યશોધરાચરિત · શ્લોક 1-20

શ્રી સિદ્ધાર્થઃ કપિલનગરે બોધિસત્ત્વઃ સપુત્રાં
દેવીં ત્યક્ત્વા સકલવિભવં ચક્રવર્તિશ્રિયં ચ ।
માસ્ય્ આષાઢે વિરતમનસા પૂર્ણિમાયાં નિશીથે
નિશ્ચક્રામ શ્રમણપદભૃન્ મોક્ષમ્ અન્વેષ્ટુકામઃ

અથ પ્રભાતે શયનાત્ સમુત્થિતા
સુતેન સાર્ધં મહિષી યશોધરા ।
દિદૃક્ષયા સ્વામિવરસ્ય સત્વરં
ગતાવિદૂરે શયનીયમન્દિરમ્

યથા પુરે વઞ્ચયિતું સ મે પતી
રહોગતઃ કુત્ર ચિદ્ એવ ગૂઢવાન્ ।
વિચિન્ત્ય સૌધે ઽન્તરબાહિરં ભૃશં
પરીક્ષ્યમાણાપિ દદર્શ નૈવ તમ્

દધાવ તસ્માત્ સચિવસ્ય મન્દિરં
ગવાક્ષમ્ ઉદ્ઘાટ્ય દ્રુતં દ્રુતં શુચા ।
કપાટમ્ આહત્ય દૃઢં મુહુર્ મુહુર્
વ્યરીરવચ્ છન્ન ભવન્ ભવન્ન્ ઇતિ

અપેક્ષ્ય કિં ચિત્ ક્વણમ્ અન્તરાદ્ ગૃહે
વ્યતિષ્ઠતાલ્પં પ્રતિહારસન્નિધૌ ।
વિચારભઙ્ગાચ્ છ્વસતી ચ પાણિના
પ્રતાડયામ્ આસ કપોલયુગ્મકમ્

તતો ગતા સા નૃપમન્દુરાલયં
તુરઙ્ગમં નાત્ર દદર્શ કન્થકમ્ ।
કુતો યયૌ કિં રહસા સ વલ્લભો
વિતર્કયન્તીતિ બભૂવ મૂર્છિતા

વિચિન્ત્ય યત્ કિં ચિદ્ ઇતસ્ તતઃ શિરશ્
ચચાલ જઘ્રૌ ચ મુખે સુતસ્ય સા ।
ભુજાતપત્રેણ વિલોચનદ્વયાન્
ન્યવારયત્ સા સ્રવદશ્રુશીકરમ્

અશક્નુવન્તી નિતરાં સમુદ્ગમાં
મનોવ્યથાં સોઢુમ્ ઉદગ્રમન્યુના ।
પતિપ્રદત્તં મણિકણ્ઠભૂષણં
પ્રવાલમાલામ્ અપિ કુણ્ડલદ્વયમ્

લલાટિકાં હેમમયાઙ્ગુલીયકં
હિરણ્યસૂત્રેણ નિબદ્ધમેખલામ્ ।
વિમુચ્ય શીર્ષાભરણં ચ કઙ્કણે
સસર્જ ધિગ્ ધિગ્ વદતી સસમ્ભ્રમમ્

અતીતડત્ પાદતલેન ભૂતલં
જજૃમ્ભ ઊર્ધ્વં વિચકર્ષ મૂર્ધજમ્ ।
જજલ્પ વાક્યં વિગતાર્થમ્ આકુલં
રુરાવ ભીતેવ રુરોદ ગદ્ગદમ્

નિવેશ્ય બાલં શયને પુનઃ પુનઃ
સમુત્ક્ષિપન્તી યુગપત્ કરદ્વયમ્ ।
વિકમ્પ્ય શીર્ષં ચ યથા વિચેતના
જુઘોષ શશ્વાસ પપાત વિવ્યથે

નિપીડ્યમાનાપિ બુભુક્ષયાનિશં
ન ભોજનં ભોક્તુમ્ ઇયેષ કિં ચન ।
તૃષાતુરા નોદકબિન્દુમ્ અપ્ય્ અસૌ
પપૌ ચ કાયે ઽપ્ય્ બભૂવ વેપથુઃ

નિહન્યતે ધીસ્મૃતિશક્તિધીરતા
શરીરવર્ણં બલમ્ ઇન્દ્રિયેષ્વ્ અપિ ।
વિનશ્યતે જીવમ્ અનુક્રમેણ ચ
દુરન્તતેયં પ્રિયવિપ્રયોગતા

નિષદ્ય ભૂમ્યાં વિનતાર્ધવિગ્રહા
શિરશ્ ચ પાણિદ્વયમ્ અઙ્કમસ્તકે ।
નિવેશ્ય કિં ચિત્ પરિણમ્ય કંધરં
મમજ્જ ચિન્તાજલધાવ્ અપાશ્રયે

યશોધરાયા અવમાનનક્રિયા
અસહ્ય સિદ્ધાર્થકુમાર એકકઃ ।
નિવાસમ્ ઉત્સૃજ્ય ગતો નુ કાનનમ્
ઇતિ પ્રવાદો ઽપિ ભવેદ્ અહો મમ

યદ્ અસ્તિ કાર્યં ત્રિષુ મન્દિરેષુ તચ્
ચકાર કાર્યક્ષમસેવિકા યથા ।
ગતૌ સ્થિતૌ વા શયને ચ વિપ્રિયં
કદા ચનાહં ન ચકાર કિં ચન

વિચિન્તયન્તી સહસાગતાપદં
પ્રગમ્ય દેવાયતનં પ્રિયં પ્રતિ ।
સુગન્ધિપુસ્પૈર્ અપિ ધૂમદીપકૈર્
અપૂપુજદ્ દેવગણં સગૌરવમ્

ભુજદ્વયં મૂર્ધ્નિ નિવેશ્ય શોકિની
વિલોક્ય દેવપ્રતિમાનનશ્રિયમ્ ।
પ્રણમ્ય ભક્ત્યા પરિશુદ્ધચેતસા
યયાચ દેવાન્ ઇતિ વિપ્રયોગતઃ

ત્રિલોકસર્ગસ્થિતિનાશહેતવઃ
ચતુર્મુખશ્રીપતિચન્દ્રશેખરાઃ ।
મહાનુભાવા જગદીશ્વરાઃ સુરાઃ
સુદુઃખિતાયૈ શરણં ભવન્તુ મે

વિધાય યાચ્ઞામ્ ઇતિ દેવહસ્તયોર્
ઉપાયનીકૃત્ય બબન્ધ કાર્ષિકૌ ।
ઉપાહરન્ મિષ્ટનવામ્બુપાયસં
સિતાંશુકં સ્વર્ણમયીં ચ પુત્રિકામ્