યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 6.124

ચતુર્વિંશત્યધિકશતતમઃ સર્ગઃ

શ્રીરામ ઉવાચ ।
એકસંવિન્મયાઃ સર્વ એવૈકવપુષોઽપિ તે ।
વિવિધેચ્છાઃ કથં બ્રહ્મન્સંપન્ના એકદેહિનઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
એકસંવિદ્ધનાકાશમપ્યનાનૈવ સર્વગમ્ ।
સ્વયં નાનેવ સંપન્નં સુપ્તે ચિત્તમિવાત્મનિ

તસ્યાચ્છત્વાત્તથાભૂતમાત્મૈવાત્મનિ બિમ્બતિ ।
તાદૃશસ્ય તથાભૂતૌ મુકુરસ્યેવ નિર્મલા

એકલોહમયા એવ યથાદર્શાઃ પરસ્પરમ્ ।
તથૈતે પ્રતિબિમ્બન્તિ પદાર્થાઃ પારમાર્થિકાઃ

તેન યસ્ય યદા યદ્યત્પુરો ભવતિ વસ્ત્વસૌ ।
યદર્થં યુજ્યતે તેન ચિદ્ધનૈકસ્વભાવતઃ

ઇત્યનાનૈવ નાનેદં નાનાનાના ચ વસ્તુતઃ ।
ન ચ નાના ન ચાનાના નાનાનાનાત્મકં તતઃ

તેન યસ્ય યદાયાતં પુરો વસ્તુ વિપશ્ચિતઃ ।
સ તેન સંવિન્મયતામેત્ય તદ્વશમાગતઃ

એકદેશગતા વિષ્વગ્વ્યાપ્ય કર્માણિ કુર્વતે ।
યોગિનસ્ત્રિષુ કાલેષુ સર્વાણ્યનુભવન્ત્યપિ

અબ્દોઽપિ વ્યાપ્તિમાનેકસ્તુલ્યકાલં પૃથક્ક્રિયાઃ ।
આહ્લાદસ્તેન પાદેન કરોત્યનુભવત્યપિ

તુલ્યકાલમસંખ્યાતમીશ્વરપ્રતિયોગિનઃ ।
કર્મજાલં જગજ્જાતં કુર્વન્ત્યનુભવન્તિ ચ

એકો વિષ્ણુશ્ચતુર્ભિઃ સ્વૈર્બાહુભિર્વા શરીરકૈઃ ।
પૃથક્કુર્વન્ક્રિયાઃ પાતિ જગદ્ભુંક્તે વરાઙ્ગનાઃ

બહુબાહુર્યદા દ્વાભ્યાં હસ્તાભ્યાં હ્યર્થસંગ્રહમ્ ।
કરોતિ બહુભિર્ભૂયઃ સંગ્રામં સતતં કરૈઃ

તથૈવ તૈર્વિપશ્ચિદ્ભિઃ સર્વદિક્કં તથા સ્થિતૈઃ ।
તથા વ્યવહૃતં પ્રાપ્તમેકસંવિન્મયૈરપિ

સુપ્તં તૈર્ભૂમિશય્યાસુ ભુક્તં દ્વીપાન્તરેષુ ચ ।
વિહૃતં વનલેખાસુ પ્રક્રાન્તં મરુભૂમિષુ

ઉષિતં ગિરિમાલાસુ ભ્રાન્તં સાગરકુક્ષિષુ ।
વિશ્રાન્તં દ્વીપલેખાસુ નિલીનં ઘનમાલિષુ

રૂઢમર્ણવમાલાસુ વાત્યાસુ જલવીચિષુ ।
ક્રીડિતં ભૂભૃદબ્ધીનાં તટીષુ નગરીષુ ચ

શાકદ્વીપોદયગિરિતટે સપ્તવર્ષાણિ સુપ્તં
પૂર્વેણાન્તર્વિદલગહને યક્ષસંમોહિતેન ।
પાષાણામ્બુ પ્રસભમમુનૈવાત્ર પીત્વા દૃષત્તા-
માગત્યાન્તઃ સ્થિતમથ સમાઃ સપ્ત જાત્યેન ભૂમેઃ
શાકદ્વીપેઽસ્તશૈલસ્ય શિરસ્યભ્રગુહાગૃહે ।
પિશાચાપ્સરસા માસં પાશ્ચાત્યઃ કામુકીકૃતઃ

યત્ર શાન્તભયે વર્ષે જલધારે મહાગિરૌ ।
હરીતકીવને વર્ષં પૂર્વોઽન્તર્ધાનમાયયૌ

અત્ર રૈવતકે શૈલે વર્ષે શિશિરનામનિ ।
દશરાત્રમભૂત્સિંહઃ પૂર્વો યક્ષવશીકૃતઃ

અત્ર કાઞ્ચનશૈલાદિદરીદર્દુરતાં ગતઃ ।
પિશાચમાયાછલિતો દશવર્ષાણ્યુવાસ સઃ

કૌમારં વર્ષમાસાદ્ય શ્યામાદ્રેરુત્તરસ્તટમ્ ।
શાકદ્વીપેઽન્ધકૂપેઽન્ધો ન્યવસચ્છરદાં શતમ્

મરીબકેઽકરોદ્વર્ષે વર્ષાણ્યત્ર ચતુર્દશ ।
વિદ્યાધરત્વં પાશ્ચાત્યઃ સ વિદ્યાધરવિદ્યયા

રતક્લમક્લાન્તપુરારિલક્ષ્મી-
ચલાઙ્ગલેખાક્રમશીકરાક્તમ્ ।
એલાલતાલિઙ્ગનલબ્ધગન્ધ-
માલમ્બ્ય વેલાવનગન્ધવાહમ્

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વા૦ દે૦ મો૦ નિર્વા૦ ઉ૦ અવિ૦ વિ૦ દ્વીપાન્તરવર્ણનં નામ ચતુર્વિંશત્યધિકશતતમઃ સર્ગઃ