગૃહીત્વા સ્રુક્સ્રુવાસ્ત્રેણ હ્યભ્યુક્ષ્ય કવચેન તુ ।
અવકુણ્ઠ્ય પ્રતાપ્યાગ્નૌ વા ભ્રામ્ય ચ તદગ્રતઃ ॥ ૧૦।

દર્ભાગ્રેણૈવ સંસ્પૃશ્ય ભ્રામ્ય મધ્યં તુ મધ્યતઃ ।
પુનરાભ્રામ્ય મૂલેન મૂલં સંસ્પૃશ્ય તદ્દ્વયોઃ ॥ ૧૦।

તદ્વક્ત્રપઞ્ચકં ન્યસ્ય સ્રુચિ શક્તિં ચ વિન્યસેત્ ।
સ્રુવે શમ્ભું સમભ્યર્ચ્ય સ્વાત્મનો દક્ષિણે ન્યસેત્ ॥ ૧૦।

દર્ભાણામુપરિષ્ટાત્તુ પૂજયેદ્ધૃદયેન તુ ।
આજ્યમસ્ત્રેણ સંપ્રોક્ષ્ય કવચેનાવકુણ્ઠ્ય ચ ॥ ૧૦।

પ્રતાપ્યાગ્નૌ શિવાસ્ત્રેણોદ્વાસ્ય તત્કવચેન તુ ।
કુણ્ડસ્યૈવોપરિષ્ટાત્તુ ત્રિઃ પ્રદક્ષિણમાનયેત્ ॥ ૧૦।

યોન્યાં સંસ્થાપ્ય સંગ્રાહ્ય દર્ભાગ્રદ્વયનિર્મિતમ્ ।
પ્રાદેશિકપવિત્રઞ્ચાઙ્ગુષ્ઠાનામિકમધ્યમમ્ ॥ ૧૦।

ત્રિરાજ્યોત્પ્લવનં કૃત્વા કવચેનાગ્નિસમ્મુખમ્ ।
તદ્વત્સંપ્લવનં કૃત્વા હૃદયેનાત્મસમ્મુખમ્ ॥ ૧૦।

વહ્નૌ પવિત્રં નિક્ષિપ્ય અસ્ત્રેણોદ્યોત્ય તદ્ઘૃતમ્ ।
નિરીક્ષ્યાજ્યં તતો ધીમાન્નીરાજનમથાચરેત્ ॥ ૧૦।

ઉલ્કામગ્નૌ વિનિક્ષિપ્ય પ્રોક્ષ્યાઙ્ગૈરભિમન્ત્રયેત્ ।
અમૃતીકૃત્ય મૂલેન ધેનુમુદ્રાયુતેન ચ ॥ ૧૦।

સંપૂજ્ય મૂલમન્ત્રેણ દર્ભં પ્રાદેશનિર્મિતમ્ ।
ઓંકારેણાત્ર વિન્યસ્ય નાડીનાં કલ્પયેત્ત્રયમ્ ॥ ૧૦।

મધ્યાદાજ્યં સમાનીય સ્વાહાપ્રણવસંયુતમ્ ।
અગ્નયે વામતઃ સોમાયેતિ મન્ત્રેણ હોમયેત્ ॥ ૧૦।

અગ્નીષોમસમાયુક્તં મધ્યે હોમં સમાચરેત્ ।
ચતુર્થીમગ્નયે સ્વિષ્ટકૃતે સ્વાહાઽહુતિઞ્ચરેત્ ॥ ૧૦।

તત્સર્પિષો લવક્ષેપાત્સર્પિષોઽન્યાનિ શોધયેત્ ।
અયં વિભાગઃ શુક્લે સ્યાત્કૃષ્ણે સૂર્યાહુતિં ચરેત્ ॥ ૧૦।

આજ્યાહુતિત્રયેણાગ્નેઃ કુર્યાદ્વક્ત્રાભિધારણમ્ ।
સ્વૈઃ સ્વૈર્મન્ત્રૈઃ સમોપેતં સદ્યં વામેન યોજયેત્ ॥ ૧૦।

વામં ઘોરેણ સંયોજ્યં તં ચ તત્પુરુષેણ તુ ।
તં ચેશાને તુ સંયોજ્યં તં શિવેનૈવ યોજયેત્ ॥ ૧૦।

કૃત્વૈવં વક્ત્રસન્ધાનમેકીકરણમેવ ચ ।
સ્વસ્વમન્ત્રસમોપેતં સદ્યોજાતાદિતો નયેત્ ॥ ૧૦।

યથાભિલષિતં વક્ત્ર કુણ્ડમાનં પ્રકલ્પયેત્ ।
અન્નપ્રાશનચૂડાદિસંસ્કારાણાં પ્રસિદ્ધયે ॥ ૧૦।

જિહ્વાયાં મધ્યમસ્થાયાં પૂર્ણાહુતિમથાચરેત્ ।
વૌષડન્તેન મૂલેન સ્રુક્સ્રુવાભ્યાં વિશેષતઃ ॥ ૧૦।

ચર્વર્થં ધૂપદીપાર્થમોદનાર્થં ચ કુણ્ડતઃ ।
ગ્રાહયેત્તુ પૃથગ્ભાગં વહ્નિમુદ્ધૃત્ય યત્નતઃ ॥ ૧૦।

પ્રાચ્યાં ચરુપુરોડશાઃ પઞ્ચસંસ્કારસંસ્કૃતે ।
અનાહુતે શિવે વહ્નૌ હોમસ્ત્વાવાહિતે શિવે ॥ ૧૦।

અગ્ને ત્વમૈશ્વરં તેજઃ પાવનં પરમં યતઃ ।
તસ્માત્ ત્વદીયહૃત્પદ્મે સ્થાપ્ય સન્તર્પયામ્યહમ્ ॥ ૧૦।

પ્રાર્થયિત્વેત્યતસ્તસ્ય યોગપીઠં હૃદમ્બુજે ।
વિન્યસ્ય કલ્પયેન્મૂર્તિં ભાસ્વરાં સુવરાં પરામ્ ॥ ૧૦।

આવાહનાદિભિસ્તસ્યાં સન્નિધીકૃત્ય કારણમ્ ।
પૂજયિત્વા બહિસ્તસ્યા ભોગાઙ્ગાનિ પ્રકલ્પયેત્ ॥ ૧૦।

આશ્રયોપાયતો ધ્યાત્વા ભાસ્વરાણિ પૃથક્ પૃથક્ ।
પ્રરોચ્ય પરમીકૃત્ય શિવવક્ત્રાગ્નિવક્ત્રયોઃ ॥ ૧૦।

કૃત્વા સન્ધાનમગ્નેસ્તુ જ્યોતિર્નાસાવિનિર્ગતમ્ ।
યાગસ્થાને શિવેનૈકીભૂતં સમ્યગ્વિચિન્તયેત્ ॥ ૧૦।

નાડીસન્ધાનકં કૃત્વા પ્રાર્થ્યાજ્ઞાં તર્પયેચ્છિવમ્ ।
શિવાદ્દશાંશતોઽઙ્ગાનિ તર્પયેત્તુ દ્વિજોત્તમાઃ ॥ ૧૦।

શતમર્ધં તદર્ધં વા વિંશતિર્વા દશાથવા ।
આત્માર્થે વા પરાર્થે વા પ્રત્યહં હોમમાચરેત્ ॥ ૧૦।

એકકાલં દ્વિકાલં વા ત્રિકાલં હોમમાચરેત્ ।
આજ્યાભાવાત્તિલૈર્હોમઃ કર્તવ્યઃ કૃષ્ણવર્ચસૈઃ ॥ ૧૦।

વ્રીહિભિર્વા સમિદ્ભિર્વા દધ્ના વાપિ યવૈસ્તથા ।
ત્રિફલૈર્બિલ્વપત્રૈર્વા પુષ્પૈર્વા યાજ્ઞિકૈઃ શુભૈઃ ॥ ૧૦।

અન્યૈર્હોમો વિધાતવ્યઃ શ્રદ્ધાવિત્તાનુસારતઃ ।
મૃગીં વારાહમુદ્રાં વા શઙ્ખિનીં વા વિધાય ચ ॥ ૧૦।

જુહુયાદ્વા પૃથગ્દ્રવ્યં માત્રાખ્યાભિર્યથા તથા ।
સુસ્નેહમધુદુગ્ધાનામાહુતિઃ સ્યાત્સ્રવાત્મિકા ॥ ૧૦।

નિકુઞ્જેનાહુતિર્દધ્ના ભક્ષ્યપાયસયોઃ પલાત્ ।
પર્યાયાત્સર્વભક્ષ્યાણિ પઞ્ચાગ્રાઙ્ગુલિભિસ્તિલાન્ ॥ ૧૦।

મુષ્ટિભિર્હોમયેલ્લાજાન્ સ્વરૂપેણ ફલાનિ તુ ।
હસ્તપિણ્ડમિતં શાકં સ્વાષ્ટાંશં કન્દજાતયઃ ॥ ૧૦।

તિક્તપિણ્યાકજાતીનામભિચારવિધિં વિના ।
ત્રિખણ્ડાનિ તુ મૂલાનિ દ્વ્યઙ્ગુલા વલ્લિજાતયઃ ॥ ૧૦।

લાજાવમિશ્રિતં ધાન્યં સર્વાન્નં ગ્રાસસમ્મિતમ્ ।
હવિષ્યાન્નં તતશ્ચાન્તે તામ્બૂલં વિનિવેદયેત્ ॥ ૧૦।

પ્રદક્ષિણં નમસ્કૃત્વા સ્તુત્વા વા ભક્તિતસ્તતઃ ।
પૂજયિત્વાર્પયિત્વા ચ પ્રરોચ્ય ચ વિસર્જયેત્ ॥ ૧૦।

શિવં વ્યાહૃતિભિઃ પશ્ચાત્સન્તર્પ્ય શિવપાવકમ્ ।
રોધયિત્વા તુ તત્રૈવ રક્ષયેત્પ્રતિવાસરમ્ ॥ ૧૦।

કુણ્ડે તુ ભાવયેદગ્નિં ત્રિવિધં વિધિના ત્રિધા ।
સંપૂજ્ય તત્ર દેવેશમવિસૃજ્યાઙ્ગમાલભેત્ ॥ ૧૦।

ચણ્ડભસ્મ ભવેત્પશ્ચાદ્યદા દેવો વિસર્જિતઃ ।
યદ્વા વિસર્જયેત્કુણ્ડે વહ્નિમન્યત્ર રક્ષયેત્ ॥ ૧૦।

રક્ષિતેઽગ્નૌ તુ નિર્વાણે જપેદ્ઘોરમુપોષિતઃ ।
જપેદ્વા જુહુયાદ્વાથ બહુરૂપં પ્રશાન્તયે ॥ ૧૦।

તત્રૈવાન્તર્બલિં દદ્યાત્કૃત્વા મણ્ડલકં ભુવિ ।
સંસ્કૃતે ફલકે વાથ ગન્ધપુષ્પાદિસંસ્કૃતે ॥ ૧૦।

રુદ્રેભ્યઃ પૂર્વતો દદ્યાન્માતૃભ્યો દક્ષિણે તથા ।
ગણેભ્યઃ પશ્ચિમે ભાગે યક્ષેભ્યશ્ચોત્તરે બલિમ્ ॥ ૧૦।

ગ્રહેભ્યશ્ચ તથૈશાન્યામસુરેભ્યોઽગ્નિગોચરે ।
પાલાશ્યાં પલભક્ષેભ્યો નાગેભ્યો વાયુગોચરે ॥ ૧૦।

નક્ષત્રરાશિવર્ગેભ્યસ્તથા વિશ્વગણાય ચ ।
મણ્ડલાભ્યન્તરે દેયા બલિસ્તેભ્યઃ પ્રકામતઃ ॥ ૧૦।

વાયુવારુણદિગ્ભાગે ક્ષેત્રપાલબલિં ક્ષિપેત્ ।
આત્માર્થેઽપ્યેવમાદિષ્ટં ગૃહાદૌ દેવસદ્મનિ ॥ ૧૦।

નન્દ્યાદિપરિવારાણાં બલિં દદ્યાત્પૃથક્ પૃથક્ ।
અગ્નિકાર્યબલિઞ્ચાન્તે એવમેવ સમાચરેત્ ॥ ૧૦।

સમાચમ્ય શુચિર્ભૂતો સકલી કૃતવિગ્રહઃ ।
તતો લિઙ્ગાન્તિકં ગત્વા પ્રતર્પ્યાનન્તરક્રિયામ્ ॥ ૧૦।

ગીતાદ્યૈરુપચારૈશ્ચ ભૂયઃ સન્તોષયેચ્છિવમ્ ।
નિત્યોત્સવં તતઃ કુર્યાચ્છુદ્ધાખ્યં નૃત્તમન્તિમે ॥ ૧૦।

કારયેદ્દેશિકો ધીમાન્ પરાર્થે દેવસદ્મનિ ।
ઉત્સવં શુદ્ધનૃત્તં ચ ગૃહાગ્રે ન સમાચરેત્ ॥ ૧૦।

ગાનં ચ કારયેદન્તે યથા તુષ્ટો મહેશ્વરઃ ।
ગન્ધૈઃ પુષ્પૈશ્ચ સંપૂજ્ય દત્વાર્ઘ્યં ચ પરાઙ્મુખમ્ ॥ ૧૦।

દર્શયિત્વા પરાં મુદ્રામુત્થાપ્યાઙ્ગાનિ હેતિના ।
સંહારિણં શિવં ધ્યાત્વા મૂર્તૌ મૂર્ત્યા નિયોજયેત્ ॥ ૧૦।

અર્ચયિત્વા શિવં ભૂય ઉચ્ચાર્ય હૃદયાનુગમ્ ।
પ્રાસાદં કારણત્યાગાદ્યાવન્નિષ્કલતાં ગતમ્ ॥ ૧૦।

પરતત્વાવિભાગેન ભાવયેદથવાત્મના ।
હૃત્સરોજે સ્થિતેનૈક્યં કલ્પયેન્મુદ્રયા તયા ॥ ૧૦।

એવં વિસર્જયેદ્દેવં સાપેક્ષનિરપેક્ષકમ્ ।
બિન્દ્વાદ્યં નાદપર્યન્તમન્તે ચણ્ડેશ્વરં યજેત્ ॥ ૧૦।

બાણે લોહે ચલે સિદ્ધે ન ચણ્ડેશઃ સ્વયંભુવિ ।
પ્રતિમાનાં ચ સર્વાસામન્તે ચ સ્થણ્ડિલે નહિ ॥ ૧૦।

પ્રાસાદબાહ્યતશ્ચણ્ડમૈશાન્યાં દિશિ મન્દિરે ।
દેવાય દત્તં યદ્દ્રવ્યં ચણ્ડેશાયેતિ કલ્પિતમ્ ॥ ૧૦।

ચણ્ડભોજ્યં દુરાધર્ષં નાત્મભોગાય કલ્પયેત્ ।
નિર્માલ્યલઙ્ઘનં દાનં ભક્ષણં ચ વિવર્જયેત્ ॥ ૧૦।

ગુરુપુસ્તકનાગાનાં વહ્નેર્યોગિગણસ્ય ચ ।
પાર્વતીયક્ષમાતૄણાં ન નિર્માલ્યં શિવે યથા ॥ ૧૦।

રત્નહેમાદિલિઙ્ગેષુ ચલે લિઙ્ગે પ્રતિક્ષણે ।
ગુરુષ્વપિ ન નિર્માલ્યં વ્યાખ્યાસુ પ્રતિમાસુ ચ ॥ ૧૦।

સ્વેષ્ટલિઙ્ગે ચ યદ્દત્તં ચરુવત્તન્ન સંશયઃ ।
નૈવેદ્યં ભ્રાતૃપુત્રાણાં ભગિનીનાં ચ દાપયેત્ ॥ ૧૦।

સ્નાનપાનીયદુગ્ધાદ્યૈર્યદિ સિક્તો ભવેત્તદા ।
સ્નાયાત્પ્રક્ષાલયેદ્વાથ નાભેરૂર્ધ્વમધસ્તથા ॥ ૧૦।

આચમ્ય પ્રયતો ભૂત્વા દેવદેવં પ્રણમ્ય ચ ।
ચ્યુતસ્ખલિતશુદ્વ્યર્થમભ્યસેન્મન્ત્રસંહિતામ્ ॥ ૧૦।

નિર્ગચ્છેદાલયાદ્વામપાદેનાસ્પૃષ્ટદેહલીં ॥
॥ ઇતિ કામાકાખ્યે મહાતન્ત્રે અગ્નિકાર્યવિધિઃ અષ્ટમઃ પટલઃ ॥
કાલવિધિઃ
અથ કાલં પ્રવક્ષ્યામિ સર્વેષાં તુ સુખાવહમ્ ।
માઘમાસં વિના શસ્તં ભાનોરયનમુત્તરમ્ ॥ ૧૧।

દક્ષિણે ત્વરિતે માસૌ કાર્તિકાશ્વયુજાવપિ ।
શ્રાવણશ્ચ વિધીયન્તે તદન્યે નિન્દિતા મતાઃ ॥ ૧૧।

શુક્લપક્ષઃ શુભોઽન્યશ્ચ સપ્તમ્યન્તોઽસિતો મતઃ ।
શુક્લે વાદ્યતૃતીયાંશં કૃષ્ણે ચાન્ત્યં તુ વા ત્યજેત્ ॥ ૧૧।

મધ્યમૌ મધ્યગૌ ભાગૌ શ્રેષ્ઠાવન્યૌ પ્રકીર્તિતૌ ।
નવમીં પઞ્ચદશ્યૌ ચ હિત્વા યુગ્મેતરં તિથિમ્ ॥ ૧૧।

આદ્યામપિ ચ યુગ્માસુ દ્વિતીયાં દશમીં તથા ।
કૃષ્ણે ષષ્ટિં ચ યાઃ શિષ્ટાસ્તાઃ સર્વાનિન્દિતાસ્ત્વિહ ॥ ૧૧।

રોહિણી ચોત્તરાસ્તિસ્રો હસ્તં સ્વાતી પૂનર્વસૂ ।
અનૂરાધાશ્વયુક્ સૌમ્યં વૈષ્ણવં વારુણં મઘા ॥ ૧૧।

ચિત્રાશ્રવિષ્ઠાપૌષ્ણાશ્ચ મનુજેષુ પ્રશંશિતાઃ ।
પૂજ્યાઃ શતભિષક્ ચૈવ વિશાખા પૂર્વજૈઃ સહ ॥ ૧૧।

દેવેષુ કથિતં રૌદ્રં સર્વમેતચ્છિવે મતમ્ ।
માનુષે પૌષ્યપૌષ્ણાશ્ચ તદન્યે નિન્દિતાસ્ત્વિહ ॥ ૧૧।

વારૌ કુજાર્કૌ હિત્વા ચ દેવવારઃ પ્રશંસિતઃ ।
મનુષ્યૈરપિ વારં ચ વર્જયેત્તુ સિતાપરમ્ ॥ ૧૧।

ઝષલક્ષગતે ભાનૌ વેશ્મારમ્ભં વિવર્જયેત્ ।
શુભકર્મ ન કર્તવ્યં જીવે ચાસ્તં ગતે બુધૈઃ ॥ ૧૧।

શુક્રસ્યાસ્તમયે વાઽપિ પ્રતિષ્ઠાદ્યં ન કારયેત્ ।
દિવા ગર્ભપ્રતિષ્ઠા ચ શર્વર્યાં વાસ્તુકર્મ ચ ॥ ૧૧।

સર્વદોષકરં પ્રોક્તં રાત્રાવાવેશનં ભવેત્ ।
રાત્રૌ વાસ્તુબલિં ગ્રામે નાગ્નૌ કુર્યાત્કથઞ્ચન ॥ ૧૧।

ઉત્તમઃ સ્થિરરાશિઃ સ્યાન્મધ્યમસ્તૂભયાત્મકઃ ।
વિવર્જ્યશ્ચરરાશિસ્તુ સજીવશ્ચેચ્છુભપ્રદઃ ॥ ૧૧।

ગુરુભાર્ગવચાન્દ્રીણામુદયઃ સંપ્રશસ્યતે ।
ગુરૂદયસ્તુ વિપ્રાણાં ભૂપતીનાં ભૃગૂદયઃ ॥ ૧૧।

વિશાં બુધોદયઃ શ્રેષ્ઠઃ શૂદ્રે ચૈવં વિધીયતે ।
ત્રિષડેકાદશસ્થાને પાપાસ્તુ નિશિ શોભનાઃ ॥ ૧૧।

વ્યયં હિત્વા શુભાઃ સર્વે સર્વત્ર શુભદા મતાઃ ।
ચતુરશ્રે શુભાઃ પાપા વર્જનીયા વિશેષતઃ ॥ ૧૧।

ઉભયસ્થં હિમાંશુ ચ ષટ્સપ્તમગતં શુભમ્ ।
વર્જયેદ્દેશિકો ધીમાન્ પઞ્ચગોચરસંસ્થિતઃ ॥ ૧૧।

કણ્ટકં બ્રહ્મદણ્ડં ચ સ્થૂણમુક્તં ગ્રહેણ ચ ।
યુક્તં ચ કાઙ્ક્ષિતઞ્ચોડું સન્ત્યજેદ્દેશિકોત્તમઃ ॥ ૧૧।

વેધિતર્ક્ષં વ્યતીપાતં વજ્રં શૂલં તથૈવ ચ ।
વિષ્કમ્ભં પરિઘં ચૈવ ગણ્ડં વૈધૃતિહર્ષણે ॥ ૧૧।

તથાઽતિગણ્ડમન્દર્ક્ષં ષડશીતિમુખં તથા ।
માસશૂન્યં ગ્રહૈર્ભિન્નં દગ્ધવારં તથૈવ ચ ॥ ૧૧।

ગ્રહદોષસમાવિષ્ટજ્વાલાનક્ષત્રકાદિ યત્ ।
તિથિનક્ષત્રમાસાબ્દાયનાન્તં ચ વર્જયેત્ ॥ ૧૧।

અધિમાસં ત્યજેદ્ધીમાન્ દેશિકસ્તુ વિશેષતઃ ।
યજમાનાનુકૂલર્ક્ષે સ્વલ્પદોષે ગુણાધિકે ॥ ૧૧।

પૂર્વાહ્ણે વાથ મધ્યાહ્ને લગ્ને ગ્રહવલાન્વિતે ।
કારયેદ્વાસ્તુકર્મૈતત્સર્વસમ્પત્સમૃદ્ધયે ॥ ૧૧।

॥ ઇતિ કામિકાખ્યે મહાતન્ત્રે કાલવિધિઃ નવમઃ પટલઃ ॥
નિમિત્તપરીક્ષાવિધિઃ
આદૌ કાલં પરિક્ષ્યાન્તે શુભકર્મ સમાચરેત્ ।
નિમિત્તશકુનાનાદૌ જ્ઞાત્વા કર્મ સમાચરેત્ ॥ ૧૨।

વાસ્તુવિદ્દેશિકઃ શિલ્પી દૈવજ્ઞો યજમાનકઃ ।
શુચિઃ શુક્લામ્બરો ભૂત્વા ભૂષણૈઃ સમલઙ્કૃતઃ ॥ ૧૨।

પ્રસ્થાને નિર્ગમે ચૈવ વાસ્તુદેશપ્રવેશને ।
નિમિત્તાન્ શકુનાનેતાન્ પશ્યેદ્ધ્યાત્વા સદાશિવમ્ ॥ ૧૨।

વિદ્વાંસો બ્રાહ્મણો વાપિ પત્નીપુત્રયુતો બલી ।
ભૂષિતા વા સુપુત્રા વા હર્ષિતા ચ વિશેષતઃ ॥ ૧૨।

રૂપિણી ગર્ભિણી કન્યા ક્રીડન્તશ્ચ વિશેષતઃ ।
ભક્ષ્યં ભોજ્યં ચ પાનં ચ માંસં દીપં તથૈવ ચ ॥ ૧૨।

અનુલેપનમાલાદિ ગન્ધદ્રવ્યં ઘૃતં દધિ ।
શ્રીવત્સં પૂર્ણકુમ્ભં ચ શઙ્ખં ગોરોચનં તથા ॥ ૧૨।

આદર્શનં ધ્વજં ચૈવ સિદ્ધાર્થં ચ પયઃ પુનઃ ।
યાન્યન્યાનિ પ્રશસ્તાનિ શુભં તેષાં તુ દર્શનમ્ ॥ ૧૨।

ચુચુન્દરી શિવા ગૌલી સૂકરશ્ચાપિ પિઙ્ગલઃ ।
કોકિલં વામતઃ શસ્તં પ્રસ્થાને સર્વકર્મણિ ॥ ૧૨।

આસન્નનિમ્નગાઃ શીઘ્રં દૂરાદુન્નતદૂરગાઃ ।
હર્મ્યપ્રાસાદમાઙ્ગલ્યમનોજ્ઞસ્થાનસંશ્રિતાઃ ॥ ૧૨।

શ્રેષ્ઠા મધુરસક્ષીરફલપુષ્પદ્રુમેષુ ચ ।
ન ગ્રામેઽરણ્યગૌર્ગ્રાહ્યો નારણ્યે ગ્રામસંસ્થિતઃ ॥ ૧૨।

દિવાચરો ન શર્વર્યાં ન ચ નક્તઞ્ચરો દિવા ।
દ્વન્દ્વગૌ ચાર્થિતૌ ગ્રાહ્યૌ કાકોલસ્ત્વિષ્ટકાઙ્ક્ષિણઃ ॥ ૧૨।

આપગાન્તરિતા મત્તા ન ગ્રાહ્યાઃ શકુનાઃ ક્વચિત્ ।
ક્ષુતં સર્વત્ર નેષ્ટં સ્યાદ્ગોક્ષુતં મરણં દિશેત્ ॥ ૧૨।

ગુલાસ્થિકૃષ્ણધાન્યાનિ કાર્પાસાઙ્ગારગોચરઃ ।
નિયતેરિન્ધનાનાં ચ દર્શનં શોકદં ભૃશમ્ ॥ ૧૨।

ચર્મકૃન્મુક્તકેશાદિરણક્ષુત્ક્ષામમુણ્ડિનામ્ ।
મલિનાભક્તનગ્નાદેર્દર્શનં દુઃખદં ભવેત્ ॥ ૧૨।

આક્રોશં રોદનં ચૈવ કલહઃ શોકદઃ પુનઃ ।
વરાહમહિષોષ્ટ્રાદેર્દર્શનં ચ તથા ભવેત્ ॥ ૧૨।

પ્રતિકૂલે નિમિત્તે ચ સર્વકર્મ વિવર્જયેત્ ।
એકધા દ્વિત્રિધા કૃત્વા નિમિત્તત્રયદોષકૃત્ ॥ ૧૨।

વર્જયેદ્દેશિકો ધીમાન્ પઞ્ચગોચરસંયુતઃ ।
॥ ઇતિ કામિકાખ્યે મહાતન્ત્રે નિમિત્તપરીક્ષાવિધિઃ દશમઃ પટલઃ ॥
ભૂપરીક્ષાવિધિઃ
શુમે નિમિત્તે લબ્ધે ચ ભૂપરીક્ષાં સમાચરેત્ ।
શૈવં બ્રાહ્મં તથા વાસ્તુ વૈષ્ણવઞ્ચૈન્દ્રમેવ ચ ॥ ૧૩।

ઔક્ષઞ્ચ ભૌતિકઞ્ચૈવ આસુરઞ્ચ પિશાચકમ્ ।
રાક્ષસં ચૈવ વાયવ્યં વારુણાગ્નેયકૌ તથા ॥ ૧૩।

જાનીયાલ્લક્ષણૈરેતૈર્ભૂગુણં દેશિકોત્તમઃ ।
કર્ણિકારાર્જુનાઅશ્વત્થકપિત્થાશોકઘાતકી ॥ ૧૩।

સ્થલારવિન્દતુલસીદૂર્વાભિર્વા તતા મહી ।
વિષ્ણુક્રાન્તાખુકર્ણાભ્યાં શાલ્મલી ગિરિશારિબા ॥ ૧૩।

કપોતશુકહંસૈશ્ચ શૈવી સા શુભદા મહી ।
બિલ્વૈઃ પલાશૈર્દર્ભૈશ્ચ કુશૈશ્ચ હરિણૈસ્તથા ॥ ૧૩।

હોમદ્રવ્યૈઃ સુગન્ધૈશ્ચ ભૂર્બ્રાહ્મી શુભદા મતા ।
તિન્દુકૈસ્તિન્ત્રિણીભિશ્ચ કરજૈર્વેણુભિસ્તથા ॥ ૧૩।

કાર્પાસાર્કજપાભિશ્ચ હંસૈઃ પક્ષિમૃગૈસ્તથા ।
નિષ્કણ્ટકૈસ્તથા વૃક્ષૈર્યા ભૂમિઃ સહિતા ભવેત્ ॥ ૧૩।

વૈષ્ણવી ભૂઃ સમાખ્યાતા શૌર્યવીર્યપ્રદા નૃણામ્ ।
કદલીપનસામ્રૈશ્ચ પુન્નાગૈર્વકુલૈસ્તથા ॥ ૧૩।

પાટલૈઃ સિન્ધુવારૈશ્ચ તથા ચામલકૈઃ પુનઃ ।
ઇન્દીવરૈશ્ચ વૈશ્યૈશ્ચ શૂદ્રૈરૈન્દ્રી મહી મતા ॥ ૧૩।

પાટલ્યગરુગન્ધાઢ્યા ધનધાન્યસમૃદ્ધિદા ।
અઙ્કોલૈશ્ચ તથા વૃક્ષૈર્માર્જાલૈર્નકુલૈસ્તથા ॥ ૧૩।

શશગોધાચકોરૈશ્ચ વૃકૈરૌક્ષમહી મતા ।
શૌર્યવીર્યકરી સા સ્યાત્પ્રજાસમ્પત્સમૃદ્ધિદા ॥ ૧૩।

નિર્ગુણ્ડી માધવી દૂર્વા ત્વઙ્કોલૈઃ કિંશુકૈસ્તથા ।
મલ્લિકાકરવીરૈશ્ચ મધૂકૈર્ભૌતિકી મતા ॥ ૧૩।

અન્નદા પુષ્ટિદા નૄણાં ભસ્મગન્ધસમન્વિતા ।
ભલ્લાતકૈર્મહાવૃક્ષૈર્દુષ્ટસત્ત્વૈઃ પલાણ્ડુભિઃ ॥ ૧૩।

કિરાતૈઃ કકુભૈર્ગૃધ્રૈર્ધૂર્તૈઃ સર્વૈઃ સમન્વિતા ।
આસુરી યુદ્ધદા ભૂમિઃ પૂતિગન્ધસમન્વિતા ॥ ૧૩।

શાલ્મલીભિસ્તથા ભૂમિર્વકુલૈશ્ચ વિભીતકૈઃ ।
શ્લેષ્માતકૈઃ ખરૈરુષ્ટ્રૈઃ સૃગાલૈઃ સૂકરૈઃ પુનઃ ॥ ૧૩।

ચણ્ડાલૈશ્ચ પુલિન્દૈશ્ચ પૂતિગન્ધોષરા ચ સા ।
પૈશાચી ચ સ્મૃતા શાસ્ત્રૈઃ સર્વનાશસમન્વિતા ॥ ૧૩।

ચણ્ડાલવિષચોરૈશ્ચ શિરોરોગાદિભિસ્તથા ।
મરીચગુલગન્ધાઢ્યા રાક્ષસી સા ક્ષયપ્રદા ॥ ૧૩।

ગોમાયુગણસઙ્કીર્ણા ઝિલ્લિકા શર્કરાન્વિતા ।
યા વાયવ્યેતિ સા પ્રોક્તા દુઃખનૈર્ધન્યદાયિકા ॥ ૧૩।

યા પૂગૈરાવૃતા ભૂમિર્વારુણી સર્વસિદ્ધિદા ।
સ્નુહિશ્લેષ્માતકાદ્યૈશ્ચ સંયુક્તા ક્ષુદ્રશર્કરૈઃ ॥ ૧૩।

ઊષરા તોયહીના ચ આગ્નેયી સર્વનાશિની ।
શૈવે શૈવી સમાખ્યાતા વૈષ્ણવી વિષ્ણુદેશકે ॥ ૧૩।

બ્રાહ્મી સ્યાદ્ બ્રહ્મદેશે તુ શૈવી વિપ્રાદિયોગ્યકા ।
શૈવી વિપ્રવિષિષ્ટા ચ બ્રાહ્મી સ્યાદ્વૈષ્ણવી ચ ભૂઃ ॥ ૧૩।

ભૂભૃતાં સ્યાદ્વિશામૌક્ષી શૂદ્રાણાં ભૌતિકી સ્મૃતા ।
પૈશાચી ત્વાસુરી ભૂમી રાક્ષસી યા ચ ભૂર્મતા ॥ ૧૩।

અન્ત્યજાનામિહ પ્રોક્તા શતશઃ કર્ષિતા ચ યા ।
સા ચ ગોભિશ્ચિરં ભિત્ત્વા ભૂર્ગ્રાહ્યા વત્સરોર્ધ્વતઃ ॥ ૧૩।

ક્ષેત્રસ્થિતિવશાદુર્વી કથિતા ત્વનુલોમિનામ્ ।
અનૂપા જાઙ્ગલા ચેતિ વાસ્તુયોગ્યા દ્વિધા ધરા ॥ ૧૩।

સ્થિરં ગુરુતરં ભૂરિશર્કરં ક્ષારવારિણા ।
યુક્તમલ્પીયસાત્યન્તં ખાતેઽગાધેઽપિ જાઙ્ગલમ્ ॥ ૧૩।

કશેરુકૈરવાકીર્ણં રૂઢસૌગન્ધિકોત્પલમ્ ।
સૂક્ષ્મવાલુકમાનૂપં કૃષિકૃત્યુચ્ચલજ્જલમ્ ॥ ૧૩।

જાઙ્ગલાનૂપસમ્મિશ્રગુણં સાધારણં સ્મૃતમ્ ।
જાઙ્ગલં કદલીતાલપનસાદિતરૂદ્ભવમ્ ॥ ૧૩।

સર્વસસ્યોચિતં પુષ્પફલવૃક્ષસુખોદયમ્ ।
સર્વર્તુસુખદં સર્વહિતમાનૂપમિષ્યતે ॥ ૧૩।

તયોઃ સમ્પર્કસંયુક્તં સાધારણમુદાહૃતં ।
પદ્મકં ભદ્રકં ધૂમ્રં પૂર્ણઞ્ચેતિ ચતુર્વિધમ્ ॥ ૧૩।

સમસંસ્પર્શનં સ્નિગ્ધં સુગન્ધં સુસ્વરં સ્થિરમ્ ।
કરોદાઞ્જલિમાત્રોદ્યદુદકં વાસ્તુ પદ્મકમ્ ॥ ૧૩।

પ્રાચ્યુદીચ્યુદકં સસ્યં દક્ષિણેશં પુરોવનમ્ ।
સૌમ્યં સારતરં તત્તુ પ્રાગુદગ્વીરણાન્વિતમ્ ॥ ૧૩।

સુદ્રવ્યં રમણીયં સજ્જનસ્થાનં તુ ભદ્રકમ્ ।
પૂર્ણકં ધૂમ્રકં નિત્યમનિલાનલદિક્પ્લવમ્ ॥ ૧૩।

ઉત્તમં મધ્યમં નીચં નિત્યં ચેતિ ચતુર્વિધમ્ ।
દશદણ્ડપ્રમાણં તુ ષણ્માત્રાવનતં તુ યત્ ॥ ૧૩।

ઉત્તમં સ્યાદ્વિતસ્ત્યા તુ મધ્યં હસ્તેન ચાધમમ્ ।
તન્મન્દમધ્યત્વરિતજલાવહસમન્વિતમ્ ॥ ૧૩।

હસ્તાદધિકનિમ્નં તુ નિન્દિતં વાસ્તુ કીર્તિતમ્ ।
ચતુરશ્રં સમં યત્તુ દેવનાઞ્ચ દ્વિજન્મનામ્ ॥ ૧૩।

અષ્ટષટ્ચતુરશ્રં યદ્યુક્તં તુ નૃપવૈશ્યયોઃ ।
શૂદ્રસ્યાપિ યથાસંખ્યં કલ્પયેદ્દેશિકોત્તમઃ ॥ ૧૩।

શ્રેષ્ઠં પૂર્વાયતં વાસ્તુ મધ્યમં દક્ષિણોત્તરમ્ ।
શ્વેતં રક્તં ચ પીતઞ્ચ કૃષ્ણં વિપ્રાદિતઃ ક્રમાત્ ॥ ૧૩।

મૃદઙ્ગવેણુવીણાદિ દુન્દુભિધ્વનિસંયુતમ્ ।
પુન્નાગજાતિપુષ્પાબ્જધાન્યપાટલગન્ધકૈઃ ॥ ૧૩।

પશુગન્ધસમં શ્રેષ્ઠં સર્વબીજપ્રરોહણમ્ ।
એકવર્ણં ઘનં સ્નિગ્ધં સુખસંસ્પર્શનાન્વિતમ્ ॥ ૧૩।

કુબ્જાઙ્ગમુક્તમાકાશં નીચચ્છન્નં પરં સુખમ્ ।
તિક્તં ચ કટુકં ચૈવ કષાયમધુરામ્લકમ્ ॥ ૧૩।

લવણં ષડ્રસૈર્યુક્તં યુક્તં સર્વસુખાવહમ્ ।
પ્રદક્ષિણોદકોપેતં કરમાત્રોચ્ચલજ્જલમ્ ॥ ૧૩।

નિષ્કપાલં નિરુપલં ક્રિમિવલ્મીકવર્જિતમ્ ।
સુષિરાસ્થિવિહીનં તુ તનુવાલુકસંયુતમ્ ॥ ૧૩।

અઙ્ગારતુષહીનં તુ વૃક્ષમૂલવિવર્જિતમ્ ।
પઙ્કશેષોજ્ઝિતં શ્વભ્રદરીલોષ્ટવિવર્જિતમ્ ॥ ૧૩।

સર્કરાભસ્મહીનં તુ સભાચૈત્યસમીપગમ્ ।
દુષ્ટપ્રાણિસમીપસ્થં નૃપમન્દિરસંશ્રિતમ્ ॥ ૧૩।

દેવાલયસમીપસ્થં કણ્ટકદ્રુમસંયુતમ્ ।
ચણ્ડાલવાસ્તુકં ચૈવ કર્મકારાલયાશ્રિતમ્ ॥ ૧૩।

એકદ્વિત્રિચતુર્માર્ગાવૃતમવ્યક્તમાર્ગકમ્ ।
શઙ્કરારામસંયુક્તં તસ્ય ક્ષેત્રં તુ વર્જયેત્ ॥ ૧૩।

અન્યદેવંવિધં વાસ્તુ સર્વદોષકરં ભવેત્ ।
યત્કર્મ વિહિતં મોહાદેવંભૂતે તુ વાસ્તુનિ ॥ ૧૩।

તન્મહાદોષદં યસ્માત્સર્વથા તદ્વિવર્જયેત્ ।
હીનજાતેઃ સમુદ્દિષ્ટમુત્કૃષ્ટાનાં વિધીયતે ॥ ૧૩।

ઉત્કૃષ્ટોક્તં ન હીનસ્ય સર્વદેવેષુ યોગ્યકમ્ ।
મિશ્રવર્ણયુતં વાસ્તુ શ્રેષ્ઠં તદ્વર્ણજન્મનામ્ ॥ ૧૩।

પૂર્યમાણે મહીં ખાત્વા ગર્તે સ્વૈરેવ પાંસુભિઃ ।
અધિકન્યૂનતુલ્યેષુ પાંસુષ્વેતાદૃશં ફલમ્ ॥ ૧૩।

તત્પાંસુધારણે ષષ્ટિશતં ફલવિવેકતઃ ।
સપુષ્પકુમ્ભતોયેન પૂર્યમાણેઽવટે યદિ ॥ ૧૩।

શસ્તં પ્રદક્ષિણાવર્તમુદકં શાન્તબુદ્બુદમ્ ।
ઉત્તાનપુષ્પકં શ્રેષ્ઠં ન ત્વધોમુખપુષ્પકમ્ ॥ ૧૩।

સર્ષપાણાં તિલાનાં વા ચોપ્તાનામઙ્કુરા ભુવિ ।
ત્રિરાત્રેણ પ્રજાયન્તે યસ્યાં સા સ્યાચ્છુભા મહી ॥ ૧૩।

પૂર્વોત્તરપ્લવા શ્રેષ્ઠા મધ્યમા સર્વતઃ પ્લવા ।
સાપિ ગ્રાહ્યા ગૃહાદૌ તુ સા ચોલ્બણગુણાન્વિતા ॥ ૧૩।

કુમારરાજધાની વા ન્યાયાપ્તા સા મહી મતા ।
એવં પરીક્ષ્ય ગૃહ્ણીયાન્મહીં બહુગુણાન્વિતામ્ ॥ ૧૩।

વેતાલાદેઃ પુનઃ સમ્યક્ પ્રવેશબલિમાહરેત્ ।
॥ ઇતિ કામિકાખ્યે મહાતન્ત્રે ભૂપરીક્ષાવિધિઃ એકાદશઃ પટલઃ ॥
પ્રવેશબલિવિધિઃ
ગ્રામાદીનાં ચ સર્વેષાં પ્રાસાદાનાં ચ સદ્મનામ્ ।
અન્યેષામપિ સર્વેષાં પ્રવેશબલિરુચ્યતે ॥ ૧૪।

શુભે મુહૂર્તે નક્ષત્રે રાત્રૌ દોષવિવર્જિતે ।
આદિશૈવકુલોદ્ભૂતઃ પઞ્ચગોચરસંસ્થિતઃ ॥ ૧૪।

પઞ્ચાઙ્ગભૂષણોપેતઃ સોષ્ણીષઃ સોત્તરીયકઃ ।
સિતાનુલેપનાઢ્યશ્ચ પ્રવેશબલિમારભેત્ ॥ ૧૪।

બ્રાહ્મણાન્ ભોજયેત્પૂર્વં પુણ્યાહં વાચયેત્તતઃ ।
નવભાગાં ધરાં કૃત્વા બ્રહ્મસ્થાનાદિતઃ ક્રમાત્ ॥ ૧૪।

નવદિક્ષુ બલિં દદ્યાન્મન્ત્રેણાનેન વાસ્તુવિત્ ।
ઇમે ભૂમૌ વસન્તોઽત્ર ભૂતપૈશાચરાક્ષસાઃ ॥ ૧૪।

સ્વેચ્છં ગચ્છન્ત્વિમાં ભૂમિમાશુ ગૃહ્ણામિ વાસ્તુને ।
દધ્યાજ્યાપૂપસંયુક્તૈરન્નૈસ્તેષાં બલિ ક્ષિપેત્ ॥ ૧૪।

ગીતવાદ્યાદિનિર્ઘોષૈર્વેદઘોષૈશ્ચ ઘોષયેત્ ।
આચાર્યં પૂજયેત્પૂર્વં સર્વાન્ સમ્પૂજયેત્તતઃ ॥ ૧૪।

॥ ઇતિ કામિકાખ્યે મહાતન્ત્રે પ્રવેશબલિવિધિઃ દ્વાદશઃ પટલઃ ॥
ભૂપરિગ્રહવિધિઃ
તતઃ પ્રભાતે સ્વીકારં કુર્યાત્સ્નાતો વિભૂષિતઃ ।
વસાનો નૂતનં વસ્ત્રમુત્તરીયસમન્વિતઃ ॥ ૧૫।

સૂપલિપ્તમહીમધ્યે સર્વધાન્યોપરિ સ્થિતમ્ ।
સિતચન્દનલિપ્તાઙ્ગં ચૂતાશ્વત્થદલાન્વિતમ્ ॥ ૧૫।

સર્વરત્નૌષધીગર્ભનિમ્નગામ્ભઃ પ્રપૂરિતમ્ ।
સદ્વસ્ત્રવદનં કુમ્ભં સિતસૂત્રવિભૂષિતમ્ ॥ ૧૫।

સાસનેન સદેહેન શિવેન સમધિષ્ઠિતમ્ ।
પૂજયિત્વા વિધાનેન ગન્ધપુષ્પાક્ષતૈર્ગુરુઃ ॥ ૧૫।

તતઃ કુમ્ભં સમુત્ક્ષિત્ય વિપ્રમૂર્ધ્ન્યધિરોપયેત્ ।
વેદાતોદ્યકુલસ્ત્રીણાં પ્રશસ્તધ્વનિભિસ્તથા ॥ ૧૫।

તતઃ કરકનિર્ગચ્છદચ્છિન્નજલધારયા ।
ધ્યાયન્ પ્રજાહિતં ક્ષિપ્રં પરિષિઞ્ચેત્પ્રદક્ષિણમ્ ॥ ૧૫।

નયેત્તુ પૂર્વસીમાન્તં કિઞ્ચિત્તત્ર વિલમ્બ્ય ચ ।
તસ્માદગ્નેઃ પલાશસ્ય પવનેશાનયોસ્તથા ॥ ૧૫।

દિક્ષુ નીત્વા તતઃ પ્રાચીં નયેદ્ભૂમિપરિગ્રહે ।
આચાર્યાદીનથાભ્યર્ચ્ય કર્તા દદ્યાચ્ચ દક્ષિણામ્ ॥ ૧૫।

પ્રવેશાર્થં બલિશ્ચૈવ ભૂપરીક્ષાપરિગ્રહૌ ।
ગ્રામાઙ્ગભૂતદેવાદૌ પૃથઙ્નેષ્ટો વિચક્ષણૈઃ ॥ ૧૫।

તત્રાદૌ કર્ષણં કુર્યાત્સ્વતન્ત્રૈઃ સર્વમાચરેત્ ।
સર્વં સ્વતન્ત્રતઃ કુર્યાચ્છ્રદ્ધાવિત્તાનુસારતઃ ॥ ૧૫।

તત્ર દુર્ગાનિવેશે તુ વિશેષઃ કિઞ્ચિદિષ્યતે ।
હસ્તમાનાવટં ખાત્વા ભૂમિમધ્યે શુભે દિને ॥ ૧૫।

ચન્દનોષિતતોયેન સાયં ગર્તં પ્રપૂરયેત્ ।
દર્ભાસ્તરાન્તિકે તસ્ય પયઃ પીત્વા ગુરુઃ સ્વપેત્ ॥ ૧૫।

અસ્મિન્ વાસ્તુનિ વર્ધસ્વ ધનધાન્યેન મેદિનિ ।
ઉત્તમં વીર્યમાસ્થાય નમસ્તેઽસ્તુ શિવા ભવ ॥ ૧૫।

ઇત્યુક્ત્વોપોષ્ય શુદ્ધાઙ્ગઃ શ્વભ્રં પ્રાતઃ પરીક્ષયેત્ ।
સાવશેષં જલં દૃષ્ટ્વા તદ્ ગ્રાહ્યં સર્વસંપદે ॥ ૧૫।

ક્લિન્ને વાસ્તુવિનાશાય શુષ્કે ધાન્યધનક્ષયઃ ।
અહ્નિ વા પૂરણં કૃત્વા પરીક્ષાં તુ સમાચરેત્ ॥ ૧૫।

ગત્વા શતપદં ચાન્તઃ પ્રત્યાવૃત્ય નિરીક્ષયેત્ ।
અન્યૂનં ચેજ્જલં તત્સ્થમુત્તમા ભૂઃ પ્રશસ્યતે ॥ ૧૫।

અઙ્ગુલેન તુ હીનં ચેન્મધ્યમેતિ પ્રકીર્તિતા ।
તતો હીનં તુ હીના સ્યાદતિહીના વિપત્કરી ॥ ૧૫।

ઇયં પરીક્ષા કર્તવ્યા પ્રવેશાર્થબલેઃ પુરા ।
સર્વેષામપિ વાસ્તૂનાં સા તુ સાધરણી મતા ॥ ૧૫।

એવં પરિગ્રહં કૃત્વા તતઃ કર્ષણમારભેત્ ।
॥ ઇતિ કામિકાખ્યે મહાતન્ત્રે ભૂપરિગ્રહવિધિઃ ત્રયોદશઃ પટલઃ ॥
ભૂકર્ષણવિધિઃ
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ ગ્રામાદીનાં ચ કર્ષણમ્ ।
સુશ્વેતૌ વૃષભૌ દાન્તૌ યુવાનૌ બલસંયુતૌ ॥ ૧૬।

અપ્રોતનાસિકૌ સાણ્ડૌ શુભલક્ષણસંયુતૌ ।
કકુદં ચ તથા વાલખુરશૃઙ્ગાણિ ભૂષયેત્ ॥ ૧૬।

તદાકૃતિકૃતૈર્હેમભૂષણૈર્ગન્ધપુષ્પકૈઃ ।
ઉક્તલક્ષણવર્ણાઢ્યં ગૃહીત્વા ગોવૃષદ્વયમ્ ॥ ૧૬।

તર્પયિત્વા ગુલૈઃ ક્ષીરૈસ્તતઃ કર્ષણમારભેત્ ।
તસ્યોપકરણં દ્રવ્યં ખાદિરં દેવવિપ્રયોઃ ॥ ૧૬।

નૃપાણાં ખાદિરો રાજતરુઃ સ્યાદ્વૈશ્યશૂદ્રયોઃ ।
નિમ્બશ્ચ વકુલશ્ચાપિ ગવાક્ષી કટ્ફલસ્તથા ॥ ૧૬।

તિન્દુકઃ કરવર્ણશ્ચ સર્વેષાં તુ મહીરુહામ્ ।
હલશ્ચ લાઙ્ગલો મુષ્ટિર્યુગમસ્ય પ્રકીર્તિતઃ ॥ ૧૬।

ચતુર્વિતસ્તિદીર્ઘં સ્યાદ્ધલં તન્મૂલનાહકમ્ ।
દ્વિવિતસ્તિષડઙ્ગુલ્યં લાઙ્ગલેષુ પ્રપઠ્યતે ॥ ૧૬।

ત્રિગુણો હલદૈર્ઘ્યેણ મૂલોઽષ્ટાઙગુલનાહકઃ ।
અગ્રે તુ ચતુરઙ્ગુલ્યં લાઙ્ગલેષુ પ્રશસ્યતે ॥ ૧૬।

હલદીર્ઘઃ સમુદ્દિષ્ટસ્ત્રિદ્વ્યઙ્ગુલઘનાન્વિતઃ ।
ઘનદ્વિગુણવિસ્તારા પતાકા ધ્વજયષ્ટિવત્ ॥ ૧૬।

ચતુર્હસ્તાયતશ્ચાગ્રે વિતસ્તિપરિણાહકઃ ।
મધ્યે ત્રિસપ્તમાત્રેણ નાભેર્વૃત્તાનિભો યુગઃ ॥ ૧૬।

ચતુર્વિતસ્તિદીર્ઘઃ સ્યાદેકાઙ્ગુલવિશાલકઃ ।
શમ્યઃ શમ્યાન્તરઃ સમ્યક્ વિતસ્તિરિહ કથ્યતે ॥ ૧૬।

મધ્યે કીલો દ્વિમાત્રઃ સ્યાન્મધ્યવામે તુ ષડ્યવઃ ।
શમ્યાન્તરઃ સમં શમ્યાલમ્બનં સ્યાદ્યુગાદયઃ ॥ ૧૬।

પાંસુગર્ભં ચ તત્તલ્યમયોમયમિહેષ્યતે ।
હિરણ્મયં પાંસુગર્ભં દેવાનાં પ્રવિધીયતે ॥ ૧૬।

રાજતં દ્વિજભૂપાનાં લોહિતં વૈશ્યશૂદ્રયોઃ ।
યદ્વા હલાદિકં યત્તુ તદર્ધે વસુભાજિતે ॥ ૧૬।

એકભાગં સમારભ્ય ચતુર્ભાગાવસાનકમ્ ।
ન્યૂનં વાપ્યધિકં વાપિ કારયેત્કર્તુરિચ્છયા ॥ ૧૬।

રજ્જુર્ગોચર્મજા વાપિ મૌઞ્જીતાલજવલ્કલાઃ ।
નલિકેરકૃતા વાપિ રજ્જુઃ સર્વત્ર શંશિતા ॥ ૧૬।

પલાશોદુમ્બરાશ્વત્થવટપ્લક્ષોદ્ભવાસ્તથા ।
હલાદયઃ સુરાદીનાં સર્વે સર્વત્ર વા મતાઃ ॥ ૧૬।

એવં સર્વં ચ સમ્પાદ્ય દેશિકઃ શિવવિપ્રજઃ ।
કૃતમન્ત્રતનુર્ભૂત્વા સોષ્ણીષરચોત્તરીયકઃ ॥ ૧૬।

પ્રાપ્તપઞ્ચાઙ્ગભૂષસ્તુ વૃષભૌ સંપ્રપૂજયેત્ ।
વૃષં ત્ર્યમ્બકમન્ત્રેણ હલં ચાસ્ત્રેણ પૂજયેત્ ॥ ૧૬।

કર્ષકં તુ સમાહૂય વસ્ત્રં દત્વા દ્વિજોત્તમઃ ।
આત્માનમિવ તં ધ્યાત્વા પ્રેષયેત્કૃષિકર્મણિ ॥ ૧૬।

સ્વયં ચાદૌ તુ સંપૃશ્ય કર્ષયેદ્દેશિકોત્તમઃ ।
દ્વાત્રિંશદ્વારમિત્યુક્તં દેવાગ્રજમહીભૃતામ્ ॥ ૧૬।

દશપઞ્ચાધિકં ખ્યાતં વૈશ્યે શૂદ્રે તુ સપ્તકમ્ ।
સર્વેષાં સપ્તવારં વા પઞ્ચવારમથાપિ વા ॥ ૧૬।

પ્રાઙ્મુખોદઙ્મુખો વાપિ કૃષિકર્મ સમારભેત્ ।
એવં કૃષ્ટ્વા સમીકૃત્ય સણ્માત્રાવર્તિતં ક્રમાત્ ॥ ૧૬।

તિલસર્ષપમુદ્ગાંશ્ચ માષવ્રીહિમનુક્રમાત્ ।
પયસા ક્ષાલયિત્વા તુ વપેન્નેત્રમનુસ્મરન્ ॥ ૧૬।

આચાર્યદક્ષિણાં દદ્યાત્કાઞ્ચનં પઞ્ચનિષ્કકમ્ ।
સર્વોપકરણોપેતં દદ્યાત્તસ્મૈ ચ ગોવૃસૌ ॥ ૧૬।

વૃષૌ પૃષ્ઠાવનીતૌ ચ તયોશ્ચૈવાતિધાવનમ્ ।
શયનં દુષ્કૃતઞ્ચાન્યત્ પ્રજાનાં સર્વદોષદમ્ ॥ ૧૬।

હલાદિભઙ્ગે તદ્વત્સ્યાદ્રજ્જુચ્છેદે તથૈવ હિ ।
પ્રાયશ્ચિત્તં તદા કુર્યાચ્છાન્તિહોમં શિવદ્વિજઃ ॥ ૧૬।

તથાત્ર કર્ષકસ્યાપિ પતને ચૈવમેવ હિ ।
તત્રસ્થાનાં ચ સસ્યાનાં વર્ધિતાનાં ચ કર્ષણાત્ ॥ ૧૬।

ભક્ષણં ગોકુલૈર્ધીમાન્ કારયેદ્દેશિકોત્તમઃ ।
ત્રિરાત્રં પઞ્ચરાત્રં વા સપ્તરાત્રં તુ વાસયેત્ ॥ ૧૬।

ગવાં સવૃષવત્સાનાં પુરીષપ્રસ્રવોક્ષણૈઃ ।
ખુરસંઘટ્ટનાઘ્રાણપરિભ્રમણગોષ્પદૈઃ ॥ ૧૬।

રોમન્થોદ્ગારપાતૈશ્ચ ફેનૈર્વત્સાનનચ્યુતૈઃ ।
પવિત્રીકૃતભૂમધ્યે ગ્રામાદ્યં પરિગૃહ્યતામ્ ॥ ૧૬।

॥ ઇતિ કામિકાખ્યે મહાતન્ત્રે ભૂકર્ષણવિધિઃ ચતુર્દશઃ પટલઃ ॥
શઙ્કુસ્થાપનવિધિઃ
દેવાનાં બ્રાહ્મણાદીનાં વર્ણાનામનુલોમિનામ્ ।
ગૃહગ્રામાદિકર્તણાં શિવદીક્ષાન્વિતાત્મનામ્ ॥ ૧૭।

અદીક્ષિતાનામન્યેષાં શિવભક્ત્યન્વિતાત્મનામ્ ।
શઙ્કુસંસ્થાપનં વક્ષ્યે ગ્રામાદીનાં શુભાવહમ્ ॥ ૧૭।

બ્રહ્મસ્થાનસ્ય નૈરૃત્યાં શઙ્કુસ્થાનં પ્રકલ્પયેત્ ।
અન્યત્ર સ્થાપિતઃ શઙ્કુર્ગ્રામાદ્યં નાશયિષ્યતિ ॥ ૧૭।

દણ્ડપ્રમાણવિસ્તારં ષડઙ્ગુલસમુન્નતમ્ ।
શઙ્ક્વર્થં મણ્ડલં કુર્યાદ્દેવાનાં ચ સનાતનમ્ ॥ ૧૭।

યુક્તાષ્ટષટ્ચતુર્માત્રં દ્વિમાત્રોચ્ચં મનોહરમ્ ।
નિર્દરં નિર્જરં સ્નિગ્ધં સુસ્પૃશ્યં સુસમં શુભમ્ ॥ ૧૭।

ત્રિહસ્તાર્ધં ત્રિહસ્તં ચ દ્વિહસ્તાર્ધં દ્વિહસ્તકમ્ ।
દ્વિજાદીનાં યથાસંખ્યં યોજનીયં વિચક્ષણૈઃ ॥ ૧૭।

આપૂર્ય સલિલં તત્ર વૈ?શકીલાન્ સમોદયાન્ ।
ખાતયેત્તાન્ બહૂન્ સમ્યક્ સમાન્ સમતરાન્તરાન્ ॥ ૧૭।

તત્ર ફુલ્લમૃદા સૂક્ષ્મવાલુકેન સગોમયમ્ ।
દધ્યાજ્યક્ષીરસમ્મિશ્રં સવલ્મીકમૃદા દૃઢમ્ ॥ ૧૭।

સમં સમ્પાતયેત્સૂત્રપાતયન્ત્રેણ મણ્ડલમ્ ।
અજર્જરમનીચોચ્ચં સુસ્નિગ્ધં દર્પણોપમમ્ ॥ ૧૭।

દાન્તશ્ચ ચન્દનો દેવમહીદેવસમીરિતાઃ ।
ખાદિરસ્તિનિશો રાજ્ઞાં વણિજાં શાકખાદિરૌ ॥ ૧૭।

શાકશ્ચ તિન્દુકઃ કૃષ્ણસારઃ સ્યાચ્છૂદ્રજન્મનામ્ ।
ક્ષીરવૃક્ષશમીસાલાઃ સર્વે યોગ્યાઃ સમીરિતાઃ ॥ ૧૭।

શઙ્કુઃ ષડઙ્ગુલો નાહસ્ત્વાયામો દ્વાદશાઙ્ગુલઃ ।
અગ્રે ત્વેકાઙ્ગુલો વાસ્તુ સર્વવર્ણેષુ યોગ્યકઃ ॥ ૧૭।

ચતુર્દશાઙ્ગુલાયામસ્તાવાન્ સ્યાન્મૂલનાહકઃ ।
અગ્રે ત્ર્યઙ્ગુલવિસ્તારઃ શઙ્કુર્વા સર્વવાસ્તુષુ ॥ ૧૭।

હસ્તાર્ધાયામનાહોઽગ્રનાહસ્તત્પાદપાદયુક્ ।
એકાઙ્ગુલક્ષયાદાયો મૂલનાહો વિધીયતે ॥ ૧૭।

બ્રાહ્મણાદિચતુર્વર્ણક્રમેણ પરિકલ્પયેત્ ।
દેવાદીનાં શિરોઽગ્રં સ્યાદ્દ્વિજાનાં છત્રસન્નિભમ્ ॥ ૧૭।

કુશકીચકપત્રાભં ભૂપાનાં વૈશ્યજન્મનામ્ ।
કદલીમુકુલાગ્રં સ્યાચ્છૂદ્રાણાં મણ્ડલાગ્રકમ્ ॥ ૧૭।

બૈલ્વં કીલં સુરાણાં સ્યાત્ખાદિરં સાલમાગ્રજમ્ ।
આસનં વાકુલં રાજ્ઞાં તૈન્દુકં ચાપિ ખાદિરમ્ ॥ ૧૭।

કીલં વિશાં ચ શૂદ્રાણાં સર્વસામાન્યમેવ વા ।
યોજયેદ્દેશિકો ધીમાન્ ખ્યાતશઙ્કૌ પુરાતને ॥ ૧૭।

દ્રુમૈરેભિઃ પ્રકર્તવ્યો ગ્રામાદિર્ભ્રમવર્જિતઃ ।
મધ્યાદ્યન્તસ્થિતૈઃ કીલૈર્મણ્ડલૈર્નવભિર્યુતૈઃ ॥ ૧૭।

વિતસ્ત્યન્તરિતૈસ્તાવત્કીલં સૂચિસમન્વિતમ્ ।
ગ્રામકેદારશૈલે સ્યાત્સૂચિરેકાઙ્ગુલાયતા ॥ ૧૭।

યવોદરમુખાં હેમરૂપ્યતામ્રમયીં તથા ।
પઞ્ચગવ્યેન સંશોધ્ય ભૂયઃ શુદ્ધોદકેન વા ॥ ૧૭।

હૃદયેન તુ મન્ત્રેણ અસ્ત્રાદ્ભિઃ પ્રોક્ષયેત્તદા ।
ગન્ધાદિભિઃ સમભ્યર્ચ્ય વાસ્તુવૃદ્ધિમનુસ્મરન્ ॥ ૧૭।

મણ્ટપે વેદિકામધ્યે પઞ્ચહસ્તવિનિર્મિતે ।
શઙ્કુસ્થાનોત્તરગતે ક્રિયામેનાં સમાચરેત્ ॥ ૧૭।

અહતાભ્યાં સુવાસોભ્યાં સર્વતઃ પરિવેષ્ટિતમ્ ।
કૃતકૌતુકબન્ધસ્તુ સ્થણ્ડિલસ્થં સમર્ચયેત્ ॥ ૧૭।

પૂર્વસ્થવાસ્તુહોમં ચ સ્થણ્ડિલે સમ્યગાચરેત્ ।
તતઃ પ્રભાતે વિમલે સુવારે તુ શુભે દિને ॥ ૧૭।

શઙ્કું પ્રક્ષાલ્ય તોયેન ગન્ધાદ્યૈઃ પૂજયેદ્ધૃદા ।
દિગ્દેવતાશ્ચ સંપૂજ્ય ગન્ધાદ્યૈશ્ચ સ્વનામભિઃ ॥ ૧૭।

ભૂષણોપેતપઞ્ચાઙ્ગઃ સોષ્ણીષઃ સોત્તરીયકઃ ।
સંપ્રાપ્તદક્ષિણૈર્વિપ્રૈઃ શિલ્પિના ચ સમન્વિતઃ ॥ ૧૭।

શઙ્કુસ્થાનં તુ સંપ્રાપ્ય પુણ્યાહં વાચયેત્તતઃ ।
ઇન્દ્રાદીન્ પરિતશ્ચેષ્ટ્વા શઙ્કુસ્થાપનમારભેત્ ॥ ૧૭।

શઙ્કુપ્રમાણયા રજ્જ્વા શઙ્કુવ્યાસાર્ધયુક્તયા ।
વૃત્તં સંભ્રામ્ય તન્મધ્યે સ્થાપયેત્તમિનોદયે ॥ ૧૭।

પૂર્વાપરાહ્ણયોઃ શઙ્કોશ્છાયારેખાગતા યથા ।
તદ્બિન્દુદ્વયગં સૂત્રં પૂર્વાપરદિગિષ્યતે ॥ ૧૭।

યવસ્ય તુ તુરીયાંશં પૂર્વાપરાહ્ણયોર્ગતા ।
બિન્દુદ્વયાન્તરં ભ્રાન્તઃ શમ્બરાનનપુચ્છકમ્ ॥ ૧૭।

દક્ષિણોત્તરમિત્યુક્તમન્યથા વાપિ કથ્યતે ।
ધ્રુવવેધેન વોદીચીં પ્રાચીં વા ધ્રુવતારયા ॥ ૧૭।

પુષ્યેણ શ્રવણેનાથ સાધયેદ્વિષુવોદયાત્ ।
મિતક્ષેત્રાર્ધમાનેન ચતુરશ્રં તુ સાધયેત્ ॥ ૧૭।

કર્ણાભ્યાં ભુજસામ્યં તુ કમ્પનેનાર્જવે સ્થિતે ।
જલેન તલસામ્યં સ્યાન્મધ્યમે વાથ કર્ણિકે ॥ ૧૭।

ધામ્નિ પ્રાચ્યથવા સાધ્યનિશ્ચિતાન્ પૂર્વવાસ્તુનઃ ।
પ્રાચીતરં તુ યત્સ્થાનં સર્વદોષકરં ભવેત્ ॥ ૧૭।

॥ ઇતિ કામિકાખ્યે મહાતન્ત્રે શઙ્કુસ્થાપનવિધિઃ પઞ્ચદશઃ પટલઃ ॥
માનોપકરણવિધિઃ
માનોપકરણં વક્ષ્યે સર્વેષાં ચ વિશેષતઃ ।
પરમાણુક્રમાદ્વૃદ્ધ્યા માનાઙ્ગુલમિતિ સ્મૃતમ્ ॥ ૧૮।

પરમાણુરિતિ ખ્યાતો યોગિનાં દૃષ્ટિગોચરઃ ।
રથરેણુશ્ચ વાલાગ્રં લીક્ષા યૂકો યવસ્તથા ॥ ૧૮।

ક્રમશોઽષ્ટગુણાઃ પ્રોક્તા યવૈઃ ષઙ્ભિશ્ચ સપ્તભિઃ ।
અષ્ટાભિશ્ચ ક્રમેણૈવ કન્યસાદિવિભેદતઃ ॥ ૧૮।

અઙ્ગુલ્યસ્ત્રિવિધાઃ પ્રોક્તા યાવત્યઃ શિવશાસને ।
શાલિભિશ્ચ ત્રિભિઃ સાર્ધૈશ્ચતુર્ભિશ્ચ તથાયતૈઃ ॥ ૧૮।

શાલ્યુદ્ભવાઃ સમાખ્યાતાસ્ત્વઙ્ગુલાસ્ત્રિવિધાસ્ત્વિહ ।
સાર્ધૈઃ ષડ્ભિર્યવૈર્વાથ સાર્ધૈઃ સપ્તભિરેવ વા ॥ ૧૮।

અઙ્ગુલાસ્ત્રિવિધાઃ પ્રોક્તાઃ સાર્ધૈરષ્ટભિરેવ વા ।
મધ્યમાઙ્ગુલિમધ્યસ્થપર્વદીર્ઘં તુ યદ્ભવેત્ ॥ ૧૮।

શ્રેષ્ઠં માત્રાઙ્ગુલં પ્રોક્તં પાદહીનં તુ મધ્યમમ્ ।
અર્ધોનમધમં પ્રોક્તં માત્રાઙ્ગુલવિભેદતઃ ॥ ૧૮।

નવધા મનામુદ્દિષ્ટં નરાદ્યઙ્ગુષ્ઠતોઽપિ વા ।
એવં માત્રાઙ્ગુલં પ્રોક્તં યાગાદીનાં પશસ્યતે ॥ ૧૮।

અઙ્ગુલૈઃ સૂર્યસંખ્યાતૈર્વિતસ્તિરિહ કથ્યતે ।
તદ્દ્વયં હસ્તમુદ્દિષ્ટં સ કિષ્કુરિહ સમ્મતઃ ॥ ૧૮।

પઞ્ચવિંશતિમાત્રં તુ પ્રાજાપત્ય ઇતિ સ્મૃતઃ ।
માત્રૈસ્તુ ષડ્વિંશતિભિર્ધનુર્મુષ્ટિઃ પ્રકીર્તિતઃ ॥ ૧૮।

સપ્તવિંશતિભિર્માત્રૈર્ધનુર્ગ્રહ ઉદાહૃતઃ ।
માનાઙ્ગુલોત્થહસ્તાસ્તુ શાસ્ત્રેઽસ્મિન્ સંપ્રકીર્તિતાઃ ॥ ૧૮।

પૌરુષઃ પુરુષાજ્જાતસ્ત્વઙ્ગુષ્ઠાદ્દક્ષિણાદિહ ।
તલં પ્રસાર્ય ચાઙ્ગુષ્ઠસહિતૈશ્ચતુરઙ્ગુલૈઃ ॥ ૧૮।

કનિષ્ઠાદ્યૈઃ ક્રમેણૈવ યવગોકર્ણસંજ્ઞકૈઃ ।
વિતસ્તિઃ કથિતશ્ચૈવં પ્રાદેશસ્તદનન્તરમ્ ॥ ૧૮।

એવં વિવિધ ઉદ્દિષ્ટો હસ્તઃ સર્વેષુ વાસ્તુષુ ।
પ્રાજાપત્યસ્ય માનેન મણ્ડપે વિગ્રહેઽપિ ચ ॥ ૧૮।

માલિકાયાં સભાયાં ચ વિશાલાયાં ચ યોજયેત્ ।
રાજધાન્યાદિકં રાજભવનં ચ તટાકકમ્ ॥ ૧૮।

દુર્ગં ચૈવ ધનુર્મુષ્ટિકરણૈશ્ચૈવ કારયેત્ ।
ધનુર્ગ્રહેણ કુર્યાત્તુ રથ્યાધ્વાનં વિશેષતઃ ॥ ૧૮।

પ્રાકારં કિષ્કુમાનેન યાનં ચ શયનં નયેત્ ।
કિષ્કુમાનેન વૈ સર્વમાપન્નં તુ સમાચરેત્ ॥ ૧૮।

વિતસ્તિના વિધાતવ્યં યાનં ચ શયનં તથા ।
લિઙ્ગં ચ પ્રતિમાં ચૈવ દ્વારસ્તમ્ભં ચ ચૂલિકમ્ ॥ ૧૮।

યદસ્ય ચોપકરણં તત્સર્વં ચાઙ્ગુલેન તુ ।
અત્યલ્પં તુ યવેનૈવમાપ્નુયાન્માનવિત્તમૈઃ ॥ ૧૮।

આયાદિલક્ષણં ચૈવમેભિરેવ તુ સમ્મતમ્ ।
હસ્તૈશ્ચતુર્ભિરુદ્દિષ્ટો દણ્ડો રજ્જુસ્તદષ્ટભિઃ ॥ ૧૮।

દણ્ડેન માપયેદ્ગ્રામં નગરં પત્તનાદિકમ્ ।
અધ્વાનં રજ્જુના બધ્વા ક્ષેત્રં ચૈવ તુ માનયેત્ ॥ ૧૮।

રજ્જું કુર્યાત્તુ કાર્પાસપટ્ટસૂત્રાદિભિર્બુધઃ ।
ન્યગ્રોધવલ્કલેનાથ તાલકેતકવલ્કલૈઃ ॥ ૧૮।

કનિષ્ઠાઙ્ગુલિનાહા ચ ત્રિવૃતા ગ્રન્થિવર્જિતા ।
દેવવિપ્રમહીપાનાં વૈશ્યશૂદ્રૈર્વિવર્જિતા ॥ ૧૮।

તાલશ્ચ કેતકી ચૈવ ન્યગ્રોધો ધાતકી તથા ।
શણકં ચ ક્રમેણૈવ દેવાદીનાં પ્રશંસિતાઃ ॥ ૧૮।

નાલિકેરોત્થરજ્જુશ્ચ સર્વેષામપિ શંસિતં ।
નાલિકેરસ્ય પત્રસ્ય માપનં સર્વસિદ્ધિદમ્ ॥ ૧૮।

દલનં દ્વિવિધં પ્રોક્તમોજયુગ્મક્રમેણ તુ ।
પૂર્વોત્તરમુખેનાથ પારમ્ભે દલનં ભવેત્ ॥ ૧૮।

તેનૈવ માપનં કુર્યાત્ પ્રતિમાદૌ વિશેષતઃ ।
તત્પત્રસિરયા વાપિ ક્ષુદ્રસ્કન્ધેન માપયેત્ ॥ ૧૮।

સારદારૂદ્ભવો હસ્તદણ્ડો ગ્રન્થ્યા વિવર્જિતઃ ।
સ્વાયતો દીર્ઘસંયુક્તસ્ત્વર્ધમાત્રપ્રવિસ્તરઃ ॥ ૧૮।

ત્રિપાદવિસ્તરો વા સ્યાદેકાઙ્ગુલસુવિસ્તરઃ ।
તત્તદર્ધઘનોપેતો વિસ્તારેણ સમોઽથવા ॥ ૧૮।

ચતુરશ્રો ભવેદ્યસ્તુ દણ્ડો માનુષ ઈરિતઃ ।
મૂલે સ્વાયમ્ભુવં રૂપં મધ્યે લક્ષ્મીસ્વરૂપકમ્ ॥ ૧૮।

વિશ્વકર્મસ્વરૂપં તદગ્રે તુ પરિકલ્પયેત્ ।
અયં દેવેષુ યોગ્યઃ સ્યાદ્દણ્ડો દ્વ્યઙ્ગુલવિસ્તરઃ ॥ ૧૮।

સપાદો વાથ સાર્ધો વા સુવૃત્તશ્ચિત્રિતો નુ વા ।
હેમ્ના વા રાજતેનાથ તામ્રેણૈવાયસાથવા ॥ ૧૮।

મૂલાગ્રવલયોપેતો દણ્ડો માનવિનિર્ણયે ।
॥ ઇતિ કામિકાખ્યે મહાતન્ત્રે માનોપકરણવિધિઃ ષોડશઃ પટલઃ ॥
પદવિન્યાસવિધિઃ
અથ વક્ષ્યે વિશેષેણ પદવિન્યાસલક્ષણમ્ ।
સકલં પદમેકં સ્યાત્ પેચકં તુ દ્વિતીયકમ્ ॥ ૧૯।

પદં પીઠં તૃતીયં સ્યાન્મહાપીઠમતઃ પરમ્ ।
ઉપપીઠં તતઃ પશ્ચાદુગ્રપીઠમતઃ પરમ્ ॥ ૧૯।

સ્થણ્ડિલં સપ્તમં વિદ્યાન્મણ્ડૂકાખ્યં તથાષ્ટમમ્ ।
પરમેશપદં ચાપિ નવમં પરિકીર્તિતમ્ ॥ ૧૯।

દશમં ચાસનં ચૈકાદશં સ્થાનીયમુચ્યતે ।
દેશીયં દ્વાદશં પ્રોક્તં પદં તૂભયચણ્ડિકમ્ ॥ ૧૯।

ચતુર્દશપદં ભદ્રં મહાસનમિતિ સ્મૃતમ્ ।
પદ્મગર્ભપદં પઞ્ચદશમં તુ પ્રકીર્તિતમ્ ॥ ૧૯।

ષોડશં ત્રિયુતં સપ્તદશમં વૃત્તભોગકમ્ ।
અષ્ટાદશપદં ચાત્ર કર્ણાષ્ટકમિતિ સ્મૃતમ્ ॥ ૧૯।

એકોનવિંશતિપદં જ્ઞેયં ગણિતપાદકમ્ ।
સ્યાદ્વિંશતિપદં સૂર્યવિશાલં નામતઃ પદમ્ ॥ ૧૯।

સ્યાદેકવિંશતિપદં સુસંહિતસમાહ્વયમ્ ।
દ્વાવિંશતિપદં ચાત્ર પદં સુપ્રતિકાન્તકમ્ ॥ ૧૯।

સ્યાત્ત્રયોવિંશતિ પ્રોક્તં વિશાલં નામતઃ પદમ્ ।
સ્યાચ્ચતુર્વિંશતિપદં વિપ્રગર્ભમિતિ સ્મૃતમ્ ॥ ૧૯।

પઞ્ચવિંશમિહ પ્રોક્તં વિશ્વેશાખ્યં પદં બુધૈઃ ।
યત્તુ ષડ્વિંશતિતમં તત્સ્યાદ્વિપુલભોગકમ્ ॥ ૧૯।

સ્યાત્સપ્તવિંશતિતમં પદં વિપ્રતિકાન્તકમ્ ।
યત્ત્વષ્ટાવિંશતિપદં વિશાલાક્ષપદં સ્મૃતમ્ ॥ ૧૯।

વિપ્રભુક્તિકસંજ્ઞેયમેકોનત્રિંશકં પદમ્ ।
પદં ત્રિંશત્તમં પ્રોક્તં વિશ્વસારં પુરાતનમ્ ॥ ૧૯।

એકત્રિંશત્પદં યત્તુ ભવેદીશ્વરકાન્તકમ્ ।
ઇન્દ્રકાન્તપદં યત્તુ દ્વાત્રિંશત્કથિતં ત્વિહ ॥ ૧૯।

સકલે મધ્યમે બ્રહ્મા પૂજ્યઃ પ્રાગાદિસૂત્રકે ।
ઇન્દ્રં યમં ચ વરુણં સોમં ગન્ધાદિનાર્ચયેત્ ॥ ૧૯।

અસ્મિન્ દેવાદયઃ પૂજ્યાશ્ચાગ્નિકાર્યં ચ ભોજનમ્ ।
કુર્યાત્તુ પેચકપદે કર્ણસૂત્રદ્વયાન્વિતે ॥ ૧૯।

અષ્ટસૂત્રગતા લોકપાલા મધ્યે પ્રજાપતિઃ ।
તન્મધ્યે નિષ્કલં બેરં સ્થાપયેદ્દેશિકોત્તમઃ ॥ ૧૯।

સર્વમઙ્ગલકાર્યં ચ ક્ષુદ્રગ્રામગૃહાદિકમ્ ।
કર્ણસૂત્રદ્વયેનૈવ સંયુક્તં પીઠમિષ્યતે ॥ ૧૯।

પૂર્વોક્તાસ્તુ સુરા યે તુ પદસ્થાસ્તે પ્રકીર્તિતાઃ ।
એતત્પદં મઠાદીનાં તચ્ચ ગ્રામાદિયોગ્યકમ્ ॥ ૧૯।

ક્ષુદ્રગ્રામાદિકે ચેષ્ટં પેચકં તુ તથૈવ હિ ।
કર્ણસૂત્રદ્વયોપેતં મહાપીઠં તુ કારયેત્ ॥ ૧૯।

મધ્યે ચતુષ્પદં બ્રહ્મા ભુઙ્ક્તેઽત્ર મુનિસત્તમાઃ ।
ઈશો જયન્ત આદિત્યો ભૃશોઽગ્નિર્વિતથો યમઃ ॥ ૧૯।

ભૃગુશ્ચ પિતૃસુગ્રીવૌ વરુણઃ શેષમારુતૌ ।
મુખ્યઃ સોમોઽદિતિશ્ચેતિ સૂત્રસ્થા બાહ્યદેવતાઃ ॥ ૧૯।

મહાપીઠપદં પ્રોક્તં ક્ષુદ્રગ્રામાદિયોમ્યકમ્ ।
ઉપપીઠપદે ચૈકં ભુઙ્ક્તે મધ્યે પિતામહઃ ॥ ૧૯।

અર્યમા ચ વિવસ્વાંશ્ચ મિત્રશ્ચ પૃથિવીધરઃ ।
ચતુર્દિક્ષુ ગતા દેવા એકૈકપદભોગિનઃ ॥ ૧૯।

સાવિત્રશ્ચેન્દ્રજશ્ચૈવ રુદ્રજસ્ત્વાપજસ્તથા ।
આગ્નેયાદિચતુર્દિક્ષુ ભુઞ્જતે દેવતાઃ પદમ્ ॥ ૧૯।

ઈશશ્ચ સત્યકશ્ચૈવ મહેન્દ્રાદિત્યવહ્નયઃ ।
ગન્ધર્વશ્ચ તથા દેવો ગૃહક્ષતયમૌ તથા ॥ ૧૯।

પિતરશ્ચાસુરાશ્ચૈવ પુષ્પદન્તજલેશ્વરૌ ।
વાયુશ્ચાપિ ગજશ્ચૈવ ભલ્લાટઃ સોમ એવ ચ ॥ ૧૯।

ભુઞ્જતે પદમેકૈકં કર્ણસૂત્રદ્વયાન્વિતમ્ ।
ઉપપીઠપદં નામ્ના ગ્રામાદીનાં શુભાવહમ્ ॥ ૧૯।

ઉગ્રપીઠમિદં મધ્યે કર્ણસૂત્રદ્વયાન્વિતમ્ ।
મધ્યે ચતુષ્પદં બ્રાહ્મમન્તરાવરણે તતઃ ॥ ૧૯।

અર્યમા ચ વિવસ્વાંશ્ચ મિત્રશ્ચ પૃથિવીધરઃ ।
પ્રાગાદિ ભુઞ્જતે દેવા દ્વિપદં કોણવર્જિતમ્ ॥ ૧૯।

સવિતા ચ તથેન્દ્રશ્ચ રુદ્રશ્ચાપસ્તથૈવ ચ ।
આગ્નેયકોણમારભ્ય ભુઞ્જતે દેવતાઃ પદમ્ ॥ ૧૯।

બહિરાવરણં વક્ષ્યે પાવકાદિચતુર્ષ્વપિ ।
કોણેષુ ભુઞ્જતે દેવાઃ પદાનામર્ધકં ક્રમાત્ ॥ ૧૯।

આગ્નેયસ્ય તુ પૂર્વાર્ધે ભૃશો વહ્નિસ્તુ પશ્ચિમે ।
નૈરૃતસ્ય તુ પૂર્વાર્ધે ગૃહઃ સ્યાત્પશ્ચિમે સ્વયમ્ ॥ ૧૯।

પશ્ચિમાર્ધે તુ વાયવ્યાં શેષો વાયુસ્તુ પૂર્વગઃ ।
ઈશાનપશ્ચિમાર્ધે તુ દિતિરીશસ્તુ પૂર્વગઃ ॥ ૧૯।

પ્રાચ્યામુત્તરમારભ્ય પ્રાદક્ષિણ્યક્રમેણ તુ ।
જયન્તેશો મહેન્દ્રશ્ચ આદિત્યઃ સત્યકસ્તથા ॥ ૧૯।

દક્ષિણે વિતથશ્ચૈવ ગૃહક્ષતયમૌ તથા ।
ગન્ધર્વશ્ચ તથા દેવાશ્ચત્વારઃ પદભોગિનઃ ॥ ૧૯।

પશ્ચિમે ચૈવ સુગ્રીવઃ પુષ્પદન્તો જલેશ્વરઃ ।
અસુરશ્ચ તથા દેવાશ્ચત્વારશ્ચોત્તરે મતાઃ ॥ ૧૯।

મુખ્યો ભલ્લાટકઃ સોમો ભૃગુરિત્યધિદેવતાઃ ।
ઉગ્રપીઠમિદં નામ ગ્રામાદીનાં સુપૂજિતમ્ ॥ ૧૯।

સ્થણ્ડિલં સપ્તસપ્તાંશં કર્ણસૂત્રદ્વયાન્વિતમ્ ।
મધ્યે નવપદં બ્રાહ્મમન્તરાવરણે તતઃ ॥ ૧૯।

અર્યમા ચ વિવસ્વાંશ્ચ મિત્રશ્ચ પૃથિવીધરઃ ।
પૂર્વાદિક્રમયોગેન ત્રિપદં ભુઞ્જતે સુરાઃ ॥ ૧૯।

આગ્નેયાદિષુ કોણેષુ સાવિત્રાદ્યાશ્ચ દેવતાઃ ।
સાવિત્રશ્ચેન્દ્રજશ્ચૈવ રુદ્રજસ્ત્વાપજસ્તથા ॥ ૧૯।

ઈશાનપદમારભ્ય બહિરાવરણે સુરાઃ ।
ઈશાનશ્ચ જયન્તશ્ચ મહેન્દ્રાદિત્યસત્યકાઃ ॥ ૧૯।

ભૃશો વહ્નિરિતિ પ્રોક્તાઃ પૂર્વસ્યાં દિશિ દેવતાઃ ।
વિતથો ગૃહક્ષતશ્ચૈવ યમો ગન્ધર્વ એવ ચ ॥ ૧૯।

ભૃઙ્ગરાજોઽથ નિરૃતિર્દક્ષિણસ્યાં તુ દેવતાઃ ।
સુગ્રીવપુષ્પદન્તૌ ચ વરુણાસુરશેષકાઃ ॥ ૧૯।

વાયુરિત્યુચ્યતે તસ્મિન્ પશ્ચિમે દેવતા મતાઃ ।
મુખ્યો ભલ્લાટકઃ સોમો ઋભુર્હ્યદિતિરેવ ચ ॥ ૧૯।

ઉત્તરસ્યાં દિશિ પ્રોક્તા દેવતા બલિયોગ્યકાઃ ।
સ્થણ્ડિલાખ્યપદં ચૈતદ્ગૃહારામાદિપૂજિતમ્ ॥ ૧૯।

મણ્ડૂકાખ્યં ચતુઃ ષષ્ટિપદં કર્ણદ્વયાન્વિતમ્ ।
મધ્યે ચતુષ્પદં બ્રહ્મા તન્મુખસ્થાશ્ચતુઃ સુરાઃ ॥ ૧૯।

ત્રિપદાશ્ચાપવત્સાદ્યાઃ ષોડશાર્ધાંશભોગિનઃ ।
ચતુર્દિશિ સ્થિતા બાહ્યે ષોડશ દ્વિપદેશ્વરાઃ ॥ ૧૯।

તત્પાર્શ્વયોર્દ્વયોશ્ચાષ્ટાવેકૈકપદભોગિનઃ ।
અગ્રહારાદિયોગ્યં તન્મણ્ડૂકાખ્યપદં ત્વિહ ॥ ૧૯।

પરમેશપદં ત્વેતદેકાશીતિપદાન્વિતમ્ ।
કર્ણસૂત્રદ્વયોપેતં કલ્પનીયં વિચક્ષણૈઃ ॥ ૧૯।

મધ્યે નવપદં બ્રહ્મા ભુઙ્ક્તે તસ્ય ચતુર્મુખઃ ।
ચતસ્રો દેવતાઃ ષટ્ ષટ્ પદભોગપરાઃ સ્મૃતાઃ ॥ ૧૯।

દ્વિપદાઃ કોણગાશ્ચાષ્ટૌ બાહ્યે ત્વેકપરાયણાઃ ।
મણ્ડૂકેઽત્ર સમા દેવાઃ કથ્યન્તે ચ યથાક્રમાત્ ॥ ૧૯।

ઈશાનશ્ચૈવ પર્જન્યો જયન્તશ્ચ મહેન્દ્રકઃ ।
આદિત્યઃ સત્યકભ્રંશાવન્તરિક્ષશ્ચ પૂર્વગાઃ ॥ ૧૯।

વહ્નિઃ પૂષા ચ વિતથો ગૃહક્ષતયમૌ તથા ।
ગન્ધર્વો ભૃઙ્ગરાજશ્ચ મૃગશ્ચૈવ તુ દક્ષિણે ॥ ૧૯।

નિરૃતિર્દૌવારિકશ્ચૈવ સુગ્રીવઃ પુષ્પદન્તકઃ ।
વરુણશ્ચાસુરશ્ચૈવ શેષો રોગસ્તુ પશ્ચિમે ॥ ૧૯।

વાયુર્નાગસ્તથા મુખ્યો ભલ્લાટઃ સોમ એવ ચ ।
ગજશ્ચાપ્યદિતિશ્ચૈવ દિતિશ્ચૈવ તથોત્તરે ॥ ૧૯।

બાહ્યદેવા ઇમે પ્રોક્તાસ્ત્વન્તરાવરણે પુનઃ ।
અર્યમા ચ વિવસ્વાંશ્ચ મિત્રશ્ચ પૃથિવીધરઃ ॥ ૧૯।

ચતુર્દિક્ષુ ગતા દેવા ઈશાનાદૌ ચ કોણકે ।
આપશ્ચૈવાપવત્સશ્ચ સવિતાપિ સાવિત્રકઃ ॥ ૧૯।

ઇન્દ્રશ્ચેન્દ્રજયશ્ચૈવ રુદ્રો રુદ્રજયસ્તથા ।
મધ્યે બ્રહ્મા સ્થિતઃ પ્રોક્તો મણ્ડૂકે ચાપિ તત્પરે ॥ ૧૯।

ચરકી ચ વિદારી ચ પૂતના પાપરાક્ષસી ।
ઈશાનાદિષુ કોણેષુ શૂલસ્થાઃ પદવર્જિતાઃ ॥ ૧૯।

સ્કન્દોઽર્યમા ચ જમ્ભશ્ચ પિલિપિઞ્છો દ્વિજોત્તમાઃ ।
પૂર્વાદિતઃ સમારભ્ય ચતુર્દિક્ષુ વ્યવસ્થિતાઃ ॥ ૧૯।

ગ્રામાગ્રહારવેશ્માદિયોગ્યં પરમશાયિકમ્ ।
આસનં કર્ણસૂત્રાભ્યાં યુક્તં તુ પરિકલ્પયેત્ ॥ ૧૯।

બ્રહ્મા ષોડશભાગસ્થો તન્મુખસ્થાષ્ટભાગિનઃ ।
આદિત્યશ્ચ યમશ્ચૈવ કરુણઃ સોમ એવ ચ ॥ ૧૯।

દ્વિપદાશ્ચાપવત્સાદ્યા દ્વિપદા એવ કીર્તિતાઃ ।
ક્ષેત્રં શતપદં દુર્ગપુરાટ્ટાલકભૂમિષુ ॥ ૧૯।

નગરી ખેટકગ્રામવેશ્માદિષુ ચ કથ્યતે ।
સ્થાનીયં કર્ણસૂત્રાભ્યાં યુક્તં તુ પરિકલ્પયેત્ ॥ ૧૯।

મધ્યે બહ્યા પદાનાં તુ ભજતે પઞ્ચવિંશતિમ્ ।
કોણેશાદિપદે બ્રહ્મા ત્વીશાગ્નિપિતૃવાયવઃ ॥ ૧૯।

અન્યે ત્વેકપદે જ્ઞેયાઃ પર્જન્યાદ્યા યથાક્રમાત્ ।
ચત્વારસ્ત્વર્યમાદ્યાસ્તુ પૂર્વાદિદશભાગિનઃ ॥ ૧૯।

આપવત્સાદયઃ કોણેષ્વષ્ટૌ દ્વિપદભાગિનઃ ।
યથાસ્થાનાશ્ચરક્યાદ્યાશ્ચાષ્ટૌ બાહ્યે પ્રકીર્તિતાઃ ॥ ૧૯।

ગ્રામાદિયોગ્યં વિજ્ઞેયં સ્થાનીયાખ્યમિદં પદમ્ ।
દેશીયાખ્યં પદં કર્ણસૂત્રાભ્યાં પરિકલ્પયેત્ ॥ ૧૯।

ષટ્ત્રિંશદ્ભાગભુક્ બ્રહ્મા મુખસ્થા દ્વાદશાંશિનઃ ।
આદિત્યશ્ચ યમશ્ચૈવ વરુણઃ સોમ એવ ચ ॥ ૧૯।

દ્વિપદા બાહ્યવિથિસ્થાશ્ચરક્યાદ્યાસ્તુ પૂર્વવત્ ।
દેશીયાખ્યપદં ચૈદમગ્રહારાદિપૂજિતમ્ ॥ ૧૯।

ચણ્ડિતં તૂભયાખ્યં તુ કર્ણસૂત્રદ્વયાન્વિતમ્ ।
પદાન્યેકોનપઞ્ચાશન્મધ્યે બ્રહ્યાધિતિષ્ઠતિ ॥ ૧૯।

બહિરાવણે પ્રાચ્યામાદિત્યાદ્યાસ્ત્રિભાગિનઃ ।
કોણસ્થાસ્ત્રિપદા જ્ઞેયા ઈશાગ્નિપિતૃવાયવઃ ॥ ૧૯।

ચત્વારસ્ત્વર્યમાદ્યાસ્તુ ચતુર્દશપદે સ્થિતાઃ ।
પૂર્વવચ્ચાપવત્સાદ્યા બાહ્યસ્થાઃ પરિકીર્તિતાઃ ॥ ૧૯।

અગ્રહારાદિયોગ્યં તત્પદં તૂભયચણ્ડિતમ્ ।
પ્રાક્ ચ પઞ્ચદશોદક્ ચ સૂત્રાણિ પરિકલ્પયેત્ ॥ ૧૯।

કર્ણસૂત્રદ્વયોપેતં પ્રાગ્વદ્ભુક્તિં પ્રકલ્પયેત્ ।
અગ્રહારાદિયોગ્યં સ્યાદ્ભદ્રાસનમિદં પદમ્ ॥ ૧૯।

પદ્મગર્ભમિદં ચાન્યત્ કર્ણસૂત્રદ્વયાન્વિતમ્ ।
એકાશીતિપદં મધ્યે ભુઙ્ક્તે લોકપિતામહઃ ॥ ૧૯।

આદિત્યાદ્યાસ્ત્રિભાગાઃ સ્યુઃ કોણેશાઃ પઞ્ચનાયકાઃ ।
અષ્ટાદશાંશભાગસ્થાશ્ચાર્યમાદ્યાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ॥ ૧૯।

શેષં પૂર્વવદુદ્દિષ્ટમગ્રહારાદિપૂજિતમ્ ।
પ્રાઞ્ચિ સપ્તદશોદઞ્ચિ સૂત્રાણિ પરિકલ્પયેત્ ॥ ૧૯।

કર્ણસૂત્રદ્વયોપેતં પદભુક્તિં ચ પૂર્વવત્ ।
અગ્રહારાદિયોગ્યં સ્યાત્ત્રિયુતં પરિકીર્તિતમ્ ॥ ૧૯।

વૃત્તભોગપદઞ્ચાન્યત્કર્ણસૂત્રદ્વયાન્વિતમ્ ।
એકવિંશચ્છતપદં બ્રહ્મા ભુઙ્ક્તે તુ મધ્યમે ॥ ૧૯।

ઇન્દ્રાદિલોકપાલાશ્ચ ત્વષ્ટૌ પઞ્ચપદેશ્વરાઃ ।
દ્વાવિંશદ્ભોગિનો દેવા મુખસ્થાઃ પરિકીર્તિતાઃ ॥ ૧૯।

આપવત્સાદયોઽષ્ટૌ હિ દ્વિપદાસ્તુ પ્રકીર્તિતાઃ ।
વૃત્તાભોગમિદં પ્રોક્તં ગ્રામાદૌ સંપ્રયોજયેત્ ॥ ૧૯।

એકોનવિંશતિ પ્રાઞ્ચિ તાવન્તિ સ્યુરુદઞ્ચ્યપિ ।
કર્ણાષ્ટકમિદં વિદ્યાદગ્રહારાદિપૂજિતમ્ ॥ ૧૯।

ગણિતાખ્યપદં કર્ણસૂત્રાભ્યાં સંયુતં ભવેત્ ।
એકોનસપ્તતિપદં તન્મધ્યે બ્રાહ્મકં ભવેત્ ॥ ૧૯।

ષટ્ત્રિંશતિપદે દેવા મુખસ્થાઃ પરિકીર્તિતાઃ ।
ત્રિપદા લોકપાલાઃ સ્યુરન્તરસ્થા દ્વિભાગિનઃ ॥ ૧૯।

આપવત્સાદયશ્ચાષ્ટૌ પાર્શ્વદેવાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ।
પ્રોક્તં ગણિતપાદં તુ ગ્રામાદૌ પરિકલ્પયેત્ ॥ ૧૯।

તતઃ સૂર્યવિશાલં સ્યાત્પૂર્વવત્પરિકલ્પયેત્ ।
સુસંહિતપદં કર્ણસૂત્રયુક્તં પ્રકલ્પયેત્ ॥ ૧૯।

મધ્યે પદાનિ ધાતુશ્ચ દ્વિશતં પઞ્ચવિંશતિ ।
અર્યમાદિચતુષ્કસ્ય ત્રિંશત્ત્રિંશત્પદાનિ ચ ॥ ૧૯।

ઈશાદિકોણસંસ્થાનાં ચતુર્ણાં પદપઞ્ચકમ્ ।
આદિત્યાદિચતુર્ણાં તુ ત્રિપદં પરિકીર્તિતમ્ ॥ ૧૯।

દ્વે દ્વે પદે ચ પ્રત્યેકં પર્જન્યાદૌ પ્રકલ્પયેત્ ।
પૂર્વવચ્ચાપવત્સાદેરષ્ટકસ્ય દ્વયં દ્વયમ્ ॥ ૧૯।

ચરક્યાદ્યષ્ટકં તદ્વદ્બાહ્યે તુ પરિકીર્તિતમ્ ।
એતત્સુસંહિતં નામ પદં ગ્રામાદિપૂજિતમ્ ॥ ૧૯।

પદં સુપ્રતિકાન્તાખ્યં કર્ણસૂત્રદ્વયાન્વિતમ્ ।
પૂર્વોક્તેન પ્રકારેણ પદં ગ્રામાદિપૂજિતમ્ ॥ ૧૯।

વિશાલં કર્ણસંયુક્તં પણ્ડિતેશૈઃ પ્રકલ્પ્યતામ્ ।
દ્વિશતં ચ નવાશીતિ મધ્યે બ્રહ્મપદાનિ ચ ॥ ૧૯।

અર્યમાદિચતુષ્કસ્ય ચતુસ્ત્રિંશત્ પૃથક્પૃથક્ ।
પઞ્ચાશલ્લોકપાલાઃ સ્યુરન્યત્સર્વં સમાનકમ્ ॥ ૧૯।

વિશાલાખ્યમિદં પ્રોક્તમગ્રહારાદિપૂજિતમ્ ।
વિપ્રગર્ભં યથાપૂર્વમગ્રહારાદિપૂજિતમ્ ॥ ૧૯।

વિશ્વેશાખ્યં પદં કર્ણયુક્તં તુ પરિકલ્પયેત્ ।
ત્રિશતઞ્ચૈકષષ્ટિઞ્ચ મધ્યે બ્રહ્મપદાનિ ચ ॥ ૧૯।

અર્યમાદ્યા યથાપૂર્વં બાહ્યે દેવાસ્ત્રિભાગિનઃ ।
અગ્રહારાદિયોગ્યં સ્યાદ્વિશ્વેશાખ્યમિદં પદમ્ ॥ ૧૯।

ભોગં વિપુલપૂર્વં યદગ્રહારાદિપૂજિતમ્ ।
પદં વિપ્રતિકાન્તં ચ કર્ણસૂત્રદ્વયાન્વિતમ્ ॥ ૧૯।

ચત્વારિંશત્તથૈકં ચ પદાન્યત્ર ચતુઃ શતમ્ ।
બ્રહ્મા ભુઙ્ક્તેઽર્યમાદ્યાસ્તુ પૂર્વવત્પરિકલ્પયેત્ ॥ ૧૯।

કોણસ્થાઃ પઞ્ચભાગાઃ સ્યુરન્યે ત્રિપદભાગિનઃ ।
ઇદં વિપ્રતિકાન્તાખ્યમગ્રહારાદિપૂજિતમ્ ॥ ૧૯।

વિશાલાક્ષં કર્ણયુક્તં પૂર્વવત્પરિકલ્પયેત્ ।
ત્રિંશત્પ્રાઞ્ચિ તથોદઞ્ચિ સૂત્રાણિ પરિકલ્પયેત્ ॥ ૧૯।

મધ્યે પઞ્ચશતં બ્રહ્મા ભુઙ્ક્તે નવ ચ વિંશતિમ્ ।
ચતુર્ણામર્યમાદીનાં ષટ્ચત્વારિંશદંશકમ્ ॥ ૧૯।

પઞ્ચાશલ્લોકપાલાઃ સ્યુઃ પર્જન્યાદ્યાસ્ત્રિભાગિનઃ ।
વિપ્રભુક્તિરિતિ જ્ઞેયં પદં ગ્રામાદિયોગ્યકમ્ ॥ ૧૯।

વિશ્વસારં યથાપૂર્વમેતદ્ગ્રામાદિપૂજિતમ્ ।
પદમીશ્વરકાન્તં તુ કર્ણસૂત્રદ્વયાન્વિતમ્ ॥ ૧૯।

બ્રહ્મણઃ ષટ્શતં મધ્યે પઞ્ચવિંશતિસંયુતમ્ ।
અર્યમાદિચતુષ્કસ્ય પઞ્ચાશત્પ્રતિવેદિતમ્ ॥ ૧૯।

અષ્ટાનાં લોકપાલાનાં ત્રયો ભાગાઃ પૃથક્પૃથક્ ।
પર્જન્યાદેસ્તુ ચત્વારો ભાગાઃ પ્રત્યેકમીરિતાઃ ॥ ૧૯।

એતદીશ્વરકાન્તાખ્યમગ્રહારાદિપૂજિતમ્ ।
ઇન્દ્રકાન્તં યથાપૂર્વમગ્રહારાદિપૂજિતમ્ ॥ ૧૯।

એવમૂર્ધ્વં ચ વિજ્ઞેયં યાવત્સ્યાત્તુ પરાર્ધકમ્ ।
ચતુઃ ષષ્ટિપદં દૈવં માનુષં પારમેશ્વરમ્ ॥ ૧૯।

પરમેશપદં યોજ્યં ચતુર્ણામપિ વર્ણિનામ્ ।
ત્રૈવર્ણિકાનાં વા કુર્યાદગ્રહારાદિવાસ્તુષુ ॥ ૧૯।

ચતુષ્પષ્ટિપદં વિપ્રભૂપયોશ્ચ વિશેષતઃ ।
વિટ્છૂદ્રયોસ્તથૈકોનપઞ્ચાશત્પદમીરિતમ્ ॥ ૧૯।

સર્વં સર્વત્ર ચેષ્ટં વા શાસ્ત્રેઽસ્મિન્ સંપ્રકીર્તિતમ્ ।
ચતુઃ ષષ્ટ્યેકાશીત્યાખ્યમાસનં ચ ત્રિધા મતમ્ ॥ ૧૯।

સકલાદિષુ સર્વેષુ પદેષ્વેવ પદત્રયમ્ ।
વાસ્તુકર્મણિ શસ્તં સ્યાદ્ગ્રામાદૌ ચ ગૃહાદિષુ ॥ ૧૯।

અથવાન્યપ્રકારેણ સકલાદિ વિધીયતે ।
કર્ણસૂત્રવિહીનં વા મધ્યે કર્ણદ્વયાન્વિતમ્ ॥ ૧૯।

અથવાનેકકર્ણસ્થસૂત્રૈરન્વિતમેવ વા ।
પદં સર્વં વિધેયં સ્યાદેવં બુદ્ધ્યા પ્રકલ્પયેત્ ॥ ૧૯।

અથ વૃત્તપદન્યાસં પ્રવક્ષ્યામિ યથાવિધિ ।
ચક્રવત્ પઞ્ચસૂત્રાણિ સાન્તરાણિ સમાનિ ચ ॥ ૧૯।

દ્વાત્રિંશચ્ચ ચતુર્વિંશદ્દ્વિરષ્ટાષ્ટૈકભાગિનઃ ।
એકાશીતિપદં હ્યેતજ્જ્ઞેયં વિષમસંસ્થિતિઃ ॥ ૧૯।

અષ્ટાવિંશત્તથા વિંશદ્દ્વાદશાષ્ટાર્ધભાગતઃ ।
ચતુઃ ષષ્ટિપદં ચૈતચ્ચતુર્વૃત્તે પકલ્પયેત્ ॥ ૧૯।

કુમ્ભકસ્ય તુ વિન્યાસં સમ્મિશ્રમુભયોર્ન્યસેત્ ।
ચતુઃ ષષ્ટિપદં વાસ્તુ પરમૈશન્તુ વાસ્તુકમ્ ॥ ૧૯।

ગ્રામાદિ ચોપવાસ્તુ સ્યાદ્વાસ્તવ્યં સ્યાદ્ગૃહાદિકમ્ ।
સ્ત્રીપુંસોરિવ સંયોગસ્તથા યોજ્યં વિચક્ષણૈઃ ॥ ૧૯।

જયન્તે મેષસંસ્થાનમર્યમ્ણિ વૃષભસ્થિતિઃ ।
ભૃશાંશે મિથુનં વિદ્યાત્કુલીરો વિતથે ભવેત્ ॥ ૧૯।

વ્યઞ્જકે કેસરી ભૃઙ્ગે કન્યા સુગ્રીવકે તુલા ।
મિત્રે તુ વૃશ્ચિકઃ શેષે ધનુર્મુખ્યે ઝષસ્થિતિઃ ॥ ૧૯।

પૃથિવીધરકે કુમ્ભસ્ત્વદિતૌ મીન ઉચ્યતે ।
ચરાચરોભયા જ્ઞેયાસ્તત્તદેવાંશકે ન્યસેત્ ॥ ૧૯।

અશ્વિન્યાદીનિ સર્વાણિ નક્ષત્રાણિ યથાક્રમમ્ ।
પ્રદક્ષિણગતાન્યેવ મેષાદિષુ વિભાગતઃ ॥ ૧૯।

આદિત્યે સૂર્યવારઃ સ્યાદગ્નાવઙ્ગારકો મતઃ ।
યમે તુ ગુરુવારઃ સ્યાન્નૈરૃતૌ બુધવારકમ્ ॥ ૧૯।

વરુણે તુ ભવેચ્છુક્રો વાયવ્યે ચાર્કજસ્તથા ।
સોમે તુ સોમવારઃ સ્યાદીશાને રાહુસંસ્થિતિઃ ॥ ૧૯।

મધ્યે કેતુર્ભવેદ્વાસ્તુશાસ્ત્રેઽસ્મિન્ કામિકાહ્વયે ।
તદ્વશાદ્વિહિતં સર્વં સર્વસિદ્ધિફલપ્રદમ્ ॥ ૧૯।

સ્ત્રીલિઙ્ગં વિષમં જ્ઞેયં સમં પુલ્લિઙ્ગકં ભવેત્ ।
॥ ઇતિ કામિકાખ્યે મહાતન્ત્રે પદવિન્યાસવિધિઃ સપ્તદશઃ પટલઃ ॥
સૂત્રનિર્માણવિધિઃ
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ સૂત્રનિર્માણકં દ્વિજાઃ ।
પ્રથમં બ્રહ્મણઃ સ્થાનાત્પ્રાક્સૂત્રં સબલિં ન્યસેત્ ॥ ૨૦।

દ્વિતીયં સ્યાદુદક્સૂત્રં તસ્મિન્નપિ બલિં ક્ષિપેત્ ।
ચતુરશ્રાયતાશ્રસ્થપર્યન્તં સ્યાત્તૃતીયકમ્ ॥ ૨૦।

કર્ણસૂત્રં ચતુર્થં સ્યાત્પઞ્ચમં ચાર્ધપઞ્ચકં ।
ષષ્ઠં સ્યાત્તદનન્તર્યં સપ્તમં મધ્યકર્ણિકમ્ ॥ ૨૦।

અષ્ટમં ચાર્ધકર્ણં સ્યાન્નવમં કર્ણિકાન્તરમ્ ।
એવમન્યત્તુ વિજ્ઞેયં યાવદ્દ્વાત્રિંશકં પદમ્ ॥ ૨૦।

પર્યન્તસૂત્રમાદ્યં સ્યાત્તતો વિન્યાસસૂત્રકમ્ ।
પ્રમાણસૂત્રમન્યત્સ્યાદેવં સૂત્રદ્વયં ભવેત્ ॥ ૨૦।

યદુપાનાદિમાનં તત્કૂટકોષ્ઠાવસાનકમ્ ।
પર્યન્તસૂત્રમાનં તત્સૂત્રં પ્રામાણિકં પરમ્ ॥ ૨૦।

ગર્ભભિત્યાદિમાનાર્થં સૂત્રં દેવપદોચિતમ્ ।
તદ્ધિ વિન્યાસસૂત્રં સ્યાજ્જ્ઞાતવ્યા સૂત્રકલ્પના ॥ ૨૦।

અથ ક્ષેત્રં તુ વિભજેત્ ષષ્ટ્યુત્તરશતત્રયમ્ ।
તેષ્વેકભાગં સૂત્રસ્ય માનં તત્પ્રાણ ઉચ્યતે ॥ ૨૦।

સૂત્રાણિ પ્રાઞ્ચિ કાર્યાણિ અનુકાર્યાણ્યુદઞ્ચિ હિ ।
પ્રાણવાયુપ્રમાણેન શાસ્ત્રેઽસ્મિન્ કીર્તિતાનિ હિ ॥ ૨૦।

તાનિ પુંસ્ત્રીસ્વરૂપાણિ કીર્તિતાનિ ક્રમેણ તુ ।
પ્રાણવાયુપ્રમાણેન દ્વિગુણાશ્ચાનુવંશકાઃ ॥ ૨૦।

વાસ્તુમધ્યે મહાવંશપાર્શ્વગાસ્તુ પ્રકીર્તિતાઃ ।
ત્રિગુણશ્ચ મહાવંશો વાસ્તુમધ્યે પ્રકીર્તિતઃ ॥ ૨૦।

પ્રાણે ત્રિગુણકાશ્ચાનુસિરાઃ કર્ણગતા મતાઃ ।
મહાસિરાશ્ચ તત્રસ્થા મધ્યે કર્ણગતા મતાઃ ॥ ૨૦।

પ્રાણવાયુપ્રમાણેન ત્રિગુણાસ્તાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ।
મહાસિરાશ્ચાનુસિરાઃ સંજ્ઞેયાસ્તુ નપુંસકાઃ ॥ ૨૦।

વાસ્તુમધ્યે તુ કેતુઃ સ્યાન્મહામર્મ તદુચ્યતે ।
મહાસિરામહામર્મપર્યન્તે સન્ધિરિષ્યતે ॥ ૨૦।

વંશસૂત્રસિરાસઙ્ગાચ્છૂલમિત્યભિધીયતે ।
મહાશૂલં ચતુષ્પ્રાણં ત્રિગુણં ચાનુશૂલકમ્ ॥ ૨૦।

શુદ્ધં પદં તુ મર્મ સ્યાલ્લાઙ્ગલં કોણસંગતમ્ ।
ચતુષ્કં તુ ચતુઃ સૂત્રૈઃ ષટ્કં ષટ્સૂત્રયોગતઃ ॥ ૨૦।

અષ્ટકં ચાષ્ટસૂત્રાણાં યોગેન પરિકીર્તિતમ્ ।
પદસ્ય ચાષ્ટમાંશેન મર્મમાનં પ્રકીર્તિતમ્ ॥ ૨૦।

પદાષ્ટનવદિગ્ભાગે ભગવાન્સૂત્રવિત્સ્મૃતિઃ ।
ત્રિહસ્તનિર્મિતે ક્ષેત્રે યવમાનં તુ સૂત્રકમ્ ॥ ૨૦।

અન્યેષાં રોમમાત્રેણ પ્રતિહસ્તં પ્રબન્ધયેત્ ।
હૃદયે વંશકે શૂલે સૂત્રસન્ધૌ ચ મર્મકે ॥ ૨૦।

સિરાયામષ્ટકે ષટ્કે ચતુષ્કે લાઙ્ગલેઽપિ ચ ।
દેવાલયાદિકં નોક્તં કૃતઞ્ચેત્કુલનાશનમ્ ॥ ૨૦।

એષાં સ્વરૂપકાષ્ટાંશં નવાંશં પરિહૃત્ય ચ ।
ભિત્તિસ્તમ્ભગૃહાદીનિ કારયેદ્દેશિકોત્તમઃ ॥ ૨૦।

ગૃહપીડા ન કર્તવ્યા પદસૂત્રેણ ધીમતા ।
યદઙ્ગં વાસ્તુ મર્ત્યસ્ય બાધ્યતે સર્વકર્મણિ ॥ ૨૦।

તદઙ્ગે તુ તદીયસ્ય બાધાઃ પરિહરેત્તતઃ ।
॥ ઇતિ કામિકાખ્યે મહાતન્ત્રે સૂત્રનિર્માણવિધિઃ અષ્ટાદશઃ પટલઃ ॥
વાસ્તુદેવબલિવિધિઃ
અથ વક્ષ્યે વિશેષેણ વાસ્તુદેવબલિક્રિયામ્ ।
રાત્રૌ કુર્યાદ્બલિં વિદ્વાનહ્નિ ગ્રામાદિવાસ્તુષુ ॥ ૨૧।

રાત્રૌ વાથ દિવાવાથ ગૃહદેવાલયાદિષુ ।
સુસ્નાતો નવવસ્ત્રસ્તુ સોષ્ણીષઃ સોત્તરીયકઃ ॥ ૨૧।

પઞ્ચાઙ્ગભૂષણોપેતશ્ચન્દનાદ્યનુલેપકઃ ।
તાદૃશેન ચ તત્કર્ત્રા યુક્તઃ કર્મેદમાચરેત્ ॥ ૨૧।

બ્રાહ્મણાન્ ભોજયિત્વા તુ પુણ્યાહં વાચયેત્તતઃ ।
તદ્દેશે મણ્ડલં કૃત્વા ગોમયેન ચ બુદ્ધિમાન્ ॥ ૨૧।

તત્ર કૂર્ચં વિનિક્ષિપ્ય સમ્બુદ્ધ્યન્તં સ્વનામ ચ ।
ઉક્ત્વા ત્વાવાહયામીતિ ચાવાહ્યાર્ચનમાચરેત્ ॥ ૨૧।

ચતુર્થ્યન્તં સ્વનામોક્ત્વા નમસ્કારાન્તસંયુતમ્ ।
પાદ્યાદિનિખિલાન્ દત્વા સ્વસ્વોક્તં તુ બલિં ક્ષિપેત્ ॥ ૨૧।

બ્રહ્માણં પૂજયેત્પૂર્વં સઘૃતં પાયસં ક્ષિપેત્ ।
ફલાન્યર્યમણે દદ્યાત્તિલમાષોદનં તથા ॥ ૨૧।

દદ્યાદ્વિવસ્વતેઽપૂપં દધિ મિત્રાય દાપયેત્ ।
પૃથ્વીધરાય સદ્ગન્ધાન્ દાપયેત્સુસમાહિતઃ ॥ ૨૧।

નવનીતમથો દદ્યાત્પર્જન્યાય વિશેષતઃ ।
જયન્તાય ઘૃતં દદ્યાત્ મહેન્દ્રઃ કુષ્ઠભાગ્ ભવેત્ ॥ ૨૧।

મધુપર્કં તથા દદ્યાદાદિત્યાય વિશેષતઃ ।
સત્યકાય બદર્યાસ્તુ ફલં મધુસમન્વિતમ્ ॥ ૨૧।

ભ્રંશાય ચૂર્ણં માષસ્ય રજનીભક્તસંયુતમ્ ।
દાપયેદન્તરિક્ષાય તપનં દુગ્ધસર્પ્પિષા ॥ ૨૧।

અગ્નયે દુગ્ધસંયુક્તં ઓદનં શિવસંયુતમ્ ।
પૂપ્ણે ચ વિતથે દદ્યાત્પક્વાન્નં સુસમાહિતઃ ॥ ૨૧।

ગૃહક્ષતાય શિમ્બાન્નં દદ્યાન્મધુસન્વિતમ્ ।
યમાય પાયસં દદ્યાદ્ગન્ધર્વે ગન્ધમુચ્યતે ॥ ૨૧।

સામુદ્રં ભૃઙ્ગરાજાય મસ્ત્યં મસ્ત્યોદનં મૃગે ।
દદ્યાન્નિરૃતયે તૈલં પિણ્યાકાન્નં ચ બુદ્ધિમાન્ ॥ ૨૧।

દૌવારિકે દધિ પ્રોક્તં સુગ્રીવે તુ યવાન્નકમ્ ।
પિષ્ટાનિ પુષ્પદન્તાય પુષ્પાણિ સજલાનિ ચ ॥ ૨૧।

જલેશ્વરાય દાતવ્યં પાયસં ઘૃતમિશ્રિતમ્ ।
વારાહં તુ બલૌ માંસમસુરાય પ્રદાપયેત્ ॥ ૨૧।

દદ્યાત્સમાહિતઃ સમ્યક્ શેષાય તિલતણ્ડુલૌ ।
રોગાય શુષ્કમસ્ત્યાન્ વૈ ધ્વજં પીતં ચ વાયવે ॥ ૨૧।

નાગાય મધુમુખ્યાય લાજાન્ સમ્યક્ પ્રદાપયેત્ ।
ભલ્લાટાય ગુલાન્નં વૈ સમ્યગ્દદ્યાદ્બલિપ્રદઃ ॥ ૨૧।

સોમાય પાયસં ધૂપં દીપં દદ્યાદ્વિશેષતઃ ।
ગજાય શર્કરાપૂપમદિત્યૈ મોદકં વિદુઃ ॥ ૨૧।

તિતયે તુ બલિં દદ્યાદ્બાહ્યદેવબલિક્રમે ।
પાયસં ઘૃતસમ્મિશ્રમીશાનાય નિવેદયેત્ ॥ ૨૧।

દદ્યાત્સવિત્રે લાજાંસ્તુ સવિત્રે ગન્ધવારિ વૈ ।
ઇન્દ્રાય માષમન્નં વૈ મુદ્ગાન્નં ચેન્દ્રસૂનવે ॥ ૨૧।

રુદ્રાય માંસમન્નં સ્યાત્ફેનં રુદ્રાત્મજાય વૈ ।
આપાય મસ્ત્યં માસં ચ ચાપવત્સાય દાપયેત્ ॥ ૨૧।

ઘૃતં માંસં ચરક્યૈ ચ શૂલસ્થાયૈ શિવાશ્રિતાઃ ।
બિદારિકાયૈ દાતવ્યં લવણં ધીમતા ભૃશમ્ ॥ ૨૧।

તિલપિણ્ડમથો દદ્યાત્પૂતનાયૈ વિશેષતઃ ।
કુલ્માષં પાપરાક્ષસ્યૈ માંસાન્નં સ્યાદ્ગ્રહેષુ ચ ॥ ૨૧।

વિશેષબલિરેવં સ્યાત્સામાન્યં તુ ઘૃતોદનમ્ ।
સર્વેષામપિ દાતવ્યો બલિર્દધ્ના સમન્વિતઃ ॥ ૨૧।

ઉત્કૃષ્ટબલિરેવં સ્યાદ્ગ્રામાદૌ ચ વિશેષતઃ ।
ગૃહદેવાલયાદૌ ચ મધ્યમઃ કથ્યતેઽધુના ॥ ૨૧।

દધ્યાજ્યગુલસમ્મિશ્રં શુદ્ધાન્નં બ્રહ્મણે બલિઃ ।
અર્યમાદિચતુર્ણાં તુ પાયસં બલિરુચ્યતે ॥ ૨૧।

વિદિક્ષ્વાપાદિદેવાનામષ્ટાનાં કૃસરં બલિઃ ।
ઈશાનાદ્યષ્ટદેવાનાં મુદ્ગાન્નં બલિરુચ્યતે ॥ ૨૧।

હુતાશનાદિ દેવાનાં ગુલાન્નં બલિરિષ્યતે ।
પશ્ચિમાશાસ્થિતાનાં તુ ઘૃતાન્નં બલિરુચ્યતે ॥ ૨૧।

વાયવ્યાદ્યુક્તદેવાનાં દધ્યન્નં બલિરુચ્યતે ।
અષ્ટાનાં બાહ્યદેવાનાં માંસાન્નં બલિરુચ્યતે ॥ ૨૧।

અલાભે પ્રોક્તવસ્તૂનાં દધ્યાજ્યફલસંયુતમ્ ।
શુદ્ધમન્નં પ્રદાતવ્યં ગન્ધપુષ્પપુરઃ સરમ્ ॥ ૨૧।

હવિષ્યં દેવભવને માંસાન્નં રાજમન્દિરે ।
મત્સ્યં શૂદ્રગૃહે પ્રોક્તમન્યત્ર મધુ કલ્પયેત્ ॥ ૨૧।

મસ્ત્યાર્થં ચૈવ માંસાર્થં પિષ્ટં વાપિ પ્રકલ્પયેત્ ।
ગ્રામાદૌ વા બલિઃ સોપિ શુદ્ધદ્રવ્યૈર્વિધીયતામ્ ॥ ૨૧।

ત્વરિતે ત્વક્ષતં વા સ્યાદ્ગન્ધપુષ્પસમન્વિતમ્ ।
મહાવાસ્તુનિ વિપ્રેન્દ્રા દેશિકા બહવો મતાઃ ॥ ૨૧।

પઞ્ચગોચરસંભૂતાઃ શિવવિપ્રાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ।
અભાવાદાદિશૈવાનાં તત્ર બ્રાહ્માઃ શિવદ્વિજાઃ ॥ ૨૧।

દેવાલયે ચ ગ્રામાદૌ શિવવિપ્રો વિશિષ્યતે ।
સ્વગૃહે ત્વનુશૈવાસ્તુ મહાવાન્તરશૈવકાઃ ॥ ૨૧।

વાસ્તુહોમં ચતુર્દિક્ષુ દેશિકો મૂર્તિપૈઃ સહ ।
એકત્ર વાથ કર્તવ્યો દેશિકેન ચ ધીમતા ॥ ૨૧।

સમિદાજ્યચરૂપેતં તિલતણ્ડુલસંયુતમ્ ।
મણ્ડપે વા પ્રપાયાં વા વાસ્તુહોમં સમાચરેત્ ॥ ૨૧।

પઞ્ચાદિદશહસ્તાન્તં મણ્ડપં પરિકલ્પયેત્ ।
હસ્તમાત્રમિદં કુણ્ડં રત્નિમાત્રમથાપિ વા ॥ ૨૧।

વાસ્તુસીમનિ વા બ્રહ્મસ્થાને વા મણ્ડપં નયેત્ ।
પલાશોદુમ્બરાશ્વત્થવટાઃ પૂર્વાદિતઃ ક્રમાત્ ॥ ૨૧।

સમિધઃ કથિતાઃ શાસ્ત્રે ચૈકત્રેષ્ટં પ્રગૃહ્યતામ્ ।
કુમ્ભે વોદુમ્બરે વાપિ વાસ્તુદેવાન્ પ્રપૂજયેત્ ॥ ૨૧।

હેમવસ્ત્રસમાયુક્તે સકૂર્ચે સાપિધાનકે ।
કૃતસ્થણ્ડિલકાધારઃ સોષ્ણીષઃ સોત્તરીયકઃ ॥ ૨૧।

કૃતપઞ્ચાઙ્ગભૂષસ્તુ મૂર્તિપૈશ્ચ તથાવિધૈઃ ।
ઉષ્ણીષરહિતૈઃ સાર્ધં વેદધ્વનિસમન્વિતમ્ ॥ ૨૧।

સ્તોત્રધ્વનિસમાયુક્તં તથા મન્ત્રજપાન્વિતમ્ ।
સંપ્રાપ્તદક્ષિણઃ શાન્તો મનસ્તુષ્ટિસમન્વિતઃ ॥ ૨૧।

સર્વમઙ્ગલકાર્યે ચ મણ્ડલાદિવિશોધને ।
પર્યગ્નિકરણોપેતં વાસ્તુહોમં નિયામકમ્ ॥ ૨૧।

બલિં ચૈવ વિશેષેણ શિવવિપ્રઃ સમાચરેત્ ।
વાસ્તુપૂજાવિહીનં તુ વાસ્તુવાસ્તુ વિનશ્યતિ ॥ ૨૧।

પ્રતિસંવત્સરં કુર્યાત્સર્વદોષાપનુત્તયે ।
ગ્રામાદિગૃહશાલાસુ દેવવેશ્મનિ દેશિકઃ ॥ ૨૧।

॥ ઇતિ કામિકાખ્યે મહાતન્ત્રે વાસ્તુદેવબલિવિધિર્નામ એકોનવિંશતિતમઃ
પટલઃ ॥
ગ્રામાદિલક્ષણવિધિઃ
વક્ષ્યામિ લક્ષણં ગ્રામનગર્યાદેઃ સમાહિતઃ ।
યથાવદ્વિહિતં વાસ્તુ ન ત્યજન્તિ હિ દેવતાઃ ॥ ૨૨।

પિશાચપ્રેતરક્ષાંસિ પીડાં કર્તું ન શક્નુયુઃ ।
તત્ર કાલપરીક્ષાદિ પ્રાગુક્તવિધિનાચરેત્ ॥ ૨૨।

વિપ્રૈર્વિદ્વદ્ભિરાભોગ્યં મઙ્ગલં ચેતિ કીર્તિતમ્ ।
અગ્રહારસ્તદેવોક્તં વિપ્રેન્દ્રાઃ કામિકાહ્વયે ॥ ૨૨।

વિપ્રૈરથાન્યૈર્વર્ણૈર્વા ભોગ્યો ગ્રામ ઉદાહૃતઃ ।
એકો ગ્રામણિકો યત્ર સભૃત્યપરિચારકઃ ॥ ૨૨।

કુટિકં તદ્વિજાનીયાદેકભોગઃ સ એવ તુ ।
જનૈઃ પરિવૃતં દ્રવ્યક્રયવિક્રયકાદિભિઃ ॥ ૨૨।

અનેકજાતિસંયુક્તં કર્મકારૈઃ સમન્વિતમ્ ।
સર્વદૈવતસંયુક્તં નગરં ચાભિધીયતે ॥ ૨૨।

વણિજામપિ ભોગ્યં તુ તદ્વદેવ સમીરિતમ્ ।
યત્સ્થાનં બ્રાહ્મણાનાં તુ ખર્વટં પુરવાસિનામ્ ॥ ૨૨।

તેષામેવ વનસ્થાનં તદ્વદેવ સમીરિતમ્ ।
ક્રયવિક્રયસંયુક્તમબ્ધિતીરસમાશ્રિતમ્ ॥ ૨૨।

દેશાન્તરાગતજનૈર્નાનાજાતિભિરન્વિતમ્ ।
પટ્ટણં તત્સમાખ્યાતં વૈશ્યૈરધ્યુષિતં તુ યત્ ॥ ૨૨।

નગર્યાવર્તનં યત્તત્ખર્વટં તદુદાહૃતમ્ ।
વને જનપદે ચૈવ કેવલે શૂદ્રસેવિતઃ ॥ ૨૨।

કર્ણકઃ ખેટકો ગ્રામઃ ક્રમાત્ત્રિવિધ ઈરિતઃ ।
સામન્તાનાં સમૃદ્ધાનાં યત્સ્થાનં શિબિરં સ્મૃતમ્ ॥ ૨૨।

ગજવાજિસમાયુક્તં સેનાસ્થાનં તદેવહિ ।
રાજવેશ્મસમાયુક્તં સર્વજાતિસમન્વિતમ્ ॥ ૨૨।

ગુહ્યપ્રદેશસંયુક્તં સેનામુખમિહોચ્યતે ।
આગન્તુકાનાં સર્વેષાં નૈષ્ઠિકાનાં નિવાસભૂઃ ॥ ૨૨।

અન્નપાનીયસંયુક્તઃ કેવલો વા મઠો મતઃ ।
વિદ્યાસ્થાનં તુ તદ્વત્સ્યાદ્બહુસેનાસમન્વિતમ્ ॥ ૨૨।

રાજવેશ્મસમાયુક્તા રાજધાનીતિ કથ્યતે ।
ગ્રામાદીનાં સમીપં યત્સ્થાનં કુબ્જમિતિ સ્મૃતમ્ ॥ ૨૨।

તદેવ ચેરિકા પ્રોક્તા નગરીતન્તુવાયભૂઃ ।
સર્વેષામપિ ચૈતેષાં ગ્રામાદીનાં સમીરિતમ્ ।
વિસ્તારાયામમાનં તુ સર્વેષાં તુ સનાતનમ્ ॥ ૨૨।

શાસ્ત્રેઽસ્મિન્ પ્રોચ્યતે તચ્ચ ક્રમેણ પરિપઠ્યતે ।
ઇતિ કામિકાખ્યે મહાતન્ત્રે ગ્રામાદિલક્ષણવિધિઃ વિંશતિતમઃ પટલઃ ॥
વિસ્તારાયામલક્ષણવિધિઃ
વિસ્તારાયામમાનં તુ ગ્રામાદીનામિહોચ્યતે ।
પઞ્ચદણ્ડં સમરભ્ય દણ્ડાભ્યાં વર્ધયેત્ક્રમાત્ ॥ ૨૩।

એકોનત્રિસહસ્રાન્તં તદૂર્ધ્વં નેષ્યતે બુધૈઃ ।
અધમે તુ તદૂર્ધ્વં તુ તત્સમં ચોત્તમં ભવેત્ ॥ ૨૩।

એવં વિસ્તારમાખ્યાતં ગ્રામાદીનાં સમાસતઃ ।
કુટુમ્બભૂમિમાનં તુ વાટક્ષેત્રવિવર્જિતમ્ ॥ ૨૩।

પ્રમાણં કથિતં શાસ્ત્રે તદ્બાહ્યે વાટભૂર્મતા ।
ચતુરશ્રાર્ધભાગં વા ચતુર્ભાગમથાપિ વા ॥ ૨૩।

ત્રિપાદં વા દ્વિપાદં વા ત્રિદ્વ્યંશા વા વિશાલતઃ ।
પઞ્ચષટ્સપ્તમૂર્ત્યંશપઙ્ક્તિભાગમથાપિ વા ॥ ૨૩।

ચતુર્દણ્ડાત્સમારભ્ય દણ્ડાભ્યાં વર્ધયેત્ક્રમાત્ ।
ત્રિગુણાન્તપ્રમાણેન ચાયામં પરિકલ્પયેત્ ॥ ૨૩।

બ્રાહ્મણાનાં સમમ્ શસ્તમન્યેષામાયતાશ્રકમ્ ।
સર્વં દેવે ચ વિપ્રે ચ સામાન્યમિહ કીર્તિતમ્ ॥ ૨૩।

॥ ઇતિ કામિકાખ્યે મહાતન્ત્રે વિસ્તારાયામલક્ષણવિધિઃ એકવિંશઃ પટલઃ ॥
આયાદિલક્ષણવિધિઃ
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ આયાદીનાં તુ લક્ષણમ્ ।
વિસ્તારેણાભ્યસેદ્દૈર્ઘ્યં ત્રિગુણં ચાષ્ટભિર્હૃતમ્ ॥ ૨૪।

શેષં ધ્વજાદિકં શાસ્ત્રે યોન્યષ્ટકમુદાહૃતમ્ ।
ધ્વજો ધૂમઃ શ્વસિંહૌ ચ વૃષઃ ખરગજોત્તમૌ ॥ ૨૪।

ધ્વાઙ્ક્ષેણ યોનયશ્ચાષ્ટૌ ધ્વજસિંહવૃષે ગજઃ ।
શસ્તાઃ સ્યુર્નિન્દિતાશ્ચાન્યે ધૂમાદ્યા યોનયસ્ત્વિહ ॥ ૨૪।

તમેવાષ્ટગુણં કૃત્વા સપ્તવિંશતિભિર્ભજેત્ ।
શિષ્ટમશ્વયુજાદ્યં તુ નક્ષત્રમિહ કીર્તિતમ્ ॥ ૨૪।

કર્તુર્જન્મર્ક્ષમારભ્ય ત્રિદિનં પઞ્ચસપ્તકમ્ ।
ત્રયોદશદિનં ત્યાજ્યં તથા પઞ્ચદશોડુકમ્ ॥ ૨૪।

દિનં સપ્તદશં ચાષ્ટાદશ દ્વાવિંશકં દિનમ્ ।
સપ્તવિંશતિનક્ષત્રં ત્યાજ્યમન્યચ્છુભં સ્મૃતમ્ ॥ ૨૪।

રાજ્ઞાં ગ્રામસ્ય કર્તુશ્ચ જન્મર્ક્ષેણાવિરોધિ યત્ ।
તદેવ ચાત્ર સંગ્રાહ્યં વિપરીતં પરિત્યજેત્ ॥ ૨૪।

જન્મર્ક્ષેણ યુતં વાપિ કારયેદ્વાસ્તુશાસ્ત્રવિત્ ।
નામજન્મર્ક્ષયોરાનુકૂલ્યશ્ચોત્તમ ઉચ્યતે ॥ ૨૪।

એકોનં મધ્યમં પ્રોક્તં વિપરીતં પરિત્યજેત્ ।
નક્ષત્રસ્ય ફલં યત્તુ વયસ્તસ્ય પ્રકીર્તિતમ્ ॥ ૨૪।

ધ્વજાદીનાં વશેનાથ વયસ્તત્ર પ્રકલ્પયેત્ ।
સકલઞ્ચાષ્ટભિર્હન્યાદાયઃ સોઽપ્યન્યથોચ્યતે ॥ ૨૪।

સકલં ચાષ્ટભિર્ભક્ત્વા ભજેદ્દ્વાદશભિર્ગુરુઃ ।
શિષ્ટસ્ત્વાયઃ સમાખ્યાતો વ્યયસ્તત્ર પ્રકીર્ત્યતે ॥ ૨૪।

સંસ્થાપ્ય લબ્ધનક્ષત્રમષ્ટભિર્વિભજેદ્બુધઃ ।
વ્યયઃ શિષ્ટ ઇહ પ્રોક્તસ્ત્વન્યથાપિ ચ કથ્યતે ॥ ૨૪।

સકલં ત્રિગુણીકૃત્ય માનસૂત્રૈર્ભજેદ્વ્યયમ્ ।
આયાધિક્યં તુ શુભદં સમં હીનં ચ વર્જયેત્ ॥ ૨૪।

વિસ્તારાયામરાશિં તુ વસુભિર્ગણયેદ્બુધઃ ।
ત્રિંશદ્ભિર્વિભજેચ્છિષ્ટં તિથિનાગાવટૈસ્તુ વા ॥ ૨૪।

ત્રિગુણં સકલં કૃત્વા મુનિના વાર ઉચ્યતે ।
પર્યન્તાવટકેનાથ વારં સંકલ્પયેદ્બુધઃ ॥ ૨૪।

રાશયશ્ચાંશકા યે તુ નક્ષત્રવશગા મતાઃ ।
અષ્ટદ્વાદશકૌ વર્જ્યૌ શેષાઃ શ્રેષ્ઠાશ્ચ રાશયઃ ॥ ૨૪।

શુભગ્રહાંશકાઃ શસ્તાસ્ત્વિતરાસ્ત્વિહ નિન્દિતાઃ ।
વિસ્તારેણાભ્યસેદ્દૈર્ઘ્યં તાદૃશીમથવા પુનઃ ॥ ૨૪।

વિસ્તારાયામસંયુક્તં રાશિં વાથ નિરીક્ષયેત્ ।
ચતુરશ્રાયતાશ્રાણાં સકલેનૈવ યોજયેત્ ॥ ૨૪।

અન્યાસામાકૃતીનાં તુ નાહાયામવિશાલકૈઃ ।
કુમ્ભકસ્ય વિશાલાર્ધં નાહાર્ધેન ન્યસેદ્બુધઃ ॥ ૨૪।

સકલં કુમ્ભકં પ્રોક્તં તેન ચાયાદિકં ન્યસેત્ ।
॥ ઇતિ કામિકાખ્યે મહાતન્ત્રે આયાદિલક્ષણવિધિઃ દ્વાવિંશઃ પટલઃ ॥
નક્ષત્રચક્રવિધિઃ
નક્ષત્રચક્રં વક્ષ્યામિ નામનક્ષત્રસિદ્ધયે ।
આદૌ શતપદં કૃત્વા પર્યન્તેશાનકોષ્ઠકાત્ ॥ ૨૫।

આરભ્ય દક્ષમાર્ગેણ ન્યસેદ્વર્ણાનનુક્રાત્ ।
પઞ્ચતત્ત્વં તથાગ્નેયકોણાત્પશ્ચિમમાર્ગતઃ ॥ ૨૫।

પિતુરુત્તરમાર્ગેણ વાયોઃ પૂર્વમુખેન ચ ।
વર્ણાન્ વિંશતિસંખ્યાકાન્ ક્રમેણૈવં તુ વિન્યસેત્ ॥ ૨૫।

અપહકટ ઇત્યેવમવટપર એવ ચ ।
નયભજખવર્ણશ્ચ ગજદચલ એવ ચ ॥ ૨૫।

ઈશાનમણ્ડલે કુર્યાત્પઞ્ચવિંશતિકોષ્ઠકે ।
પશ્ચિમાભિમુખં પૂર્વં લિખિતાનાં તૃતીયકમ્ ॥ ૨૫।

પઞ્ચમં નામ નક્ષત્રં સ્વેન યુક્તાન્ સ્વરાન્ન્યસેત્ ।
એકાદશ ન્યસેત્પશ્ચાત્પ્રાન્તે ન્યસેત્ત્રયોદશ ॥ ૨૫।

અકારશ્ચ ઇકારશ્ચ ઉશ્ચ એકાર એવ ચ ।
કૃત્તિકા કથિતા તાવદો વા વો વૂ ચતુષ્ટયમ્ ॥ ૨૫।

રોહિણી કથિતા શાસ્ત્રે વે વો કા કી તથૈવ ચ ।
ચન્દ્રભં કુશ્ચ આર્દ્રા સ્યાત્પઞ્ચવિંશતિમધ્યમે ॥ ૨૫।

કે ચ કો ચ તથા હા ચ હીકારશ્ચ પુનર્વસુઃ ।
હુશ્ચ હેશ્ચ તથા હોશ્ચ ડશ્ચ પુષ્યઃ પ્રકીર્તિતઃ ॥ ૨૫।

અવશિષ્ટૈરથાશ્લેષાન્નામધેયં પ્રકલ્પયેત્ ।
અનેન ક્રમયોગેન સર્વમત્ર સમાચરેત્ ॥ ૨૫।

આર્દ્રાયુક્તે કુકોષ્ઠે ચ ઘઙચ્છાનનુયોજયેત્ ।
હસ્તયુક્તે ચ કોષ્ઠે ચ પૂષણાઠાન્ પરિકલ્પયેત્ ॥ ૨૫।

પૂર્વાષાઢાં બુકોષ્ઠે ચ ધ ફા ઢાન્ વિન્યસેદ્ગુરુઃ ।
ભેચોત્તરાભાદ્રપદે દૂથાઝાઞાન્ તથા નયેત્ ॥ ૨૫।

નકારગ્રહણેનૈવ જ્ઞકારઃ સ્વીકૃતસ્ત્વિહ ।
અકારગ્રહણેનૈવ આકારઃ સ્વીકૃતસ્ત્વિહ ॥ ૨૫।

ઇકારગ્રહણેનૈવ ઈકારઃ સ્વીકૃતસ્ત્વિહ ।
ઉકારગ્રહણેનૈવ ઊકારઃ સ્વીકૃતસ્ત્વિહ ॥ ૨૫।

એકારગ્રહણેનૈકારાદ્યાઃ પઞ્ચ સમાહૃતાઃ ।
એવમન્યત્ર ચોન્નેયં નામનક્ષત્રકલ્પનાત્ ॥ ૨૫।

ગ્રામેક્ષત્રિયસેવાયાં યુદ્ધે ચ વ્યવહારકે ।
નામર્ક્ષં યોજયેદ્વિદ્વાન્નામાન્તરપરિગ્રહાત્ ॥ ૨૫।

અન્યસ્મિન્ જન્મઋક્ષં વા વાસ્તુકર્મણ્યુભાવાપિ ।
એવં નક્ષત્રચક્રઞ્ચ યુષ્માકં કથિતં મયા ॥ ૨૫।

અનેનૈવાનુકૂલ્યં ચ વિજ્ઞેયં સ્યાદ્વિચક્ષણૈઃ ।
વિપદિ પ્રત્યરે ચૈવ વધે ચૈવ યથાક્રમાત્ ॥ ૨૫।

પ્રથમાંશતૃતીયાંશાદૃતે શેષાસ્તુ શોભનાઃ ।
તૃતીયે ચાપિ પર્યાયે ચોત્તમં પરિપઠ્યતે ॥ ૨૫।

દ્વિતીયે મધ્યમે ચૈવ પ્રથમં કન્યસં સ્મૃતમ્ ।
ગણઞ્ચાસુરમાનુષ્યં વર્જયેચ્છુભમન્યથા ॥ ૨૫।

એવં જન્મર્ક્ષકે નામનક્ષત્રે ચ પ્રકલ્પયેત્ ।
॥ ઇતિ કામિકાખ્યે મહાતન્ત્રે નામનક્ષત્રવિધિઃ ત્રયોવિંશઃ પટલઃ ॥
દણ્ડિકાદિવિધિઃ
દણ્ડિકાદિવિધિં વક્ષ્યે શૃણુત જ્ઞાનકાઙ્ક્ષિણઃ ।
દણ્ડિકં સ્વસ્તિકઞ્ચાન્યત્પ્રસ્તરં ચ પ્રકીર્ણકમ્ ॥ ૨૬।

સમ્પત્કરં પરાકં ચ પદ્મકં શ્રીપ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
શ્રીવત્સં વૈદિકં ચૈવ નન્દ્યાવર્તં ચ કુમ્ભકમ્ ॥ ૨૬।

એવં દ્વાદશધા પ્રોક્તા ગ્રામાદેરાકૃતિસ્ત્વિહ ।
કુમ્ભકં વૈદિકં ચૈવ દણ્ડિકં ચ વિશેષતઃ ॥ ૨૬।

જાનીયાત્પત્તનાદૌ તુ શુભમેતન્ન સંશયઃ ।
પૂર્વાગ્રમુત્તરાગ્રં વા વીથિં કૃત્વોભયોર્બુધઃ ॥ ૨૬।

ગૃહાણિ પાર્શ્વયોઃ કુર્યાદેકસ્મિન્ પાર્શ્વકેઽપિ વા ।
એકવીથિસમાયુક્તં વીથિદ્વયસમાયુતમ્ ॥ ૨૬।

વીથિત્રયસમાયુક્તં પૂર્વાગ્રઞ્ચોત્તરાગ્રકમ્ ।
કર્તરીકૃતદણ્ડાભં વાથ કુર્યાત્તુ દણ્ડિકમ્ ॥ ૨૬।

પૂર્વાગ્રમુત્તરાગ્રં ચ કૃત્વા વીથિદ્વયં દ્વયમ્ ।
ઉદગગ્રૈર્નવાન્યૈશ્ચ માર્ગૈર્યુક્તં તુ તદ્ભવેત્ ॥ ૨૬।

દક્ષિણાભિમુખો ભૂત્વા પૂર્વવીથ્યાસ્તુ નિર્ગમઃ ।
પશ્ચિમાભિમુખશ્ચૈવ દક્ષિણસ્યાં તુ નિર્ગમઃ ॥ ૨૬।

ઉત્તરાભિમુખો ભૂત્વા પશ્ચિમાયાં વિનિર્ગમઃ ।
પ્રાઙ્મુખસ્તુ તતો ભૂત્વા સૌમ્યવીથ્યાસ્તુ નિર્ગમઃ ॥ ૨૬।

એવં હિ યત્કૃતં વાસ્તુ સ્વસ્તિકં ત્વભિધીયતે ।
એવમેવ તુ સર્વેષાં ગ્રામાદીનાં વિનિર્ગમઃ ॥ ૨૬।

ત્ર્યાદિપઞ્ચદશાન્તાભિરુદીચીનાભિરન્વિતમ્ ।
તિસૃભિઃ પ્રાઙ્મુખાભિસ્તુ પ્રસ્તરં ત્વિહ કથ્યતે ॥ ૨૬।

ચતુર્વીથિ સમારભ્ય સપ્તદશસમાવધિ ।
ઉદીચીભિઃ સમાયુક્તં પ્રાઙ્મુખાભિશ્ચતસૃભિઃ ॥ ૨૬।

એતત્પ્રકીર્ણકં પ્રોક્તમુદીચીનૈસ્તુ પઞ્ચભિઃ ।
એકવિંશતિસંખ્યાતૈઃ પ્રાઙ્મુખાભિશ્ચ પઞ્ચભિઃ ॥ ૨૬।

સમ્પત્કરમિહોદ્દિષ્ટં પરાકઞ્ચ વદામ્યહમ્ ।
ષડ્વીથિકાં સમારભ્ય ત્રયોવિંશતિકાવધિ ॥ ૨૬।

એકૈકવીથિવૃદ્ધ્યા તુ ઉદીચીનાભિરન્વિતમ્ ।
ષડ્ભિશ્ચ પ્રાઙ્મુખાભિશ્ચ પરાકં ત્વિહ કીર્ત્યતે ॥ ૨૬।

સપ્તવીથિ સમારભ્ય ચૈકોનત્ર્યંશકાવધિ ।
ઉદઙ્મુખાભિર્વીથીભિર્યુક્તં પ્રાઙ્મુખમાર્ગકૈઃ ॥ ૨૬।

સપ્તભિઃ પદ્મકં પ્રોક્તં એષ્વિષ્ટં પરિગૃહ્યતામ્ ।
અષ્ટભિઃ પ્રાઙ્મુખૈર્માર્ગૈરુદીચીનૈસ્તદાદિતઃ ॥ ૨૬।

ષટ્ત્રિંશદંશસંખ્યાતૈઃ પ્રાઙ્મુખૈરષ્ટભિર્યુતમ્ ।
શ્રીપ્રતિષ્ઠિતમિત્યુક્તં તસ્મિન્નિષ્ટં પ્રગૃહ્યતામ્ ॥ ૨૬।

પ્રાગગ્રૈરુદગગ્રૈશ્ચ માર્ગૈરિષ્ટૈઃ સમન્વિતમ્ ।
શ્રીવત્સમિતિ નિર્દિષ્ટં સર્વવાસ્તુષુ યોગ્યકમ્ ॥ ૨૬।

ચતુરશ્રાયતાશ્રં વા કૃત્વા કોણેષુ મધ્યમે ।
પુષ્પદન્તાદિકે વાપિ યથેષ્ટં દ્વારસમ્મિતમ્ ॥ ૨૬।

ઉભયોઃ પાર્શ્વયોર્વાપિ એકપાર્શ્વેઽથવા પુનઃ ।
ગૃહવીથિસમાયુક્તં ચૈતદ્વૈદિકમુચ્યતે ॥ ૨૬।

તદેવ વિપ્રભૂપાલવૈશ્યશૂદ્રગૃહાવૃતમ્ ।
પ્રધાનં વાપ્રધાનં વા સર્વત્ર વિહિતં ત્વિહ ॥ ૨૬।

ક્ષેત્રાવૃતં તુ વા કાર્યમારામાદ્યાવૃતં તુ વા ।
એતચ્ચ વૈદિકં પ્રોક્તમન્તર્બાહ્યવિભાગતઃ ॥ ૨૬।

અનેકાવલિસંયુક્તં ચાપિ વૈદિકમુચ્યતે ।
પરિતોઽપિ સમં કૃત્વા માર્ગૈઃ પૂર્વોત્તરાનનૈઃ ॥ ૨૬।

એકાનેકૈર્યથેષ્ટૈસ્તુ પ્રાગુક્તૈસ્તચ્ચ વૈદિકમ્ ।
વિધાય વીથિં નાભ્યાખ્યાં નિર્ગમૈશ્ચ સમન્વિતામ્ ॥ ૨૬।

સ્વસ્ત્યાકારૈર્બહિસ્તસ્યા મહાવીથિસમન્વિતામ્ ।
નાભૌ વિનિર્મિતાસ્તિસ્રઃ પઞ્ચ સપ્ત નવાથવા ॥ ૨૬।

યુગ્માભિરેવ કર્તવ્યં નન્દ્યાવર્તમિતિ સ્મૃતમ્ ।
વૃત્તાકારૈસ્તુ માર્ગૈશ્ચ એકાનેકૈઃ સમન્વિતમ્ ॥ ૨૬।

પ્રાગુત્તરમુખૈર્માર્ગૈરનેકૈર્મધ્યમૈર્યુતમ્ ।
કુમ્ભકઞ્ચેતિ નિર્દિષ્ટમનેકૈઃ કોણકૈર્યુતમ્ ॥ ૨૬।

અષ્ટાગ્રૈર્વા બહિર્માર્ગૈર્યુક્તં કુમ્ભકમુચ્યતે ।
નગરીપત્તનાદૌ તુ વિહિતં ત્વિહ કામિકે ॥ ૨૬।

॥ ઇતિ કામિકાખ્યે મહાતન્ત્રે દણ્ડિકાદિવિધિઃ ચતુર્વિંશઃ પટલઃ ॥
વીથિદ્વારાદિમાનમ્
વીથીદ્વારાદિમાનં તુ પ્રવક્ષ્યામ્યનુપૂર્વશઃ ।
બ્રહ્મભાગાવૃતાવીથિર્નાભિવીથીતિ કથ્યતે ॥ ૨૭।

રાજવીથીતિ વિખ્યાતા ગ્રામાદેર્બહિરાવૃતા ।
સૈવ મઙ્ગલવીથીતિ રથવીથીતિ ચોચ્યતે ॥ ૨૭।

પ્રાઙ્મુખા વીથયઃ સર્વા નારાચાખ્યા ઇતિ સ્મૃતાઃ ।
તા એવ જનવીથ્યઃ સ્યુઃ ક્ષુદ્રાસ્તિર્યગ્ગતા મતા ॥ ૨૭।

પાદદણ્ડં સમારભ્ય પાદપાદવિવર્ધિતમ્ ।
સ્યાદેકાદશદણ્ડાન્તં વીથિમાનમિહાગમે ॥ ૨૭।

માર્ગમાનં ચ તાવત્સ્યાન્ન દ્વારં વીથિકાગ્રકે ।
હિત્વા મઙ્ગલવીથ્યગ્રં નાભિં ન પ્રોતયેત્ક્વચિત્ ॥ ૨૭।

ભલ્લાટે પુષ્પદન્તે ચ મહેન્દ્રે ચ ગૃહક્ષતે ।
ચતુર્દ્વારં પ્રકર્તવ્યં સર્વેષામપિ વાસ્તુનામ્ ॥ ૨૭।

મહેન્દ્રે સત્યકે ચૈવ પદે પ્રાગ્દ્વારમુત્તમમ્ ।
ગૃહક્ષતપદે ચૈવ ગન્ધર્વે દક્ષિણે શુભમ્ ॥ ૨૭।

અસુરે પુષ્પદન્તે ચ પશ્ચિમદ્વાર ઉચ્યતે ।
મુખ્યભલ્લાટયોઃ સ્થાને ચોત્તરદ્વાર ઉચ્યતે ॥ ૨૭।

પર્જન્યે ચ ભૃશે પૂષ્ણિ ભૃઙ્ગરાજે જલેશકે ।
શેષે નાગેઽદિતૌ સ્થાનમુદગ્દ્વારેષુ કીર્તિતમ્ ॥ ૨૭।

દણ્ડત્રયં સમારભ્ય ચૈકદણ્ડવિવર્ધનાત્ ।
તિથિદણ્ડાવસાનં તુ ગૃહક્ષેત્રવિશાલતા ॥ ૨૭।

તત્રૈવ હસ્તમાનેન ગેહં કુર્યાદ્વિચક્ષણઃ ।
અથવા હસ્તમાનેન ગૃહવિસ્તાર ઉચ્યતે ॥ ૨૭।

પઞ્ચહસ્તં સમારભ્ય દ્વિદ્વિહસ્તવિવર્ધનાત્ ।
એકષષ્ટિવિશાલં તુ ગૃહક્ષેત્રવિશાલતા ॥ ૨૭।

આયામં ગ્રામદણ્ડેન હસ્તચ્છેદવિવર્જિતમ્ ।
ચતુઃ શાલાગૃહં શ્રેષ્ઠં ત્રિશાલં મધ્યમં ભવેત્ ॥ ૨૭।

દ્વિશાલમધમં પ્રોક્તં હીનં સ્યાદેકશાલકમ્ ।
॥ ઇતિ કામિકાખ્યે મહાતન્ત્રે વીથિદ્વારાદિમાનવિધિઃ પઞ્ચવિંશઃ પટલઃ ॥
ગ્રામાદિદેવતાસ્થાનવિધિઃ
ગ્રામાદૌ દેવતાસ્થાનં વક્ષ્યે સર્વં સનાતનમ્ ।
બ્રહ્મસ્થાનસ્ય વાયવ્યાં વિષ્ણુસ્થાનં પ્રકીર્તિતમ્ ॥ ૨૮।

વારુણ્યાં વાસ્તુનો બ્રહ્મા સૂત્રસ્યોત્તરદેશકે ।
ગ્રામમધ્યે તદીશાન્યામષ્ટદિક્ષુ શિવો મતઃ ॥ ૨૮।

હરિહરયુતં વાસ્તુ કેવલેન હરેણ વા ।
અન્યત્સર્વં યથેષ્ટં સ્થાત્તેષાં સ્થાનમિહોચ્યતે ॥ ૨૮।

વારુણ્યામિન્દ્રકાષ્ઠાયામિન્દ્રેશાનાન્તરેઽથવા ।
રવિસ્થાનં ભવેત્તત્ર સ્થાનં વાપિ શચીપતેઃ ॥ ૨૮।

વાયવ્યામિન્દ્રકાષ્ઠાયાં યામ્યકાગ્નેયનૈરૃતે ।
સુગ્રીવે વારુણે વાપિ ષણ્મુખસ્થાનમીર્તિતમ્ ॥ ૨૮।

વારુણ્યાં નૈરૃતાવિન્દ્રે શાસ્તુઃ સ્થાનં પ્રકીર્તિતમ્ ।
વારુણ્યાં વાથ નૈરૃત્યાં વાયુસોમાન્તરેઽથવા ॥ ૨૮।

અન્યત્ર ચ ગણેશસ્ય સ્થાનમુક્તમિહાગમે ।
યમે વા નૈરૃતે ભાગે વાયવ્યામિન્દ્રમધ્યમે ॥ ૨૮।