गुरुस्तुतिरत्नावली · अध्याय 1

श्रीगोविन्दकौलविरचिता श्रीगुरुस्तुतिरत्नावली
श्रीदेव्यै नमः ॥
ओं श्रीगुरवे शिवायो नमः ॥
श्रीगणपतये नमः ॥
श्रीरस्तु ॥
साक्षात् कृत्य निजं स्वरूपममलं यधानविप्रुण्मयं ।
हित्वा भ्रान्तिमतिं महेश इति यो देवर्षिमत्त्यैः स्तुतः ॥
बद्धान् भक्तजनान् विमोचयति सत्कारुण्यदृष्ट्या क्षणात् ।
कौलेशं कुल *? गुरुवरं वाग्मे? प्रभुं साहिबम्

यस्यैकस्य विभोर्विभाविक सरात् प्रोदेत्वि? विश्वं स्थितिं ।
व्याप्नोत्यं शुनिमेषणात् क्षणमपि प्रत्यस्तमायात्य हो ॥
स्वच्छन्दं सततोदितं सकलगं पूर्णं विशुद्धं सदा नास्या
नन्दनिधिं चिदस्वरमणिं श्रीसाहिबं तं शिवम्

आदावाधारपद्मात् प्रतिभुवनमलं भासयन्द्व
प्रभाभिश्श्रित्वाऽमन्दारविन्दाकरममृत वपुः पादकञ्ज स्रुतैर्यः ॥
सिञ्चन् पीयूषवर्षैः सुरमुनिपितृकान् कार्मिकां स्तीथ्य सङ्घान्
ब्रह्माण्डागार शम्भुः स्फुरति परमहस्तद् भजे साहिबाख्यम्

धाता यस्य पदाब्जवन्दन रसात्सर्गं तरोतीशते ॥
प्. २) विष्णुर्जिष्णुसखा च रक्षति पदाम्भोजार्चनात् संहृतिम् ।
रुद्रश्चेश सदाशिवौ त्रिजगतो भ्रूभङ्गि शिष्ट्यापिधां * * * *? यशवि * *
? परशिवं तं साहिबं त्वार्चये

त्वं स्वातन्त्र्यरुचिश्च भक्तजनताधीनात्मकस्त्रं प्रभो ॥
त्वं विश्वाश्रय तत्त्व भूतिजनिता त्वं तत्वतोऽनाश्रितः ॥
त्वं कृत्स्नज्ञ विधातृताद्यवयवी त्वं कञ्चुकान्तर्हित ॥
स्त्वं कारुण्यनिधिस्त्व पारमहिमा श्रीसाहिबं त्वां स्तुवे

कायन्कायति कल्पितः किलशिलाकल्पा हृषींक व्रजा ॥
हृष्यन्ति प्रभवो *? पि सम्भवलयोभावेषु कर्तुं स्फुटम् ॥
प्राणः प्राणति यन्मरीचिकलया तं जीवजीवं शिवं ॥
चिन्नाथं सहजं निजं गुरुतमं धामाश्रये साहिबम्

मायासुप्त समस्तजन्तु तति षूज्जागत्यि?जस्रं च यः ॥
षड्भावां विकृतिं विवर्तयति योसौ निर्विकारः स्वयम् ॥
ए?कोनेक तया स्वशक्ति लहरी वृन्दैर्निजं खेलय ॥
न्नैकाकार इवावुग्र वैनुमितस्तंभावये साहिबम्

कर्ता तर्कनये विमुक्त पुरुषः साङ्ख्ये जिनस्सौगते ॥
शब्दात्मा ध्वनिशासने विधियुतं कर्मायने गै?मिनेः ॥
ब्रह्मैकं श्रुतिमस्तके हरिरयं यो गीयते वैष्णवे ॥
शैवे शम्भुरशेष तूपममलं तं साहिबं संश्रये

नित्या ह्लादमयं निरामयममुं निवूत तीथ्यां हसं ॥
निर्द्वन्द्वा कलनं निरादिनिधनं निर्द्वैत बोधात्मकम् निस्स्पन्दस्फुरितं
निरुत्तरकला श्लिष्टं गुरुं निर्मलं निश्शेषाश्रयमीश्वरं निरुपमं
नित्यं स्मरे साहिबम्

स ।
वस्म्योत विमर्शहर्षवपुषानाके प्रकाश्याभितो ॥
येन प्राग्दिवि सत्यबोधभरितं तेजस्समुल्लासितम् ॥
स्वं स्वच्छं प्रतिभास्वभावसुभगं चोर्व्यां प्रसर्त्तुं प्रियाञ्शिष्यान्
कारुणिकं शिवं नवतनुं प्रेडे गुरुं साहिबम्

यन्मूर्तिन्भवने महात्मभैरलं ध्येया सहस्रच्छदे ॥
पद्मे मूर्ध्नि सितास्वरा त्रिनयना सोमासनासोमभाः ॥
चिन्दुद्रावर पुस्तकातयकरा वामा व देव्यङ्क्ता ॥
भक्तानुग्रहतत्परा परशिवं तं साहिबं भावये

अन्तवाय भुजोकला च शशिनोभालेक्षणं भूतले ॥
सोयं शङ्करनाथ एव विहरन्नाचार्यगात्र स्थितः ॥
साक्षान्न्रून्दयते पराद्वय दृशा सम्मुक्तमुत्त्यागिरा ॥
सश्चित्सातघनं तु साहिबमिमं तं त्वां नमस्ये शिवम्

य पोदद्वय निर्गलत् परसुधा धाराभिरा राधकान् ॥
सन्तर्प्याऽविरतं पदाब्ज शरणान्दासान्द्वमेत्याः स्वभः ॥
स्वामीस्वर्विषयाति शायिमुदितं दत्ते प्रभुत्वमहज्ज । वन्दु । क्त । व
भूषितं परशिवं तं साहिबं संस्मरे

तारात्मा भ?वतारकोऽमर युतैर्लोकेश केशेश्वरै ॥
रेकोयोखिल वाङ्मयामृत निधिश्चिद्धर्ष पूर्णो ध्रुवः ॥
ब्रह्माण्डाद्विपुलोप्यणोरणुतमो ज्योतिस्तमो ज्योतिषां ॥
स्वात्मैथ्यात् परिमृश्यते परशिवं तं सम्भजे साहिबम्

वाग्यस्मात् प्रणतार्तिनाशन पटुन्मन्दाकिनी वेश्वराद् ॥
धृत्कालुष्यमृजाक्षमा मुनिमता पूता प्रसादास्पदा ॥
प्. ५) स्रोतोविस्तृति भागवातर दहे तीथाथि साथार्चिता ॥
विश्वेशं गुरुसत्तमं शिवकरं वन्दे विभुं साहिबम्

मायेयं महिता प्रधानमहिला स्वातन्त्र्य लीलोत्सवा ॥
स्वास्वाभाविक भावभाव पटलीद्वैत प्रथादायिनी ॥
यस्ये शस्य च कास्तिभाव वियुताः के मोहितानोयया ॥
दुत्बोधात्मिकया त्रिविष्टप गुरुं तं साहिबं संश्रये

लक्ष्मीर्यस्य जगत्प्रभोरविरतं पादाब्ज सक्ताशयै ॥
स्त्यक्ता कृत्त्रिमत्वपतोप्यकृतका नन्दादृढं शश्रिता ॥
स्फूर्जद्भुक्त्य विभक्त मुक्ति विर्भवातं पूर्णशक्तिं विभुं ॥
श्रीनाथं गुरुचक्रवत्तिनमहं नौमीश्वरं साहिबम्

आकाशोऽस्तु वि?काशते सितकरः स्निग्धो यथा सेव्यते ॥
सर्वद्धिश्च जनान्दनः सुरगणैश्चण्डानलौजास्था ॥
त्रैलोक्येऽपि कलाढ्य चन्द्र रुचिरोवन्द्योय ईशोद्वयो ॥
माहेशै भजतां शरण्यमनिशं तं साहिबं त्वां स्तुवे शम्भुस्त्वं
परशक्तिमांस्तु सकल क्लेशैक वैश्वा नरः ॥
प्. ६) संवर्तस्त्वमनाश्यदैन्य गहने त्वं कालकालो महान् ॥
इन्द्रस्त्वं वरुणानिलौ मधुरिपुस्साब्जोप्य खण्डात्मकस्त्वां
श्रीसाहिबमर्चयामि सकलोत्तीर्णं महेशं गुरुम्

चन्द्रार्के क्षणमष्ट शक्तिगिरिशंद्योमस्तकं नाभिखं ॥
कुक्षिस्थाम्वुनिधिं हुताशवदनं सूक्ष्मामृताभासितम् ॥
दिक्कर्णं चरणक्षितिं खलुजगत्प्राणंत्व क्रूरात्मकं ॥
श्रीनाथं सुविराजमद्भुततनुं त्वां साहिबं भावये

शङ्कराश्य शनिं नभोति पृथुलं नित्यं नुतं निर्जरैः ॥
श्री वै कुण्ठपिनाकिनायकस्सर्वैः पीयूषहर्षात्मकम् ॥
यौगान्ताग्नि निभं जगद्गुरु गरीयां संहृदिस्थं शिवं ॥
शान्त्या क्रान्तमनुत्तरं ध्रुवमजं वन्दे विभुं साहिबम्

श्रीविश्वेश्वर भैरवोति करुणो हर्षेश्वरी संयुतः ॥
साम्नाया गम सम्प्रदायसुमणींश्चोपादि दिक्षश्श्रितान् ॥
अव्यक्तोऽपि कृपावतारममलंव्यानाञ्ज बोधोदधिं ॥
यं कौलेशपतिं विशालयशसंजीयादसौ साहिबः

प्. ७) यश्शून्या कृति पूर्णशक्ति खचितः शून्यालयस्सन्सुधा नन्दाढ्यो
भुवनं पिपत्ति सकलं योनिर्गुणो निष्कलः ॥
द्वैताद्वैत कलाश्रयोपि मुनिभिर्योगीश्वरैर्गीयते ॥
चिद्रूपं गुरुपुष्कलं परशिवं तं साहिबं संश्रये

ब्रह्माम्नाय सरस्वती श्रितमुखोऽहं सस्थितः प्रीतिमान् ॥
द्राक्सङ्कर्षण चैवताग्रिम महासेनादि युक्तस्स्वयम् ॥
श्रीनाथं सततं गृणाति जगती जैत्त्रं यमीत्त्यं गुरो ॥
र्मूर्तिस्थं प्रणतोस्मितं परशिवं श्रीसाहिबं सर्वयः

मन्त्रामान्त्रिकमन्त्र्यरूप भगवन्देवाधि देव प्रभो ॥
श्रीश्रीकौल कुलेश देशिक परानन्दादिनाथा भयम् ॥
शक्त्याश्लिष्ट वपुः प्रसन्नवदनोदत्सवेरं चेप्सितं ॥
नित्यं श्रीपरपादुकां च शिवयोर्वां प्रजयास्यानतः

पाशैधोदहनं हृदुत्पल सुधारस्मिंस्तुवे त्वां मृडं द्वैत
ध्वान्तरविं त्रिधामधरणिं श्रीसाहिबं सद्गुरुम् ॥
पूज्याङ्घ्रे शिवपालनात् सुदुरित ध्वंसाश्च कास्यार्पणात् स्मत्तृणां
त्रिणुणाधिपा विजयते श्रीपादुकाते शुभा

प्. ८) यो देवत्रय वल्व्य वीर्यविभवोप्य वेन्दुलेखोज्ज्वलः ॥
संचेत्यौघ निरोधिनाद गगनान्तस्थो महाव्यापकः ॥
चित्तत्त्व स्पृगमोघ शक्तिरुदितोयश्चोन्मनाचेतनस् ॥
तत्वज्ञैः प्रणुतोसितं परशिवं त्वं साहिबं सम्भजे

कालाकारदिगाद्य कृत्तवपुषो ध्यानं नु किं ते विभो ॥
त्वं विष्वक्जगदितार्थ जनकोप्यर्चा विधिस्ते कथम् ॥
आदिक्षान्त सुवर्णभास्वरतनोः काते स्तुतिः साहिबं ॥
सत्यं शान्तमनुत्तमं गुरुवरं तं त्वां प्रपद्ये प्रभुम्

स्नात्वादौ परिशुद्ध बिन्दुसरसश्चिश्चन्द्र सान्द्रामृतैः ॥
प्रोक्ष्याधारधरां स्वभाव कुसुमैस्तुर्या जा? वीद्योतितैः ॥
कृत्वा नन्दमुर्धौघ पूर्णहृदयानर्घार्घ्यपात्रं सदा ॥
त्वां देव्या सहदेहदेव निलये नाथार्चये साहिबम्

मूर्खोभिज्ञतिना कतीहभवनं मित्त्रत्यरिन्दासति ॥
क्ष्माभृन्दोक्षति संसृतिर्नमति वै गर्ब्यन्तको वद्यैति ॥
भोगो योगति कल्मषं सुकृतति त्वत्पादुकार्चोत्सवा ॥
त्वां तं स्तौमिदयालमीत्य चरणं श्रीसाहिबं शङ्करम्

दिष्ट्या त्रिंशतिर्हृदयस्य? मणिभिः प्रोता महेशात्मक श्रीमाहेश्वर
व?र्यदैशिक पतेः पत्स्तोत्र रत्नावली श्रीकौलेश्वर साहिबेति महित
ख्याताभिधस्येशि तुर्भक्त्यैषा विनिवेदिताङ्घ्रि कमलेसन्तुष्टये ज्योतिषा

नाथस्यास्य पदाब्जनुणु भजनात् प्राप्तप्रसादो विभुः ॥
सद्धर्षाचित चित्स्वरूप सकल ज्योतिष्प्रकाशाह्वयः ॥
श्रीदेव्यै नमः
नागेन्द्रास्यर्थ पालुमापतिमुखेः स्तुत्याङ्घ्र पद्मोप्ययं ॥
शर्वात्मा जयति प्रदीपित महामाहेश्वरत्वाम्पदः

श्रीशाके श्रुतिनागतर्कशशि संख्यातेऽस्य विश्वे शितुः ॥
पादाम्भोज मधुव्रतो मधुसिताष्टस्यां स पर्योत्सवे ॥
श्रीगोविन्द उपाहरन्नवमणि श्रेणीमिमां त्वन्वहं ॥
येद्प्युस्स्वगले प्रथन्ति? सुधियस्ते भोगमोक्ष श्रियम्

इति श्रीमहामाहेश्वराचार्यश्रीमच्छ्रीज्योतिष्प्रकासकौलानन्दपाद-
पद्मानुजीविश्रीगोविन्दकौलविरचिता श्रीगुरुस्तुतिरत्नावली समाप्ता चेतिवम् ॥
संवत्

वैवतिदशस्यां चित्रिताज्ञे यैषा ज्ञेयविद्भिः ॥
श्रीदेव्यै सिद्धिदायिन्यै नमः ॥
श्रीगुरवे शिवायो नमः ॥
श्रीगणपतये नमः ॥
ओं देवदेवं महादेवमीशानं शूलधारिणम् ।
प्रसन्नवदनं दृष्ट्वा प्रणस्योत्थाय पार्वती ॥
कृताञ्जलि पुटा?देवी विनया नत मस्तका ।
स्मित? पूर्वं वचोदीनं जगाद परमेश्वरम्

श्रीदेव्युवाच ।
भगवन्परमेशानशरणागत वत्सला ।
त्वत्प्रसादान् मयासर्वं श्रुतं डामरमुत्तमम् ॥
तन्त्राणां सारमाद्यन्तं यामलादिषु विस्तरम् ॥
इदानीं भगवञ्श्रोतुमिच्छामि त्वन्निवेदित नवन्दुर्गार्चनं दिव्यं
सर्वतन्त्रेषु गोपितम् ॥
सर्वकामप्रदं कास्यं साधकानां मुण्डवर्यम् ॥
श्रीभैरवः ॥
एतद् गुह्यतमं देवि न कस्य कथितं मया ॥
पुजां समयदीक्षायाः कोटिपूजा फलप्रदां ॥
गुह्याद्गुह्यतमं गोप्यं कृतं तद्बहुकालकम् ॥
इदानीं तव वक्ष्याहं कथयामि सुविस्तरम् ।
गोपनीयं प्रयत्नेन रक्षणीयं स्वपुत्रवत् ॥
शृणुष्वैकेनमनसा भक्ति पूर्वेण पार्वति सन्ति नानाविधैर्मन्त्रैरा
गमोक्तैस्सवीजकैः ॥
तन्त्राणि विविधान्यत्र सहितानि ॥ महेश्वरि

ते मन्त्रानिष्कला जातान्कलौवीर्य विवर्जिताः
स्त्रीशुद्धिरहिताद्द्रव्याद्भूम्यन्तश्शुद्धिकारणात् ॥
अनृतान्मत्सराद्दभात्पै शुन्याद्द्रव्य लोलुपात् ॥
सिद्ध्यन्ति वरारोहे सर्वेनिष्फलतांगताः ॥
सत्यागमानाशास्त्रं तु प्रतिज्ञा सिद्धमेव च ॥
अनादरेण तद्दुष्टं गुरुभक्तिं विना तथा तन्मध्ये सारभूतं तु
प्रत्यक्ष फलदायकम् ॥
रुद्रयामलतन्त्रं च चतुष्षष्ट्यात्मकं परम ॥
नानाविधैः शुभैर्मन्त्रैर्युक्तं समय पूजनैः ॥
विना समयदीक्षाद्यैर्मन्त्रर्दीक्षापि निष्फला ॥
समयो हि शिवे ब्रह्मा समयो विष्णुरेव हि समयश्शिव एवस्यात्समयो
मृत्युरेव च

सिद्ध्यन्ति सदा देवि वं रारोहे नित्यपूजाजपादयः ॥
यज्ञा हेमादयो देवि विना समय पूज वा कालेसं पूज