યોગવાસિષ્ઠ · શ્લોક 6.120-2

વિંશાધિકશતતમઃ સર્ગઃ

મનુરુવાચ ।
શાસ્ત્રસજ્જનસંપર્કૈઃ પ્રજ્ઞામાદૌ વિવર્ધયેત્ ।
પ્રથમા ભૂમિકૈષોક્તા યોગસ્યૈવ ચ યોગિનઃ

વિચારણા દ્વિતીયા સ્યાત્તૃતીયાઽસઙ્ગભાવના ।
વિલાપની ચતુર્થી સ્યાદ્વાસનાવિલયાત્મિકા

શુદ્ધસંવિન્મયાનન્દરૂપા ભવતિ પઞ્ચમી ।
અર્ધસુપ્તપ્રબુદ્ધાભો જીવન્મુક્તોઽત્ર તિષ્ઠતિ

સ્વસંવેદનરૂપા ચ ષષ્ઠી ભવતિ ભૂમિકા ।
આનન્દૈકઘનાકારા સુષુપ્તસદૃશસ્થિતિઃ

તુર્યાવસ્થોપશાન્તાથ મુક્તિરેવેહ કેવલમ્ ।
સમતા સ્વચ્છતા સૌમ્યા સપ્તમી ભૂમિકા ભવેત્

તુર્યાતીતા તુ યાવસ્થા પરા નિર્વાણરૂપિણી ।
સપ્તમી સા પરિપ્રૌઢા વિષયઃ સ્યાન્ન જીવતામ્

પૂર્વાવસ્થાત્રયં ત્વત્ર જાગ્રદિત્યેવ સંસ્થિતમ્ ।
ચતુર્થી સ્વપ્ન ઇત્યુક્તા સ્વપ્નાભં યત્ર વૈ જગત્

આનન્દૈકઘનીભાવાત્સુષુપ્તાખ્યા તુ પઞ્ચમી ।
અસંવેદનરૂપાથ ષષ્ઠી તુર્યપદાભિધા

તુર્યાતીતપદાવસ્થા સપ્તમી ભૂમિકોત્તમા ।
મનોવચોભિરગ્રાહ્યા સ્વપ્રકાશપદાત્મિકા

અન્તઃ પ્રત્યાહૃતિવશાચ્ચેત્યં ચેન્ન વિભાવિતમ્ ।
મુક્ત એવાસ્ય સંદેહો મહાસમતયા તયા

યદ્ભોગસુખદુઃખાંશૈરપરામૃષ્ટપૂર્ણધીઃ ।
સશરીરોઽશરીરો વા ભવત્યેવંમતિઃ પુમાન્

ન મ્રિયે ન ચ જીવામિ નાહં સન્નાપ્યસન્નયમ્ ।
આત્મારામો નરસ્તિષ્ઠેત્તનમુક્તત્વમુદાહૃતમ્

વ્યવહાર્યુપશાન્તો વા ગૃહસ્થો વાથવૈકકઃ ।
અહં ન કિંચિચ્ચિદિતિ મત્વા જીવો ન શોચતિ

અલેપકોઽહમજરો નીરાગઃ શાન્તવાસનઃ ।
નિર્મલોઽસ્મિ ચિદાકાશ ઇતિ મત્વા ન શોચતિ

અહમન્તાદિરહિતઃ શુદ્ધો બુદ્ધોઽજરામરઃ ।
શાન્તઃ સમાસમાભાસ ઇતિ મત્વા ન શોચતિ

તૃણાગ્રેષ્વમ્બરે ભાનૌ નરનાગામરેષુ ચ ।
યત્તદસ્તિ તદેવેતિ મત્વા ભૂયો ન શોચતિ

તિર્યગૂર્ધ્વમધસ્તાન્મે વ્યાપકો મહિમા ચિતઃ ।
તસ્યાનન્તવિલાસસ્ય જ્ઞાત્વેતિ ક ઇવ ક્ષયી

બદ્ધવાસનમર્થો યઃ સેવ્યતે સુખયત્યસૌ ।
યત્સુખાય તદેવાશુ વસ્તુ દુઃખાય નાશતઃ

અવિનાભાવનિષ્ઠત્વં પ્રસિદ્ધં સુખદુઃખયોઃ ।
તનુવાસનમર્થો યઃ સેવ્યતે વા વિવાસનમ્

નાસૌ સુખાયતે નાસૌ નાશકાલે ન દુઃખદઃ ।
ક્ષીણવાસનયા બુદ્ધ્યા યત્કર્મક્રિયતેઽનઘ

તદ્દગ્ધબીજવદ્ભૂયો નાઙ્કુરં પ્રવિમુઞ્ચતિ ।
દેહેન્દ્રિયાદિના કર્મ કરણૌઘેન કલ્પ્યતે

એકઃ કર્તા ચ ભોક્તા ચ ક ઇવાઙ્ગોપપદ્યતે ।
ભાવનાં સર્વભાવેભ્યઃ સમુત્સૃજ્ય સમુત્થિતઃ

શશાઙ્કશીતલઃ પૂર્ણો ભાતિ ભાસેવ ભાસ્કરઃ ।
ક્રિયમાણા કૃતા કર્મતૂલશ્રીર્દેહશાલ્મલેઃ

જ્ઞાનાનિલસમુદ્ભૂતા પ્રોડ્ડીય ક્વાપિ ગચ્છતિ ।
સર્વૈવ હિ કલા જન્તોરનભ્યાસેન નશ્યતિ

એષા જ્ઞાનકલા ત્વન્તઃ સકૃજ્જાતા દિને દિને ।
વૃદ્ધિમેતિ બલાદેવ સુક્ષેત્રવ્યુપ્તશાલિવત્

એકઃ સ્ફુરત્યખિલવસ્તુષુ વિશ્વરૂપ
આત્મા સરઃસુ જલધિષ્વિવ તોયમચ્છમ્ ।
સંશાન્તસંકલનભૂરિકલાપમેકં
સત્તાંશમાત્રમખિલં જગદઙ્ગ વિદ્ધિ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વા૦ દે૦ મોક્ષો૦ નિર્વાણપ્રકરણે પૂ૦ સપ્તભૂમિકાવિભાગો નામ વિંશત્યધિકશતતમઃ સર્ગઃ