યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 6.133

ત્રયસ્ત્રિંશાધિકશતતમઃ સર્ગઃ

વિપશ્ચિદુવાચ ।
કસ્મિંશ્ચિદન્યત્ર જગત્યપૂર્વે
દૃષ્ટં મયેદં શ્રૃણુ કિં વિચિત્રમ્ ।
મહાઘવૃત્તાન્તદશાસમાન-
મવિદ્યયાન્ધેન બલાત્કૃતં યત્

અસ્તિ ક્વચિત્ખે ભવતામગમ્યે
જગજ્જ્વલદ્દીપ્તિવિચિત્રસર્ગઃ ।
એતાદૃગપ્યમ્બરતસ્તદન્યત્
સ્વાપ્નં પુરં જાગ્રતિ ચેતસીવ

તસ્મિન્મયા વિહરતા હૃદયસ્થમર્થ-
મન્વેષ્ટુમક્ષિ નિહિતં કકુભાં મુખેષુ ।
પશ્યામિ યાવદચલપ્રતિમા ધરાયાં
છાયાલિજાલમલિના પરિબંભ્રમીતિ

આશ્ચર્યમાત્રમુચિતં કિમિદં નિમેષા-
દિત્યક્ષિ વૈ જગતિ યાવદહં ત્યજામિ ।
ખાત્તાવદદ્રિમતુલં પુરુષાકૃતિં દ્રા-
ગાવર્તવૃત્તિભિરપશ્યમહં પતન્તમ્

કઃ સ્યાદયં ગિરિગુરુઃ પુરુષો વિરાડ્વા
પર્યસ્તપર્વતવદાશુ પતચ્છરીરઃ ।
આકાશપૂરકવપુઃ પરમામ્બરોઽપિ
યો નૈવ ભાતિ પિહિતાખિલવાસરશ્રીઃ

એવંવિધાં હૃદિ મનાક્કલયામિ યાવ-
ત્તાવત્પપાત સહસા નભસો વિવસ્વાન્ ।
કલ્પાન્તવાતપરિવૃત્તપિતામહાણ્ડ-
પૃષ્ઠાવપાતઘનઘોષજુષા જવેન

તસ્મિન્પતતિ ભીમાત્મન્યપારાવારદેહિનિ ।
સપ્તદ્વીપાં વસુમતીં પરિપૂરયતિ ક્ષણાત્

સ્વાત્મનો નાશમાશંક્ય સદ્વીપભુવનૈઃ સહ ।
અવશ્યભાવિપાર્શ્વસ્થમહમગ્નિમથાવિશમ્

સ જાતવેદા ભગવાન્જન્માન્તરશતાર્ચિતઃ ।
મા ભૈષીરિતિ દેહેન મામુવાચેન્દુશીતલઃ

જય દેવ ત્વમસ્માકં પ્રતિજન્મ પરાયણમ્ ।
અકાલ એવ કલ્પાન્તો જાતોઽતઃ પાહિ માં પ્રભો

ઇત્યુક્તેનાગ્નિના પ્રોક્તં મા ભૈષીરિતિ તત્પુનઃ ।
ઉત્તિષ્ઠાગચ્છ ગચ્છાવો મલ્લોકમિતિ ચાનઘ

ઇત્યુક્ત્વા શુકપૃષ્ઠેઽસાવારોપ્ય ભગવાંસ્તતઃ ।
દેહૈકદેશે તત્પાતિ ભૂતં દગ્ધ્વા નભઃ પ્લુતઃ

અનન્તરં નભઃ પ્રાપ્ય દૃષ્ટઃ કષ્ટાકૃતિર્મયા ।
સ તાદૃગ્ભૂતસંપાતમહોત્પાતો ભયપ્રદઃ

તસ્મિન્જવેન પતિતે વસુધા ચચાલ
સામ્ભોધિશૈલવનપત્તનજઙ્ગલૌઘા ।
ચક્રે ભૃગુદ્વયમયાનજલસ્રવન્તી
ભીમાકૃતીન્વ્યધુરદેહવિભેદગર્તાન્

ઉર્વી રરાસ કકુબુત્તરતો રરાસ
પૂર્વા રરાસ વિરરાસ ચ દક્ષિણા દિક્ ।
દ્યૌરારરાસ વિરરાસ સશૈલભૂતં
સર્વં જગત્પ્રલયસંભ્રમભીતમુચ્ચૈઃ

ઉર્વી રરાસ ધરણે સવિરાવરંહઃ-
સંરમ્ભતર્જિતસમસ્તદિગન્તરાસા ।
વ્યોમાપિ ઘુંઘુમમલઙ્ઘ્યમલં ચકાર
નાગારિવૃન્દભયવિદ્રવણપ્રચણ્ડમ્

નિર્ઘાતશબ્દ ઉદભૂદભિતો ભયાય
ભીમાય ભૂધરદરીદૃઢદારણોત્થઃ ।
ઉત્પાતભીમજવજાલયુગાન્તવાત-
સંરબ્ધકલ્પઘનઘોષવિતીર્ણતર્જઃ

તસ્મિઞ્જવેન પતિતે વસુધા રરાસ
સારાવદિંમુખતયા શતવેધમાગાત્ ।
તત્રાસ્ફુટન્કુલગિરીન્દ્રમહાતટાનિ
પાતાલદેશમવિશન્હિમવચ્છિરાંસિ

આસીત્તત્પતનં તસ્ય મેરુશૈલશિલાકૃતેઃ ।
દલનં શૈલશ્રૃઙ્ગાણાં વિદારણકરં ભુવઃ

ક્ષોભણં જલરાશીનામદ્રીણાં ભૂતલાર્પણમ્ ।
પીડનં સર્વભૂતાનાં ક્રીડનં પ્રલયાર્થિનામ્

પાતનં ભૂતલે ભાનોઃ સ્થગનં દ્વીપપદ્ધતેઃ ।
ચૂર્ણીકરણમદ્રીણાં દલનં મણ્ડલાવનેઃ

દ્વિતીયમિવ ભૂપીઠં બ્રહ્માણ્ડાર્ધમિવાપરમ્ ।
પતિતં ખમિવાકૃત્યા તદપશ્યન્નભશ્ચરાઃ

અથ પશ્યામ્યહં યાવદસૌ માંસમયોઽચલઃ ।
ન માતિ સપ્તદ્વીપાયાં ભુવિ તસ્યાઙ્ગમેકકમ્

તમાલોક્ય મયા દેવઃ પ્રસાદે સમવસ્થિતઃ ।
સંપૃષ્ટો ભગવાન્વહ્નિઃ પ્રભો કિમિદમિત્યથ

કથં માંસમયઃ સાર્ધં સ ચાર્કઃ પતિતો દિવઃ ।
સ ન માતિ હિ ભૂપીઠે સપર્વતવનામ્બુધૌ

અગ્નિરુવાચ ।
પ્રતિપાલય પુત્ર ત્વં ક્ષણમેકં ગતત્વરઃ ।
યાવચ્છામ્યતુ દોષોઽયં કથયિષ્યામિ તે તતઃ

અથ તસ્મિન્વદત્યેવં સમાજગ્મુર્નભશ્ચરાઃ ।
તજ્જગજ્જાલજાતીયા દિગ્ભ્યો ગગનજાખિલાઃ

સિદ્ધસાધ્યાપ્સરોદૈત્યગન્ધર્વોરગકિન્નરાઃ ।
ઋષયો મુનયો યક્ષાઃ પિતરો માતરોઽમરાઃ

અથ સર્વેશ્વરીં દેવીં શરણ્યાં તે નભશ્ચરાઃ ।
ભક્તિનમ્રશિરઃકાયાઃ કાલરાત્રિં પ્રતુષ્ટુવુઃ

નભશ્ચરા ઊચુઃ ।
બદ્ધ્વા ખટ્વાઙ્ગશ્રૃઙ્ગે કપિલમુરુજટામણ્ડલં પદ્મયોનેઃ
કૃત્વા દૈત્યોત્તમાઙ્ગૈઃ સ્રજમુરસિ શિરઃશેખરં
તાર્ક્ષ્યપક્ષૈઃ ।
યા દેવી ભુક્તવિશ્વા પિબતિ જગદિદં સાદ્રિભૂ પીઠભૂતં
સા દેવી નિષ્કલઙ્કા કલિતતનુલતા પાતુ નઃ
પાલનીયાન્

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામા૦ વા૦ દે૦ મો૦ નિ૦ ઉ૦ અ૦ વિ૦ શવોપાખ્યાને મહાશવવર્ણનં નામ ત્રયસ્ત્રિંશાધિકશતતમઃ સર્ગઃ