યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 1.15

પઞ્ચદશઃ સર્ગઃ

શ્રીરામ ઉવાચ ।
મુધૈવાભ્યુત્થિતો મોહાન્મુધૈવ પરિવર્ધતે ।
મિથ્યામયેન ભીતોઽસ્મિ દુરહંકારશત્રુણા

અહંકારવશાદેવ દોષકોશકદર્થતામ્ ।
દદાતિ દીનદીનાનાં સંસારો વિવિધાકૃતિઃ

અહંકારવશાદાપદહંકારાહુરાધયઃ ।
અહંકારવશાદીહા ત્વહંકારો મમામયઃ

તમહંકારમાશ્રિત્ય પરમં ચિરવૈરિણમ્ ।
ન ભુજે ન પિબામ્યમ્ભઃ કિમુ ભોગાન્ભુજે મુને

સંસારરજની દીર્ઘા માયા મનસિ મોહિની ।
તતોઽહંકારદોષેણ કિરાતેનેવ વાગુરા

યાનિ દુઃખાનિ દીર્ઘાણિ વિષમાણિ મહાન્તિ ચ ।
અહંકારાત્પ્રસૂતાનિ તાન્યગાત્ખદિરા ઇવ

શમેન્દુસૈંહિકેયાસ્યં ગુણપદ્મહિમાશનિમ્ ।
સામ્યમેઘશરત્કાલમહંકારં ત્યજામ્યહમ્

નાહં રામો ન મે વાઞ્છા ભાવેષુ ન ચ મે મનઃ ।
શાન્ત આસિતુમિચ્છામિ સ્વાત્મનીવ જિનો યથા

અહંકારવશાદ્યદ્યન્મયા ભુક્તં હુતં કૃતમ્ ।
સર્વં તત્તદવસ્ત્વેવ વસ્ત્વહંકારરિક્તતા

અહમિત્યસ્તિ ચેદ્બ્રહ્મન્નહમાપદિ દુઃખિતઃ ।
નાસ્તિ ચેત્સુખિતસ્તસ્માદનહંકારિતા વરમ્

અહંકારં પરિત્યજ્ય મુને શાન્તમનસ્તયા ।
અવતિષ્ઠે ગતોદ્વેગો ભોગૌઘો ભઙ્ગુરાસ્પદઃ

બ્રહ્મન્યાવદહંકારવારિદઃ પરિજૃમ્ભતે ।
તાવદ્વિકાસમાયાતિ તૃષ્ણાકુટજમઞ્જરી

અહંકારઘને શાન્તે તૃષ્ણા નવતડિલ્લતા ।
શાન્તદીપશિખાવૃત્ત્યા ક્વાપિ યાત્યતિસત્વરમ્

અહંકારમહાવિન્ધ્યે મનોમત્તમહાગજઃ ।
વિસ્ફૂર્જતિ ઘનાસ્ફોટૈઃ સ્તનિતૈરિવ વારિદઃ

ઇહ દેહમહારણ્યે ઘનાહંકારકેસરી ।
યોઽયમુલ્લસતિ સ્ફારસ્તેનેદં જગદાતતમ્

તૃષ્ણાતન્તુલવપ્રોતા બહુજન્મપરમ્પરા ।
અહંકારોગ્રખિઙ્ગેન કણ્ઠે મુક્તાવલી કૃતા

પુત્રમિત્રકલત્રાદિતન્ત્રમન્ત્રવિવર્જિતમ્ ।
પ્રસારિતમનેનેહ મુનેઽહંકારવૈરિણા

પ્રમાર્જિતેઽહમિત્યસ્મિન્પદે સ્વયમપિ દ્રુતમ્ ।
પ્રમાર્જિતા ભવન્ત્યેતે સર્વ એવ દુરાધયઃ

અહમિત્યમ્બુદે શાન્તે શનૈશ્ચ શમશાતિની ।
મનોગગનસંમોહમિહિકા ક્વાપિ ગચ્છતિ

નિરહંકારવૃત્તેર્મે મૌર્ખ્યાચ્છોકેન સીદતઃ ।
યત્કિંચિદુચિતં બ્રહ્મંસ્તદાખ્યાતુમિહાર્હસિ

સર્વાપદાં નિલયમધ્રુવમન્તરસ્થ-
મુન્મુક્તમુત્તમગુણેન ન સંશ્રયામિ ।
યત્નાદહંકૃતિપદં પરિતોઽતિદુઃખં
શેષેણ માં સમનુશાધિ મહાનુભાવ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે વૈરાગ્યપ્રકરણે અહંકારજુગુપ્સા નામ પઞ્ચદશઃ સર્ગઃ