ગુરુસ્તુતિરત્નાવલી · અધ્યાય 1

શ્રીગોવિન્દકૌલવિરચિતા શ્રીગુરુસ્તુતિરત્નાવલી
શ્રીદેવ્યૈ નમઃ ॥
ઓં શ્રીગુરવે શિવાયો નમઃ ॥
શ્રીગણપતયે નમઃ ॥
શ્રીરસ્તુ ॥
સાક્ષાત્ કૃત્ય નિજં સ્વરૂપમમલં યધાનવિપ્રુણ્મયં ।
હિત્વા ભ્રાન્તિમતિં મહેશ ઇતિ યો દેવર્ષિમત્ત્યૈઃ સ્તુતઃ ॥
બદ્ધાન્ ભક્તજનાન્ વિમોચયતિ સત્કારુણ્યદૃષ્ટ્યા ક્ષણાત્ ।
કૌલેશં કુલ *? ગુરુવરં વાગ્મે? પ્રભું સાહિબમ્

યસ્યૈકસ્ય વિભોર્વિભાવિક સરાત્ પ્રોદેત્વિ? વિશ્વં સ્થિતિં ।
વ્યાપ્નોત્યં શુનિમેષણાત્ ક્ષણમપિ પ્રત્યસ્તમાયાત્ય હો ॥
સ્વચ્છન્દં સતતોદિતં સકલગં પૂર્ણં વિશુદ્ધં સદા નાસ્યા
નન્દનિધિં ચિદસ્વરમણિં શ્રીસાહિબં તં શિવમ્

આદાવાધારપદ્માત્ પ્રતિભુવનમલં ભાસયન્દ્વ
પ્રભાભિશ્શ્રિત્વાઽમન્દારવિન્દાકરમમૃત વપુઃ પાદકઞ્જ સ્રુતૈર્યઃ ॥
સિઞ્ચન્ પીયૂષવર્ષૈઃ સુરમુનિપિતૃકાન્ કાર્મિકાં સ્તીથ્ય સઙ્ઘાન્
બ્રહ્માણ્ડાગાર શમ્ભુઃ સ્ફુરતિ પરમહસ્તદ્ ભજે સાહિબાખ્યમ્

ધાતા યસ્ય પદાબ્જવન્દન રસાત્સર્ગં તરોતીશતે ॥
પ્. ૨) વિષ્ણુર્જિષ્ણુસખા ચ રક્ષતિ પદામ્ભોજાર્ચનાત્ સંહૃતિમ્ ।
રુદ્રશ્ચેશ સદાશિવૌ ત્રિજગતો ભ્રૂભઙ્ગિ શિષ્ટ્યાપિધાં * * * *? યશવિ * *
? પરશિવં તં સાહિબં ત્વાર્ચયે

ત્વં સ્વાતન્ત્ર્યરુચિશ્ચ ભક્તજનતાધીનાત્મકસ્ત્રં પ્રભો ॥
ત્વં વિશ્વાશ્રય તત્ત્વ ભૂતિજનિતા ત્વં તત્વતોઽનાશ્રિતઃ ॥
ત્વં કૃત્સ્નજ્ઞ વિધાતૃતાદ્યવયવી ત્વં કઞ્ચુકાન્તર્હિત ॥
સ્ત્વં કારુણ્યનિધિસ્ત્વ પારમહિમા શ્રીસાહિબં ત્વાં સ્તુવે

કાયન્કાયતિ કલ્પિતઃ કિલશિલાકલ્પા હૃષીંક વ્રજા ॥
હૃષ્યન્તિ પ્રભવો *? પિ સમ્ભવલયોભાવેષુ કર્તું સ્ફુટમ્ ॥
પ્રાણઃ પ્રાણતિ યન્મરીચિકલયા તં જીવજીવં શિવં ॥
ચિન્નાથં સહજં નિજં ગુરુતમં ધામાશ્રયે સાહિબમ્

માયાસુપ્ત સમસ્તજન્તુ તતિ ષૂજ્જાગત્યિ?જસ્રં ચ યઃ ॥
ષડ્ભાવાં વિકૃતિં વિવર્તયતિ યોસૌ નિર્વિકારઃ સ્વયમ્ ॥
એ?કોનેક તયા સ્વશક્તિ લહરી વૃન્દૈર્નિજં ખેલય ॥
ન્નૈકાકાર ઇવાવુગ્ર વૈનુમિતસ્તંભાવયે સાહિબમ્

કર્તા તર્કનયે વિમુક્ત પુરુષઃ સાઙ્ખ્યે જિનસ્સૌગતે ॥
શબ્દાત્મા ધ્વનિશાસને વિધિયુતં કર્માયને ગૈ?મિનેઃ ॥
બ્રહ્મૈકં શ્રુતિમસ્તકે હરિરયં યો ગીયતે વૈષ્ણવે ॥
શૈવે શમ્ભુરશેષ તૂપમમલં તં સાહિબં સંશ્રયે

નિત્યા હ્લાદમયં નિરામયમમું નિવૂત તીથ્યાં હસં ॥
નિર્દ્વન્દ્વા કલનં નિરાદિનિધનં નિર્દ્વૈત બોધાત્મકમ્ નિસ્સ્પન્દસ્ફુરિતં
નિરુત્તરકલા શ્લિષ્ટં ગુરું નિર્મલં નિશ્શેષાશ્રયમીશ્વરં નિરુપમં
નિત્યં સ્મરે સાહિબમ્

સ ।
વસ્મ્યોત વિમર્શહર્ષવપુષાનાકે પ્રકાશ્યાભિતો ॥
યેન પ્રાગ્દિવિ સત્યબોધભરિતં તેજસ્સમુલ્લાસિતમ્ ॥
સ્વં સ્વચ્છં પ્રતિભાસ્વભાવસુભગં ચોર્વ્યાં પ્રસર્ત્તું પ્રિયાઞ્શિષ્યાન્
કારુણિકં શિવં નવતનું પ્રેડે ગુરું સાહિબમ્

યન્મૂર્તિન્ભવને મહાત્મભૈરલં ધ્યેયા સહસ્રચ્છદે ॥
પદ્મે મૂર્ધ્નિ સિતાસ્વરા ત્રિનયના સોમાસનાસોમભાઃ ॥
ચિન્દુદ્રાવર પુસ્તકાતયકરા વામા વ દેવ્યઙ્ક્તા ॥
ભક્તાનુગ્રહતત્પરા પરશિવં તં સાહિબં ભાવયે

અન્તવાય ભુજોકલા ચ શશિનોભાલેક્ષણં ભૂતલે ॥
સોયં શઙ્કરનાથ એવ વિહરન્નાચાર્યગાત્ર સ્થિતઃ ॥
સાક્ષાન્ન્રૂન્દયતે પરાદ્વય દૃશા સમ્મુક્તમુત્ત્યાગિરા ॥
સશ્ચિત્સાતઘનં તુ સાહિબમિમં તં ત્વાં નમસ્યે શિવમ્

ય પોદદ્વય નિર્ગલત્ પરસુધા ધારાભિરા રાધકાન્ ॥
સન્તર્પ્યાઽવિરતં પદાબ્જ શરણાન્દાસાન્દ્વમેત્યાઃ સ્વભઃ ॥
સ્વામીસ્વર્વિષયાતિ શાયિમુદિતં દત્તે પ્રભુત્વમહજ્જ । વન્દુ । ક્ત । વ
ભૂષિતં પરશિવં તં સાહિબં સંસ્મરે

તારાત્મા ભ?વતારકોઽમર યુતૈર્લોકેશ કેશેશ્વરૈ ॥
રેકોયોખિલ વાઙ્મયામૃત નિધિશ્ચિદ્ધર્ષ પૂર્ણો ધ્રુવઃ ॥
બ્રહ્માણ્ડાદ્વિપુલોપ્યણોરણુતમો જ્યોતિસ્તમો જ્યોતિષાં ॥
સ્વાત્મૈથ્યાત્ પરિમૃશ્યતે પરશિવં તં સમ્ભજે સાહિબમ્

વાગ્યસ્માત્ પ્રણતાર્તિનાશન પટુન્મન્દાકિની વેશ્વરાદ્ ॥
ધૃત્કાલુષ્યમૃજાક્ષમા મુનિમતા પૂતા પ્રસાદાસ્પદા ॥
પ્. ૫) સ્રોતોવિસ્તૃતિ ભાગવાતર દહે તીથાથિ સાથાર્ચિતા ॥
વિશ્વેશં ગુરુસત્તમં શિવકરં વન્દે વિભું સાહિબમ્

માયેયં મહિતા પ્રધાનમહિલા સ્વાતન્ત્ર્ય લીલોત્સવા ॥
સ્વાસ્વાભાવિક ભાવભાવ પટલીદ્વૈત પ્રથાદાયિની ॥
યસ્યે શસ્ય ચ કાસ્તિભાવ વિયુતાઃ કે મોહિતાનોયયા ॥
દુત્બોધાત્મિકયા ત્રિવિષ્ટપ ગુરું તં સાહિબં સંશ્રયે

લક્ષ્મીર્યસ્ય જગત્પ્રભોરવિરતં પાદાબ્જ સક્તાશયૈ ॥
સ્ત્યક્તા કૃત્ત્રિમત્વપતોપ્યકૃતકા નન્દાદૃઢં શશ્રિતા ॥
સ્ફૂર્જદ્ભુક્ત્ય વિભક્ત મુક્તિ વિર્ભવાતં પૂર્ણશક્તિં વિભું ॥
શ્રીનાથં ગુરુચક્રવત્તિનમહં નૌમીશ્વરં સાહિબમ્

આકાશોઽસ્તુ વિ?કાશતે સિતકરઃ સ્નિગ્ધો યથા સેવ્યતે ॥
સર્વદ્ધિશ્ચ જનાન્દનઃ સુરગણૈશ્ચણ્ડાનલૌજાસ્થા ॥
ત્રૈલોક્યેઽપિ કલાઢ્ય ચન્દ્ર રુચિરોવન્દ્યોય ઈશોદ્વયો ॥
માહેશૈ ભજતાં શરણ્યમનિશં તં સાહિબં ત્વાં સ્તુવે શમ્ભુસ્ત્વં
પરશક્તિમાંસ્તુ સકલ ક્લેશૈક વૈશ્વા નરઃ ॥
પ્. ૬) સંવર્તસ્ત્વમનાશ્યદૈન્ય ગહને ત્વં કાલકાલો મહાન્ ॥
ઇન્દ્રસ્ત્વં વરુણાનિલૌ મધુરિપુસ્સાબ્જોપ્ય ખણ્ડાત્મકસ્ત્વાં
શ્રીસાહિબમર્ચયામિ સકલોત્તીર્ણં મહેશં ગુરુમ્

ચન્દ્રાર્કે ક્ષણમષ્ટ શક્તિગિરિશંદ્યોમસ્તકં નાભિખં ॥
કુક્ષિસ્થામ્વુનિધિં હુતાશવદનં સૂક્ષ્મામૃતાભાસિતમ્ ॥
દિક્કર્ણં ચરણક્ષિતિં ખલુજગત્પ્રાણંત્વ ક્રૂરાત્મકં ॥
શ્રીનાથં સુવિરાજમદ્ભુતતનું ત્વાં સાહિબં ભાવયે

શઙ્કરાશ્ય શનિં નભોતિ પૃથુલં નિત્યં નુતં નિર્જરૈઃ ॥
શ્રી વૈ કુણ્ઠપિનાકિનાયકસ્સર્વૈઃ પીયૂષહર્ષાત્મકમ્ ॥
યૌગાન્તાગ્નિ નિભં જગદ્ગુરુ ગરીયાં સંહૃદિસ્થં શિવં ॥
શાન્ત્યા ક્રાન્તમનુત્તરં ધ્રુવમજં વન્દે વિભું સાહિબમ્

શ્રીવિશ્વેશ્વર ભૈરવોતિ કરુણો હર્ષેશ્વરી સંયુતઃ ॥
સામ્નાયા ગમ સમ્પ્રદાયસુમણીંશ્ચોપાદિ દિક્ષશ્શ્રિતાન્ ॥
અવ્યક્તોઽપિ કૃપાવતારમમલંવ્યાનાઞ્જ બોધોદધિં ॥
યં કૌલેશપતિં વિશાલયશસંજીયાદસૌ સાહિબઃ

પ્. ૭) યશ્શૂન્યા કૃતિ પૂર્ણશક્તિ ખચિતઃ શૂન્યાલયસ્સન્સુધા નન્દાઢ્યો
ભુવનં પિપત્તિ સકલં યોનિર્ગુણો નિષ્કલઃ ॥
દ્વૈતાદ્વૈત કલાશ્રયોપિ મુનિભિર્યોગીશ્વરૈર્ગીયતે ॥
ચિદ્રૂપં ગુરુપુષ્કલં પરશિવં તં સાહિબં સંશ્રયે

બ્રહ્મામ્નાય સરસ્વતી શ્રિતમુખોઽહં સસ્થિતઃ પ્રીતિમાન્ ॥
દ્રાક્સઙ્કર્ષણ ચૈવતાગ્રિમ મહાસેનાદિ યુક્તસ્સ્વયમ્ ॥
શ્રીનાથં સતતં ગૃણાતિ જગતી જૈત્ત્રં યમીત્ત્યં ગુરો ॥
ર્મૂર્તિસ્થં પ્રણતોસ્મિતં પરશિવં શ્રીસાહિબં સર્વયઃ

મન્ત્રામાન્ત્રિકમન્ત્ર્યરૂપ ભગવન્દેવાધિ દેવ પ્રભો ॥
શ્રીશ્રીકૌલ કુલેશ દેશિક પરાનન્દાદિનાથા ભયમ્ ॥
શક્ત્યાશ્લિષ્ટ વપુઃ પ્રસન્નવદનોદત્સવેરં ચેપ્સિતં ॥
નિત્યં શ્રીપરપાદુકાં ચ શિવયોર્વાં પ્રજયાસ્યાનતઃ

પાશૈધોદહનં હૃદુત્પલ સુધારસ્મિંસ્તુવે ત્વાં મૃડં દ્વૈત
ધ્વાન્તરવિં ત્રિધામધરણિં શ્રીસાહિબં સદ્ગુરુમ્ ॥
પૂજ્યાઙ્ઘ્રે શિવપાલનાત્ સુદુરિત ધ્વંસાશ્ચ કાસ્યાર્પણાત્ સ્મત્તૃણાં
ત્રિણુણાધિપા વિજયતે શ્રીપાદુકાતે શુભા

પ્. ૮) યો દેવત્રય વલ્વ્ય વીર્યવિભવોપ્ય વેન્દુલેખોજ્જ્વલઃ ॥
સંચેત્યૌઘ નિરોધિનાદ ગગનાન્તસ્થો મહાવ્યાપકઃ ॥
ચિત્તત્ત્વ સ્પૃગમોઘ શક્તિરુદિતોયશ્ચોન્મનાચેતનસ્ ॥
તત્વજ્ઞૈઃ પ્રણુતોસિતં પરશિવં ત્વં સાહિબં સમ્ભજે

કાલાકારદિગાદ્ય કૃત્તવપુષો ધ્યાનં નુ કિં તે વિભો ॥
ત્વં વિષ્વક્જગદિતાર્થ જનકોપ્યર્ચા વિધિસ્તે કથમ્ ॥
આદિક્ષાન્ત સુવર્ણભાસ્વરતનોઃ કાતે સ્તુતિઃ સાહિબં ॥
સત્યં શાન્તમનુત્તમં ગુરુવરં તં ત્વાં પ્રપદ્યે પ્રભુમ્

સ્નાત્વાદૌ પરિશુદ્ધ બિન્દુસરસશ્ચિશ્ચન્દ્ર સાન્દ્રામૃતૈઃ ॥
પ્રોક્ષ્યાધારધરાં સ્વભાવ કુસુમૈસ્તુર્યા જા? વીદ્યોતિતૈઃ ॥
કૃત્વા નન્દમુર્ધૌઘ પૂર્ણહૃદયાનર્ઘાર્ઘ્યપાત્રં સદા ॥
ત્વાં દેવ્યા સહદેહદેવ નિલયે નાથાર્ચયે સાહિબમ્

મૂર્ખોભિજ્ઞતિના કતીહભવનં મિત્ત્રત્યરિન્દાસતિ ॥
ક્ષ્માભૃન્દોક્ષતિ સંસૃતિર્નમતિ વૈ ગર્બ્યન્તકો વદ્યૈતિ ॥
ભોગો યોગતિ કલ્મષં સુકૃતતિ ત્વત્પાદુકાર્ચોત્સવા ॥
ત્વાં તં સ્તૌમિદયાલમીત્ય ચરણં શ્રીસાહિબં શઙ્કરમ્

દિષ્ટ્યા ત્રિંશતિર્હૃદયસ્ય? મણિભિઃ પ્રોતા મહેશાત્મક શ્રીમાહેશ્વર
વ?ર્યદૈશિક પતેઃ પત્સ્તોત્ર રત્નાવલી શ્રીકૌલેશ્વર સાહિબેતિ મહિત
ખ્યાતાભિધસ્યેશિ તુર્ભક્ત્યૈષા વિનિવેદિતાઙ્ઘ્રિ કમલેસન્તુષ્ટયે જ્યોતિષા

નાથસ્યાસ્ય પદાબ્જનુણુ ભજનાત્ પ્રાપ્તપ્રસાદો વિભુઃ ॥
સદ્ધર્ષાચિત ચિત્સ્વરૂપ સકલ જ્યોતિષ્પ્રકાશાહ્વયઃ ॥
શ્રીદેવ્યૈ નમઃ
નાગેન્દ્રાસ્યર્થ પાલુમાપતિમુખેઃ સ્તુત્યાઙ્ઘ્ર પદ્મોપ્યયં ॥
શર્વાત્મા જયતિ પ્રદીપિત મહામાહેશ્વરત્વામ્પદઃ

શ્રીશાકે શ્રુતિનાગતર્કશશિ સંખ્યાતેઽસ્ય વિશ્વે શિતુઃ ॥
પાદામ્ભોજ મધુવ્રતો મધુસિતાષ્ટસ્યાં સ પર્યોત્સવે ॥
શ્રીગોવિન્દ ઉપાહરન્નવમણિ શ્રેણીમિમાં ત્વન્વહં ॥
યેદ્પ્યુસ્સ્વગલે પ્રથન્તિ? સુધિયસ્તે ભોગમોક્ષ શ્રિયમ્

ઇતિ શ્રીમહામાહેશ્વરાચાર્યશ્રીમચ્છ્રીજ્યોતિષ્પ્રકાસકૌલાનન્દપાદ-
પદ્માનુજીવિશ્રીગોવિન્દકૌલવિરચિતા શ્રીગુરુસ્તુતિરત્નાવલી સમાપ્તા ચેતિવમ્ ॥
સંવત્

વૈવતિદશસ્યાં ચિત્રિતાજ્ઞે યૈષા જ્ઞેયવિદ્ભિઃ ॥
શ્રીદેવ્યૈ સિદ્ધિદાયિન્યૈ નમઃ ॥
શ્રીગુરવે શિવાયો નમઃ ॥
શ્રીગણપતયે નમઃ ॥
ઓં દેવદેવં મહાદેવમીશાનં શૂલધારિણમ્ ।
પ્રસન્નવદનં દૃષ્ટ્વા પ્રણસ્યોત્થાય પાર્વતી ॥
કૃતાઞ્જલિ પુટા?દેવી વિનયા નત મસ્તકા ।
સ્મિત? પૂર્વં વચોદીનં જગાદ પરમેશ્વરમ્

શ્રીદેવ્યુવાચ ।
ભગવન્પરમેશાનશરણાગત વત્સલા ।
ત્વત્પ્રસાદાન્ મયાસર્વં શ્રુતં ડામરમુત્તમમ્ ॥
તન્ત્રાણાં સારમાદ્યન્તં યામલાદિષુ વિસ્તરમ્ ॥
ઇદાનીં ભગવઞ્શ્રોતુમિચ્છામિ ત્વન્નિવેદિત નવન્દુર્ગાર્ચનં દિવ્યં
સર્વતન્ત્રેષુ ગોપિતમ્ ॥
સર્વકામપ્રદં કાસ્યં સાધકાનાં મુણ્ડવર્યમ્ ॥
શ્રીભૈરવઃ ॥
એતદ્ ગુહ્યતમં દેવિ ન કસ્ય કથિતં મયા ॥
પુજાં સમયદીક્ષાયાઃ કોટિપૂજા ફલપ્રદાં ॥
ગુહ્યાદ્ગુહ્યતમં ગોપ્યં કૃતં તદ્બહુકાલકમ્ ॥
ઇદાનીં તવ વક્ષ્યાહં કથયામિ સુવિસ્તરમ્ ।
ગોપનીયં પ્રયત્નેન રક્ષણીયં સ્વપુત્રવત્ ॥
શૃણુષ્વૈકેનમનસા ભક્તિ પૂર્વેણ પાર્વતિ સન્તિ નાનાવિધૈર્મન્ત્રૈરા
ગમોક્તૈસ્સવીજકૈઃ ॥
તન્ત્રાણિ વિવિધાન્યત્ર સહિતાનિ ॥ મહેશ્વરિ

તે મન્ત્રાનિષ્કલા જાતાન્કલૌવીર્ય વિવર્જિતાઃ
સ્ત્રીશુદ્ધિરહિતાદ્દ્રવ્યાદ્ભૂમ્યન્તશ્શુદ્ધિકારણાત્ ॥
અનૃતાન્મત્સરાદ્દભાત્પૈ શુન્યાદ્દ્રવ્ય લોલુપાત્ ॥
સિદ્ધ્યન્તિ વરારોહે સર્વેનિષ્ફલતાંગતાઃ ॥
સત્યાગમાનાશાસ્ત્રં તુ પ્રતિજ્ઞા સિદ્ધમેવ ચ ॥
અનાદરેણ તદ્દુષ્ટં ગુરુભક્તિં વિના તથા તન્મધ્યે સારભૂતં તુ
પ્રત્યક્ષ ફલદાયકમ્ ॥
રુદ્રયામલતન્ત્રં ચ ચતુષ્ષષ્ટ્યાત્મકં પરમ ॥
નાનાવિધૈઃ શુભૈર્મન્ત્રૈર્યુક્તં સમય પૂજનૈઃ ॥
વિના સમયદીક્ષાદ્યૈર્મન્ત્રર્દીક્ષાપિ નિષ્ફલા ॥
સમયો હિ શિવે બ્રહ્મા સમયો વિષ્ણુરેવ હિ સમયશ્શિવ એવસ્યાત્સમયો
મૃત્યુરેવ ચ

સિદ્ધ્યન્તિ સદા દેવિ વં રારોહે નિત્યપૂજાજપાદયઃ ॥
યજ્ઞા હેમાદયો દેવિ વિના સમય પૂજ વા કાલેસં પૂજ