યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 6.21

એકવિંશઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
જ્ઞાનિનૈવ સદા ભાવ્યં રામ ન જ્ઞાનબન્ધુના ।
અજ્ઞાતારં વરં મન્યે ન પુનર્જ્ઞાનબન્ધુતામ્

શ્રીરામ ઉવાચ ।
કિમુચ્યતે જ્ઞાનબન્ધુર્જ્ઞાની ચૈવ કિમુચ્યતે ।
કિં ફલં જ્ઞાનબન્ધુત્વે જ્ઞાનિત્વેઽપિ ચ કિં ફલમ્

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
વ્યાચષ્ટે યઃ પઠતિ ચ શાસ્ત્રં ભોગાય શિલ્પિવત્ ।
યતતે ન ત્વનુષ્ઠાને જ્ઞાનબન્ધુઃ સ ઉચ્યતે

કર્મસ્પન્દેષુ નો બોધઃ ફલિતો યસ્ય દૃશ્યતે ।
બોધશિલ્પોપજીવિત્વાજ્જ્ઞાનબન્ધુઃ સ ઉચ્યતે

વસનાશનમાત્રેણ તુષ્ટાઃ શાસ્ત્રફલાનિ યે ।
જાનન્તિ જ્ઞાનબન્ધૂંસ્તાન્વિદ્યાચ્છાસ્ત્રાર્થશિલ્પિનઃ

પ્રવૃત્તિલક્ષણે ધર્મે વર્તતે યઃ શ્રુતોચિતે ।
અદૂરવર્તિજ્ઞાનત્વાજ્જ્ઞાનબન્ધુઃ સ ઉચ્યતે

આત્મજ્ઞાનં વિદુર્જ્ઞાનં જ્ઞાનાન્યન્યાનિ યાનિ તુ ।
તાનિ જ્ઞાનાવભાસાનિ સારસ્યાઽનવબોધનાત્

આત્મજ્ઞાનમનાસાદ્ય જ્ઞાનાન્તરલવેન યે ।
સંતુષ્ટાઃ કષ્ટચેષ્ટં તે તે સ્મૃતા જ્ઞાનબન્ધવઃ

જ્ઞાનાદિતજ્જ્ઞેયવિકાશશાન્ત્યા
વિના ન સંતુષ્ટધિયેહ ભાવ્યમ્ ।
ત્વં જ્ઞાનબન્ધુત્વમુપેત્ય રામ
રમસ્વ મા ભોગભવામયેષુ

અત્રાહારાર્થં કર્મ કુર્યાદનિન્દ્યં
કુર્યાદાહારં પ્રાણસંધારણાર્થમ્ ।
પ્રાણાઃ સંધાર્યાસ્તત્ત્વજિજ્ઞાસનાર્થં
તત્ત્વં જિજ્ઞાસ્યં યેન ભૂયો ન દુઃખમ્

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે દે૦ મો૦ નિર્વાણપ્રકરણે ઉત્તરાર્ધે જ્ઞાનવિચારો નામૈકવિંશઃ સર્ગઃ