યોગવાસિષ્ઠ · શ્લોક 6.102-2

દ્વ્યધિકશતતમઃ સર્ગઃ

કુમ્ભ ઉવાચ ।
ઇતિ તે કથિતં સર્વં શિખિધ્વજ મહીપતે ।
યથેદમુત્થિતં સર્વં યથા ચ પ્રવિલીયતે

એતચ્છ્રુત્વા ચ બુદ્ધ્વા ચ મત્વા ચ મુનિનાયક ।
યથેચ્છસિ તથા તિષ્ઠ દૃષ્ટે સ્પષ્ટે પરે પદે

સ્વર્ગં ગચ્છામ્યહં પર્વકાલેઽસ્મિન્નારદો મુનિઃ ।
બ્રહ્મલોકાત્સમાયાતો ભવત્યમરસંસદિ

ન માં પશ્યતિ ચેત્તત્ર તત્કોપમુપગચ્છતિ ।
નોદ્વેજનીયા ભવ્યેન ગુરવો હિ કદાચન

ત્યક્તસંકલ્પલેખેન ન કિંચિદભિવાઞ્છતા ।
ત્વયા સદૈવ વસ્તવ્યં દૃષ્ટિરેષૈવ પાવની

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
ઇતિ યાવત્પ્રતિવચઃ પુષ્પહસ્તઃ શિખિધ્વજઃ ।
પ્રણામાય દદાત્યેષ તાવદન્તર્ધિમાયયૌ

પ્રતિભાનગતં વસ્તુ યથૈવાન્તે ન દૃશ્યતે ।
ન દૃષ્ટવાંસ્તથા કુમ્ભમગ્રે રાજા શિખિધ્વજઃ

ગતે કુમ્ભે મહીપાલઃ પરં વિસ્મયમાયયૌ ।
તમેવ ચિન્તયંશ્ચિત્રં ચિત્રાર્પિત ઇવાભવત્

ઇદં સંચિન્તયામાસ ચિત્રં વિલસિતં વિધેઃ ।
યત્કુમ્ભવ્યપદેશેન બોધિતોઽસ્મિ ચિરોદયમ્

ક્વ નારદસુતઃ કુમ્ભઃ ક્વાહં નામ શિખિધ્વજઃ ।
કેવલં કાલયુક્ત્યૈવ સોઽહં સંપરિબોધિતઃ

અહો નુ સમ્યક્કથિતં દેવપુત્રેણ યુક્તિમત્ ।
અહો નુ સંપ્રબુદ્ધોઽસ્મિ મોહનિદ્રાકુલશ્ચિરાત્

ક્વાહમાસં વિનિર્મગ્નઃ ક્રિયાજાલકુકર્દમે ।
ઇદં કાર્યમિદં નેતિ મિથ્યા વિભ્રમચક્રકે

અહો નુ શીતલા શુદ્ધા શાન્તેયં પદવી નિજા ।
રસાયનોદ્ભવાકારા સત્ત્વં શીતયતીહ મે

શામ્યામિ પરિનિર્વામિ સુખમાસે ચ કેવલમ્ ।
તૃણાગ્રમપિ નેચ્છામિ સંસ્થિતોઽસ્મિ યથાસ્થિતમ્

એવં સંચિન્તયન્રાજા નૂનં નિર્વાસનાશયઃ ।
શૈલાદિવ સમુત્કીર્ણો મૌનમેવાવતસ્થિવાન્

તસ્મિન્નેવ તતો મૌને નિઃસંકલ્પે નિરાશ્રયે ।
પ્રતિષ્ઠાં નિશ્ચલાં પ્રાપ્ય સ તસ્થૌ ગિરિશ્રૃઙ્ગવત્

સ તત્ર સંશાન્તભયોઽચિરેણ
ચિરેણ વિશ્રાન્તમતિઃ સમાત્મા ।
ચિરેણ સંપ્રાપ્તનિજામલાત્મા
યોગેન સુષ્વાપ તતોઽદિતાત્મા

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે દે૦ મો૦ નિર્વાણપ્રકરણે પૂ૦ ચૂ૦ શિખિધ્વજસમાધાનં નામ દ્વ્યધિકશતતમઃસર્ગઃ