યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 6.185

પઞ્ચાશીત્યધિકશતતમઃ સર્ગઃ

કુન્દદન્ત ઉવાચ ।
જરન્મુનિરપીત્યુક્ત્વા ધ્યાનમીલિતલોચનઃ ।
આસીદસ્પન્દિતપ્રાણમનાશ્ચિત્ર ઇવાર્પિતઃ

આવાભ્યાં પ્રણયોદારૈઃ પ્રાર્થિતોઽપિ પુનઃપુનઃ ।
વાક્યૈઃ સંસારમવિદન્ન વચો દત્તવાન્પુનઃ

આવાં પ્રદેશતસ્તસ્માચ્ચલિત્વા મન્દમુત્સુકૌ ।
દિનૈઃ કતિપયૈઃ પ્રાપ્તૌ ગૃહં મુદિતબાન્ધવમ્

અથ તત્રોત્સવં કૃત્વા કથાઃ પ્રોચ્ય ચિરંતનીઃ ।
સ્થિતાસ્તાવદ્વયં યાવત્સપ્તાપિ ભ્રાતરોઽથ તે

ક્રમેણ વિલયં પ્રાપ્તાઃ પ્રલયેષ્વર્ણવા ઇવ ।
મુક્તોઽસૌ મે સખૈવૈક એકાર્ણવ ઇવાષ્ટકઃ

તતઃ કાલેન સોઽપ્યસ્તં દિનાન્તેઽર્ક ઇવાગતઃ ।
અહં દુઃખપરીતાત્મા પરં વૈધુર્યમાગતઃ

તતોઽહં દુઃખિતો ભૂયઃ કદમ્બતરુતાપસમ્ ।
ગતો દુઃખોપઘાતાય તજ્જ્ઞાનં પ્રષ્ટુમાદૃતઃ

તત્ર માસત્રયેણાસૌ સમાધિવિરતોઽભવત્ ।
પ્રણતેન મયા પૃષ્ટઃ સન્નિદં પ્રોક્તવાનથ

કદમ્બતાપસ ઉવાચ ।
અહં સમાધિવિરતઃ સ્થાતું શક્નોમિ ન ક્ષણમ્ ।
સમાધિમેવ પ્રવિશામ્યહમાશુ કૃતત્વરઃ

પરમાર્થોપદેશસ્તે નાભ્યાસેન વિનાનઘ ।
લગત્યત્ર પરાં યુક્તિમિમાં શૃણુ તતઃ કુરુ

અયોધ્યાનામ પૂરસ્તિ તત્રાસ્તિ વસુધાધિપઃ ।
નામ્ના દશરથસ્તસ્ય પુત્રો રામ ઇતિ શ્રુતઃ

સકાશં તત્ર ગચ્છ ત્વં તસ્મૈ કુલગુરુઃ કિલ ।
વસિષ્ઠાખ્યો મુનિશ્રેષ્ઠઃ કથયિષ્યતિ સંસદિ

મોક્ષોપાયકથાં દિવ્યાં તાં શ્રુત્વા સુચિરં દ્વિજ ।
વિશ્રાન્તિમેષ્યસિ પરે પદેઽહમિવ પાવને

ઇત્યુક્ત્વા સ સમાધાનરસાયનમહાર્ણવમ્ ।
વિવેશાહમિમં દેશં ત્વત્સકાશમુપાગતઃ

એષોઽહમેતદ્વૃત્તં મે સર્વં કથિતવાનહમ્ ।
યથાવૃત્તં યથાદૃષ્ટં યથાશ્રુતમખણ્ડિતમ્

શ્રીરામ ઉવાચ ।
સ કુન્દદન્ત ઇત્યાદિકથાકથનકોવિદઃ ।
સ્થિતસ્તતઃપ્રભૃત્યેવ મત્સમીપગતઃ સદા

સ એષ કુન્દદન્તાખ્યો દ્વિજઃ પાર્શ્વે સમાસ્થિતઃ ।
શ્રુતવાન્સહિતામેતાં મોક્ષોપાયાભિધામિહ

સ એષ કુન્દદન્તાખ્યો મમ પાર્શ્વગતો દ્વિજ ।
અદ્ય નિઃસંશયો જાતો ન વેતિ પરિપૃચ્છ્યતામ્

શ્રીવાલ્મીકિરુવાચ ।
ઇત્યુક્તે રાઘવેણાથ પ્રોવાચ વદતાંવરઃ ।
સ વસિષ્ઠો મુનિશ્રેષ્ઠઃ કુન્દદન્તં વિલોકયન્

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
કુન્દદન્ત દ્વિજવર કથ્યતાં કિં ત્વયાનઘ ।
બુદ્ધં શ્રુતવતા જ્ઞેયં મદુક્તં મોક્ષદં પરમ્

કુન્દદન્ત ઉવાચ ।
સર્વસંશયવિચ્છેદિ ચેત એવ જયાય મે ।
સર્વસંશયવિચ્છેદો જ્ઞાતં જ્ઞેયમખણ્ડિતમ્

જ્ઞાતં જ્ઞાતવ્યમમલં દૃષ્ટં દ્રષ્ટવ્યમક્ષતમ્ ।
પ્રાપ્તં પ્રાપ્તવ્યમખિલં વિશ્રાન્તોઽસ્મિ પરે પદે

બુદ્ધેયં ત્વદિદં સર્વં પરમાર્થધનં ઘનમ્ ।
અનન્યેનાત્મનો વ્યોમ્નિ જગદ્રૂપેણ જૃમ્ભિતમ્

સર્વાત્મકતયા સર્વરૂપિણઃ સર્વગાત્મનઃ ।
સર્વં સર્વેણ સર્વત્ર સર્વદા સંભવત્યલમ્

સંભવન્તિ જગન્ત્યન્તઃ સિદ્ધાર્થકણકોટરે ।
ન સંભવન્તિ ચ યથા જ્ઞાતમેતદશેષતઃ

ગૃહેઽન્તઃ સંભવત્યેવ સપ્તદ્વીપા વસુંધરા ।
ગેહં ચ શૂન્યમેવાસ્તે સત્યમેતદસંશયમ્

યદ્યદ્યદા વસ્તુ યથોદિતાત્મ ભાતીહ ભૂતૈરનુભૂયતે ચ ।
તત્તત્તદા સર્વઘનસ્તથાસ્તે બ્રહ્મેત્થમાદ્યન્તવિમુક્તમસ્તિ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વા૦ દે૦ મો૦ નિ૦ ઉ૦ બ્રહ્મ૦ તા૦ કુન્દદન્તપ્રબોધો નામ પઞ્ચાશીત્યધિકશતતમઃ સર્ગઃ ॥ ૧