યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 5.3

તૃતીયઃ સર્ગઃ

શ્રીવાલ્મીકિરુવાચ ।
તસ્યૈવંપ્રાયયા તત્ર તતયોદારચિન્તયા ।
સા વ્યતીયાય રજની પદ્મસ્યેવાર્કકાઙ્ક્ષિણઃ

કિંચિત્તમઃકડારાસુ કિંચિદપ્યરુણાસુ ચ ।
નભોવિરલતારાસુ દિક્ષુ સંમાર્જિતાસ્વિવ

પ્રભાતતૂર્યઘોષેણ સમમિન્દુસમાનનઃ ।
ઉત્તસ્થૌ રાઘવઃ શ્રીમાન્પદ્મઃ પદ્મકરાદિવ

પ્રાતઃસ્નાનવિધિં કૃત્વા સંપાદ્ય ભ્રાતૃભિઃ પુનઃ ।
પ્રહિતાલ્પપરીવારો વસિષ્ઠસદનં યયૌ

સમાધિસંસ્થમેકાન્તે મુનિમાત્મપરાયણમ્ ।
દૂર એવાનનામાસૌ રામો વિનતકન્ધરઃ

તં પ્રણમ્યાઙ્ગણે તસ્થુસ્તસ્મિંસ્તે વિનયાન્વિતાઃ ।
યાવત્તમઃ સમાલૂનં વ્યક્તં દિઙ્મુખમણ્ડલમ્

રાજાનો રાજપુત્રાશ્ચ ઋષયો બ્રાહ્મણાસ્તતઃ ।
આયયુઃ સદનં મૌનં બ્રહ્મલોકમિવામરાઃ

તદ્વસિષ્ઠસ્ય સદનં બભૂવ જનસંકુલમ્ ।
હસ્ત્યશ્વરથસંબાધં પાર્થિવાચારશોભનમ્

ક્ષણાદ્વસિષ્ઠો ભગવાન્વિરરામ સમાધિતઃ ।
આચારેણોપચારેણ જગ્રાહ પ્રણતં જનમ્

તથાનુયાતો મુનિભિર્વિશ્વામિત્રાન્વિતો મુનિઃ ।
આરુરોહ રથં શ્રીમાન્સહસાબ્જમિવાબ્જજઃ

યયૌ ગૃહં દાશરથં સૈન્યેન મહતા વૃતઃ ।
બ્રહ્મેવ શક્રનગરં સમસ્તસુરમાલિતઃ

વિવેશાવનતાં તત્ર રમ્યાં દાશરથીં સભામ્ ।
હંસયૂથાનુવલિતો રાજહંસ ઇવાબ્જિનીમ્

ત્રીણિ તત્ર પદાન્યાશુ તદા દશરથો નૃપઃ ।
નિર્જગામ મહાવીરઃ સિંહાસનસમુત્થિતઃ

વિવિશુસ્તત્ર તે સર્વે નૃપા દશરથાદયઃ ।
વસિષ્ઠાદ્યાશ્ચ મુનયો ઋષયો બ્રાહ્મણાસ્તથા

મન્ત્રિણશ્ચ સુમન્ત્રાદ્યાઃ સૌમ્યાદ્યાશ્ચ વિપશ્ચિતઃ ।
રાજપુત્રાશ્ચ રામાદ્યા મન્ત્રિપુત્રાઃ શુભાદયઃ

અમાત્યાદ્યાઃ પ્રકૃતયઃ સુહોત્રાદ્યાશ્ચ નાગરાઃ ।
માલવાદ્યાસ્તથા ભૃત્યાઃ પૌરાદ્યાશ્ચૈવ માલિનઃ

અથ તેષૂપવિષ્ટેષુ સ્વેષુ સ્વેષ્વાસનેષુ ચ ।
સર્વેષ્વેવોપવિષ્ટેષુ વસિષ્ઠોન્મુખદૃષ્ટિષુ

સભાકલકલે શાન્તે મૌનસંસ્થેષુ બન્દિષુ ।
વૃત્તાસુ સ્થિતિવાર્તાસુ સૌમ્યે તસ્મિન્સભાન્તરે

સ્ફુરત્પવનમાલાસુ વિશત્સ્વમ્ભોજકોટરાત્ ।
પરાગેષુ વિલોલેષુ મુક્તાદામસુ ચઞ્ચલમ્

બૃહત્કુસુમદોલાભ્યઃ પ્રસૃતાભ્યઃ સમંતતઃ ।
વાતિ માંસલમામોદમાદાય મધુરાનિલે

વાતાયનેષુ મૃદુષુ કુસુમાકીર્ણભૂમિષુ ।
પર્યઙ્કેષૂપવિષ્ટાસુ પશ્યન્તીષુ પુરંધ્રિષુ

જાલાગતાર્કકરલોલવિલોચનાસુ રત્નપ્રભાનિકરપિઙ્ગલકોમલાસુ ।
સંત્યક્તચાપલલવં ચપલાસુ તાસુ મૌનસ્થિતાસુ સિતચામરધારિણીષુ

મુક્તાફલપ્રતિફલપ્રતિમાર્કરશ્મિરાગોદરાસ્વજિરભૂમિષુ પુષ્પકૌઘમ્ ।
નાસાદયત્યભિનવાતપબિમ્બબુદ્ધ્યા ભ્રાન્તે ભ્રમત્યલિકુલે નભસીવ મેઘે

પુણ્યૈર્વસિષ્ઠવદનપ્રસૃતં શ્રુતં ય-ત્તત્સંતતિપ્રસૃતવિસ્મયમાર્યલોકે ।
સત્સંગમે મૃદુપદાક્ષરમુગ્ધવાક્ય-મન્યોન્યમીપ્સિતમનલ્પગુણાભિરામમ્

દિગ્ભ્યઃ પુરાચ્ચ ગગનાચ્ચ વનાચ્ચ સિદ્ધ-વિદ્યાધરાર્યમુનિવિપ્રગણે વસિષ્ઠમ્ ।
મૌનપ્રપ્રાણમભિતઃ પ્રવિશત્યશબ્દં સોપાંશુ ગૌરવવતા સહ જાતવાક્યે

ઉન્નિદ્રકોકનદકોમલકોશકૃષ્ટ-મગ્નાલિજાલમકરન્દસુવર્ણરાગૈઃ ।
આપિઙ્ગલે મરુતિ વાતિ વિલોલઘણ્ટા-ટાંકારગીતવિનિપીતનિશાન્તગીતે

અગુરુતગરધૂમે ચન્દનામોદમિશ્રે સરસકુસુમદામોદ્દામગન્ધાઙ્કિતાભ્રે ।
સરતિ સતિ વિતાનામ્ભોરુહામોદલેશૈ-શ્ચલકુસુમરજોઙ્કે શબ્દવિજ્ઞાતભૃઙ્ગમ્

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વા૦ દે૦ મોક્ષોપાયેષૂપશમપ્રકરણે સભાસંસ્થાનવર્ણનં નામ તૃતીયઃ સર્ગઃ