યોગયાત્રા · અધ્યાય 16

દુકૂલમુક્તામણિભૃન્ નરેન્દ્રઃ સમન્ત્રિદૈવજ્ઞપુરોહિતો ઽતઃ।
સ્વદેવતાગારમ્ અનુપ્રવિશ્ય નિવેશયેત્ તત્ર દિગીશ્વરાર્ચામ્॥

અભ્યર્ચ્ય મન્ત્રૈસ્ તુ પુરોહિતસ્ તાન્ અધશ્ ચ તસ્યાં ભુવિ સંસ્કૃતાયામ્।
દર્ભૈસ્ તુ કૃત્વાસ્તરમ્ અક્ષતૈસ્ ચ કિરેત્ સમન્તાત્ સિતસર્ષપૈશ્ ચ॥

બ્રાહ્મીં સદૂર્વામ્ અથ નાગપુષ્પીં કૃત્વોપધાનં શિરસિ ક્ષિતીશઃ।
પૂર્ણાન્ ઘટાન્ પુષ્પફલાભિધાનાન્ આશાસુ કુર્યાચ્ ચતુરઃ ક્રમેણ॥

યજ્ જાગ્રતો દૂરમ્ ઉપૈતિ દૈવમ્ આવર્ત્ય મન્ત્રાં ક્રમશસ્ ત્રિર્ એતમ્।
લઘ્વ્ એકભુગ્ દક્ષિણપાર્શ્વશાયી સ્વપ્નં પરીક્ષેત યથોપદેશમ્॥

નમઃ શમ્ભો ત્રિનેત્રાય રુદ્રાય પરમાત્મને।
વામનાય વિરૂપાય સ્વપ્નાધિપતયે નમઃ॥

ભગવન્ દેવ દેવેશ સૂલભૃદ્ વૃષવાહન।
ઇષ્ટાનિષ્ટે મમાચક્ષ્વ સ્વપ્ને સુપ્તસ્ય શાશ્વતમ્॥

એકવસ્ત્રે કુશાસ્તીર્ણે સુપ્તઃ પ્રયતમાનસઃ।
નિશાન્તે પશ્યતિ સ્વપ્નં શુભં વા યદિ વા ઽશુભમ્॥

ગતૈષ્યજાત્યન્તરસત્ત્વસઙ્ગૈઃ સ્વપ્ને ઽપ્ય્ અનૂકે ગતિજે ચ નિત્યમ્।
યાતુઃ પ્રકોપાદ્ અનિલાત્મકસ્ય નગાદ્રિતુઙ્ગામ્બરલઙ્ઘનાનિ॥

પિત્તાધિકે કાઞ્ચનરત્નમાલ્યદિવાકરાગ્નિપ્રભૃતીનિ પશ્યેત્।
શ્લેષ્માધિકશ્ ચેન્દુભશુભ્રપુષ્પસરિત્સરોમ્ભોધિવિલઙ્ઘનાનિ॥

જઘન્યમધ્યપ્રથમે નિશાંશે પ્રાવૃચ્છરન્માધવસંજ્ઞતે ચ।
કાલે મરુત્પિત્તકફપ્રકોપાત્ સાધારણઃ સ્યાત્ ફલસન્નિપાતઃ॥

દશાસુ ચોક્તં ગ્રહપાકજાતં ચિન્તા તુ દૃષા તુ યથા તથૈવ।
બીભત્સસત્ત્વાભિભવો ઽભિચારો વિઘ્નોદ્ભવો ગુહ્યકજઃ પ્રદિષ્ટઃ॥

અનૂકચિન્તાગ્રહદોષદૃષ્ટાન્ય્ અતીતકર્ંઆણિ ચ નિષ્ફલાનિ।
દ્યુદૃષ્ટપૂર્વાઃ કથિતાશ્ ચ તદ્વદ્ અન્યત્ર લોકે કથિતા વિશેષાઃ॥

પ્રત્યક્ષવદ્ ભવતિ યઃ સ્ફુરતીવ ચાન્તઃ
સ્વપ્નસ્ય તસ્ય નિયમાત્ સદસત્ફલાપ્તિઃ।
સ્વપ્નાઃ શુભાશુભકૃતાઃ ફલદા નરાણામ્
ઉદ્દેશમાત્રમ્ ઇહ તાન્ અનુવર્ણયામિ॥

સ્વાઙ્ગપ્રજ્વલનં પરોપગમનં શક્રધ્વજાલિઙ્ગનં
દિક્સંવૃત્તનરેન્દ્રકન્યકતનોર્ વિક્ષેપણં દિક્ષુ ચ॥
બન્ધો વા નિગલે ગ્રસેચ્ ચ દહનં નાનાશિરોબાહુતા
છત્રં વા દ્વિરદો ઽભિષિચ્ય બિભૃયાદ્ દિવ્યો ઽથવા બ્રાહ્મણઃ॥

ઉડુપદિનકૃદ્ગોશૃઙ્ગાગ્રસ્રુતામ્બ્વભિષેચનં
યદિ ચ મહિષીસિંહીવ્યાઘ્રીગવાં સુખદોહનઃ।
જઠરનિસૃતૈશ્ ચાન્ત્રૈર્ ગ્રામદ્રુમાદિનિવેષ્ટનં
વિશતિ યદિ વા સુશ્લિષ્ટાઙ્ગી તનું પ્રવરાઙ્ગના॥

મનુજહૃદયમૂર્ધ્નાં ભક્ષણં વા સ્વદેહ-
ભુજગતુરગસિંહેભાજમાંસાદનાનિ।
તૃણતરુકુસુમામ્ભઃપ્રોદ્ગમો વા સ્વનાભૌ
ક્ષિતિતનુપરિવર્તોન્મૂલને વાધિરાજ્યમ્॥

દિનકરશશિતારાભક્ષણસ્પર્શણાનિ
દરણમ્ અપિ ચ મૂર્ધ્નઃ સપ્ત પઞ્ચ ત્રિધા વા।
વૃષભગૃહનગેન્દ્રાશ્વેભસિંહાધિરોહો
ગ્રસનમ્ ઉદધિભૂમ્યોશ્ ચાધિરાજ્યપ્રદાનિ॥

વિપુલરણવિમર્દદ્યૂતવાદૈશ્ ચ જિત્વા
પશુમૃગમનુજાનાં લબ્ધિર્ અગ્ર્યાસનં વા।
વિડશનપરિલેપો ઽગમ્યનારીગમો વા
સ્વમરણશિખિલાભઃ સસ્યસન્દર્શનં ચ॥

સિતસુરભિમનોજ્ઞાલેપમાલ્યામ્બરાણાં
દ્વિજસુરગુરુરાજ્ઞાં દર્શનાન્ય્ આસિષં ચ।
મણિરજતસુવર્ણામ્ભોજપાત્રેષુ ભુઙ્ક્તે
યદિ દધિપરમાન્નં શોણિતે મજ્જને વા॥

સિતતુરગરથધ્વજાતપત્રવ્યજનસરોજમણિદ્વિપેન્દ્રલાભાઃ।
અભય જય ચ ભુંક્ષ્વ ચેતિ શબ્દાઃ પરિણતરાજ્યફલપ્રદાઃ પ્રદિષ્ટાઃ॥

પૂર્વજન્મસુ ચાભ્યસ્તા સત્ત્વરૂપા ગતિસ્ તદા।
(તદ)નૂકમ્ ઇતિ પ્રોક્તમ્ ઇહ પશ્ચાત્ કરોતિ યત્॥

મુદ્રાદિષુ યજ્ઞનીવિષુ સ્ત્રીસંજ્ઞાદિષુ ચાઙ્ગનાપ્તિર્ ઉક્તા।
લબ્ધે શયને ઽથ દર્પણે ભૃઙારાદિષુ ચોદ્ભવઃ (સુત)સ્ય॥

કામિન્યાં ધનલબ્ધિર્ અમ્બુતરણે શોકસ્ય નાશો ભવેદ્
ધર્ષો રોદિતશોચિતાદિષુ તથા દાહે વિવૃદ્ધિર્ મતા।
ગોશૃઙ્ગિદ્વિજદેવતાપિતૃસુહૃદ્ભૂપાશ્ ચ શંસન્તિ યત્
સ્વપ્ને તન્ નિયમાદ્ ભવત્ય્ અવિતથં નેષ્ટં શુભં વા ફલમ્॥

ગોભેરન્યત્ર ગોત્રે તૃણતરુકુસુમપ્રોદ્ભવઃ સ્નેહપાનં
ક્રીડાયાનોપભોગઃ ખરકપિકરભવ્યાલરૂપૈશ્ ચ સત્ત્વૈઃ।
કાયસ્યાલેપનં વા કલુષમલમષીગોમયસ્નેહપઙ્કૈર્
દૃગ્જિહ્વાદન્તબાહુપ્રપતનમ્ અથવાનર્થશોકપ્રદાનિ॥

ગીતોત્ક્રીડિતભૂષિતપ્રહસિતપ્ર્(આમોદિતા)ખેલિતાનિ
અર્કેન્દુધ્વજતારકાનિપતનં સ્ત્રોતોવહાયા ગમઃ।
રજ્જુચ્છેદચિતાપ્રપાતજનનીગાત્રપ્રવેશસ્ તથા
સ્વપ્ને કાંસ્યવિચૂર્ણનં ચ શિરસઃ ક્લેશામયાનર્થદાઃ॥

શ્મશ્રુકેશનખદૈર્ઘ્યકલ્પના વાનરીવિકૃતનાર્યુપાસનમ્।
રક્તવસ્ત્રમનુજાઙ્ગમર્દનં રોગમૃત્યુભયશોકતાપદમ્॥

સ્થલમૃગપશુકીટાનૂપવર્યન્ધજાનાં
પ્લવનમુદકરાશૌ સ્યાદ્ વિવાહોત્સવો વા।
સરસિજજતુભાણ્ડક્રીડનં નર્તનં વા
મલિનવિવસનત્વં ચાશુ રોગપ્રદાનિ॥

સ્વદ્રવ્યનાશઃ સુહૃદાં વિયોગશ્છેદશ્ ચ પાણ્યોઃ કમલાપહારઃ।
પ્રાસાદવેશ્માદ્રિશિરોવતારાઃ સ્વપ્નેષુ નેષ્ટા ઇતિ સંપ્રદિષ્ટાઃ॥

મિત્રસ્યાપ્તિઃ સ્યાદ્વિકોશાસિલાભે વશ્યં ગચ્છેદ્ ભૂપતેઃ શાસનાપ્તૌ।
સર્પે કર્ણૌ નાસિકાં વા પ્રવિષ્ટે તચ્છેદઃ સ્યાદ્ વેષ્ટને ચાશુ બન્ધઃ॥

આદ્યે વર્ષાદ્ વત્સરાર્ધાદ્ દ્વિતીયે યામે પાકો વર્ષપાદાત્ તૃતીયે।
માસાત્ પાકઃ શર્વરીપશ્ચિમાંશે સદ્યઃ પાકો ગોવિસર્ગે ચ દૃષ્ટે॥

દૃષ્ટ્વા સ્વપ્નં શોભનં નેહ સુપ્યાત્ પશ્ચાદ્ દૃષ્ટો યઃ સ પાકં વિધત્તે।
શંસેદિષ્ટં તત્ર સાધુદ્વિજેભ્યસ્ તે ત્વાશિભિઃ પૂજયેયુર્ નરેન્દ્રમ્॥

ભૂયઃ પ્રસ્વપનં ન ચાસ્ય કથનં ગઙ્ગાભિષેકો જપઃ
શાન્તિઃ સ્વસ્ત્યયનં નિષેવણમ્ અપિ પ્રાતર્ગવાશ્વત્થયોઃ।
વિપ્રેભ્યશ્ ચ તિલાન્નપાનકુસુમૈઃ પૂજા યથાશક્તિતઃ
પુણ્યં ભારતકીર્તનં ચ કથિતં દુઃસ્વપ્નવિચ્છિત્તયે॥એ32