યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 3.69

એકોનસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠૌવાચ ।
અથ વર્ષસહસ્રેણ તાં પિતામહ આયયૌ ।
દારુણં હિ તપઃ સિદ્ધ્યૈ વિષાગ્નિરપિ શીતલઃ

મનસૈવ પ્રણમ્યૈનં સા તથૈવ સ્થિતા સતી ।
કો વરઃ ક્ષુચ્છમાયાલમિતિ ચિન્તાન્વિતાભવત્

આ સ્મૃતં પ્રાર્થયિષ્યેઽહં વરમેકમિમં વિભુમ્ ।
અનાયસી ચાયસી ચ સ્યામહં જીવસૂચિકા

અસ્યોક્ત્યા દ્વિવિધા સૂચિર્ભૂત્વાલક્ષ્યા વિશામ્યહમ્।
પ્રાણિનાં સહ સર્વેષાં હૃદયં સુરભિર્યથા

યથાભિમતમેતેન ગ્રસેયં સકલં જગત્ ।
ક્રમેણ ક્ષુદ્વિનાશાય ક્ષુદ્વિનાશઃ પરં સુખમ્

ઇતિ સંચિન્તયન્તીં તામુવાચ કમલાલયઃ ।
અન્યાદૃશ્યાસ્તથા દૃષ્ટ્વા સ્તનિતાભ્રારવોપમમ્

બ્રહ્મોવાચ ।
પુત્રિ કર્કટિકે રક્ષઃકુલશૈલાભ્રમાલિકે ।
ઉત્તિષ્ઠ ત્વં તુ તુષ્ટોઽસ્મિ ગૃહાણાભિમતં વરમ્

કર્કટ્યુવાચ ।
ભગવન્ભૂતભવ્યેશ સ્યામહં જીવસૂચિકા ।
અનાયસી ચાયસી ચ વિધેઽર્પયસિ ચેદ્વરમ્

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
એવમસ્ત્વિતિ તામુક્ત્વા પુનરાહ પિતામહઃ ।
સૂચિકા સોપસર્ગા ત્વં ભવિષ્યસિ વિષૂચિકા

સૂક્ષ્મયા માયયા સર્વલોકહિંસાં કરિષ્યસિ ।
દુર્ભોજના દુરારમ્ભા મૂર્ખા દુઃસ્થિતયશ્ચ યે

દુર્દેશવાસિનો દુષ્ટાસ્તેષાં હિંસાં કરિષ્યસિ ।
પ્રવિશ્યાઽઽહૃદયં પ્રાણૈઃ પદ્મપ્લીહાદિબાધનાત્

વાતલેખાત્મિકા વ્યાધિર્ભવિષ્યસિ વિષૂચિકા ।
સગુણં વિગુણં ચૈવ જનમાસાદયિષ્યસિ

ગુણાન્વિતચિકિત્સાર્થં મન્ત્રોઽયં તુ મયોચ્યતે ।
બ્રહ્મોવાચ ।
હિમાદ્રેરુત્તરે પાર્શ્વે કર્કટી નામ રાક્ષસી

વિષૂચિકાભિધાના સા નામ્નાપ્યન્યાયબાધિકા ।
તસ્યા મન્ત્રઃ ।
ઽૐહ્રીંહ્રાંરીંરાં વિષ્ણુશક્તયે નમઃ ।
ૐનમો ભગવતિ વિષ્ણુશક્તિમેનાં ૐહરહર નયનય પચપચ
મથમથ ઉત્સાદય દૂરેકુરુ સ્વાહા હિમવન્તં ગચ્છ જીવ સઃ સઃ સઃ ચન્દ્રમણ્ડલગતોઽસિ સ્વાહા ।ઽ
ઇતિ મન્ત્રી મહામન્ત્રં ન્યસ્ય વામકરોદરે ।
માર્જયેદાતુરાકારં તેન હસ્તેન સંયુતઃ

હિમશૈલાભિમુખ્યેન વિદ્રુતાં તાં વિચિન્તયેત્ ।
કર્કટીકર્કશાક્રન્દાં મન્ત્રમુદ્ગરમર્દિતામ્

આતુરં ચિન્તયેચ્ચન્દ્રે રસાયનહૃદિ સ્થિતમ્ ।
અજરામરણં યુક્તં મુક્તં સર્વાધિવિભ્રમૈઃ

સાધકો હિ શુચિર્ભૂત્વા સ્વાચાન્તઃ સુસમાહિતઃ ।
ક્રમેણાનેન સકલાં પ્રોચ્છિનત્તિ વિષૂચિકામ્

ઇતિ ગગનગતસ્ત્રિલોકનાથો
ગગનગસિદ્ધગ્રહીતસિદ્ધમન્ત્રઃ ।
ગત ઉપગતશક્રવન્દ્યમાનો
નિજપુરમક્ષયમાયમુજ્જ્વલશ્રીઃ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે ઉત્પત્તિ૦ સૂચ્યુપાખ્યાને વિષૂચિકામન્ત્રકથનં નામૈકોનસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ