યોગવાસિષ્ઠ · શ્લોક 6.60-2

ષષ્ટિતમઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
એવમાદ્યં પરં તત્ત્વં ચિદ્ધનં પરમં પદમ્ ।
તત્સ્થા એતે મહારૂપા બ્રહ્મવિષ્ણુહરાદયઃ

વિભૂતિભિઃ સ્ફુરન્ત્યુચ્ચૈર્જનાસ્તુષ્ટા નૃપા ઇવ ।
આકાશગમનાદ્યાભિઃ ક્રીડાભિઃ ક્રીડ્યતે ચિરમ્

તત્સ્થેનૈવ જનેનેહ સ્વર્ગે સ્વર્ગૌકસો યથા ।
તત્પ્રાપ્યાઙ્ગ ન મ્રિયતે તત્પ્રાપ્યાઙ્ગ ન શોચ્યતે

તત્પ્રાપ્ય જીવ્યતે નાઙ્ગ તત્પ્રાપ્યાઙ્ગ ન રુધ્યતે ।
અપારપરમાકાશરૂપિણઃ પરમાત્મનઃ

સત્તાસામાન્યરૂપં ચેન્મનાગપિ વિભાવ્યતે ।
તત્ત્વં નિમેષમાત્રેણ જન્તુર્મુક્તમના મુનિઃ ।
કુર્વન્સંસારકર્માણિ ન ભૂયઃ પરિતપ્યસે

શ્રીરામ ઉવાચ ।
મનો બુદ્ધિરહંકારશ્ચિત્તં યત્ર ક્ષયં ગતમ્ ।
સત્તાસામાન્યમાભાતં મનસ્વી સ કિમુચ્યતે

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
યદ્બ્રહ્મ સર્વદેહસ્થં ભુઙ્ક્તે પિબતિ વલ્ગતિ ।
આદત્તે વિનિહન્ત્યન્તઃ સંવિત્સંવેદ્યવર્જિતમ્

તત્સર્વગતમાદ્યન્તરહિતં સ્થિતમર્જિતમ્ ।
સત્તાસામાન્યમખિલં વસ્તુતત્ત્વમિહોચ્યતે

તત્સ્થિતં ખતયા વ્યોમ્નિ શબ્દે શબ્દતયા સ્થિતમ્ ।
સ્પર્શે સ્થિતં સ્પર્શતયા ત્વચિ તત્ત્વક્તયા સ્થિતમ્

રસે લીનં રસતયા રસનાયાં તુ તત્તયા ।
રૂપે રૂપતયા દૃષ્ટં નેત્રે લીનં ચ દૃક્તયા

ધ્રાણે ઘ્રાણતયા દૃષ્ટં ગન્ધે ગન્ધતયોદિતમ્ ।
પુષ્ટં કાયતયા કાયે ભૂમાવપિ ચ ભૂતયા

પયસ્તયા ચ પયસિ વાયૌ વાયુતયા સ્થિતમ્ ।
તેજસ્તયા તેજસિ ચ બુદ્ધૌ બુદ્ધિતયા ગતમ્

મનસ્તયા મનસ્યન્તરહંકૃત્યાપ્યહંકૃતૌ ।
રૂઢં સંવિદિ સંવિત્ત્યા ચિત્તે ચિત્તતયોત્થિતમ્

વૃક્ષે વૃક્ષતયા લગ્નં પટે પટતયોદિતમ્ ।
ઘટે ઘટતયા રૂઢં વટે વટતયોત્થિતમ્

સ્થાવરે સ્થાવરત્વેન જંગમત્વેન જંગમે ।
પાષાણત્વેન પાષાણે ચેતનત્વેન ચેતને

અમરેષ્વમરત્વેન નરત્વેન નરેષુ ચ ।
તિર્યક્ત્વેન ચ તિર્યક્ષુ ક્રિમિત્વેન ક્રિમિસ્થિતૌ

કાલક્રમે કાલતયા ઋતાવૃતુતયા તથા ।
ત્રુટિક્ષણનિમેષાદૌ સંસ્થિતસ્તત્તયા વિભુઃ

શુક્લે શુક્લતયા જાતં કૃષ્ણે કૃષ્ણતયા સ્થિતમ્ ।
ક્રિયાસુ સ્પન્દરૂપેણ નિયતૌ નિયમેન ચ

સંસ્થિતઃ સંસ્થિતૌ સ્થિત્યા નાશે નાશતયા સ્થિતઃ ।
ઉત્પત્તિરૂપેણોત્પત્તાવાસ્થિતઃ પરમેશ્વરઃ

બાલ્યેન બાલ્યે વિશ્રાન્તો યૌવને યૌવનેન ચ ।
જરસા ચ જરારૂપે મરણે મરણેન ચ

ઇતિ સર્વપદાર્થાનામભિન્નઃ પરમેશ્વરઃ ।
કલ્લોલસીકરોર્મીણામબ્ધાવિવ પયોભરઃ

નાનાતૈષાં ત્વસત્યૈવ સત્યેનાનેન ચૈવ હિ ।
કલ્પિતા ચિત્સ્વભાવેન વેતાલઃ શિશુના યથા

સર્વત્ર સંસ્થિતિમતા વિગતામયેન
વ્યાપ્તં મયેદમખિલં વિવિધૈર્વિલાસૈઃ ।
ચિદ્રૂપિણૈવ કલના કલિતાત્મનેતિ
મત્વોપશાન્તમતિરાસ્સ્વ સુખં મહાત્મન્

શ્રીવાલ્મીકિરુવાચ ।
ઇત્યુક્તવત્યથ મુનૌ દિવસો જગામ
સાયંતનાય વિધયેઽસ્તમિનો જગામ ।
સ્નાતું સભા કૃતનમસ્કરણા જગામ
શ્યામાક્ષયે રવિકરૈશ્ચ સહાજગામ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે દે૦ મોક્ષોપાયેષુ નિર્વાણપ્રકરણે પૂ૦ વિભૂતિયોગોપદેશો નામ ષષ્ટિતમઃ સર્ગઃ