યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 6.165

પઞ્ચષષ્ટ્યધિકશતતમઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
જાગ્રત્સ્વપ્ને સ્વપ્ન એવ જાગ્રત્ત્વમનુગચ્છતિ ।
સ્વપ્નજાગ્રતિ જાગ્રત્તુ સ્વપ્નતામુપગચ્છતિ

સ્વપ્નો જાગ્રત્પ્રવિશતિ જાગ્રત્સ્વપ્નાત્પ્રબુધ્યતે ।
જાગ્રત્સ્વપ્નં પ્રવિશતિ પ્રબુદ્ધઃ સ્વપ્નજાગ્રતઃ

જાગ્રતસ્વપ્નવતા સ્વપ્નઃ સ્વપ્ન ઇત્યભિધીયતે ।
સ્વપ્નજાગ્રદ્વતા જાગ્રજ્જાગ્રદિત્યભિધીયતે

તજ્જાગ્રજ્જાગ્રતીવેહ ન તુ સ્વપ્નઃ કદાચન ।
સ્વપ્ને સ્વપ્નો જાગ્રદેવ ન તુ જાગ્રત્કદાચન

લઘુકાલાત્મકઃ સ્વપ્નઃ સર્વદૈવ હિ જાગ્રતિ ।
લઘુકાલાત્મકં જાગ્રત્સ્વપ્નકાલે સદૈવ ચ

ન જાગ્રત્સ્વપ્નયોર્ભેદઃ કશ્ચનાસ્તિ કદાચન ।
એકસ્યાવસરોઽન્યત્ર દ્વયોરપિ ન સન્મયઃ

મૃતિપ્રબોધસમયે જાગ્રત્સ્વપ્નઃ પ્રશામ્યતિ ।
સ્વપ્નાનુભવબોધે ચ શૂન્ય એવાતિભાસ્વરઃ

જીવતઃ સ્વપ્નસમયે મૃતિબોધોદયં વિના ।
પરલોકાત્મકં જાગ્રત્કિંચનાપિ ન દૃશ્યતે

સ્થિતે જીવિતબોધેઽસ્મિઞ્છૂન્યે નાનામયાત્મનિ ।
પરલોકાત્મકઃ સ્વપ્નઃ કશ્ચનાપિ ન દૃશ્યતે

ચિચ્ચમત્કૃતિમાત્રાત્મ યથા સ્વપ્ને જગત્ત્રયમ્ ।
હૃદિ સર્ગાત્પ્રભૃત્યેવ તથૈવાભાતિ જાગ્રતિ

સન્ત્યેવાસત્યભૂતાનિ સ્ફારાપિ પરમાર્થતઃ ।
નાસ્ત્યેવાકારવત્તેયં સ્વપ્નોર્વ્યામિવ જાગ્રતિ

નાનાત્મભાસુરમપિ સ્વપ્ને શૂન્યં યથા જગત્ ।
તથૈવ જાગ્રત્યખિલં વ્યોમૈવેદં ચિદાત્મકમ્

ચિદ્વ્યોમ્નો હિ સ્વભાવોઽયં યદિદં જગદમ્બરે ।
કચતીત્થમિહ સ્ફારમાલોક ઇવ તેજસઃ

ચિતેશ્ચમત્કૃતિરિયં જગન્નામ્ની ચકાસ્ત્યલમ્ ।
સહજા ગગને કુડ્યે પરમાણૌ સ્થલે જલે

ભ્રાન્તાવસત્યરૂપાયાં સ્થિતાયાં સત્યવસ્તુવત્ ।
આકાશમાત્રદેહાયાં ક ઇવૈનાં પ્રતિ ગ્રહઃ

ગ્રહીતૃગ્રહણગ્રાહ્યરૂપમાશૂન્યમેવ ચ ।
સદસ્ત્વેવાસદેવાસ્તુ જગદત્રાઙ્ગ કિં ગ્રહઃ

ઇત્થમસ્ત્વિદમથાન્યથાસ્તુ વા
મૈવ ભૂદ્ભવતુ કોઽત્ર સંભ્રમઃ ।
કોઽત્ર ફલ્ગુનિ ફલે ફલગ્રહો
બુદ્ધમેવ તદલં વિકલ્પનૈઃ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વા૦ દે૦ મો૦ નિ૦ ઉ૦ જાગ્રત્સ્વપ્નૈક્યોપદેશો નામ પઞ્ચષષ્ટ્યધિકશતતમઃ સર્ગઃ