યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 5.4

ચતુર્થઃ સર્ગઃ

શ્રીવાલ્મીકિરુવાચ ।
મેઘગમ્ભીરયા વાચા વિશ્રબ્ધપદસુન્દરમ્ ।
ઇદં દશરથો વાક્યમુવાચ મુનિનાયકમ્

ભગવન્હ્યસ્તનેન ત્વં વાક્યસંદર્ભજન્મના ।
કચ્ચિન્મુક્તોઽસિ ખેદેન તપઃકાર્શ્યાતિશાયિના

હ્યસ્તનોક્તો ય આનન્દી વિવિક્તો વચસાં ગણઃ ।
અમૃતાવર્ષણેનેવ તેનૈવાશ્વાસિતા વયમ્

ચન્દ્રાંશવ ઇવોત્સાર્ય તમાંસ્યમૃતનિર્મલાઃ ।
અન્તઃશીતલયન્ત્યેતા મહતામમલા ગિરઃ

અપૂર્વાહ્લાદદાયિન્ય ઉચ્ચૈસ્તરપદાશ્રયાઃ ।
અતિમોહાપહારિણ્યઃ સૂક્તયો હિ મહીયસામ્

આત્મરત્નાવલોકૈકદીપિકા સરસાત્મિકા ।
યમાદ્યુક્તિલતોદેતિ સ વન્દ્યઃ સુજનદ્રુમઃ

દુરીહિતં દુર્વિહિતં સર્વ સજ્જનસૂક્તયઃ ।
પ્રમાર્જયન્તિ શીતાંશોસ્તમઃકાણ્ડમિવાઙ્ઘ્રયઃ

તૃષ્ણાલોભાદયોઽસ્માકં સંસારનિગડા મુને ।
તવોક્ત્યા તનુતાં યાતાઃ શરદીવાસિતામ્બુદાઃ

સંપ્રવૃત્તા વયં દ્રષ્ટુમાત્માનમપકલ્મષમ્ ।
રસાઞ્જનાનીતદૃશો જાત્યન્ધા ઇવ કાઞ્ચનમ્

સંસારવાસનાનામ્ની મિહિકા હૃદયામ્બરે ।
પ્રવૃત્તા તનુતાં ગન્તું ત્વદુક્તિશરદેવ નઃ

મુને મન્દારમઞ્જર્યસ્તરઙ્ગા વામૃતામ્ભસઃ ।
ન તથા હ્લાદયન્ત્યન્તર્યથોદારધિયાં ગિરઃ

યદ્યદ્રાઘવ સંયાતિ મહાજનસપર્યયા ।
દિનં તદિહ સાલોકં શેષાસ્ત્વન્ધા દિનાલયઃ

રામ રાજીવપત્રાક્ષ પ્રકૃતાર્થમિહાવ્યયમ્ ।
મુનિમાબોધય પુનઃ પ્રસાદે સમવસ્થિતમ્

ઇત્યુક્તો ભૂભૃતા તત્ર રામાભિમુખમાસ્થિતઃ ।
ઉવાચેદમુદારાત્મા વસિષ્ઠો ભગવાન્મુનિઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
રાઘવ સ્વકુલૈકેન્દો યન્મયોક્તં મહામતે ।
કચ્ચિત્સ્મરસિ વાક્યાર્થં પૂર્વાપરવિચારિતમ્

ઉત્પત્તીનાં વિચિત્રાણાં સત્ત્વાદિગુણભેદતઃ ।
કચ્ચિત્સ્મરસિ સર્વાસાં વિભાગમરિમર્દન

કશ્ચિત્સર્વમસર્વં ચ સદસચ્ચ સદોદિતમ્ ।
રૂપં સ્મરસિ વેત્સ્યેવ વિવિક્તં પરમાત્મનઃ

યથેદમુદિતં વિશ્વં વિશ્વેશાદેવ ચેશ્વરાત્ ।
કચ્ચિત્સ્મરસિ તત્સાધો સાધુવાદૈકભાજન

રૂપં કચ્ચિદવિદ્યાયા બલાદ્ભઙ્ગુરમાતતમ્ ।
અનન્તમન્તવચ્ચૈવ સમ્યક્સ્મરસિ સન્મતે

ચિત્તમેવ નરો નાન્યદિતિ યત્પ્રતિપાદિતમ્ ।
લક્ષણાદિવિચારેણ કચ્ચિત્સ્મરસિ સાધુ તત્

વાક્યાર્થશ્ચાખિલઃ કચ્ચિત્ત્વયા રામ વિચારિતઃ ।
હ્યસ્તનસ્ય વિચારસ્ય રાત્રૌ હૃદિ નિવેશિતઃ

ભૂયોભૂયઃ પરામૃષ્ટં હૃદયે સુનિયોજિતમ્ ।
પ્રયોજનં ફલત્યુચ્ચૈર્ન હેલાહતસંસ્થિતેઃ

ભાજનં ત્વં વિવિક્તાનાં વચસાં શુદ્ધિશાલિનામ્ ।
વિવિક્તહૃદયઃ કણ્ઠે મુક્તાનામિવ રાઘવ

શ્રીવાલ્મીકિરુવાચ ।
કમલાસનપુત્રેણ મુનિના સમહૌજસા ।
એવં વિતીર્ણાવસરો રામો વાક્યમુવાચ હ

શ્રીરામ ઉવાચ ।
ભગવન્સર્વધર્મજ્ઞ તવૈવૈતદ્વિજૃમ્ભિતમ્ ।
યદહં પરમોદારો બુદ્ધવાન્વચનં તવ

યદાદિશસિ તત્સર્વં તથૈવ ન તદન્યથા ।
અપાસ્તનિદ્રેણ મયા વાક્યાર્થો હૃદિ ચિન્તિતઃ

ભવાન્ધકારક્ષતયે ભવતોક્તિવિવસ્વતા ।
હ્યઃ પ્રસાદિતમાહ્લાદિ વાગ્રશ્મિપટલં પ્રભો

તદતીતમદીનાત્મન્સર્વમન્તઃકૃતં મયા ।
રમ્યં પુણ્યં પવિત્રં ચ રત્નવૃન્દમિવાન્વિતમ્

હિતાનુબન્ધિ હૃદ્યં ચ પુણ્યમાનન્દસાધનમ્ ।
શિરસા ધ્રિયતે કૈર્નો સિદ્ધૈસ્ત્વદનુશાસનમ્

પ્રતિક્ષિપન્તઃ સંસારમિહિકાવરણં વયમ્ ।
પ્રસન્નાસ્ત્વત્પ્રસાદેન વર્ષાન્ત ઇવ વાસરાઃ

આપાતમધુરારમ્ભં મધ્યે સૌભાગ્યવર્ધનમ્ ।
અનુત્તમફલોદર્કં પુણ્યં ત્વદનુશાસનમ્

વિકાસિસિતમમ્લાનમાહ્લાદિતશુભાશુભમ્ ।
ત્વદ્વચઃકુસુમં નિત્યં શ્રીમત્ફલદમસ્તુ નઃ

સકલશાસ્ત્રવિચારવિશારદ પ્રસૃતપુણ્યજલૈકમહાહ્રદ ।
ભજ ભૃશં વિતતવ્રત સંપ્રતિ પ્રસૃતતાં હતકિલ્બિષ સંતતિમ્

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે મોક્ષોપાયે ઉપશમપ્રકરણે રાઘવપ્રશ્નો નામ ચતુર્થઃ સર્ગઃ