વિવેકચુડામણિ · અધ્યાય 1

વિવેકચુડામણિ
સર્વ-વેદાન્ત-સિદ્ધાન્ત-ગોચરં તમગોચરમ્ &
ગોવિન્દં પરમાનન્દં સદ્-ગુરું પ્રણતો ઽસ્મ્ય્ અહમ્

જન્તૂનાં નરજન્મ દુર્લભમતઃ પુંસ્ત્વં તતો વિપ્રતા
તસ્માદ્વૈદિકધર્મમાર્ગપરતા વિદ્વત્ત્વમસ્માત્પરમ્ &
આત્માનાત્મ-વિવેચનં સ્વનુભવો બ્રહ્માત્મના સંસ્થિતિઃ
મુક્તિર્ નો શત-જન્મ-કોટિ-સુકૃતૈઃ પુણ્યૈર્ વિના લભ્યતે

દુર્લભં ત્રયમ્ એવૈતદ્દેવાનુગ્રહહેતુકમ્ &
મનુષ્યત્વં મુમુક્ષુત્વં મહાપુરુષસંશ્રયઃ

લબ્ધ્વા કથંચિન્ નરજન્મ દુર્લભં
તત્રાપિ પુંસ્ત્વં શ્રુતિપારદર્શનમ્ &
યસ્ત્વ્ આત્મ-મુક્તૌ ન યતેત મૂઢધીઃ
સ હ્ય્ આત્મ-હા સ્વં વિનિહન્ત્યસદ્ગ્રહાત્

ઇતઃ કો ન્વસ્તિ મૂઢાત્મા યસ્ તુ સ્વાર્થે પ્રમાદ્યતિ &
દુર્લભં માનુષં દેહં પ્રાપ્ય તત્રાપિ પૌરુષમ્

વદન્તુ શાસ્ત્રાણિ યજન્તુ દેવાન્
કુર્વન્તુ કર્માણિ ભજન્તુ દેવતાઃ &
આત્મૈક્યબોધેન વિનાપિ મુક્તિઃ
ન સિધ્યતિ બ્રહ્મશતાન્તરે ઽપિ

અમૃતત્વસ્ય નાશાસ્તિ વિત્તેનેત્ય્ એવ હિ શ્રુતિઃ &
બ્રવીતિ કર્મણો મુક્તેરહેતુત્વં સ્ફુટં યતઃ

અતો વિમુક્ત્યૈ પ્રયતેત્ વિદ્વાન્
સંન્યસ્તબાહ્યાર્થસુખસ્પૃહઃ સન્ &
સન્તં મહાન્તં સમુપેત્ય દેશિકં
તેનોપદિષ્ટાર્થસમાહિતાત્મા

ઉદ્ધરેદાત્મનાત્માનં મગ્નં સંસારવારિધૌ &
યોગારૂઢત્વમાસાદ્ય સમ્યગ્દર્શનનિષ્ઠયા

સંન્યસ્ય સર્વકર્માણિ ભવબન્ધવિમુક્તયે &
યત્યતાં પણ્ડિતૈર્ ધીરૈર્ આત્માભ્યાસ ઉપસ્થિતૈઃ

ચિત્તસ્ય શુદ્ધયે કર્મ ન તુ વસ્તૂપલબ્ધયે &
વસ્તુસિદ્ધિર્વિચારેણ ન કિંચિત્ કર્મકોટિભિઃ

સમ્યગ્વિચારતઃ સિદ્ધા રજ્જુતત્ત્વાવધારણા &
ભ્રાન્તોદિતમહાસર્પભયદુઃખવિનાશિની

અર્થસ્ય નિશ્ચયો દૃષ્ટો વિચારેણ હિતોક્તિતઃ &
ન સ્નાનેન ન દાનેન પ્રાણાયમશતેન વા

અધિકારિણમાશાસ્તે ફલસિદ્ધિર્વિશેષતઃ &
ઉપાયા દેશકાલાદ્યાઃ સન્ત્યસ્મિન્સહકારિણઃ

અતો વિચારઃ કર્તવ્યો જિજ્ઞાસોર્ આત્મવસ્તુનઃ &
સમાસાદ્ય દયાસિન્ધું ગુરું બ્રહ્મવિદુત્તમમ્

મેધાવી પુરુષો વિદ્વાનુહાપોહવિચક્ષણઃ &
અધિકાર્યાત્મવિદ્યાયામુક્તલક્ષણલક્ષિતઃ

વિવેકિનો વિરક્તસ્ય શમાદિગુણશાલિનઃ &
મુમુક્ષોર્ એવ હિ બ્રહ્મજિજ્ઞાસાયોગ્યતા મતા

સાધનાન્યત્ર ચત્વારિ કથિતાનિ મનીષિભિઃ &
યેષુ સત્સ્વ્ એવ સન્નિષ્ઠા યદભાવે ન સિધ્યતિ

આદૌ નિત્યાનિત્યવસ્તુવિવેકઃ પરિગમ્યતે &
ઇહામુત્રફલભોગવિરાગસ્તદનન્તરમ્ \
શમાદિષટ્કસમ્પત્તિર્મુમુક્ષુત્વમિતિ સ્ફુટમ્

બ્રહ્મ સત્યં જગન્મિથ્યેત્ય્ એવંરૂપો વિનિશ્ચયઃ &
સો ઽયં નિત્યાનિત્યવસ્તુવિવેકઃ સમુદાહૃતઃ

તદ્વૈરાગ્યં જિહાસા યા દર્શનશ્રવણાદિભિઃ &
દેહાદિબ્રહ્મપર્યન્તે હ્યનિત્યે ભોગવસ્તુનિ

વિરજ્ય વિષયવ્રાતાદ્દોષદૃષ્ટ્યા મુહુર્મુહુઃ &
સ્વલક્ષ્યે નિયતાવસ્થા મનસઃ શમ ઉચ્યતે

વિષયેભ્યઃ પરાવર્ત્ય સ્થાપનં સ્વસ્વગોલકે &
ઉભયેષામિન્દ્રિયાણાં સ દમઃ પરિકીર્તિતઃ \
બાહ્યાનાલમ્બનં વૃત્તેરેષોપરતિરુત્તમા

સહનં સર્વદુઃખાનામપ્રતીકારપૂર્વકમ્ &
ચિન્તાવિલાપરહિતં સા તિતિક્ષા નિગદ્યતે

શાસ્ત્રસ્ય ગુરુવાક્યસ્ય સત્યબુદ્ધ્યવધારણમ્ &
સા શ્રદ્ધા કથિતા સદ્ભિર્યયા વસ્તૂપલભ્યતે

સર્વદા સ્થાપનં બુદ્ધેઃ શુદ્ધે બ્રહ્મણિ સર્વદા &
તત્સમાધાનમિત્યુક્તં ન તુ ચિત્તસ્ય લાલનમ્

અહંકારાદિદેહાન્તાન્ બન્ધાનજ્ઞાનકલ્પિતાન્ &
સ્વસ્વરૂપાવબોધેન મોક્તુમિચ્છા મુમુક્ષુતા

મન્દમધ્યમરૂપાપિ વૈરાગ્યેણ શમાદિના &
પ્રસાદેન ગુરોઃ સેયં પ્રવૃદ્ધા સૂયતે ફલમ્

વૈરાગ્યં ચ મુમુક્ષુત્વં તીવ્રં યસ્ય તુ વિદ્યતે &
તસ્મિન્નેવાર્થવન્તઃ સ્યુઃ ફલવન્તઃ શમાદયઃ

એતયોર્ મન્દતા યત્ર વિરક્તત્વમુમુક્ષયોઃ &
મરૌ સલીલવત્તત્ર શમાદેર્ભાનમાત્રતા

મોક્ષકારણસામગ્ર્યાં ભક્તિર્ એવ ગરીયસી &
સ્વસ્વરૂપાનુસન્ધાનં ભક્તિરિત્યભિધીયતે

સ્વાત્મતત્ત્વાનુસન્ધાનં ભક્તિરિત્યપરે જગુઃ &
ઉક્તસાધનસંપન્નસ્તત્ત્વજિજ્ઞાસુરાત્મનઃ \
ઉપસીદેદ્ગુરું પ્રાજ્ઞ્યં યસ્માદ્બન્ધવિમોક્ષણમ્

શ્રોત્રિયો ઽવૃજિનો ઽકામહતો યો બ્રહ્મવિત્તમઃ &
બ્રહ્મણ્ય્ ઉપરતઃ શાન્તો નિરિન્ધન ઇવાનલઃ \
અહેતુકદયાસિન્ધુર્બન્ધુરાનમતાં સતામ્

તમારાધ્ય ગુરું ભક્ત્યા પ્રહ્વપ્રશ્રયસેવનૈઃ &
પ્રસન્નં તમનુપ્રાપ્ય પૃચ્છેજ્જ્ઞાતવ્યમાત્મનઃ

સ્વામિન્ નમસ્તે નતલોકબન્ધો
કારુણ્યસિન્ધો પતિતં ભવાબ્ધૌ &
મામુદ્ધરાત્મીયકટાક્ષદૃષ્ટ્યા
ઋજ્વ્યાતિકારુણ્યસુધાભિવૃષ્ટ્યા

દુર્વારસંસારદવાગ્નિતપ્તં
દોધૂયમાનં દુરદૃષ્ટવાતૈઃ &
ભીતં પ્રપન્નં પરિપાહિ મૃત્યોઃ
શરણ્યમન્યદ્યદહં ન જાને

શાન્તા મહાન્તો નિવસન્તિ સન્તો
વસન્તવલ્લોકહિતં ચરન્તઃ &
તીર્ણાઃ સ્વયં ભીમભવાર્ણવં જનાન્
અહેતુનાન્ યાન્ અપિ તારયન્તઃ

અયં સ્વભાવઃ સ્વત એવ યત્પર-
શ્રમાપનોદપ્રવણં મહાત્મનામ્ &
સુધાંશુરેષ સ્વયમર્કકર્કશ-
પ્રભાભિતપ્તામવતિ ક્ષિતિં કિલ

બ્રહ્માનન્દરસાનુભૂતિકલિતૈઃ પૂર્તૈઃ સુશીતૈર્ યુતૈઃ
યુષ્મદ્વાક્કલશોજ્ઝિતૈઃ શ્રુતિસુખૈર્ વાક્યામૃતૈઃ સેચય &
સંતપ્તં ભવતાપદાવદહનજ્વાલાભિરેનં પ્રભો
ધન્યાસ્તે ભવદીક્ષણક્ષણગતેઃ પાત્રીકૃતાઃ સ્વીકૃતાઃ

કથં તરેયં ભવસિન્ધુમેતં
કા વા ગતિર્મે કતમો ઽસ્ત્ય્ ઉપાયઃ &
જાને ન કિઞ્જ્ચિત્કૃપયાવ માં પ્રભો
સંસારદુઃખક્ષતિમાતનુષ્વ

તથા વદન્તં શરણાગતં સ્વં
સંસારદાવાનલતાપતપ્તમ્ &
નિરીક્ષ્ય કારુણ્યરસાર્દ્રદૃષ્ટ્યા
દદ્યાદભીતિં સહસા મહાત્મા

વિદ્વાન્ સ તસ્મા ઉપસત્તિમીયુષે
મુમુક્ષવે સાધુ યથોક્તકારિણે &
પ્રશાન્તચિત્તાય શમાન્વિતાય
તત્ત્વોપદેશં કૃપયૈવ કુર્યાત્

મા ભૈષ્ટ વિદ્વંસ્તવ નાસ્ત્ય્ અપાયઃ
સંસારસિન્ધોસ્તરણે ઽસ્ત્ય્ ઉપાયઃ &
યેનૈવ યાતા યતયો ઽસ્ય પારં
તમ્ એવ માર્ગં તવ નિર્દિશામિ

અસ્ત્ય્ ઉપાયો મહાન્ કશ્ચિત્સંસારભયનાશનઃ &
તેન તીર્ત્વા ભવામ્ભોધિં પરમાનન્દમાપ્સ્યસિ

વેદાન્તાર્થવિચારેણ જાયતે જ્ઞાનમુત્તમમ્ &
તેનાત્યન્તિકસંસારદુઃખનાશો ભવત્યનુ

શ્રદ્ધાભક્તિધ્યાનયોગામ્મુમુક્ષોઃ
મુક્તેર્હેતૂન્વક્તિ સાક્ષાચ્છ્રુતેર્ગીઃ &
યો વા એતેષ્વ્ એવ તિષ્ઠત્યમુષ્ય
મોક્ષો ઽવિદ્યાકલ્પિતાદ્દેહબન્ધાત્

અજ્ઞાનયોગાત્પરમાત્મનસ્તવ
હ્યનાત્મબન્ધસ્તત એવ સંસૃતિઃ &
તયોર્ વિવેકોદિતબોધવન્હિઃ
અજ્ઞાનકાર્યં પ્રદહેત્સમૂલમ્

શિષ્ય ઉવાચ
કૃપયા શ્રૂયતાં સ્વામિન્ પ્રશ્નો ઽયં ક્રિયતે મયા &
યદુત્તરમહં શ્રુત્વા કૃતાર્થઃ સ્યાં ભવન્મુખાત્

કો નામ બન્ધઃ કથમ્ એષ આગતઃ
કથં પ્રતિષ્ઠાસ્ય કથં વિમોક્ષઃ &
કો ઽસાવનાત્મા પરમઃ ક આત્મા
તયોર્ વિવેકઃ કથમ્ એતદુચ્યતામ્

શ્રીગુરુવાચ
ધન્યો ઽસિ કૃતકૃત્યો ઽસિ પાવિત તે કુલં ત્વયા &
યદવિદ્યાબન્ધમુક્ત્યા બ્રહ્મીભવિતુમિચ્છસિ

ઋણમોચનકર્તારઃ પિતુઃ સન્તિ સુતાદયઃ &
બન્ધમોચનકર્તા તુ સ્વસ્માદન્યો ન કશ્ચન

મસ્તકન્યસ્તભારાદેર્દુઃખમન્યૈર્ નિવાર્યતે &
ક્ષુધાદિકૃતદુઃખં તુ વિના સ્વેન ન કેનચિત્

પથ્યમૌષધસેવા ચ ક્રિયતે યેન રોગિણા &
આરોગ્યસિદ્ધિર્દૃષ્ટાસ્ય નાન્યાનુષ્ઠિતકર્મણા

વસ્તુસ્વરૂપં સ્ફુટબોધચક્ષુષા
સ્વેનૈવ વેદ્યં ન તુ પણ્ડિતેન &
ચન્દ્રસ્વરૂપં નિજચક્ષુષૈવ
જ્ઞાતવ્યમન્યૈર્ અવગમ્યતે કિમ્

અવિદ્યાકામકર્માદિપાશબન્ધં વિમોચિતુમ્ &
કઃ શક્નુયાદ્વિનાત્માનં કલ્પકોટિશતૈર્ અપિ

ન યોગેન ન સાંખ્યેન કર્મણા નો ન વિદ્યયા &
બ્રહ્માત્મૈકત્વબોધેન મોક્ષઃ સિધ્યતિ નાન્યથા

વીણાયા રૂપસૌન્દર્યં તન્ત્રીવાદનસૌષ્ઠવમ્ &
પ્રજારઞ્જ્જનમાત્રં તન્ ન સામ્રાજ્યાય કલ્પતે

વાગ્વૈખરી શબ્દઝરી શાસ્ત્રવ્યાખ્યાનકૌશલમ્ &
વૈદુષ્યં વિદુષાં તદ્વદ્ભુક્તયે ન તુ મુક્તયે

અવિજ્ઞાતે પરે તત્ત્વે શાસ્ત્રાધીતિસ્તુ નિષ્ફલા &
વિજ્ઞાતે ઽપિ પરે તત્ત્વે શાસ્ત્રાધીતિસ્તુ નિષ્ફલા

શબ્દજાલં મહારણ્યં ચિત્તભ્રમણકારણમ્ &
અતઃ પ્રયત્નાજ્જ્ઞાતવ્યં તત્ત્વજ્ઞૈસ્તત્ત્વમ્ આત્મનઃ

અજ્ઞાનસર્પદષ્ટસ્ય બ્રહ્મજ્ઞાનૌષધં વિના &
કિમુ વેદૈશ્ચ શાસ્ત્રૈશ્ચ કિમુ મન્ત્રૈઃ કિમૌષધૈઃ

ન ગચ્છતિ વિના પાનં વ્યાધિરૌષધશબ્દતઃ &
વિનાપરોક્ષાનુભવં બ્રહ્મશબ્દૈર્ ન મુચ્યતે

અકૃત્વા દૃશ્યવિલયમજ્ઞાત્વા તત્ત્વમ્ આત્મનઃ &
બ્રહ્મશબ્દૈઃ કુતો મુક્તિરુક્તિમાત્રફલૈર્ નૃણામ્

અકૃત્વા શત્રુસંહારમગત્વાખિલભૂશ્રિયમ્ &
રાજાહમિતિ શબ્દાન્નો રાજા ભવિતુમર્હતિ

આપ્તોક્તિં ખનનં તથોપરિશિલાદ્યુત્કર્ષણં સ્વીકૃતિં
નિક્ષેપઃ સમપેક્ષતે નહિ બહિઃ શબ્દૈસ્તુ નિર્ગચ્છતિ &
તદ્વદ્બ્રહ્મવિદોપદેશમનનધ્યાનાદિભિર્લભ્યતે
માયાકાર્યતિરોહિતં સ્વમમલં તત્ત્વં ન દુર્યુક્તિભિઃ

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન ભવબન્ધવિમુક્તયે &
સ્વૈર્ એવ યત્નઃ કર્તવ્યો રોગાદાવ્ ઇવ પણ્ડિતૈઃ

યસ્ત્વયાદ્ય કૃતઃ પ્રશ્નો વરીયાઞ્જ્છાસ્ત્રવિન્મતઃ &
સૂત્રપ્રાયો નિગૂઢાર્થો જ્ઞાતવ્યશ્ચ મુમુક્ષુભિઃ

શૃણુષ્વાવહિતો વિદ્વન્યન્મયા સમુદીર્યતે &
તદેતચ્છ્રવણાત્સદ્યો ભવબન્ધાદ્વિમોક્ષ્યસે

મોક્ષસ્ય હેતુઃ પ્રથમો નિગદ્યતે
વૈરાગ્યમત્યન્તમનિત્યવસ્તુષુ &
તતઃ શમશ્ચાપિ દમસ્તિતિક્ષા
ન્યાસઃ પ્રસક્તાખિલકર્મણાં ભૃશમ્

તતઃ શ્રુતિસ્ તન્મનનં સતત્ત્વ-
ધ્યાનં ચિરં નિત્યનિરન્તરં મુનેઃ &
તતો ઽવિકલ્પં પરમેત્ય વિદ્વાન્
ઇહૈવ નિર્વાણસુખં સમૃચ્છતિ

યદ્બોદ્ધવ્યં તવેદાનીમાત્માન્ આત્મવિવેચનમ્ &
તદુચ્યતે મયા સમ્યક્ શ્રુત્વાત્મન્યવધારય

મજ્જાસ્થિમેદઃપલરક્તચર્મ-
ત્વગાહ્વયૈર્ ધાતુભિરેભિરન્વિતમ્ &
પાદોર્ ઉવક્ષોભુજપૃષ્ઠમસ્તકૈઃ
અઙ્ગૈર્ ઉપાઙ્ગૈર્ ઉપયુક્તમેતત્

અહંમમેતિપ્રથિતં શરીરં
મોહાસ્પદં સ્થૂલમિતીર્યતે બુધૈઃ &
નભોનભસ્વદ્દહનામ્બુભૂમયઃ
સૂક્ષ્માણિ ભૂતાનિ ભવન્તિ તાનિ

પરસ્પરાંશૈર્ મિલિતાનિ ભૂત્વા
સ્થૂલાનિ ચ સ્થૂલશરીરહેતવઃ &
માત્રાસ્તદીયા વિષયા ભવન્તિ
શબ્દાદયઃ પઞ્ચ સુખાય ભોક્તુઃ

ય એષુ મૂઢા વિષયેષુ બદ્ધા
રાગોરુપાશેન સુદુર્દમેન &
આયાન્તિ નિર્યાન્ત્યધ ઊર્ધ્વમુચ્ચૈઃ
સ્વકર્મદૂતેન જવેન નીતાઃ

શબ્દાદિભિઃ પઞ્ચભિર્ એવ પઞ્ચ
પઞ્ચત્વમાપુઃ સ્વગુણેન બદ્ધાઃ &
કુરઙ્ગમાતઙ્ગપતઙ્ગમીન-
ભૃઙ્ગા નરઃ પઞ્ચભિરઞ્ચિતઃ કિમ્

દોષેણ તીવ્રો વિષયઃ કૃષ્ણસર્પવિષાદ્ અપિ &
વિષં નિહન્તિ ભોક્તારં દ્રષ્ટારં ચક્ષુષાપ્યયમ્

વિષયાશામહાપાશાદ્યો વિમુક્તઃ સુદુસ્ત્યજાત્ &
સ એવ કલ્પતે મુક્ત્યૈ નાન્યઃ ષટ્શાસ્ત્રવેદ્ય્ અપિ

આપાતવૈરાગ્યવતો મુમુક્ષૂન્
ભવાબ્ધિપારં પ્રતિયાતુમુદ્યતાન્ &
આશાગ્રહો મજ્જયતે ઽન્તરાલે
નિગૃહ્ય કણ્ઠે વિનિવર્ત્ય વેગાત્

વિષયાખ્યગ્રહો યેન સુવિરક્ત્યસિના હતઃ &
સ ગચ્છતિ ભવામ્ભોધેઃ પારં પ્રત્યૂહવર્જિતઃ

વિષમવિષયમાર્ગૈર્ ગચ્છતો ઽનચ્છબુદ્ધેઃ
પ્રતિપદમભિયાતો મૃત્યુરપ્યેષ વિદ્ધિ &
હિતસુજનગુરુક્ત્યા ગચ્છતઃ સ્વસ્ય યુક્ત્યા
પ્રભવતિ ફલસિદ્ધિઃ સત્યમ્ ઇત્ય્ એવ વિદ્ધિ

મોક્ષસ્ય કાંક્ષા યદિ વૈ તવાસ્તિ
ત્યજાતિદૂરાદ્વિષયાન્વિષં યથા &
પીયૂષવત્તોષદયાક્ષમાર્જવ-
પ્રશાન્તિદાન્તીર્ભજ નિત્યમાદરાત્

અનુક્ષણં યત્પરિહૃત્ય કૃત્યં
અનાદ્યવિદ્યાકૃતબન્ધમોક્ષણમ્ &
દેહઃ પરાર્થો ઽયમમુષ્ય પોષણે
યઃ સજ્જતે સ સ્વમનેન હન્તિ

શરીરપોષણાર્થી સન્ ય આત્માનં દિદૃક્ષતિ &
ગ્રાહં દારુધિયા ધૃત્વા નદિ તર્તું સ ગચ્છતિ

મોહ એવ મહામૃત્યુર્મુમુક્ષોર્વપુરાદિષુ &
મોહો વિનિર્જિતો યેન સ મુક્તિપદમર્હતિ

મોહં જહિ મહામૃત્યું દેહદારસુતાદિષુ &
યં જિત્વા મુનયો યાન્તિ તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્

ત્વઙ્માંસરુધિરસ્નાયુમેદોમજ્જાસ્થિસંકુલમ્ &
પૂર્ણં મૂત્રપુરીષાભ્યાં સ્થૂલં નિન્દ્યમિદં વપુઃ

પઞ્ચીકૃતેભ્યો ભૂતેભ્યઃ સ્થૂલેભ્યઃ પૂર્વકર્મણા &
સમુત્પન્નમિદં સ્થૂલં ભોગાયતનમ્ આત્મનઃ \
અવસ્થા જાગરસ્તસ્ય સ્થૂલાર્થાનુભવો યતઃ

બાહ્યેન્દ્રિયૈઃ સ્થૂલપદાર્થસેવાં
સ્રક્ચન્દનસ્ત્ર્યાદિવિચિત્રરૂપામ્ &
કરોતિ જીવઃ સ્વયમેતદ્ આત્મના
તસ્માત્પ્રશસ્તિર્વપુષો ઽસ્ય જાગરે

સર્વાપિ બાહ્યસંસારઃ પુરુષસ્ય યદાશ્રયઃ &
વિદ્ધિ દેહમિદં સ્થૂલં ગૃહવદ્ગૃહમેધિનઃ

સ્થૂલસ્ય સંભવજરામરણાનિ ધર્માઃ
સ્થૌલ્યાદયો બહુવિધાઃ શિશુતાદ્યવસ્થાઃ &
વર્ણાશ્રમાદિનિયમા બહુધામયાઃ સ્યુઃ
પૂજાવમાનબહુમાનમુખા વિશેષાઃ

બુદ્ધીન્દ્રિયાણિ શ્રવણં ત્વગક્ષિ
ઘ્રાણં ચ જિવ્હા વિષયાવબોધનાત્ &
વાક્પાણિપાદા ગુદમપ્યુપસ્થઃ
કર્મેન્દ્રિયાણિ પ્રવણેન કર્મસુ

નિગદ્યતે ઽન્તઃકરણં મનોધીઃ
અહંકૃતિશ્ચિત્તમિતિ સ્વવૃત્તિભિઃ &
મનસ્તુ સંકલ્પવિકલ્પનાદિભિઃ
બુદ્ધિઃ પદાર્થાધ્યવસાયધર્મતઃ

અત્રાભિમાનાદહમિત્યહંકૃતિઃ &
સ્વાર્થાનુસન્ધાનગુણેન ચિત્તમ્

પ્રાણાપાનવ્યાનોદાનસમાના ભવત્યસૌ પ્રાણઃ &
સ્વયમ્ એવ વૃત્તિભેદાદ્વિકૃતિભેદાત્સુવર્ણસલિલાદિવત્

વાગાદિ પઞ્ચ શ્રવણાદિ પઞ્ચ
પ્રાણાદિ પઞ્ચાભ્રમુખાનિ પઞ્ચ &
બુદ્ધ્યાદ્યવિદ્યાપિ ચ કામકર્મણી
પુર્યષ્ટકં સૂક્ષ્મશરીરમાહુઃ

ઇદં શરીરં શૃણુ સૂક્ષ્મસંજ્ઞિતં
લિઙ્ગં ત્વપઞ્ચીકૃતસંભવમ્ &
સવાસનં કર્મફલાનુભાવકં
સ્વાજ્ઞાનતો ઽનાદિરુપાધિર્ આત્મનઃ

સ્વપ્નો ભવત્યસ્ય વિભક્ત્યવસ્થા
સ્વમાત્રશેષેણ વિભાતિ યત્ર &
સ્વપ્ને તુ બુદ્ધિઃ સ્વયમ્ એવ જાગ્રત્
કાલીનનાનાવિધવાસનાભિઃ

કર્ત્રાદિભાવં પ્રતિપદ્ય રાજતે
યત્ર સ્વયં ભાતિ હ્યયં પરાત્મા &
ધીમાત્રકોપાધિરશેષસાક્ષી
ન લિપ્યતે તત્કૃતકર્મલેશૈઃ \
યસ્માદસઙ્ગસ્તત એવ કર્મભિઃ
ન લિપ્યતે કિંચિદ્ ઉપાધિના કૃતૈઃ

સર્વવ્યાપૃતિકરણં લિઙ્ગમિદં સ્યાચ્ચિદ્ આત્મનઃ પુંસઃ &
વાસ્યાદિકમ્ ઇવ તક્ષ્ણસ્તેનૈવાત્મા ભવત્યસઙ્ગો ઽયમ્

અન્ધત્વમન્દત્વપટુત્વધર્માઃ
સૌગુણ્યવૈગુણ્યવશાદ્ધિ ચક્ષુષઃ &
બાધિર્યમૂકત્વમુખાસ્તથૈવ
શ્રોત્રાદિધર્મા ન તુ વેત્તુર્ આત્મનઃ

ઉચ્છ્વાસનિઃશ્વાસવિજૃમ્ભણક્ષુત્
પ્રસ્યન્દનાદ્યુત્ક્રમણાદિકાઃ ક્રિયાઃ &
પ્રાણાદિકર્માણિ વદન્તિ તજ્ઞાઃ
પ્રાણસ્ય ધર્માવશનાપિપાસે

અન્તઃકરણમેતેષુ ચક્ષુરાદિષુ વર્ષ્મણિ &
અહમિત્યભિમાનેન તિષ્ઠત્યાભાસતેજસા

અહંકારઃ સ વિજ્ઞેયઃ કર્તા ભોક્તાભિમાન્યયમ્ &
સત્ત્વાદિગુણયોગેન ચાવસ્થાત્રયમશ્નુતે

વિષયાણામાનુકૂલ્યે સુખી દુઃખી વિપર્યયે &
સુખં દુઃખં ચ તદ્ધર્મઃ સદાનન્દસ્ય નાત્મનઃ

આત્માર્થત્વેન હિ પ્રેયાન્વિષયો ન સ્વતઃ પ્રિયઃ &
સ્વત એવ હિ સર્વેષામાત્મા પ્રિયતમો યતઃ \
તત આત્મા સદાનન્દો નાસ્ય દુઃખં કદાચન

યત્સુષુપ્તૌ નિર્વિષય આત્માનન્દો ઽનુભૂયતે &
શ્રુતિઃ પ્રત્યક્ષમૈતિહ્યમનુમાનં ચ જાગ્રતિ

અવ્યક્તનામ્ની પરમેશશક્તિઃ
અનાદ્યવિદ્યા ત્રિગુણાત્મિકા પરા &
કાર્યાનુમેયા સુધિયૈવ માયા
યયા જગત્સર્વમિદં પ્રસૂયતે

સન્નાપ્યસન્નાપ્યુભયાત્મિકા નો
ભિન્નાપ્યભિન્નાપ્યુભયાત્મિકા નો &
સાઙ્ગાપ્યનઙ્ગા હ્યુભયાત્મિકા નો
મહાદ્ભુતાનિર્વચનીયરૂપા

શુદ્ધાદ્વયબ્રહ્મવિભોધનાશ્યા
સર્પભ્રમો રજ્જુવિવેકતો યથા &
રજસ્તમઃસત્ત્વમિતિ પ્રસિદ્ધા
ગુણાસ્તદીયાઃ પ્રથિતૈઃ સ્વકાર્યૈઃ

વિક્ષેપશક્તી રજસઃ ક્રિયાત્મિકા
યતઃ પ્રવૃત્તિઃ પ્રસૃતા પુરાણી &
રાગાદયો ઽસ્યાઃ પ્રભવન્તિ નિત્યં
દુઃખાદયો યે મનસો વિકારાઃ

કામઃ ક્રોધો લોભદમ્ભાદ્યસૂયા
અહંકારેર્ષ્યામત્સરાદ્યાસ્તુ ઘોરાઃ &
ધર્મા એતે રાજસાઃ પુમ્પ્રવૃત્તિઃ
યસ્માદેષા તદ્રજો બન્ધહેતુઃ

એષાવૃતિર્નામ તમોગુણસ્ય
શક્તિર્મયા વસ્ત્વવભાસતે ઽન્યથા &
સૈષા નિદાનં પુરુષસ્ય સંસૃતેઃ
વિક્ષેપશક્તેઃ પ્રવણસ્ય હેતુઃ

પ્રજ્ઞાવાન્ અપિ પણ્ડિતો ઽપિ ચતુરો ઽપ્ય્ અત્યન્તસૂક્ષ્માત્મદૃગ્-
વ્યાલીઢસ્ તમસા ન વેત્તિ બહુધા સંબોધિતો ઽપિ સ્ફુટમ્ &
ભ્રાન્ત્યારોપિતમ્ એવ સાધુ કલયત્યાલમ્બતે તદ્ગુણાન્
હન્તાસૌ પ્રબલા દુરન્તતમસઃ શક્તિર્મહત્યાવૃતિઃ

અભાવના વા વિપરીતભાવના
અસંભાવના વિપ્રતિપત્તિરસ્યાઃ &
સંસર્ગયુક્તં ન વિમુઞ્ચતિ ધ્રુવં
વિક્ષેપશક્તિઃ ક્ષપયત્યજસ્રમ્

અજ્ઞાનમાલસ્યજડત્વનિદ્રા-
પ્રમાદમૂઢત્વમુખાસ્તમોગુણાઃ &
એતૈઃ પ્રયુક્તો નહિ વેત્તિ કિંચિન્
નિદ્રાલુવત્સ્તમ્ભવદ્ એવ તિષ્ઠતિ

સત્ત્વં વિશુદ્ધં જલવત્તથાપિ
તાભ્યાં મિલિત્વા સરણાય કલ્પતે &
યત્રાત્મબિમ્બઃ પ્રતિબિમ્બિતઃ સન્
પ્રકાશયત્યર્ક ઇવાખિલં જડમ્

મિશ્રસ્ય સત્ત્વસ્ય ભવન્તિ ધર્માઃ
ત્વમાનિતાદ્યા નિયમા યમાદ્યાઃ &
શ્રદ્ધા ચ ભક્તિશ્ચ મુમુક્ષતા ચ
દૈવી ચ સમ્પત્તિરસન્નિવૃત્તિઃ

વિશુદ્ધસત્ત્વસ્ય ગુણાઃ પ્રસાદઃ
સ્વાત્માનુભૂતિઃ પરમા પ્રશાન્તિઃ &
તૃપ્તિઃ પ્રહર્ષઃ પરમાત્મનિષ્ઠા
યયા સદાનન્દરસં સમૃચ્છતિ

અવ્યક્તમેતત્ત્રિગુણૈર્ નિરુક્તં
તત્કારણં નામ શરીરમ્ આત્મનઃ &
સુષુપ્તિરેતસ્ય વિભક્ત્યવસ્થા
પ્રલીનસર્વેન્દ્રિયબુદ્ધિવૃત્તિઃ

સર્વપ્રકારપ્રમિતિપ્રશાન્તિઃ
બીજાત્મનાવસ્થિતિર્ એવ બુદ્ધેઃ &
સુષુપ્તિરેતસ્ય કિલ પ્રતીતિઃ
કિંચિન્ ન વેદ્મીતિ જગત્પ્રસિદ્ધેઃ

દેહેન્દ્રિયપ્રાણમનો ઽહમ્ આદયઃ
સર્વે વિકારા વિષયાઃ સુખાદયઃ &
વ્યોમાદિભૂતાન્યખિલં ન વિશ્વં
અવ્યક્તપર્યન્તમિદં હ્યનાત્મા

માયા માયાકાર્યં સર્વં મહદાદિદેહપર્યન્તમ્ &
અસદિદમનાત્મતત્ત્વં વિદ્ધિ ત્વં મરુમરીચિકાકલ્પમ્

અથ તે સંપ્રવક્ષ્યામિ સ્વરૂપં પરમ્ આત્મનઃ &
યદ્વિજ્ઞાય નરો બન્ધાન્મુક્તઃ કૈવલ્યમશ્નુતે

અસ્તિ કશ્ચિત્સ્વયં નિત્યમહંપ્રત્યયલમ્બનઃ &
અવસ્થાત્રયસાક્ષી સંપઞ્ચકોશવિલક્ષણઃ

યો વિજાનાતિ સકલં જાગ્રત્સ્વપ્નસુષુપ્તિષુ &
બુદ્ધિતદ્વૃત્તિસદ્ભાવમભાવમહમિત્યયમ્

યઃ પશ્યતિ સ્વયં સર્વં યં ન પશ્યતિ કશ્ચન &
યશ્ચેતયતિ બુદ્ધ્યાદિ ન તદ્યં ચેતયત્યયમ્

યેન વિશ્વમિદં વ્યાપ્તં યં ન વ્યાપ્નોતિ કિંચન &
અભારૂપમિદં સર્વં યં ભાન્ત્યમનુભાત્યયમ્

યસ્ય સન્નિધિમાત્રેણ દેહેન્દ્રિયમનોધિયઃ &
વિષયેષુ સ્વકીયેષુ વર્તન્તે પ્રેરિતા ઇવ

અહઙ્કારાદિદેહાન્તા વિષયાશ્ચ સુખાદયઃ &
વેદ્યન્તે ઘટવદ્ યેન નિત્યબોધસ્વરૂપિણા

એષો ઽન્તરાત્મા પુરુષઃ પુરાણો
નિરન્તરાખણ્ડસુખાનુભૂતિઃ &
સદૈકરૂપઃ પ્રતિબોધમાત્રો
યેનેષિતા વાગસવશ્ચરન્તિ

અત્રૈવ સત્ત્વાત્મનિ ધીગુહાયાં
અવ્યાકૃતાકાશ ઉશત્પ્રકાશઃ &
આકાશ ઉચ્ચૈ રવિવત્પ્રકાશતે
સ્વતેજસા વિશ્વમિદં પ્રકાશયન્

જ્ઞાતા મનો ઽહંકૃતિવિક્રિયાણાં
દેહેન્દ્રિયપ્રાણકૃતક્રિયાણામ્ &
અયો ઽગ્નિવત્તાનનુવર્તમાનો
ન ચેષ્ટતે નો વિકરોતિ કિંચન

ન જાયતે નો મ્રિયતે ન વર્ધતે
ન ક્ષીયતે નો વિકરોતિ નિત્યઃ &
વિલીયમાને ઽપિ વપુષ્યમુષ્મિન્
ન લીયતે કુમ્ભ ઇવામ્બરં સ્વયમ્

પ્રકૃતિવિકૃતિભિન્નઃ શુદ્ધબોધસ્વભાવઃ
સદસદિદમશેષં ભાસયન્નિર્વિશેષઃ &
વિલસતિ પરમાત્મા જાગ્રદાદિષ્વવસ્થા-
સ્વહમહમિતિ સાક્ષાત્સાક્ષિરૂપેણ બુદ્ધેઃ

નિયમિતમનસામું ત્વં સ્વમાત્માનમ્ આત્મન્ય્
અયમહમિતિ સાક્ષાદ્વિદ્ધિ બુદ્ધિપ્રસાદાત્ &
જનિમરણતરઙ્ગાપારસંસારસિન્ધું
પ્રતર ભવ કૃતાર્થો બ્રહ્મરૂપેણ સંસ્થઃ

અત્રાનાત્મન્યહમિતિ મતિર્બન્ધ એષો ઽસ્ય પુંસઃ
પ્રાપ્તો ઽજ્ઞાનાજ્જનનમરણક્લેશસંપાતહેતુઃ &
યેનૈવાયં વપુરિદમસત્સત્યમિત્ય્ આત્મબુદ્ધ્યા
પુષ્યત્યુક્ષત્યવતિ વિષયૈસ્તન્તુભિઃ કોશકૃદ્વત્

અતસ્મિંસ્તદ્બુદ્ધિઃ પ્રભવતિ વિમૂઢસ્ય તમસા
વિવેકાભાવાદ્વૈ સ્ફુરતિ ભુજગે રજ્જુધિષણા &
તતો ઽનર્થવ્રાતો નિપતતિ સમાદાતુરધિકઃ
તતો યો ઽસદ્ગ્રાહઃ સ હિ ભવતિ બન્ધઃ શૃણુ સખે

અખણ્ડનિત્યાદ્વયબોધશક્ત્યા
સ્ફુરન્તમાત્માનમનન્તવૈભવમ્ &
સમાવૃણોત્યાવૃતિશક્તિરેષા
તમોમયી રાહુરિવાર્કબિમ્બમ્

તિરોભૂતે સ્વાત્મન્યમલતરતેજોવતિ પુમાન્
અનાત્માનં મોહાદહમિતિ શરીરં કલયતિ &
તતઃ કામક્રોધપ્રભૃતિભિરમું બન્ધનગુણૈઃ
પરં વિક્ષેપાખ્યા રજસ ઉરુશક્તિર્વ્યથયતિ

મહામોહગ્રાહગ્રસનગલિતાત્માવગમનો
ધિયો નાનાવસ્થાં સ્વયમભિનયંસ્તદ્ગુણતયા &
અપારે સંસરે વિષયવિષપૂરે જલનિધૌ
નિમજ્યોન્મજ્યાયં ભ્રમતિ કુમતિઃ કુત્સિતગતિઃ

ભાનુપ્રભાસંજનિતાભ્રપઙ્ક્તિઃ
ભાનું તિરોધાય વિજૃમ્ભતે યથા &
આત્મોદિતાહંકૃતિર્ આત્મતત્ત્વં
તથા તિરોધાય વિજૃમ્ભતે સ્વયમ્

કવલિતદિનનાર્થે દુર્દિને સાન્દ્રમેઘૈઃ
વ્યથયતિ હિમઝંઝાવાયુરુગ્રો યથૈતાન્ &
અવિરતતમસાત્મન્યાવૃતે મૂઢબુદ્ધિં
ક્ષપયતિ બહુદુઃખૈસ્તીવ્રવિક્ષેપશક્તિઃ

એતાભ્યામ્ એવ શક્તિભ્યાં બન્ધઃ પુંસઃ સમાગતઃ &
યાભ્યાં વિમોહિતો દેહં મત્વાત્માનં ભ્રમત્યયમ્

બીજં સંસૃતિભૂમિજસ્ય તુ તમો દેહાત્મધીરઙ્કુરો
રાગઃ પલ્લવમમ્બુ કર્મ તુ વપુઃ સ્કન્ધોઓ ઽસવઃ શાખિકાઃ &
અગ્રાણીન્દ્રિયસંહતિશ્ચ વિષયાઃ પુષ્પાણિ દુઃખં ફલં
નાનાકર્મસમુદ્ભવં બહુવિધં ભોક્તાત્ર જીવઃ ખગઃ

અજ્ઞાનમૂલો ઽયમનાત્મબન્ધો
નૈસર્ગિકો ઽનાદિરનન્ત ઈરિતઃ &
જન્માપ્યયવ્યાધિજરાદિદુઃખ-
પ્રવાહપાતં જનયત્યમુષ્ય

નાસ્ત્રૈર્ ન શસ્ત્રૈર્ અનિલેન વન્હિના
છેત્તું ન શક્યો ન ચ કર્મકોટિભિઃ &
વિવેકવિજ્ઞાનમહાસિના વિના
ધાતુઃ પ્રસાદેન શિતેન મઞ્જુના

શ્રુતિપ્રમાણૈકમતેઃ સ્વધર્મ
નિષ્ઠા તયૈવાત્મવિશુદ્ધિરસ્ય &
વિશુદ્ધબુદ્ધેઃ પરમ્ આત્મવેદનં
તેનૈવ સંસારસમૂલનાશઃ

કોશૈર્ અન્નમયાદ્યૈઃ પઞ્ચભિરાત્મા ન સંવૃતો ભાતિ &
નિજશક્તિસમુત્પન્નૈઃ શૈવાલપટલૈર્ ઇવામ્બુ વાપીસ્થમ્

તચ્છૈવાલાપનયે સમ્યક્ સલિલં પ્રતીયતે શુદ્ધમ્ &
તૃષ્ણાસન્તાપહરં સદ્યઃ સૌખ્યપ્રદં પરં પુંસઃ

પઞ્ચાનામ્ અપિ કોશાનામપવાદે વિભાત્યયં શુદ્ધઃ &
નિત્યાનન્દૈકરસઃ પ્રત્યગ્રૂપઃ પરઃ સ્વયંજ્યોતિઃ

આત્માનાત્મવિવેકઃ કર્તવ્યો બન્ધમુક્તયે વિદુષા &
તેનૈવાનન્દી ભવતિ સ્વં વિજ્ઞાય સચ્ચિદાનન્દમ્

મુઞ્જાદિષીકામ્ ઇવ દૃશ્યવર્ગાત્
પ્રત્યઞ્ચમાત્માનમસઙ્ગમક્રિયમ્ &
વિવિચ્ય તત્ર પ્રવિલાપ્ય સર્વં
તદ્ આત્મના તિષ્ઠતિ યઃ સ મુક્તઃ

દેહો ઽયમન્નભવનો ઽન્નમયસ્તુ કોશઃ
ચાન્નેન જીવતિ વિનશ્યતિ તદ્વિહીનઃ &
ત્વક્ચર્મમાંસરુધિરાસ્થિપુરીષરાશિઃ
નાયં સ્વયં ભવિતુમર્હતિ નિત્યશુદ્ધઃ

પૂર્વં જનેરધિમૃતેર્ અપિ નાયમસ્તિ
જાતક્ષણઃ ક્ષણગુણો ઽનિયતસ્વભાવઃ &
નૈકો જડશ્ચ ઘટવત્પરિદૃશ્યમાનઃ
સ્વાત્મા કથં ભવતિ ભાવવિકારવેત્તા

પાણિપાદાદિમાન્દેહો નાત્મા વ્યઙ્ગે ઽપિ જીવનાત્ &
તત્તચ્છક્તેરનાશાચ્ચ ન નિયમ્યો નિયામકઃ

દેહતદ્ધર્મતત્કર્મતદવસ્થાદિસાક્ષિણઃ &
સત એવ સ્વતઃસિદ્ધં તદ્વૈલક્ષણ્યમ્ આત્મનઃ

શલ્યરાશિર્માંસલિપ્તો મલપૂર્ણો ઽતિકશ્મલઃ &
કથં ભવેદયં વેત્તા સ્વયમેતદ્વિલક્ષણઃ

ત્વઙ્માંસમેદો ઽસ્થિપુરીષરાશા-
વહંમતિં મૂઢજનઃ કરોતિ &
વિલક્ષણં વેત્તિ વિચારશીલો
નિજસ્વરૂપં પરમાર્થ ભૂતમ્

દેહો ઽહમ્ ઇત્ય્ એવ જડસ્ય બુદ્ધિઃ
દેહે ચ જીવે વિદુષસ્ત્વહંધીઃ &
વિવેકવિજ્ઞાનવતો મહાત્મનો
બ્રહ્માહમ્ ઇત્ય્ એવ મતિઃ સદાત્મનિ

અત્રાત્મબુદ્ધિં ત્યજ મૂઢબુદ્ધે
ત્વઙ્માંસમેદો ઽસ્થિપુરીષરાશૌ &
સર્વાત્મનિ બ્રહ્મણિ નિર્વિકલ્પે
કુરુષ્વ શાન્તિ પરમાં ભજસ્વ

દેહેન્દ્રિયાદાવસતિ ભ્રમોદિતાં
વિદ્વાનહં તાં ન જહાતિ યાવત્ &
તાવન્ ન તસ્યાસ્તિ વિમુક્તિવાર્તાપ્ય્
અસ્ત્વેષ વેદાન્તનયાન્તદર્શી

છાયાશરીરે પ્રતિબિમ્બગાત્રે
યત્સ્વપ્નદેહે હૃદિ કલ્પિતાઙ્ગે &
યથાત્મબુદ્ધિસ્તવ નાસ્તિ કાચિજ્
જીવચ્છરીરે ચ તથૈવ માસ્તુ

દેહાત્મધીર્ એવ નૃણામસદ્ધિયાં
જન્માદિદુઃખપ્રભવસ્ય બીજમ્ &
યતસ્તતસ્ત્વં જહિ તાં પ્રયત્નાત્
ત્યક્તે તુ ચિત્તે ન પુનર્ભવાશા

કર્મેન્દ્રિયૈઃ પઞ્ચભિરઞ્ચિતો ઽયં
પ્રાણો ભવેત્પ્રાણમયસ્તુ કોશઃ &
યેનાત્મવાનન્નમયો ઽનુપૂર્ણઃ
પ્રવર્તતે ઽસૌ સકલક્રિયાસુ

નૈવાત્માપિ પ્રાણમયો વાયુવિકારો
ગન્તાગન્તા વાયુવદન્તર્બહિરેષઃ &
યસ્માત્ કિંચિત્ ક્વાપિ ન વેત્તીષ્ટમનિષ્ટં
સ્વં વાન્યં વા કિંચન નિત્યં પરતન્ત્રઃ

જ્ઞાનેન્દ્રિયાણિ ચ મનશ્ચ મનોમયઃ સ્યાત્
કોશો મમાહમિતિ વસ્તુવિકલ્પહેતુઃ &
સંજ્ઞાદિભેદકલનાકલિતો બલીયાંસ્
તત્પૂર્વકોશમભિપૂર્ય વિજૃમ્ભતે યઃ

પઞ્ચેન્દ્રિયૈઃ પઞ્ચભિર્ એવ હોતૃભિઃ
પ્રચીયમાનો વિષયાજ્યધારયા &
જાજ્વલ્યમાનો બહુવાસનેન્ધનૈઃ
મનોમયાગ્નિર્દહતિ પ્રપઞ્ચમ્

ન હ્યસ્ત્ય્ અવિદ્યા મનસો ઽતિરિક્તા
મનો હ્યવિદ્યા ભવબન્ધહેતુઃ &
તસ્મિન્વિનષ્ટે સકલં વિનષ્ટં
વિજૃમ્ભિતે ઽસ્મિન્સકલં વિજૃમ્ભતે

સ્વપ્ને ઽર્થશૂન્યે સૃજતિ સ્વશક્ત્યા
ભોક્ત્રાદિવિશ્વં મન એવ સર્વમ્ &
તથૈવ જાગ્રત્ય્ અપિ નો વિશેષઃ
તત્સર્વમેતન્મનસો વિજૃમ્ભણમ્

સુષુપ્તિકાલે મનસિ પ્રલીને
નૈવાસ્તિ કિંચિત્ સકલપ્રસિદ્ધેઃ &
અતો મનઃકલ્પિત્ એવ પુંસઃ
સંસાર એતસ્ય ન વસ્તુતો ઽસ્તિ

વાયુનાનીયતે મેધઃ પુનસ્તેનૈવ નીયતે &
મનસા કલ્પ્યતે બન્ધો મોક્ષસ્તેનૈવ કલ્પ્યતે

દેહાદિસર્વવિષયે પરિકલ્પ્ય રાગં
બધ્નાતિ તેન પુરુષં પશુવદ્ગુણેન &
વૈરસ્યમત્ર વિષવત્ સુવુધાય પશ્ચાદ્
એનં વિમોચયતિ તન્મન એવ બન્ધાત્

તસ્માન્મનઃ કારણમસ્ય જન્તોઃ
બન્ધસ્ય મોક્ષસ્ય ચ વા વિધાને &
બન્ધસ્ય હેતુર્મલિનં રજોગુણૈઃ
મોક્ષસ્ય શુદ્ધં વિરજસ્તમસ્કમ્

વિવેકવૈરાગ્યગુણાતિરેકાચ્
છુદ્ધત્વમાસાદ્ય મનો વિમુક્ત્યૈ &
ભવત્યતો બુદ્ધિમતો મુમુક્ષોસ્
તાભ્યાં દૃઢાભ્યાં ભવિતવ્યમગ્રે

મનો નામ મહાવ્યાઘ્રો વિષયારણ્યભૂમિષુ &
ચરત્યત્ર ન ગચ્છન્તુ સાધવો યે મુમુક્ષવઃ

મનઃ પ્રસૂતે વિષયાનશેષાન્
સ્થૂલાત્મના સૂક્ષ્મતયા ચ ભોક્તુઃ &
શરીરવર્ણાશ્રમજાતિભેદાન્
ગુણક્રિયાહેતુફલાનિ નિત્યમ્

અસઙ્ગચિદ્રૂપમમું વિમોહ્ય
દેહેન્દ્રિયપ્રાણગુણૈર્ નિબદ્ધ્ય &
અહંમમેતિ ભ્રમયત્યજસ્રં
મનઃ સ્વકૃત્યેષુ ફલોપભુક્તિષુ

અધ્યાસદોષાત્પુરુષસ્ય સંસૃતિઃ
અધ્યાસબન્ધસ્ત્વમુનૈવ કલ્પિતઃ &
રજસ્તમોદોષવતો ઽવિવેકિનો
જન્માદિદુઃખસ્ય નિદાનમેતત્

અતઃ પ્રાહુર્મનો ઽવિદ્યાં પણ્ડિતાસ્તત્ત્વદર્શિનઃ &
યેનૈવ ભ્રામ્યતે વિશ્વં વાયુનેવાભ્રમણ્ડલમ્

તન્મનઃશોધનં કાર્યં પ્રયત્નેન મુમુક્ષુણા &
વિશુદ્ધે સતિ ચૈતસ્મિન્મુક્તિઃ કરફલાયતે

મોક્ષૈકસક્ત્યા વિષયેષુ રાગં
નિર્મૂલ્ય સંન્યસ્ય ચ સર્વકર્મ &
સચ્છ્રદ્ધયા યઃ શ્રવણાદિનિષ્ઠો
રજઃસ્વભાવં સ ધુનોતિ બુદ્ધેઃ

મનોમયો નાપિ ભવેત્પરાત્મા
હ્યાદ્યન્તવત્ત્વાત્પરિણામિભાવાત્ &
દુઃખાત્મકત્વાદ્વિષયત્વહેતોઃ
દ્રષ્ટા હિ દૃશ્યાત્મતયા ન દૃષ્ટઃ

બુદ્ધિર્બુદ્ધીન્દ્રિયૈઃ સાર્ધં સવૃત્તિઃ કર્તૃલક્ષણઃ &
વિજ્ઞાનમયકોશઃ સ્યાત્પુંસઃ સંસારકારણમ્

અનુવ્રજચ્ચિત્પ્રતિબિમ્બશક્તિઃ
વિજ્ઞાનસંજ્ઞઃ પ્રકૃતેર્વિકારઃ &
જ્ઞાનક્રિયાવાનહમિત્યજસ્રં
દેહેન્દ્રિયાદિષ્વભિમન્યતે ભૃશમ્

અનાદિકાલો ઽયમહંસ્વભાવો
જીવઃ સમસ્તવ્યવહારવોઢા &
કરોતિ કર્માણ્ય્ અપિ પૂર્વવાસનઃ
પુણ્યાન્યપુણ્યાનિ ચ તત્ફલાનિ

ભુઙ્ક્તે વિચિત્રાસ્વ્ અપિ યોનિષુ વ્રજન્
નાયાતિ નિર્યાત્યધ ઊર્ધ્વમેષઃ &
અસ્યૈવ વિજ્ઞાનમયસ્ય જાગ્રત્-
સ્વપ્નાદ્યવસ્થાઃ સુખદુઃખભોગઃ

દેહાદિનિષ્ઠાશ્રમધર્મકર્મ-
ગુણાભિમાનઃ સતતં મમેતિ &
વિજ્ઞાનકોશો ઽયમતિપ્રકાશઃ
પ્રકૃષ્ટસાન્નિધ્યવશાત્પરાત્મનઃ &
અતો ભવત્યેષ ઉપાધિરસ્ય
યદ્ આત્મધીઃ સંસરતિ ભ્રમેણ

યો ઽયં વિજ્ઞાનમયઃ પ્રાણેષુ હૃદિ સ્ફુરત્યયં જ્યોતિઃ &
કૂટસ્થઃ સન્નાત્મા કર્તા ભોક્તા ભવત્યુપાધિસ્થઃ

સ્વયં પરિચ્છેદમુપેત્ય બુદ્ધેઃ
તાદાત્મ્યદોષેણ પરં મૃષાત્મનઃ &
સર્વાત્મકઃ સન્ન્ અપિ વીક્ષતે સ્વયં
સ્વતઃ પૃથક્ત્વેન મૃદો ઘટાન્ ઇવ

ઉપાધિસંબન્ધવશાત્પરાત્મા
હ્યુપાધિધર્માનનુભાતિ તદ્ગુણઃ &
અયોવિકારાનવિકારિવન્હિવત્
સદૈકરૂપો ઽપિ પરઃ સ્વભાવાત્

શિષ્ય ઉવાચ
ભ્રમેણાપ્યન્યથા વાસ્તુ જીવભાવઃ પરાત્મનઃ &
તદુપાધેરનાદિત્વાન્નાનાદેર્નાશ ઇષ્યતે

અતો ઽસ્ય જીવભાવો ઽપિ નિત્યા ભવતિ સંસૃતિઃ &
ન નિવર્તેત તન્મોક્ષઃ કથં મે શ્રીગુરો વદ

શ્રીગુરુરુવાચ
સમ્યક્પૃષ્ટં ત્વયા વિદ્વન્સાવધાનેન તચ્છૃણુ &
પ્રામાણિકી ન ભવતિ ભ્રાન્ત્યા મોહિતકલ્પના

ભ્રાન્તિં વિના ત્વસઙ્ગસ્ય નિષ્ક્રિયસ્ય નિરાકૃતેઃ &
ન ઘટેતાર્થસંબન્ધો નભસો નીલતાદિવત્

સ્વસ્ય દ્રષ્ટુર્નિર્ગુણસ્યાક્રિયસ્ય
પ્રત્યગ્બોધાનન્દરૂપસ્ય બુદ્ધેઃ &
ભ્રાન્ત્યા પ્રાપ્તો જીવભાવો ન સત્યો
મોહાપાયે નાસ્ત્ય્ અવસ્તુસ્વભાવાત્

યાવદ્ભ્રાન્તિસ્તાવદેવાસ્ય સત્તા
મિથ્યાજ્ઞાનોજ્જૃમ્ભિતસ્ય પ્રમાદાત્ &
રજ્જ્વાં સર્પો ભ્રાન્તિકાલીન એવ
ભ્રાન્તેર્નાશે નૈવ સર્પો ઽપિ તદ્વત્

અનાદિત્વમવિદ્યાયાઃ કાર્યસ્યાપિ તથેષ્યતે &
ઉત્પન્નાયાં તુ વિદ્યાયામાવિદ્યકમનાદ્ય્ અપિ

પ્રબોધે સ્વપ્નવત્સર્વં સહમૂલં વિનશ્યતિ &
અનાદ્યપીદં નો નિત્યં પ્રાગભાવ ઇવ સ્ફુટમ્

અનાદેર્ અપિ વિધ્વંસઃ પ્રાગભાવસ્ય વીક્ષિતઃ &
યદ્બુદ્ધ્યુપાધિસંબન્ધાત્પરિકલ્પિતમ્ આત્મનિ

જીવત્વં ન તતો ઽન્યસ્તુ સ્વરૂપેણ વિલક્ષણઃ &
સંબન્ધસ્ત્વ્ આત્મનો બુદ્ધ્યા મિથ્યાજ્ઞાનપુરઃસરઃ

વિનિવૃત્તિર્ભવેત્તસ્ય સમ્યગ્જ્ઞાનેન નાન્યથા &
બ્રહ્માત્મૈકત્વવિજ્ઞાનં સમ્યગ્જ્ઞાનં શ્રુતેર્મતમ્

તદાત્માનાત્મનોઃ સમ્યગ્વિવેકેનૈવ સિધ્યતિ &
તતો વિવેકઃ કર્તવ્યઃ પ્રત્યગાત્મસદાત્મનોઃ

જલં પઙ્કવદત્યન્તં પઙ્કાપાયે જલં સ્ફુટમ્ &
યથા ભાતિ તથાત્માપિ દોષાભાવે સ્ફુટપ્રભઃ

અસન્નિવૃત્તૌ તુ સદાત્મના સ્ફુટં
પ્રતીતિરેતસ્ય ભવેત્પ્રતીચઃ &
તતો નિરાસઃ કરણીય એવ
સદાત્મનઃ સાધ્વહમાદિવસ્તુનઃ

અતો નાયં પરાત્મા સ્યાદ્વિજ્ઞાનમયશબ્દભાક્ &
વિકારિત્વાજ્જડત્વાચ્ચ પરિચ્છિન્નત્વહેતુતઃ &
દૃશ્યત્વાદ્વ્યભિચારિત્વાન્નાનિત્યો નિત્ય ઇષ્યતે

આનન્દપ્રતિબિમ્બચુમ્બિતતનુર્વૃત્તિસ્તમોજૃમ્ભિતા
સ્યાદાનન્દમયઃ પ્રિયાદિગુણકઃ સ્વેષ્ટાર્થલાભોદયઃ &
પુણ્યસ્યાનુભવે વિભાતિ કૃતિનામાનન્દરૂપઃ સ્વયં
સર્વો નન્દતિ યત્ર સાધુ તનુભૃન્માત્રઃ પ્રયત્નં વિના

આનન્દમયકોશસ્ય સુષુપ્તૌ સ્ફૂર્તિરુત્કટા &
સ્વપ્નજાગરયોરીષદિષ્ટસંદર્શનાવિના

નૈવાયમાનન્દમયઃ પરાત્મા
સોપાધિકત્વાત્પ્રકૃતેર્વિકારાત્ &
કાર્યત્વહેતોઃ સુકૃતક્રિયાયા
વિકારસઙ્ઘાતસમાહિતત્વાત્

પઞ્ચાનામ્ અપિ કોશાનાં નિષેધે યુક્તિતઃ શ્રુતેઃ &
તન્નિષેધાવધિ સાક્ષી બોધરૂપો ઽવશિષ્યતે

યો ઽયમાત્મા સ્વયંજ્યોતિઃ પઞ્ચકોશવિલક્ષણઃ &
અવસ્થાત્રયસાક્ષી સન્નિર્વિકારો નિરઞ્જનઃ \
સદાનન્દઃ સ વિજ્ઞેયઃ સ્વાત્મત્વેન વિપશ્ચિતા

શિષ્ય ઉવાચ
મિથ્યાત્વેન નિષિદ્ધેષુ કોશેષ્વેતેષુ પઞ્ચસુ &
સર્વાભાવં વિના કિંચિન્ ન પશ્યામ્યત્ર હે ગુરો \
વિજ્ઞેયં કિમુ વસ્ત્વસ્તિ સ્વાત્મનાત્મવિપશ્ચિતા

શ્રીગુરુરુવાચ
સત્યમુક્તં ત્વયા વિદન્નિપુણો ઽસિ વિચારણે &
અહમાદિવિકારાસ્તે તદભાવો ઽયમપ્યનુ

સર્વે યેનાનુભૂયન્તે યઃ સ્વયં નાનુભૂયતે &
તમાત્માનં વેદિતારં વિદ્દિ બુદ્ધ્યા સુસૂક્ષ્મયા

તત્સાક્ષિકં ભવેત્તત્તદ્યદ્યદ્યેનાનુભૂયતે &
કસ્યાપ્યનનુભૂતાર્થે સાક્ષિત્વં નોપયુજ્યતે

અસૌ સ્વસાક્ષિકો ભાવો યતઃ સ્વેનાનુભૂયતે &
અતઃ પરં સ્વયં સાક્ષાત્પ્રત્યગાત્મા ન ચેતરઃ

જાગ્રત્સ્વપ્નસુષુપ્તિષુ સ્ફુટતરં યો ઽસૌ સમુજ્જૃમ્ભતે
પ્રત્યગ્રૂપતયા સદાહમહમિત્યન્તઃ સ્ફુરન્નૈકધા &
નાનાકારવિકારભાગિન ઇમાન્ પશ્યન્નહંધીમુખાન્
નિત્યાનન્દચિદ્ આત્મના સ્ફુરતિ તં વિદ્ધિ સ્વમેતં હૃદિ

ઘટોદકે બિમ્બિતમર્કબિમ્બમ્
આલોક્ય મૂઢો રવિમ્ એવ મન્યતે &
તથા ચિદાભાસમુપાધિસંસ્થં
ભ્રાન્ત્યાહમ્ ઇત્ય્ એવ જડો ઽભિમન્યતે

ઘટં જલં તદ્ગતમર્કબિમ્બં
વિહાય સર્વં વિનિરીક્ષ્યતે ઽર્કઃ &
તટસ્થ એતત્ત્રિતયાવભાસકઃ
સ્વયંપ્રકાશો વિદુષા યથા તથા

દેહં ધિયં ચિત્પ્રતિબિમ્બમ્ એવં
વિસૃજ્ય બુદ્ધૌ નિહિતં ગુહાયામ્ &
દ્રષ્ટારમાત્માનમખણ્ડબોધં
સર્વપ્રકાશં સદસદ્વિલક્ષણમ્

નિત્યં વિભું સર્વગતં સુસૂક્ષ્મં
અન્તર્બહિઃશૂન્યમનન્યમ્ આત્મનઃ &
વિજ્ઞાય સમ્યઙ્નિજરૂપમેતત્
પુમાન્ વિપાપ્મા વિરજો વિમૃત્યુઃ

વિશોક આનન્દઘનો વિપશ્ચિત્
સ્વયં કુતશ્ચિન્ ન બિભેતિ કશ્ચિત્ &
નાન્યો ઽસ્તિ પન્થા ભવબન્ધમુક્તેઃ
વિના સ્વતત્ત્વાવગમં મુમુક્ષોઃ

બ્રહ્માભિન્નત્વવિજ્ઞાનં ભવમોક્ષસ્ય કારણમ્ &
યેનાદ્વિતીયમાનન્દં બ્રહ્મ સમ્પદ્યતે બુધૈઃ

બ્રહ્મભૂતસ્તુ સંસૃત્યૈ વિદ્વાન્નાવર્તતે પુનઃ &
વિજ્ઞાતવ્યમતઃ સમ્યગ્બ્રહ્માભિન્નત્વમ્ આત્મનઃ

સત્યં જ્ઞાનમનન્તં બ્રહ્મ વિશુદ્ધં પરં સ્વતઃસિદ્ધમ્ &
નિત્યાનન્દૈકરસં પ્રત્યગભિન્નં નિરન્તરં જયતિ

સદિદં પરમાદ્વૈતં સ્વસ્માદન્યસ્ય વસ્તુનો ઽભાવાત્ &
ન હ્યન્યદસ્તિ કિંચિત્ સમ્યક્ પરમાર્થતત્ત્વબોધદશાયામ્

યદિદં સકલં વિશ્વં નાનારૂપં પ્રતીતમજ્ઞાનાત્ &
તત્સર્વં બ્રહ્મૈવ પ્રત્યસ્તાશેષભાવનાદોષમ્

મૃત્કાર્યભૂતો ઽપિ મૃદો ન ભિન્નઃ
કુમ્ભો ઽસ્તિ સર્વત્ર તુ મૃત્સ્વરૂપાત્ &
ન કુમ્ભરૂપં પૃથગસ્તિ કુમ્ભઃ
કુતો મૃષા કલ્પિતનામમાત્રઃ

કેનાપિ મૃદ્ભિન્નતયા સ્વરૂપં
ઘટસ્ય સંદર્શયિતું ન શક્યતે &
અતો ઘટઃ કલ્પિત એવ મોહાન્
મૃદ્ એવ સત્યં પરમાર્થભૂતમ્

સદ્બ્રહ્મકાર્યં સકલં સદેવં
તન્માત્રમેતન્ ન તતો ઽન્યદસ્તિ &
અસ્તીતિ યો વક્તિ ન તસ્ય મોહો
વિનિર્ગતો નિદ્રિતવત્પ્રજલ્પઃ

બ્રહ્મૈવેદં વિશ્વમ્ ઇત્ય્ એવ વાણી
શ્રૌતી બ્રૂતે ઽથર્વનિષ્ઠા વરિષ્ઠા &
તસ્માદેતદ્બ્રહ્મમાત્રં હિ વિશ્વં
નાધિષ્ઠાનાદ્ભિન્નતારોપિતસ્ય

સત્યં યદિ સ્યાજ્જગદેતદ્ આત્મનો
ઽનન્તત્ત્વહાનિર્નિગમાપ્રમાણતા &
અસત્યવાદિત્વમપીશિતુઃ સ્યાન્
નૈતત્ત્રયં સાધુ હિતં મહાત્મનામ્

ઈશ્વરો વસ્તુતત્ત્વજ્ઞો ન ચાહં તેષ્વવસ્થિતઃ &
ન ચ મત્સ્થાનિ ભૂતાનીત્ય્ એવમ્ એવ વ્યચીકૢપત્

યદિ સત્યં ભવેદ્વિશ્વં સુષુપ્તામુપલભ્યતામ્ &
યન્નોપલભ્યતે કિંચિદ્ અતો ઽસત્સ્વપ્નવન્મૃષા

અતઃ પૃથઙ્નાસ્તિ જગત્પરાત્મનઃ
પૃથક્પ્રતીતિસ્તુ મૃષા ગુણાદિવત્ &
આરોપિતસ્યાસ્તિ કિમર્થવત્તાદ્
ધિષ્ઠાનમાભાતિ તથા ભ્રમેણ

ભ્રાન્તસ્ય યદ્ય્ અદ્ભ્રમતઃ પ્રતીતં
ભ્રામૈવ તત્તદ્રજતં હિ શુક્તિઃ &
ઇદંતયા બ્રહ્મ સદૈવ રૂપ્યતે
ત્વારોપિતં બ્રહ્મણિ નામમાત્રમ્

અતઃ પરં બ્રહ્મ સદદ્વિતીયં
વિશુદ્ધવિજ્ઞાનઘનં નિરઞ્જનમ્ &
પ્રાશાન્તમાદ્યન્તવિહીનમક્રિયં
નિરન્તરાનન્દરસસ્વરૂપમ્

નિરસ્તમાયાકૃતસર્વભેદં
નિત્યં સુખં નિષ્કલમપ્રમેયમ્ &
અરૂપમવ્યક્તમનાખ્યમવ્યયં
જ્યોતિઃ સ્વયં કિંચિદ્ ઇદં ચકાસ્તિ

જ્ઞાતૃજ્ઞેયજ્ઞાનશૂન્યમનન્તં નિર્વિકલ્પકમ્ &
કેવલાખણ્ડચિન્માત્રં પરં તત્ત્વં વિદુર્બુધાઃ

અહેયમનુપાદેયં મનોવાચામગોચરમ્ &
અપ્રમેયમનાદ્યન્તં બ્રહ્મ પૂર્ણમહં મહઃ

તત્ત્વંપદાભ્યામભિધીયમાનયોઃ
બ્રહ્માત્મનોઃ શોધિતયોર્યદીત્થમ્ &
શ્રુત્યા તયોસ્તત્ત્વમસીતિ સમ્યગ્
એકત્વમ્ એવ પ્રતિપાદ્યતે મુહુઃ ॥ 241.
ઐક્યં તયોર્ લક્ષિતયોર્ ન વાચ્યયોઃ
નિગદ્યતે ઽન્યોન્યવિરુદ્ધધર્મિણોઃ &
ખદ્યોતભાન્વોર્ ઇવ રાજભૃત્યયોઃ
કૂપામ્બુરાશ્યોઃ પરમાણુમેર્વોઃ

તયોર્ વિરોધો ઽયમુપાધિકલ્પિતો
ન વાસ્તવઃ કશ્ચિદુપાધિરેષઃ &
ઈશસ્ય માયા મહદાદિકારણં
જીવસ્ય કાર્યં શૃણુ પઞ્ચકોશમ્

એતાવુપાધી પરજીવયોસ્તયોઃ
સમ્યઙ્નિરાસે ન પરો ન જીવઃ &
રાજ્યં નરેન્દ્રસ્ય ભટસ્ય ખેટક્
તયોર્ અપોહે ન ભટો ન રાજા

અથાત આદેશ ઇતિ શ્રુતિઃ સ્વયં
નિષેધતિ બ્રહ્મણિ કલ્પિતં દ્વયમ્ &
શ્રુતિપ્રમાણાનુગૃહીતબોધાત્
તયોર્ નિરાસઃ કરણીય એવ

નેદં નેદં કલ્પિતત્વાન્ ન સત્યં
રજ્જુદૃષ્ટવ્યાલવત્સ્વપ્નવચ્ચ &
ઇત્થં દૃશ્યં સાધુયુક્ત્યા વ્યપોહ્ય
જ્ઞેયઃ પશ્ચાદેકભાવસ્તયોર્ યઃ

તતસ્તુ તૌ લક્ષણયા સુલક્ષ્યૌ
તયોર્ અખણ્ડૈકરસત્વસિદ્ધયે &
નાલં જહત્યા ન તથાજહત્યા
કિન્તૂભયાર્થાત્મિકયૈવ ભાવ્યમ્

સ દેવદત્તો ઽયમિતીહ ચૈકતા
વિરુદ્ધધર્માંશમપાસ્ય કથ્યતે &
યથા તથા તત્ત્વમસીતિવાક્યે
વિરુદ્ધધર્માનુભયત્ર હિત્વા

સંલક્ષ્ય ચિન્માત્રતયા સદાત્મનોઃ
અખણ્ડભાવઃ પરિચીયતે બુધૈઃ &
એવં મહાવાક્યશતેન કથ્યતે
બ્રહ્માત્મનોર્ ઐક્યમખણ્ડભાવઃ

અસ્થૂલમિત્યેતદસન્નિરસ્ય
સિદ્ધં સ્વતો વ્યોમવદપ્રતર્ક્યમ્ &
અતો મૃષામાત્રમિદં પ્રતીતં
જહીહિ યત્સ્વાત્મતયા ગૃહીતમ્ \
બ્રહ્માહમ્ ઇત્ય્ એવ વિશુદ્ધબુદ્ધ્યા
વિદ્ધિ સ્વમાત્માનમખણ્ડબોધમ્

મૃત્કાર્યં સકલં ઘટાદિ સતતં મૃન્માત્રમેવાહિતં
તદ્વત્સજ્જનિતં સદાત્મકમિદં સન્માત્રમેવાખિલમ્ &
યસ્માન્નાસ્તિ સતઃ પરં કિમ્ અપિ તત્સત્યં સ આત્મા સ્વયં
તસ્માત્તત્ત્વમસિ પ્રશાન્તમમલં બ્રહ્માદ્વયં યત્પરમ્

નિદ્રાકલ્પિતદેશકાલવિષયજ્ઞાત્રાદિ સર્વં યથા
મિથ્યા તદ્વદિહાપિ જાગ્રતિ જગત્સ્વાજ્ઞાનકાર્યત્વતઃ &
યસ્માદ્ એવમિદં શરીરકરણપ્રાણાહમાદ્યપ્યસત્
તસ્માત્તત્ત્વમસિ પ્રશાન્તમમલં બ્રહ્માદ્વયં યત્પરમ્

યત્ર ભ્રાન્ત્યા કલ્પિત તદ્વિવેકે
તત્તન્માત્રં નૈવ તસ્માદ્વિભિન્નમ્ &
સ્વપ્ને નષ્ટં સ્વપ્નવિશ્વં વિચિત્રં
સ્વસ્માદ્ભિન્નં કિન્નુ દૃષ્ટં પ્રબોધે

જાતિનીતિકુલગોત્રદૂરગં
નામરૂપગુણદોષવર્જિતમ્ &
દેશકાલવિષયાતિવર્તિ યદ્
બ્રહ્મ તત્ત્વમસિ ભાવયાત્મનિ

યત્પરં સકલવાગગોચરં
ગોચરં વિમલબોધચક્ષુષઃ &
શુદ્ધચિદ્ઘનમનાદિ વસ્તુ યદ્
બ્રહ્મ તત્ત્વમસિ ભાવયાત્મનિ

ષડ્ભિરૂર્મિભિરયોગિ યોગિહૃદ્-
ભાવિતં ન કરણૈર્ વિભાવિતમ્ &
બુદ્ધ્યવેદ્યમનવદ્યમસ્તિ યદ્
બ્રહ્મ તત્ત્વમસિ ભાવયાત્મનિ

ભ્રાન્તિકલ્પિતજગત્કલાશ્રયં
સ્વાશ્રયં ચ સદસદ્વિલક્ષણમ્ &
નિષ્કલં નિરુપમાનવદ્ધિ યદ્
બ્રહ્મ તત્ત્વમસિ ભાવયાત્મનિ

જન્મવૃદ્ધિપરિણત્યપક્ષય-
વ્યાધિનાશનવિહીનમવ્યયમ્ &
વિશ્વસૃષ્ટ્યવવિઘાતકારણં
બ્રહ્મ તત્ત્વમસિ ભાવયાત્મનિ

અસ્તભેદમનપાસ્તલક્ષણં
નિસ્તરઙ્ગજલરાશિનિશ્ચલમ્ &
નિત્યમુક્તમવિભક્તમૂર્તિ યદ્
બ્રહ્મ તત્ત્વમસિ ભાવયાત્મનિ

એકમ્ એવ સદનેકકારણં
કારણાન્તરનિરાસ્યકારણમ્ &
કાર્યકારણવિલક્ષણં સ્વયં
બ્રહ્મ તત્ત્વમસિ ભાવયાત્મનિ

નિર્વિકલ્પકમનલ્પમક્ષરં
યત્ક્ષરાક્ષરવિલક્ષણં પરમ્ &
નિત્યમવ્યયસુખં નિરઞ્જનં
બ્રહ્મ તત્ત્વમસિ ભાવયાત્મનિ

યદ્વિભાતિ સદનેકધા ભ્રમાન્
નામરૂપગુણવિક્રિયાત્મના &
હેમવત્સ્વયમવિક્રિયં સદા
બ્રહ્મ તત્ત્વમસિ ભાવયાત્મનિ

યચ્ચકાસ્ત્યનપરં પરાત્પરં
પ્રત્યગેકરસમ્ આત્મલક્ષણમ્ &
સત્યચિત્સુખમનન્તમવ્યયં
બ્રહ્મ તત્ત્વમસિ ભાવયાત્મનિ

ઉક્તમર્થમિમમ્ આત્મનિ સ્વયં
ભાવયેત્પ્રથિતયુક્તિભિર્ધિયા &
સંશયાદિરહિતં કરામ્બુવત્
તેન તત્ત્વનિગમો ભવિષ્યતિ

સંબોધમાત્રં પરિશુદ્ધતત્ત્વં
વિજ્ઞાય સઙ્ઘે નૃપવચ્ચ સૈન્યે &
તદાશ્રયઃ સ્વાત્મનિ સર્વદા સ્થિતો
વિલાપય બ્રહ્મણિ વિશ્વજાતમ્

બુદ્ધૌ ગુહાયાં સદસદ્વિલક્ષણં
બ્રહ્માસ્તિ સત્યં પરમદ્વિતીયમ્ &
તદ્ આત્મના યો ઽત્ર વસેદ્ગુહાયાં
પુનર્ન તસ્યાઙ્ગગુહાપ્રવેશઃ

જ્ઞાતે વસ્તુન્ય્ અપિ બલવતી વાસનાનાદિરેષા
કર્તા ભોક્તાપ્યહમિતિ દૃઢા યાસ્ય સંસારહેતુઃ &
પ્રત્યગ્દૃષ્ટ્યાત્મનિ નિવસતા સાપનેયા પ્રયત્નાન્
મુક્તિં પ્રાહુસ્તદિહ મુનયો વાસનાતાનવં યત્

અહં મમેતિ યો ભાવો દેહાક્ષાદાવનાત્મનિ &
અધ્યાસો ઽયં નિરસ્તવ્યો વિદુષા સ્વાત્મનિષ્ઠયા

જ્ઞાત્વા સ્વં પ્રત્યગાત્માનં બુદ્ધિતદ્વૃત્તિસાક્ષિણમ્ &
સો ઽહમ્ ઇત્ય્ એવ સદ્વૃત્ત્યાનાત્મન્યાત્મમતિં જહિ

લોકાનુવર્તનં ત્યક્ત્વા ત્યક્ત્વા દેહાનુવર્તનમ્ &
શાસ્ત્રાનુવર્તનં ત્યક્ત્વા સ્વાધ્યાસાપનયં કુરુ

લોકવાસનયા જન્તોઃ શાસ્ત્રવાસનયાપિ ચ &
દેહવાસનયા જ્ઞાનં યથાવન્નૈવ જાયતે

સંસારકારાગૃહમોક્ષમિચ્છોર્
અયોમયં પાદનિબન્ધશૃઙ્ખલમ્ &
વદન્તિ તજ્જ્ઞાઃ પટુ વાસનાત્રયં
યો ઽસ્માદ્વિમુક્તઃ સમુપૈતિ મુક્તિમ્

જલાદિસંસર્ગવશાત્પ્રભૂત-
દુર્ગન્ધધૂતાગરુદિવ્યવાસના &
સંઘર્ષણેનૈવ વિભાતિ સમ્યગ્-
વિધૂયમાને સતિ બાહ્યગન્ધે

અન્તઃશ્રિતાનન્તદૂરન્તવાસના-
ધૂલીવિલિપ્તા પરમ્ આત્મવાસના &
પ્રજ્ઞાતિસંઘર્ષણતો વિશુદ્ધા
પ્રતીયતે ચન્દનગન્ધવત્ સ્ફુટમ્

અનાત્મવાસનાજાલૈસ્તિરોભૂતાત્મવાસના &
નિત્યાત્મનિષ્ઠયા તેષાં નાશે ભાતિ સ્વયં સ્ફુટમ્

યથા યથા પ્રત્યગવસ્થિતં મનઃ
તથા તથા મુઞ્ચતિ બાહ્યવાસનામ્ &
નિઃશેષમોક્ષે સતિ વાસનાનાં
આત્માનુભૂતિઃ પ્રતિબન્ધશૂન્યા

સ્વાત્મન્ય્ એવ સદા સ્થિત્વા મનો નશ્યતિ યોગિનઃ &
વાસનાનાં ક્ષયશ્ચાતઃ સ્વાધ્યાસાપનયં કુરુ

તમો દ્વાભ્યાં રજઃ સત્ત્વાત્સત્ત્વં શુદ્ધેન નશ્યતિ &
તસ્માત્સત્ત્વમવષ્ટભ્ય સ્વાધ્યાસાપનયં કુરુ

પ્રારબ્ધં પુષ્યતિ વપુરિતિ નિશ્ચિત્ય નિશ્ચલઃ &
ધૈર્યમાલમ્બ્ય યત્નેન સ્વાધ્યાસાપનયં કુરુ

નાહં જીવઃ પરં બ્રહ્મેત્યતદ્વ્યાવૃત્તિપૂર્વકમ્ &
વાસનાવેગતઃ પ્રાપ્તસ્વાધ્યાસાપનયં કુરુ

શ્રુત્યા યુક્ત્યા સ્વાનુભૂત્યા જ્ઞાત્વા સાર્વાત્મ્યમ્ આત્મનઃ &
ક્વચિદાભાસતઃ પ્રાપ્તસ્વાધ્યાસાપનયં કુરુ

અનાદાનવિસર્ગાભ્યામીષન્નાસ્તિ ક્રિયા મુનેઃ &
તદેકનિષ્ઠયા નિત્યં સ્વાધ્યાસાપનયં કુરુ

તત્ત્વમસ્યાદિવાક્યોત્થબ્રહ્માત્મૈકત્વબોધતઃ &
બ્રહ્મણ્ય્ આત્મત્વદાર્ઢ્યાય સ્વાધ્યાસાપનયં કુરુ

અહંભાવસ્ય દેહે ઽસ્મિન્નિઃશેષવિલયાવધિ &
સાવધાનેન યુક્તાત્મા સ્વાધ્યાસાપનયં કુરુ

પ્રતીતિર્જીવજગતોઃ સ્વપ્નવદ્ભાતિ યાવતા &
તાવન્નિરન્તરં વિદ્વન્સ્વાધ્યાસાપનયં કુરુ

નિદ્રાયા લોકવાર્તાયાઃ શબ્દાદેર્ અપિ વિસ્મૃતેઃ &
ક્વચિન્નાવસરં દત્ત્વા ચિન્તયાત્માનમ્ આત્મનિ

માતાપિત્રોર્ મલોદ્ભૂતં મલમાંસમયં વપુઃ &
ત્યક્ત્વા ચાણ્ડાલવદ્દૂરં બ્રહ્મીભૂય કૃતી ભવ

ઘટાકાશં મહાકાશ ઇવાત્માનં પરાત્મનિ &
વિલાપ્યાખણ્ડભાવેન તૂષ્ણી ભવ સદા મુને

સ્વપ્રકાશમધિષ્ઠાનં સ્વયંભૂય સદાત્મના &
બ્રહ્માણ્ડમ્ અપિ પિણ્ડાણ્ડં ત્યજ્યતાં મલભાણ્ડવત્

ચિદાત્મનિ સદાનન્દે દેહારૂઢામહંધિયમ્ &
નિવેશ્ય લિઙ્ગમુત્સૃજ્ય કેવલો ભવ સર્વદા

યત્રૈષ જગદાભાસો દર્પણાન્તઃ પુરં યથા &
તદ્બ્રહ્માહમિતિ જ્ઞાત્વા કૃતકૃત્યો ભવિષ્યસિ

યત્સત્યભૂતં નિજરૂપમાદ્યં
ચિદદ્વયાનન્દમરૂપમક્રિયમ્ &
તદેત્ય મિથ્યાવપુરુત્સૃજેત
શૈલૂષવદ્વેષમુપાત્તમાત્મનઃ

સર્વાત્મના દૃશ્યમિદં મૃષૈવ
નૈવાહમર્થઃ ક્ષણિકત્વદર્શનાત્ &
જાનામ્યહં સર્વમિતિ પ્રતીતિઃ
કુતો ઽહમ્ આદેઃ ક્ષણિકસ્ય સિધ્યેત્

અહંપદાર્થસ્ત્વહમાદિસાક્ષી
નિત્યં સુષુપ્તાવ્ અપિ ભાવદર્શનાત્ &
બ્રૂતે હ્યજો નિત્ય ઇતિ શ્રુતિઃ સ્વયં
તત્પ્રત્યગાત્મા સદસદ્વિલક્ષણઃ

વિકારિણાં સર્વવિકારવેત્તા
નિત્યાવિકારો ભવિતું સમર્હતિ &
મનોરથસ્વપ્નસુષુપ્તિષુ સ્ફુટં
પુનઃ પુનર્દૃષ્ટમસત્ત્વમેતયોઃ

અતો ઽભિમાનં ત્યજ માંસપિણ્ડે
પિણ્ડાભિમાનિન્ય્ અપિ બુદ્ધિકલ્પિતે &
કાલત્રયાબાધ્યમખણ્ડબોધં
જ્ઞાત્વા સ્વમાત્માનમુપૈહિ શાન્તિમ્

ત્યજાભિમાનં કુલગોત્રનામ-
રૂપાશ્રમેષ્વાર્દ્રશવાશ્રિતેષુ &
લિઙ્ગસ્ય ધર્માન્ અપિ કર્તૃતાદિંસ્
ત્યક્તા ભવાખણ્ડસુખસ્વરૂપઃ

સન્ત્યન્યે પ્રતિબન્ધાઃ પુંસઃ સંસારહેતવો દૃષ્ટાઃ &
તેષામ્ એવં મૂલં પ્રથમવિકારો ભવત્યહંકારઃ

યાવત્સ્યાત્સ્વસ્ય સંબન્ધો ઽહંકારેણ દુરાત્મના &
તાવન્ ન લેશમાત્રાપિ મુક્તિવાર્તા વિલક્ષણા

અહંકારગ્રહાન્મુક્તઃ સ્વરૂપમુપપદ્યતે &
ચન્દ્રવદ્વિમલઃ પૂર્ણઃ સદાનન્દઃ સ્વયંપ્રભઃ

યો વા પુરે સો ઽહમ્ ઇતિ પ્રતીતો
બુદ્ધ્યા પ્રકૢપ્તસ્તમસાતિમૂઢયા &
તસ્યૈવ નિઃશેષતયા વિનાશે
બ્રહ્માત્મભાવઃ પ્રતિબન્ધશૂન્યઃ

બ્રહ્માનન્દનિધિર્મહાબલવતાહંકારઘોરાહિના
સંવેષ્ટ્ય્ આત્મનિ રક્ષ્યતે ગુણમયૈશ્ચણ્ડેસ્ત્રિભિર્મસ્તકૈઃ &
વિજ્ઞાનાખ્યમહાસિના શ્રુતિમતા વિચ્છિદ્ય શીર્ષત્રયં
નિર્મૂલ્યાહિમિમં નિધિં સુખકરં ધીરો ઽનુભોક્તુંક્ષમઃ

યાવદ્વા યત્ કિંચિદ્ વિષદોષસ્ફૂર્તિરસ્તિ ચેદ્દેહે &
કથમ્ આરોગ્યાય ભવેત્તદ્વદહન્તાપિ યોગિનો મુક્ત્યૈ

અહમો ઽત્યન્તનિવૃત્ત્યા તત્કૃતનાનાવિકલ્પસંહૃત્યા &
પ્રત્યક્તત્ત્વવિવેકાદિદમહમસ્મીતિ વિન્દતે તત્ત્વમ્

અહંકારે કર્તર્યહમિતિ મતિં મુઞ્ચ સહસા
વિકારાત્મન્ય્ આત્મપ્રતિફલજુષિ સ્વસ્થિતિમુષિ &
યદધ્યાસાત્પ્રાપ્તા જનિમૃતિજરાદુઃખબહુલા
પ્રતીચશ્ચિન્મૂર્તેસ્તવ સુખતનોઃ સંસૃતિરિયમ્

સદૈકરૂપસ્ય ચિદાત્મનો વિભોર્
આનન્દમૂર્તેરનવદ્યકીર્તેઃ &
નૈવાન્યથા ક્વાપ્યવિકારિણસ્તે
વિનાહમધ્યાસમમુષ્ય સંસૃતિઃ

તસ્માદહંકારમિમં સ્વશત્રું
ભોક્તુર્ગલે કણ્ટકવત્પ્રતીતમ્ &
વિચ્છિદ્ય વિજ્ઞાનમહાસિના સ્ફુટં
ભુઙ્ક્ષ્વાત્મસામ્રાજ્યસુખં યથેષ્ટમ્

તતો ઽહમ્ આદેર્વિનિવર્ત્ય વૃત્તિં
સંત્યક્તરાગઃ પરમાર્થલાભાત્ &
તૂષ્ણીં સમાસ્સ્વાત્મસુખાનુભૂત્યા
પૂર્ણાત્મના બ્રહ્મણિ નિર્વિકલ્પઃ

સમૂલકૃત્તો ઽપિ મહાનહં પુનઃ
વ્યુલ્લેખિતઃ સ્યાદ્યદિ ચેતસા ક્ષણમ્ &
સંજીવ્ય વિક્ષેપશતં કરોતિ
નભસ્વતા પ્રાવૃષિ વારિદો યથા

નિગૃહ્ય શત્રોરહમો ઽવકાશઃ
ક્વચિન્ ન દેયો વિષયાનુચિન્તયા &
સ એવ સંજીવનહેતુરસ્ય
પ્રક્ષીણજમ્બીરતરોર્ ઇવામ્બુ

દેહાત્મના સંસ્થિત એવ કામી
વિલક્ષણઃ કામયિતા કથં સ્યાત્ &
અતો ઽર્થસન્ધાનપરત્વમ્ એવ
ભેદપ્રસક્ત્યા ભવબન્ધહેતુઃ

કાર્યપ્રવર્ધનાદ્બીજપ્રવૃદ્ધિઃ પરિદૃશ્યતે &
કાર્યનાશાદ્બીજનાશસ્તસ્માત્કાર્યં નિરોધયેત્

વાસનાવૃદ્ધિતઃ કાર્યં કાર્યવૃદ્ધ્યા ચ વાસના &
વર્ધતે સર્વથા પુંસઃ સંસારો ન નિવર્તતે

સંસારબન્ધવિચ્છિત્ત્યૈ તદ્ દ્વયં પ્રદહેદ્યતિઃ &
વાસનાવૃદ્ધિરેતાભ્યાં ચિન્તયા ક્રિયયા બહિઃ

તાભ્યાં પ્રવર્ધમાના સા સૂતે સંસૃતિમ્ આત્મનઃ &
ત્રયાણાં ચ ક્ષયોપાયઃ સર્વાવસ્થાસુ સર્વદા

સર્વત્ર સર્વતઃ સર્વબ્રહ્મમાત્રાવલોકનૈઃ &
સદ્ભાવવાસનાદાર્ઢ્યાત્તત્ત્રયં લયમશ્નુતે

ક્રિયાનાશે ભવેચ્ચિન્તાનાશો ઽસ્માદ્વાસનાક્ષયઃ &
વાસનાપ્રક્ષયો મોક્ષઃ સા જીવન્મુક્તિરિષ્યતે

સદ્વાસનાસ્ફૂર્તિવિજૃમ્ભણે સતિ
હ્યસૌ વિલીનાપ્યહમાદિવાસના &
અતિપ્રકૃષ્ટાપ્યરુણપ્રભાયાં
વિલીયતે સાધુ યથા તમિસ્રા

તમસ્તમઃકાર્યમનર્થજાલં
ન દૃશ્યતે સત્યુદિતે દિનેશે &
તથાદ્વયાનન્દરસાનુભૂતૌ
ન વાસ્તિ બન્ધો ન ચ દુઃખગન્ધઃ

દૃશ્યં પ્રતીતં પ્રવિલાપયન્સન્
સન્માત્રમાનન્દઘનં વિભાવયન્ &
સમાહિતઃ સન્બહિરન્તરં વા
કાલં નયેથાઃ સતિ કર્મબન્ધે

પ્રમાદો બ્રહ્મનિષ્ઠાયાં ન કર્તવ્યઃ કદાચન &
પ્રમાદો મૃત્યુરિત્યાહ ભગવાન્બ્રહ્મણઃ સુતઃ

ન પ્રમાદાદનર્થો ઽન્યો જ્ઞાનિનઃ સ્વસ્વરૂપતઃ &
તતો મોહસ્તતો ઽહંધીસ્તતો બન્ધસ્તતો વ્યથા

વિષયાભિમુખં દૃષ્ટ્વા વિદ્વાંસમ્ અપિ વિસ્મૃતિઃ &
વિક્ષેપયતિ ધીદોષૈર્ યોષા જારમ્ ઇવ પ્રિયમ્

યથાપકૃષ્ટં શૈવાલં ક્ષણમાત્રં ન તિષ્ઠતિ &
આવૃણોતિ તથા માયા પ્રાજ્ઞં વાપિ પરાઙ્મુખમ્

લક્ષ્યચ્યુતં ચેદ્યદિ ચિત્તમીષદ્
બહિર્મુખં સન્નિપતેત્તતસ્તતઃ &
પ્રમાદતઃ પ્રચ્યુતકેલિકન્દુકઃ
સોપાનપઙ્ક્તૌ પતિતો યથા તથા

વિષયેષ્વાવિશચ્ચેતઃ સંકલ્પયતિ તદ્ગુણાન્ &
સમ્યક્સંકલ્પનાત્કામઃ કામાત્પુંસઃ પ્રવર્તનમ્

અતઃ પ્રમાદાન્ ન પરો ઽસ્તિ મૃત્યુઃ
વિવેકિનો બ્રહ્મવિદઃ સમાધૌ &
સમાહિતઃ સિદ્ધિમુપૈતિ સમ્યક્
સમાહિતાત્મા ભવ સાવધાનઃ

તતઃ સ્વરૂપવિભ્રંશો વિભ્રષ્ટસ્તુ પતત્યધઃ &
પતિતસ્ય વિના નાશં પુનર્નારોહ ઈક્ષ્યતે

સંકલ્પં વર્જયેત્તસ્માત્સર્વાનર્થસ્ય કારણમ્ &
જીવતો યસ્ય કૈવલ્યં વિદેહે સ ચ કેવલઃ \
યત્ કિંચિત્ પશ્યતો ભેદં ભયં બ્રૂતે યજુઃશ્રુતિઃ

યદા કદા વાપિ વિપશ્ચિદેષ
બ્રહ્મણ્ય્ અનન્તે ઽપ્ય્ અણુમાત્રભેદમ્ &
પશ્યત્યથામુષ્ય ભયં તદૈવ
યદ્વીક્ષિતં ભિન્નતયા પ્રમાદાત્

શ્રુતિસ્મૃતિન્યાયશતૈર્ નિષિદ્ધે
દૃશ્યે ઽત્ર યઃ સ્વાત્મમતિં કરોતિ &
ઉપૈતિ દુઃખોપરિ દુઃખજાતં
નિષિદ્ધકર્તા સ મલિમ્લુચો યથા

સત્યાભિસંધાનરતો વિમુક્તો
મહત્ત્વમાત્મીયમુપૈતિ નિત્યમ્ &
મિથ્યાભિસન્ધાનરતસ્તુ નશ્યેદ્
દૃષ્ટં તદેતદ્યદચૌરચૌરયોઃ

યતિરસદનુસન્ધિં બન્ધહેતું વિહાય
સ્વયમયમહમસ્મીત્ય્ આત્મદૃષ્ટ્યૈવ તિષ્ઠેત્ &
સુખયતિ નનુ નિષ્ઠા બ્રહ્મણિ સ્વાનુભૂત્યા
હરતિ પરમવિદ્યાકાર્યદુઃખં પ્રતીતમ્

બાહ્યાનુસન્ધિઃ પરિવર્ધયેત્ફલં
દુર્વાસનામ્ એવ તતસ્તતો ઽધિકામ્ &
જ્ઞાત્વા વિવેકૈઃ પરિહૃત્ય બાહ્યં
સ્વાત્માનુસન્ધિં વિદધીત નિત્યમ્

બાહ્યે નિરુદ્ધે મનસઃ પ્રસન્નતા
મનઃપ્રસાદે પરમાત્મદર્શનમ્ &
તસ્મિન્સુદૃષ્ટે ભવબન્ધનાશો
બહિર્નિરોધઃ પદવી વિમુક્તેઃ

કઃ પણ્ડિતઃ સન્સદસદ્વિવેકી
શ્રુતિપ્રમાણઃ પરમાર્થદર્શી &
જાનન્હિ કુર્યાદસતો ઽવલમ્બં
સ્વપાતહેતોઃ શિશુવન્મુમુક્ષુઃ

દેહાદિસંસક્તિમતો ન મુક્તિઃ
મુક્તસ્ય દેહાદ્યભિમત્યભાવઃ &
સુપ્તસ્ય નો જાગરણં ન જાગ્રતઃ
સ્વપ્નસ્તયોર્ ભિન્નગુણાશ્રયત્વાત્

અન્તર્બહિઃ સ્વં સ્થિરજઙ્ગમેષુ
જ્ઞાત્વાત્મનાધારતયા વિલોક્ય &
ત્યક્તાખિલોપાધિરખણ્ડરૂપઃ
પૂર્ણાત્મના યઃ સ્થિત એષ મુક્તઃ

સર્વાત્મના બન્ધવિમુક્તિહેતુઃ
સર્વાત્મભાવાન્ ન પરો ઽસ્તિ કશ્ચિત્ &
દૃશ્યાગ્રહે સત્યુપપદ્યતે ઽસૌ
સર્વાત્મભાવો ઽસ્ય સદાત્મનિષ્ઠયા

દૃશ્યસ્યાગ્રહણં કથં નુ ઘટતે દેહાત્મના તિષ્ઠતો
બાહ્યાર્થાનુભવપ્રસક્તમનસસ્તત્તત્ક્રિયાં કુર્વતઃ &
સંન્યસ્તાખિલ-ધર્મ-કર્મ-વિષયૈર્ નિત્યાત્મનિષ્ઠાપરૈઃ
તત્ત્વજ્ઞૈઃ કરણીયમ્ આત્મનિ સદાનન્દેચ્છુભિર્યત્નતઃ

સર્વાત્મસિદ્ધયે ભિક્ષોઃ કૃતશ્રવણકર્મણઃ &
સમાધિં વિદધાત્યેષા શાન્તો દાન્ત ઇતિ શ્રુતિઃ

આરૂઢશક્તેરહમો વિનાશઃ
કર્તુન્ ન શક્ય સહસાપિ પણ્ડિતૈઃ &
યે નિર્વિકલ્પાખ્યસમાધિનિશ્ચલાઃ
તાનન્તરાનન્તભવા હિ વાસનાઃ

અહંબુદ્ધ્યૈવ મોહિન્યા યોજયિત્વાવૃતેર્બલાત્ &
વિક્ષેપશક્તિઃ પુરુષં વિક્ષેપયતિ તદ્ગુણૈઃ

વિક્ષેપશક્તિવિજયો વિષમો વિધાતું
નિઃશેષમાવરણશક્તિનિવૃત્ત્યભાવે &
દૃગ્દૃશ્યયોઃ સ્ફુટપયોજલવદ્વિભાગે
નશ્યેત્તદાવરણમ્ આત્મનિ ચ સ્વભાવાત્ \
નિઃસંશયેન ભવતિ પ્રતિબન્ધશૂન્યો
વિક્ષેપણં નહિં તદા યદિ ચેન્મૃષાર્થે

સમ્યગ્વિવેકઃ સ્ફુટબોધજન્યો
વિભજ્ય દૃગ્દૃશ્યપદાર્થતત્ત્વમ્ &
છિનત્તિ માયાકૃતમોહબન્ધં
યસ્માદ્વિમુક્તસ્તુ પુનર્ન સંસૃતિઃ

પરાવરૈકત્વવિવેકવન્હિઃ
દહત્યવિદ્યાગહનં હ્યશેષમ્ &
કિં સ્યાત્પુનઃ સંસરણસ્ય બીજં
અદ્વૈતભાવં સમુપેયુષો ઽસ્ય

આવરણસ્ય નિવૃત્તિર્ભવતિ હિ સમ્યક્પદાર્થદર્શનતઃ &
મિથ્યાજ્ઞાનવિનાશસ્તદ્વિક્ષેપજનિતદુઃખનિવૃત્તિઃ

એતત્ત્રિતયં દૃષ્ટં સમ્યગ્રજ્જુસ્વરૂપવિજ્ઞાનાત્ &
તસ્માદ્વસ્તુસતત્ત્વં જ્ઞાતવ્યં બન્ધમુક્તયે વિદુષા

અયો ઽગ્નિયોગાદ્ ઇવ સત્સમન્વયાન્
માત્રાદિરૂપેણ વિજૃમ્ભતે ધીઃ &
તત્કાર્યમેતદ્દ્વિતયં યતો મૃષા
દૃષ્ટં ભ્રમસ્વપ્નમનોરથેષુ

તતો વિકારાઃ પ્રકૃતેરહંમુખા
દેહાવસાના વિષયાશ્ચ સર્વે &
ક્ષણે ઽન્યથાભાવિતયા હ્યમીષામ્
અસત્ત્વમાત્મા તુ કદાપિ નાન્યથા

નિત્યાદ્વયાખણ્ડચિદેકરૂપો
બુદ્ધ્યાદિસાક્ષી સદસદ્વિલક્ષણઃ &
અહંપદપ્રત્યયલક્ષિતાર્થઃ
પ્રત્યક્ સદાનન્દઘનઃ પરાત્મા

ઇત્થં વિપશ્ચિત્સદસદ્વિભજ્ય
નિશ્ચિત્ય તત્ત્વં નિજબોધદૃષ્ટ્યા &
જ્ઞાત્વા સ્વમાત્માનમખણ્ડબોધં
તેભ્યો વિમુક્તઃ સ્વયમ્ એવ શામ્યતિ

અજ્ઞાનહૃદયગ્રન્થેર્નિઃશેષવિલયસ્તદા &
સમાધિનાવિકલ્પેન યદાદ્વૈતાત્મદર્શનમ્

ત્વમહમિદમિતીયં કલ્પના બુદ્ધિદોષાત્
પ્રભવતિ પરમાત્મન્યદ્વયે નિર્વિશેષે &
પ્રવિલસતિ સમાધાવસ્ય સર્વો વિકલ્પો
વિલયનમુપગચ્છેદ્વસ્તુતત્ત્વાવધૃત્યા

શાન્તો દાન્તઃ પરમુપરતઃ ક્ષાન્તિયુક્તઃ સમાધિં
કુર્વન્નિત્યં કલયતિ યતિઃ સ્વસ્ય સર્વાત્મભાવમ્ &
તેનાવિદ્યાતિમિરજનિતાન્સાધુ દગ્ધ્વા વિકલ્પાન્
બ્રહ્માકૃત્યા નિવસતિ સુખં નિષ્ક્રિયો નિર્વિકલ્પઃ

સમાહિતા યે પ્રવિલાપ્ય બાહ્યં
શ્રોત્રાદિ ચેતઃ સ્વમહં ચિદાત્મનિ &
ત એવ મુક્તા ભવપાશબન્ધૈઃ
નાન્યે તુ પારોક્ષ્યકથાભિધાયિનઃ

ઉપાધિભેદાત્સ્વયમ્ એવ ભિદ્યતે
ચોપાધ્યપોહે સ્વયમ્ એવ કેવલઃ &
તસ્માદુપાધેર્વિલયાય વિદ્વાન્
વસેત્સદાકલ્પસમાધિનિષ્ઠયા

સતિ સક્તો નરો યાતિ સદ્ભાવં હ્યેકનિષ્ઠયા &
કીટકો ભ્રમરં ધ્યાયન્ ભ્રમરત્વાય કલ્પતે

ક્રિયાન્તરાસક્તિમપાસ્ય કીટકો
ધ્યાયન્નલિત્વં હ્યલિભાવમૃચ્છતિ &
તથૈવ યોગી પરમાત્મતત્ત્વં
ધ્યાત્વા સમાયાતિ તદેકનિષ્ઠયા

અતીવ સૂક્ષ્મં પરમાત્મતત્ત્વં
ન સ્થૂલદૃષ્ટ્યા પ્રતિપત્તુમર્હતિ &
સમાધિનાત્યન્તસુસૂક્ષ્મવૃત્યા
જ્ઞાતવ્યમાર્યૈર્ અતિશુદ્ધબુદ્ધિભિઃ

યથા સુવર્ણં પુટપાકશોધિતં
ત્યક્ત્વા મલં સ્વાત્મગુણં સમૃચ્છતિ &
તથા મનઃ સત્ત્વરજસ્તમોમલં
ધ્યાનેન સન્ત્યજ્ય સમેતિ તત્ત્વમ્

નિરન્તરાભ્યાસવશાત્તદિત્થં
પક્વં મનો બ્રહ્મણિ લીયતે યદા &
તદા સમાધિઃ સવિકલ્પવર્જિતઃ
સ્વતો ઽદ્વયાનન્દરસાનુભાવકઃ

સમાધિનાનેન સમસ્તવાસના-
ગ્રન્થેર્વિનાશો ઽખિલકર્મનાશઃ &
અન્તર્બહિઃ સર્વત એવ સર્વદા
સ્વરૂપવિસ્ફૂર્તિરયત્નતઃ સ્યાત્

શ્રુતેઃ શતગુણં વિદ્યાન્મનનં મનનાદ્ અપિ &
નિદિંધ્યાસં લક્ષગુણમનન્તં નિર્વિકલ્પકમ્

નિર્વિકલ્પકસમાધિના સ્ફુટં
બ્રહ્મતત્ત્વમવગમ્યતે ધ્રુવમ્ &
નાન્યથા ચલતયા મનોગતેઃ
પ્રત્યયાન્તરવિમિશ્રિતં ભવેત્

અતઃ સમાધત્સ્વ યતેન્દ્રિયઃ સન્
નિરન્તરં શાન્તમનાઃ પ્રતીચિ &
વિધ્વંસય ધ્વાન્તમનાદ્યવિદ્યયા
કૃતં સદેકત્વવિલોકનેન

યોગસ્ય પ્રથમદ્વારં વાઙ્નિરોધો ઽપરિગ્રહઃ &
નિરાશા ચ નિરીહા ચ નિત્યમેકાન્તશીલતા

એકાન્તસ્થિતિરિન્દ્રિયોપરમણે હેનુર્દમશ્ચેતસઃ
સંરોધે કરણં શમેન વિલયં યાયાદહંવાસના &
તેનાનન્દરસાનુભૂતિરચલા બ્રાહ્મી સદા યોગિનઃ
તસ્માચ્ચિત્તનિરોધ એવ સતતં કાર્યઃ પ્રયત્નો મુનેઃ

વાચં નિયચ્છાત્મનિ તં નિયચ્છ
બુદ્ધૌ ધિયં યચ્છ ચ બુદ્ધિસાક્ષિણિ &
તં ચાપિ પૂર્ણાત્મનિ નિર્વિકલ્પે
વિલાપ્ય શાન્તિં પરમાં ભજસ્વ

દેહપ્રાણેન્દ્રિયમનોબુદ્ધ્યાદિભિરુપાધિભિઃ &
યૈર્ યૈર્ વૃત્તેઃસમાયોગસ્તતદ્ભાવો ઽસ્ય યોગિનઃ

તન્નિવૃત્ત્યા મુનેઃ સમ્યક્ સર્વોપરમણં સુખમ્ &
સંદૃશ્યતે સદાનન્દરસાનુભવવિપ્લવઃ

અન્તસ્ત્યાગો બહિસ્ત્યાગો વિરક્તસ્યૈવ યુજ્યતે &
ત્યજત્યન્તર્બહિઃસઙ્ગં વિરક્તસ્તુ મુમુક્ષયા

બહિસ્તુ વિષયૈઃ સઙ્ગં તથાન્તરહમાદિભિઃ &
વિરક્ત એવ શક્નોતિ ત્યક્તું બ્રહ્મણિ નિષ્ઠિતઃ

વૈરાગ્યબોધૌ પુરુષસ્ય પક્ષિવત્
પક્ષૌ વિજાનીહિ વિચક્ષણ ત્વમ્ &
વિમુક્તિસૌધાગ્રલતાધિરોહણં
તાભ્યાં વિના નાન્યતરેણ સિધ્યતિ

અત્યન્તવૈરાગ્યવતઃ સમાધિઃ
સમાહિતસ્યૈવ દૃઢપ્રબોધઃ &
પ્રબુદ્ધતત્ત્વસ્ય હિ બન્ધમુક્તિઃ
મુક્તાત્મનો નિત્યસુખાનુભૂતિઃ

વૈરાગ્યાન્ ન પરં સુખસ્ય જનકં પશ્યામિ વશ્યાત્મનઃ
તચ્ચેચ્છુદ્ધતરાત્મબોધસહિતં સ્વારાજ્યસામ્રાજ્યધુક્ &
એતદ્દ્વારમજસ્રમુક્તિયુવતેર્યસ્માત્ત્વમસ્માત્પરં
સર્વત્રાસ્પૃહયા સદાત્મનિ સદા પ્રજ્ઞાં કુરુ શ્રેયસે

આશાં છિન્દ્ધિ વિષોપમેષુ વિષયેષ્વેષૈવ મૃત્યોઃ કૃતિસ્
ત્યક્ત્વા જાતિકુલાશ્રમેષ્વભિમતિં મુઞ્ચાતિદૂરાત્ક્રિયાઃ &
દેહાદાવસતિ ત્યજાત્મધિષણાં પ્રજ્ઞાં કુરુષ્વાત્મનિ
ત્વં દ્રષ્ટાસ્યમનો ઽસિ નિર્દ્વયપરં બ્રહ્માસિ યદ્વસ્તુતઃ

લક્ષ્યે બ્રહ્મણિ માનસં દૃઢતરં સંસ્થાપ્ય બાહ્યેન્દ્રિયં
સ્વસ્થાને વિનિવેશ્ય નિશ્ચલતનુશ્ચોપેક્ષ્ય દેહસ્થિતિમ્ &
બ્રહ્માત્મૈક્યમુપેત્ય તન્મયતયા ચાખણ્ડવૃત્ત્યાનિશં
બ્રહ્માનન્દરસં પિબાત્મનિ મુદા શૂન્યૈઃ કિમન્યૈર્ ભૃશમ્

અનાત્મચિન્તનં ત્યક્ત્વા કશ્મલં દુઃખકારણમ્ &
ચિન્તયાત્માનમાનન્દરૂપં યન્મુક્તિકારણમ્

એષ સ્વયંજ્યોતિરશેષસાક્ષી
વિજ્ઞાનકોશો વિલસત્યજસ્રમ્ &
લક્ષ્યં વિધાયૈનમસદ્વિલક્ષણમ્
અખણ્ડવૃત્ત્યાત્મતયાનુભાવય

એતમચ્છીન્નયા વૃત્ત્યા પ્રત્યયાન્તરશૂન્યયા &
ઉલ્લેખયન્વિજાનીયાત્સ્વસ્વરૂપતયા સ્ફુટમ્

અત્રાત્મત્વં દૃઢીકુર્વન્નહમાદિષુ સંત્યજન્ &
ઉદાસીનતયા તેષુ તિષ્ઠેત્સ્ફુટઘટાદિવત્

વિશુદ્ધમન્તઃકરણં સ્વરૂપે
નિવેશ્ય સાક્ષિણ્ય્ અવબોધમાત્રે &
શનૈઃ શનૈર્ નિશ્ચલતામુપાનયન્
પૂર્ણં સ્વમેવાનુવિલોકયેત્તતઃ

દેહેન્દ્રિયપ્રાણમનો ઽહમ્ આદિભિઃ
સ્વાજ્ઞાનકૢપ્તૈર્ અખિલૈર્ ઉપાધિભિઃ &
વિમુક્તમાત્માનમખણ્ડરૂપં
પૂર્ણં મહાકાશમિવાવલોકયેત્

ઘટકલશકુસૂલસૂચિમુખ્યૈઃ
ગગનમુપાધિશતૈર્ વિમુક્તમેકમ્ &
ભવતિ ન વિવિધં તથૈવ શુદ્ધં
પરમહમાદિવિમુક્તમેકમ્ એવ

બ્રહ્માદિસ્તમ્બપર્યન્તા મૃષામાત્રા ઉપાધયઃ &
તતઃ પૂર્ણં સ્વમાત્માનં પશ્યેદેકાત્મના સ્થિતમ્

યત્ર ભ્રાન્ત્યા કલ્પિતં તદ્વિવેકે
તત્તન્માત્રં નૈવ તસ્માદ્વિભિન્નમ્ &
ભ્રાન્તેર્નાશે ભાતિ દૃષ્ટાહિતત્ત્વં
રજ્જુસ્તદ્વદ્વિશ્વમ્ આત્મસ્વરૂપમ્

સ્વયં બ્રહ્મા સ્વયં વિષ્ણુઃ સ્વયમિન્દ્રઃ સ્વયં શિવઃ &
સ્વયં વિશ્વમિદં સર્વં સ્વસ્માદન્યન્ ન કિંચન

અન્તઃ સ્વયં ચાપિ બહિઃ સ્વયં ચ
સ્વયં પુરસ્તાત્ સ્વયમ્ એવ પશ્ચાત્ &
સ્વયં હ્યાવાચ્યાં સ્વયમપ્યુદીચ્યાં
તથોપરિષ્ટાત્સ્વયમપ્યધસ્તાત્

તરઙ્ગફેનભ્રમબુદ્બુદાદિ
સર્વં સ્વરૂપેણ જલં યથા તથા &
ચિદ્ એવ દેહાદ્યહમન્તમેતત્
સર્વં ચિદ્ એવૈકરસં વિશુદ્ધમ્

સદેવેદં સર્વં જગદવગતં વાઙ્મનસયોઃ
સતો ઽન્યન્નાસ્ત્ય્ એવ પ્રકૃતિપરસીમ્નિ સ્થિતવતઃ &
પૃથક્ કિં મૃત્સ્નાયાઃ કલશઘટકુમ્ભાદ્યવગતં
વદત્યેષ ભ્રાન્તસ્ત્વમહમિતિ માયામદિરયા

ક્રિયાસમભિહારેણ યત્ર નાન્યદિતિ શ્રુતિઃ &
બ્રવીતિ દ્વૈતરાહિત્યં મિથ્યાધ્યાસનિવૃત્તયે

આકાશવન્નિર્મલનિર્વિકલ્પં
નિઃસીમનિઃસ્પન્દનનિર્વિકારમ્ &
અન્તર્બહિઃશૂન્યમનન્યમદ્વયં
સ્વયં પરં બ્રહ્મ કિમસ્તિ બોધ્યમ્

વક્તવ્યં કિમુ વિદ્યતે ઽત્ર બહુધા બ્રહ્મૈવ જીવઃ સ્વયં
બ્રહ્મૈતજ્જગદાતતં નુ સકલં બ્રહ્માદ્વિતીયં શ્રુતિઃ &
બ્રહ્મૈવાહમિતિ પ્રબુદ્ધમતયઃ સંત્યક્તબાહ્યાઃ સ્ફુટં
બ્રહ્મીભૂય વસન્તિ સન્તતચિદાનન્દાત્મનૈતદ્ધ્રુવમ્

જહિ મલમયકોશે ઽહંધિયોત્થાપિતાશાં
પ્રસભમનિલકલ્પે લિઙ્ગદેહે ઽપિ પશ્ચાત્ &
નિગમગદિતકીર્તિં નિત્યમાનન્દમૂર્તિં
સ્વયમિતિ પરિચીય બ્રહ્મરૂપેણ તિષ્ઠ

શવાકારં યાવદ્ભજતિ મનુજસ્તાવદશુચિઃ
પરેભ્યઃ સ્યાત્ક્લેશો જનનમરણવ્યાધિનિલયઃ &
યદાત્માનં શુદ્ધં કલયતિ શિવાકારમચલમ્
તદા તેભ્યો મુક્તો ભવતિ હિ તદાહ શ્રુતિર્ અપિ

સ્વાત્મન્યારોપિતાશેષાભાસર્વસ્તુનિરાસતઃ &
સ્વયમ્ એવ પરં બ્રહ્મ પૂર્ણમદ્વયમક્રિયમ્

સમાહિતાયાં સતિ ચિત્તવૃત્તૌ
પરાત્મનિ બ્રહ્મણિ નિર્વિકલ્પે &
ન દૃશ્યતે કશ્ચિદયં વિકલ્પઃ
પ્રજલ્પમાત્રઃ પરિશિષ્યતે યતઃ

અસત્કલ્પો વિકલ્પો ઽયં વિશ્વમિત્યેકવસ્તુનિ &
નિર્વિકારે નિરાકારે નિર્વિશેષે ભિદા કુતઃ

દ્રષ્ટુદર્શનદૃશ્યાદિભાવશૂન્યૈકવસ્તુનિ &
નિર્વિકારે નિરાકારે નિર્વિશેષે ભિદા કુતઃ

કલ્પાર્ણવ ઇવાત્યન્તપરિપૂર્ણૈકવસ્તુનિ &
નિર્વિકારે નિરાકારે નિર્વિશેષે ભિદા કુતઃ

તેજસીવ તમો યત્ર પ્રલીનં ભ્રાન્તિકારણમ્ &
અદ્વિતીયે પરે તત્ત્વે નિર્વિશેષે ભિદા કુતઃ

એકાત્મકે પરે તત્ત્વે ભેદવાર્તા કથં વસેત્ &
સુષુપ્તૌ સુખમાત્રાયાં ભેદઃ કેનાવલોકિતઃ

ન હ્યસ્તિ વિશ્વં પરતત્ત્વબોધાત્
સદાત્મનિ બ્રહ્મણિ નિર્વિકલ્પે &
કાલત્રયે નાપ્યહિરીક્ષિતો ગુણે
ન હ્યમ્બુબિન્દુર્મૃગતૃષ્ણિકાયામ્

માયામાત્રમિદં દ્વૈતમદ્વૈતં પરમાર્થતઃ &
ઇતિ બ્રૂતે શ્રુતિઃ સાક્ષાત્સુષુપ્તાવનુભૂયતે

અનન્યત્વમધિષ્ઠાનાદારોપ્યસ્ય નિરીક્ષિતમ્ &
પણ્ડિતૈ રજ્જુસર્પાદૌ વિકલ્પો ભ્રાન્તિજીવનઃ

ચિત્તમૂલો વિકલ્પો ઽયં ચિત્તાભાવે ન કશ્ચન &
અતશ્ચિત્તં સમાધેહિ પ્રત્યગ્રૂપે પરાત્મનિ

કિમ્ અપિ સતતબોધં કેવલાનન્દરૂપં
નિરુપમમતિવેલં નિત્યમુક્તં નિરીહમ્ &
નિરવધિગગનાભં નિષ્કલં નિર્વિકલ્પં
હૃદિ કલયતિ વિદ્વાન્ બ્રહ્મ પૂર્ણં સમાધૌ

પ્રકૃતિવિકૃતિશૂન્યં ભાવનાતીતભાવં
સમરસમસમાનં માનસં બન્ધદૂરમ્ &
નિગમવચનસિદ્ધં નિત્યમસ્મત્પ્રસિદ્ધં
હૃદિ કલયતિ વિદ્વાન્ બ્રહ્મ પૂર્ણં સમાધૌ

અજરમમરમસ્તાભાવવસ્તુસ્વરૂપં
સ્તિમિતસલિલરાશિપ્રખ્યમાખ્યાવિહીનમ્ &
શમિતગુણવિકારં શાશ્વતં શાન્તમેકં
હૃદિ કલયતિ વિદ્વાન્ બ્રહ્મ પૂર્ણં સમાધૌ

સમાહિતાન્તઃકરણઃ સ્વરૂપે
વિલોકયાત્માનમખણ્ડવૈભવમ્ &
વિચ્છિન્દ્ધિ બન્ધં ભવગન્ધગન્ધિતં
યત્નેન પુંસ્ત્વં સફલીકુરુષ્વ ॥ 411.
સર્વોપાધિવિનિર્મુક્તં સચ્ચિદાનન્દમદ્વયમ્।
ભાવયાત્માનમ્ આત્મસ્થં ન ભૂયઃ કલ્પસે ઽધ્વને

છાયેવ પુંસઃ પરિદૃશ્યમાન્
માભાસરૂપેણ ફલાનુભૂત્યા &
શરીરમારાચ્છવવન્નિરસ્તં
પુનર્ન સંધત્ત ઇદં મહાત્મા

સતતવિમલબોધાનન્દરૂપં સમેત્ય
ત્યજ જડમલરૂપોપાધિમેતં સુદૂરે &
અથ પુનર્ અપિ નૈષ સ્મર્યતાં વાન્તવસ્તુ
સ્મરણવિષયભૂતં પલ્પતે કુત્સનાય

સમૂલમેતત્પરિદાહ્ય વન્હૌ
સદાત્મનિ બ્રહ્મણિ નિર્વિકલ્પે &
તતઃ સ્વયં નિત્યવિશુદ્ધબોધા
નન્દાત્મના તિષ્ઠતિ વિદ્વરિષ્ઠઃ

પ્રારબ્ધસૂત્રગ્રથિતં શરીરં
પ્રયાતુ વા તિષ્ઠતુ ગોર્ ઇવ સ્રક્ &
ન તત્પુનઃ પશ્યતિ તત્ત્વવેત્તા-
(આ)નન્દાત્મનિ બ્રહ્મણિ લીનવૃત્તિઃ

અખણ્ડાનન્દમાત્માનં વિજ્ઞાય સ્વસ્વરૂપતઃ &
કિમિચ્છન્ કસ્ય વા હેતોર્ દેહં પુષ્ણાતિ તત્ત્વવિત્

સંસિદ્ધસ્ય ફલં ત્વેતજ્જીવન્મુક્તસ્ય યોગિનઃ &
બહિરન્તઃ સદાનન્દરસાસ્વાદનમ્ આત્મનિ

વૈરાગ્યસ્ય ફલં બોધો બોધસ્યોપરતિઃ ફલમ્ &
સ્વાનન્દાનુભવાચ્છાન્તિરેષૈવોપરતેઃ ફલમ્

યદ્ય્ ઉત્તરોત્તરાભાવઃ પૂર્વપૂર્વન્તુ નિષ્ફલમ્ &
નિવૃત્તિઃ પરમા તૃપ્તિરાનન્દો ઽનુપમઃ સ્વતઃ

દૃષ્ટદુઃખેષ્વનુદ્વેગો વિદ્યાયાઃ પ્રસ્તુતં ફલમ્ &
યત્કૃતં ભ્રાન્તિવેલાયાં નાના કર્મ જુગુપ્સિતમ્ \
પશ્ચાન્નરો વિવેકેન તત્ કથં કર્તુમ્ અર્હતિ

વિદ્યાફલં સ્યાદસતો નિવૃત્તિઃ
પ્રવૃત્તિરજ્ઞાનફલં તદીક્ષિતમ્ &
તજ્જ્ઞાજ્ઞયોર્ યન્મૃગતૃષ્ણિકાદૌ
નોચેદ્વિદાં દૃષ્ટફલં કિમસ્માત્

અજ્ઞાનહૃદયગ્રન્થેર્વિનાશો યદ્ય્ અશેષતઃ &
અનિચ્છોર્વિષયઃ કિં નુ પ્રવૃત્તેઃ કારણં સ્વતઃ

વાસનાનુદયો ભોગ્યે વૈરાગસ્ય તદાવધિઃ &
અહંભાવોદયાભાવો બોધસ્ય પરમાવધિઃ \
લીનવૃત્તૈર્ અનુત્પત્તિર્મર્યાદોપરતેસ્તુ સા

બ્રહ્માકારતયા સદા સ્થિતતયા નિર્મુક્તબાહ્યાર્થધીર્
અન્યાવેદિતભોગ્યભોગકલનો નિદ્રાલુવદ્બાલવત્ &
સ્વપ્નાલોકિતલોકવજ્જગદિદં પશ્યન્ ક્વચિલ્ લબ્ધધીર્
આસ્તે કશ્ચિદનન્તપુણ્યફલભુગ્ધન્યઃ સ માન્યો ભુવિ

સ્થિતપ્રજ્ઞો યતિરયં યઃ સદાનન્દમશ્નુતે &
બ્રહ્મણ્ય્ એવ વિલીનાત્મા નિર્વિકારો વિનિષ્ક્રિયઃ

બ્રહ્માત્મનોઃ શોધિતયોર્ એકભાવાવગાહિની &
નિર્વિકલ્પા ચ ચિન્માત્રા વૃત્તિઃ પ્રજ્ઞેતિ કથ્યતે \
સુસ્થિતાસૌ ભવેદ્યસ્ય સ્થિતપ્રજ્ઞઃ સ ઉચ્યતે

યસ્ય સ્થિતા ભવેત્પ્રજ્ઞા યસ્યાનન્દો નિરન્તરઃ &
પ્રપઞ્ચો વિસ્મૃતપ્રાયઃ સ જીવન્મુક્ત ઇષ્યતે

લીનધીર્ અપિ જાગર્તિ જાગ્રદ્ધર્મવિવર્જિતઃ &
બોધો નિર્વાસનો યસ્ય સ જીવન્મુક્ત ઇષ્યતે

શાન્તસંસારકલનઃ કલાવાન્ અપિ નિષ્કલઃ &
યસ્ય ચિત્તં વિનિશ્ચિન્તં સ જીવન્મુક્ત ઇષ્યતે

વર્તમાને ઽપિ દેહે ઽસ્મિઞ્છાયાવદનુવર્તિનિ &
અહન્તામમતાભાવો જીવન્મુક્તસ્ય લક્ષણમ્

અતીતાનનુસન્ધાનં ભવિષ્યદવિચારણમ્ &
ઔદાસીન્યમ્ અપિ પ્રાપ્તં જીવન્મુક્તસ્ય લક્ષણમ્

ગુણદોષવિશિષ્ટે ઽસ્મિન્સ્વભાવેન વિલક્ષણે &
સર્વત્ર સમદર્શિત્વં જીવન્મુક્તસ્ય લક્ષણમ્

ઇષ્ટાનિષ્ટાર્થસમ્પ્રાપ્તૌ સમદર્શિતયાત્મનિ &
ઉભયત્રાવિકારિત્વં જીવન્મુક્તસ્ય લક્ષણમ્

બ્રહ્માનન્દરસાસ્વાદાસક્તચિત્તતયા યતેઃ &
અન્તર્બહિરવિજ્ઞાનં જીવન્મુક્તસ્ય લક્ષણમ્

દેહેન્દ્રિયાદૌ કર્તવ્યે મમાહંભાવવર્જિતઃ &
ઔદાસીન્યેન યસ્ તિષ્ઠેત્સ જીવન્મુક્તલક્ષણઃ

વિજ્ઞાત આત્મનો યસ્ય બ્રહ્મભાવઃ શ્રુતેર્બલાત્ &
ભવબન્ધવિનિર્મુક્તઃ સ જીવન્મુક્તલક્ષણઃ

દેહેન્દ્રિયેષ્વહંભાવ ઇદંભાવસ્તદન્યકે &
યસ્ય નો ભવતઃ ક્વાપિ સ જીવન્મુક્ત ઇષ્યતે

ન પ્રત્યગ્બ્રહ્મણોર્ ભેદં કદાપિ બ્રહ્મસર્ગયોઃ &
પ્રજ્ઞયા યો વિજાનિતિ સ જીવન્મુક્તલક્ષણઃ

સાધુભિઃ પૂજ્યમાને ઽસ્મિન્ પીડ્યમાને ઽપિ દુર્જનૈઃ &
સમભાવો ભવેદ્યસ્ય સ જીવન્મુક્તલક્ષણઃ

યત્ર પ્રવિષ્ટા વિષયાઃ પરેરિતા
નદીપ્રવાહા ઇવ વારિરાશૌ &
લિનન્તિ સન્માત્રતયા ન વિક્રિયાં
ઉત્પાદયન્ત્યેષ યતિર્વિમુક્તઃ

વિજ્ઞાતબ્રહ્મતત્ત્વસ્ય યથાપૂર્વં ન સંસૃતિઃ &
અસ્તિ ચેન્ ન સ વિજ્ઞાતબ્રહ્મભાવો બહિર્મુખઃ

પ્રાચીનવાસનાવેગાદસૌ સંસરતીતિ ચેત્ &
ન સદેકત્વવિજ્ઞાનાન્મન્દી ભવતિ વાસના

અત્યન્તકામુકસ્યાપિ વૃત્તિઃ કુણ્ઠતિ માતરિ &
તથૈવ બ્રહ્મણિ જ્ઞાતે પૂર્ણાનન્દે મનીષિણઃ

નિદિધ્યાસનશીલસ્ય બાહ્યપ્રત્યય ઈક્ષ્યતે &
બ્રવીતિ શ્રુતિરેતસ્ય પ્રારબ્ધં ફલદર્શનાત્

સુખાદ્યનુભવો યાવત્તાવત્પ્રારબ્ધમિષ્યતે &
ફલોદયઃ ક્રિયાપૂર્વો નિષ્ક્રિયો ન હિ કુત્રચિત્

અહં બ્રહ્મેતિ વિજ્ઞાનાત્ કલ્પકોટિશતાર્જિતમ્ &
સઞ્ચિતં વિલયં યાતિ પ્રબોધાત્સ્વપ્નકર્મવત્

યત્કૃતં સ્વપ્નવેલાયાં પુણ્યં વા પાપમ્ ઉલ્બણમ્ &
સુપ્તોત્થિતસ્ય કિં તત્ સ્યાત્ સ્વર્ગાય નરકાય વા

સ્વમ્ અસઙ્ગમ્ ઉદાસીનં પરિજ્ઞાય નભો યથા &
ન શ્લિષ્યતિ ચ યત્ કિંચિત્ કદાચિદ્ ભાવિકર્મભિઃ

ન નભો ઘટયોગેન સુરાગન્ધેન લિપ્યતે &
તથાત્મોપાધિયોગેન તદ્ધર્મૈર્ નૈવ લિપ્યતે

જ્ઞાનોદયાત્પુરારબ્ધં કર્મજ્ઞાનાન્ ન નશ્યતિ &
અદત્વા સ્વફલં લક્ષ્યમુદ્દિશ્યોત્સૃષ્ટબાણવત્

વ્યાઘ્રબુદ્ધ્યા વિનિર્મુક્તો બાણઃ પશ્ચાત્તુ ગોમતૌ &
ન તિષ્ઠતિ છિનત્ય્ એવ લક્ષ્યં વેગેન નિર્ભરમ્

પ્રાબ્ધં બલવત્તરં ખલુ વિદાં ભોગેન તસ્ય ક્ષયઃ
સમ્યગ્જ્ઞાનહુતાશનેન વિલયઃ પ્રાક્ષંચિતાગામિનામ્ &
બ્રહ્માત્મૈક્યમવેક્ષ્ય તન્મયતયા યે સર્વદા સંસ્થિતાઃ
તેષાં તત્ત્રિતયં નહિ ક્વચિદ્ અપિ બ્રહ્મૈવ તે નિર્ગુણમ્

ઉપાધિતાદાત્મ્યવિહીનકેવલ-
બ્રહ્માત્મનૈવાત્મનિ તિષ્ઠતો મુનેઃ &
પ્રારબ્ધસદ્ભાવકથા ન યુક્તા
સ્વપ્નાર્થસંબન્ધકથેવ જાગ્રતઃ

ન હિ પ્રબુદ્ધઃ પ્રતિભાસદેહે
દેહોપયોગિન્ય્ અપિ ચ પ્રપઞ્ચે &
કરોત્યહન્તાં મમતાનિદન્તાં
કિન્તુ સ્વયં તિષ્ઠતિ જાગરેણ

ન તસ્ય મિથ્યાર્થસમર્થનેચ્છા
ન સંગ્રહસ્તજ્જગતો ઽપિ દૃષ્ટઃ &
તત્રાનુવૃત્તિર્યદિ ચેન્મૃષાર્થે
ન નિદ્રયા મુક્ત ઇતીષ્યતે ધ્રુવમ્

તદ્વત્પરે બ્રહ્મણિ વર્તમાનઃ
સદાત્મના તિષ્ઠતિ નાન્યદીક્ષતે &
સ્મૃતિર્યથા સ્વપ્નવિલોકિતાર્થે
તથા વિદઃ પ્રાશનમોચનાદૌ

કર્મણા નિર્મિતો દેહઃ પ્રારબ્ધં તસ્ય કલ્પ્યતામ્ &
નાનાદેર્ આત્મનો યુક્તં નૈવાત્મા કર્મનિર્મિતઃ

અજો નિત્યઃ શાશ્વત ઇતિ બ્રૂતે શ્રુતિરમોઘવાક્ &
તદ્ આત્મના તિષ્ઠતો ઽસ્ય કુતઃ પ્રારબ્ધકલ્પના

પ્રારબ્ધં સિધ્યતિ તદા યદા દેહાત્મના સ્થિતિઃ &
દેહાત્મભાવો નૈવેષ્ટઃ પ્રારબ્ધં ત્યજ્યતામતઃ

શરીરસ્યાપિ પ્રારબ્ધકલ્પના ભ્રાન્તિર્ એવ હિ &
અધ્યસ્તસ્ય કુતઃ સત્ત્વમસત્યસ્ય કુતો જનિઃ \
અજાતસ્ય કુતો નાશઃ પ્રારબ્ધમસતઃ કુતઃ

જ્ઞાનેનાજ્ઞાનકાર્યસ્ય સમૂલસ્ય લયો યદિ &
તિષ્ઠત્યયં કથં દેહ ઇતિ શઙ્કાવતો જડાન્

સમાધાતું બાહ્યદૃષ્ટ્યા પ્રારબ્ધં વદતિ શ્રુતિઃ &
ન તુ દેહાદિસત્યત્વબોધનાય વિપશ્ચિતામ્

પરિપૂર્ણમનાદ્યન્તમપ્રમેયમવિક્રિયમ્ &
એકમેવાદ્વયં બ્રહ્મ નેહ નાનાસ્તિ કિંચન

સદ્ગનં ચિદ્ઘનં નિત્યમાનન્દઘનમક્રિયમ્ &
એકમેવાદ્વયં બ્રહ્મ નેહ નાનાસ્તિ કિંચન

પ્રત્યગેકરસં પૂર્ણમનન્તં સર્વતોમુખમ્ &
એકમેવાદ્વયં બ્રહ્મ નેહ નાનાસ્તિ કિંચન

અહેયમનુપાદેયમનાદેયમનાશ્રયમ્ &
એકમેવાદ્વયં બ્રહ્મ નેહ નાનાસ્તિ કિંચન

નિર્ગુણં નિષ્કલં સૂક્ષ્મં નિર્વિકલ્પં નિરઞ્જનમ્ &
એકમેવાદ્વયં બ્રહ્મ નેહ નાનાસ્તિ કિંચન

અનિરૂપ્ય સ્વરૂપં યન્મનોવાચામગોચરમ્ &
એકમેવાદ્વયં બ્રહ્મ નેહ નાનાસ્તિ કિંચન

સત્સમૃદ્ધં સ્વતઃસિદ્ધં શુદ્ધં બુદ્ધમનીદૃશમ્ &
એકમેવાદ્વયં બ્રહ્મ નેહ નાનાસ્તિ કિંચન

નિરસ્તરાગા વિનિરસ્તભોગાઃ
શાન્તાઃ સુદાન્તા યતયો મહાન્તઃ &
વિજ્ઞાય તત્ત્વં પરમેતદન્તે
પ્રાપ્તાઃ પરાં નિર્વૃતિમ્ આત્મયોગાત્

ભવાનપીદં પરતત્ત્વમ્ આત્મનઃ
સ્વરૂપમાનન્દઘનં વિચાર્ય &
વિધૂય મોહં સ્વમનઃપ્રકલ્પિતં
મુક્તઃ કૃતાર્થો ભવતુ પ્રબુદ્ધઃ

સમાધિના સાધુવિનિશ્ચલાત્મના
પશ્યાત્મતત્ત્વં સ્ફુટબોધચક્ષુષા &
નિઃસંશયં સમ્યગવેક્ષિતશ્ચેચ્
છ્રુતઃ પદાર્થો ન પુનર્વિકલ્પ્યતે

સ્વસ્યાવિદ્યાબન્ધસંબન્ધમોક્ષાત્
સત્યજ્ઞાનાનન્દરૂપાત્મલબ્ધૌ &
શાસ્ત્રં યુક્તિર્દેશિકોક્તિઃ પ્રમાણં
ચાન્તઃસિદ્ધા સ્વાનુભૂતિઃ પ્રમાણમ્

બન્ધો મોક્ષશ્ચ તૃપ્તિશ્ચ ચિન્તારોગ્યક્ષુદાદયઃ &
સ્વેનૈવ વેદ્યા યજ્જ્ઞાનં પરેષામાનુમાનિકમ્

તટસ્થિતા બોધયન્તિ ગુરવઃ શ્રુતયો યથા &
પ્રજ્ઞયૈવ તરેદ્વિદ્વાનીશ્વરાનુગૃહીતયા

સ્વાનુભૂત્યા સ્વયં જ્ઞાત્વા સ્વમાત્માનમખણ્ડિતમ્ &
સંસિદ્ધઃ સંમુખં તિષ્ઠેન્નિર્વિકલ્પાત્મનાત્મનિ

વેદાન્તસિદ્ધાન્તનિરુક્તિરેષા
બ્રહ્મૈવ જીવઃ સકલં જગચ્ચ &
અખણ્ડરૂપસ્થિતિર્ એવ મોક્ષો
બ્રહ્માદ્વિતીયે શ્રુતયઃ પ્રમાણમ્

ઇતિ ગુરુવચનાચ્છ્રુતિપ્રમાણાત્
પરમવગમ્ય સતત્ત્વમ્ આત્મયુક્ત્યા &
પ્રશમિતકરણઃ સમાહિતાત્મા
ક્વચિદચલાકૃતિર્ આત્મનિષ્ઠતો ઽભૂત્

કિંચિત્ કાલં સમાધાય પરે બ્રહ્મણિ માનસમ્ &
ઉત્થાય પરમાનન્દાદિદં વચનમબ્રવીત્

બુદ્ધિર્વિનષ્ટા ગલિતા પ્રવૃત્તિઃ
બ્રહ્માત્મનોર્ એકતયાધિગત્યા &
ઇદં ન જાને ઽપ્ય્ અનિદં ન જાને
કિં વા કિયદ્વા સુખમસ્ત્ય્ અપારમ્

વાચા વક્તુમશક્યમ્ એવ મનસા મન્તું ન વા શક્યતે
સ્વાનન્દામૃતપૂરપૂરિતપરબ્રહ્મામ્બુધેર્વૈભવમ્ &
અમ્ભોરાશિવિશીર્ણવાર્ષિકશિલાભાવં ભજન્મે મનો
યસ્યાંશાંશલવે વિલીનમધુનાનન્દાત્મના નિર્વૃતમ્

ક્વ ગતં કેન વા નીતં કુત્ર લીનમિદં જગત્ &
અધુનૈવ મયા દૃષ્ટં નાસ્તિ કિં મહદદ્ભુતમ્

કિં હેયં કિમુપાદેયં કિમન્યત્કિં વિલક્ષણમ્ &
અખણ્ડાનન્દપીયૂષપૂર્ણે બ્રહ્મમહાર્ણવે

ન કિંચિદ્ અત્ર પશ્યામિ ન શૃણોમિ ન વેદ્મ્ય્ અહમ્ &
સ્વાત્મનૈવ સદાનન્દરૂપેણાસ્મિ વિલક્ષણઃ

નમો નમસ્તે ગુરવે મહાત્મને
વિમુક્તસઙ્ગાય સદુત્તમાય &
નિત્યાદ્વયાનન્દરસસ્વરૂપિણે
ભૂમ્ને સદાપારદયામ્બુધામ્ને

યત્કટાક્ષશશિસાન્દ્રચન્દ્રિકા-
પાતધૂતભવતાપજશ્રમઃ &
પ્રાપ્તવાનહમખણ્ડવૈભવા-
નન્દમ્ આત્મપદમક્ષયં ક્ષણાત્

ધન્યો ઽહં કૃતકૃત્યો ઽહં વિમુક્તો ઽહં ભવગ્રહાત્ &
નિત્યાનન્દસ્વરૂપો ઽહં પૂર્ણો ઽહં ત્વદનુગ્રહાત્

અસઙ્ગો ઽહમ્ અનઙ્ગો ઽહમ્ અલિઙ્ગો ઽહમ્ અભઙ્ગુરઃ &
પ્રશાન્તો ઽહમ્ અનન્તો ઽહમ્ અમલો ઽહં ચિરન્તનઃ

અકર્તાહમભોક્તાહમવિકારો ઽહમ્ અક્રિયઃ &
શુદ્ધબોધસ્વરૂપો ઽહં કેવલો ઽહં સદાશિવઃ

દ્રષ્ટુઃ શ્રોતુર્વક્તુઃ કર્તુર્ભોક્તુર્વિભિન્ન એવાહમ્ &
નિત્યનિરન્તરનિષ્ક્રિયનિઃસીમાસઙ્ગપૂર્ણબોધાત્મા

નાહમિદં નાહમદો ઽપ્ય્ ઉભયોર્ અવભાસકં પરં શુદ્ધમ્ &
બાહ્યાભ્યન્તરશૂન્યં પૂર્ણં બ્રહ્માદ્વિતીયમેવાહમ્

નિરુપમમનાદિતત્ત્વં ત્વમહમિદમદ ઇતિ કલ્પનાદૂરમ્ &
નિત્યાનન્દૈકરસં સત્યં બ્રહ્માદ્વિતીયમેવાહમ્

નારાયણો ઽહં નરકાન્તકો ઽહં
પુરાન્તકો ઽહં પુરુષો ઽહમ્ ઈશઃ &
અખણ્ડબોધો ઽહમ્ અશેષસાક્ષી
નિરીશ્વરો ઽહં નિરહં ચ નિર્મમઃ

સર્વેષુ ભૂતેષ્વ્ અહમ્ એવ સંસ્થિતો
જ્ઞાનાત્મનાન્તર્બહિરાશ્રયઃ સન્ &
ભોક્તા ચ ભોગ્યં સ્વયમ્ એવ સર્વં
યદ્યત્પૃથગ્દૃષ્ટમિદન્તયા પુરા

મય્યખણ્ડસુખામ્ભોધૌ બહુધા વિશ્વવીચયઃ &
ઉત્પદ્યન્તે વિલીયન્તે માયામારુતવિભ્રમાત્

સ્થુલાદિભાવા મયિ કલ્પિતા ભ્રમાદ્
આરોપિતાનુસ્ફુરણેન લોકૈઃ &
કાલે યથા કલ્પકવત્સરાય-
ણર્ત્વાદયો નિષ્કલનિર્વિકલ્પે

આરોપિતં નાશ્રયદૂષકં ભવેત્
કદાપિ મૂઢૈર્ અતિદોષદૂષિતૈઃ &
નાર્દ્રિકરોત્યૂષરભૂમિભાગં
મરીચિકાવારિ મહાપ્રવાહઃ

આકાશવલ્લેપવિદૂરગો ઽહં
આદિત્યવદ્ભાસ્યવિલક્ષણો ઽહમ્ &
અહાર્યવન્નિત્યવિનિશ્ચલો ઽહં
અમ્ભોધિવત્પારવિવર્જિતો ઽહમ્

ન મે દેહેન સંબન્ધો મેઘેનેવ વિહાયસઃ &
અતઃ કુતો મે તદ્ધર્મા જાક્રત્સ્વપ્નસુષુપ્તયઃ

ઉપાધિરાયાતિ સ એવ ગચ્છતિ
સ એવ કર્માણિ કરોતિ ભુઙ્ક્તે &
સ એવ જીર્યન્ મ્રિયતે સદાહં
કુલાદ્રિવન્નિશ્ચલ એવ સંસ્થિતઃ

ન મે પ્રવૃત્તિર્ન ચ મે નિવૃત્તિઃ
સદૈકરૂપસ્ય નિરંશકસ્ય &
એકાત્મકો યો નિવિડો નિરન્તરો
વ્યોમેવ પૂર્ણઃ સ કથં નુ ચેષ્ટતે

પુણ્યાનિ પાપાનિ નિરિન્દ્રિયસ્ય
નિશ્ચેતસો નિર્વિકૃતેર્નિરાકૃતેઃ &
કુતો મમાખણ્ડસુખાનુભૂતેઃ
બ્રૂતે હ્યનન્વાગતમિત્ય્ અપિ શ્રુતિઃ

છાયયા સ્પૃષ્ટમુષ્ણં વા શીતં વા સુષ્ઠુ દુઃષ્ઠુ વા &
ન સ્પૃશત્ય્ એવ યત્ કિંચિત્ પુરુષં તદ્વિલક્ષણમ્

ન સાક્ષિણં સાક્ષ્યધર્માઃ સંસ્પૃશન્તિ વિલક્ષણમ્ &
અવિકારમુદાસીનં ગૃહધર્માઃ પ્રદીપવત્

રવેર્યથા કર્મણિ સાક્ષિભાવો
વન્હેર્યથા દાહનિયામકત્વમ્ &
રજ્જોર્યથારોપિતવસ્તુસઙ્ગઃ
તથૈવ કૂટસ્થચિદાત્મનો મે

કર્તાપિ વા કારયિતાપિ નાહં
ભોક્તાપિ વા ભોજયિતાપિ નાહમ્ &
દ્રષ્ટાપિ વા દર્શયિતાપિ નાહં
સો ઽહં સ્વયંજ્યોતિરનીદૃગાત્મા

ચલત્યુપાધૌ પ્રતિબિમ્બલૌલ્યમ્
ઔપાધિકં મૂઢધિયો નયન્તિ &
સ્વબિમ્બભૂતં રવિવદ્વિનિષ્ક્રિયં
કર્તાસ્મિ ભોક્તાસ્મિ હતો ઽસ્મિ હેતિ

જલે વાપિ સ્થલે વાપિ લુઠત્વેષ જડાત્મકઃ &
નાહં વિલિપ્યે તદ્ધર્મૈર્ ઘટધર્મૈર્ નભો યથા

કર્તૃત્વભોક્તૃત્વખલત્વમત્તતા-
જડત્વબદ્ધત્વવિમુક્તતાદયઃ &
બુદ્ધેર્વિકલ્પા ન તુ સન્તિ વસ્તુતઃ
સ્વસ્મિન્ પરે બ્રહ્મણિ કેવલે ઽદ્વયે

સન્તુ વિકારાઃ પ્રકૃતેર્દશધા શતધા સહસ્રધા વાપિ &
કિં મે ઽસઙ્ગચિતસ્તૈર્ ન ઘનઃ ક્વચિદમ્બરં સ્પૃશતિ

અવ્યક્તાદિસ્થૂલપર્યન્તમેતત્
વિશ્વ યત્રાભાસમાત્રં પ્રતીતમ્ &
વ્યોમપ્રખ્યં સૂક્ષ્મમાદ્યન્તહીનં
બ્રહ્માદ્વૈતં યત્તદેવાહમસ્મિ

સર્વાધારં સર્વવસ્તુપ્રકાશં
સર્વાકારં સર્વગં સર્વશૂન્યમ્ &
નિત્યં શુદ્ધં નિશ્ચલં નિર્વિકલ્પં
બ્રહ્માદ્વૈતં યત્તદેવાહમસ્મિ

યત્પ્રત્યસ્તાશેષમાયાવિશેષં
પ્રત્યગ્રૂપં પ્રત્યયાગમ્યમાનમ્ &
સત્યજ્ઞાનાનન્તમાનન્દરૂપં
બ્રહ્માદ્વૈતં યત્તદેવાહમસ્મિ

નિષ્ક્રિયો ઽસ્મ્ય્ અવિકારો ઽસ્મિ
નિષ્કલો ઽસ્મિ નિરાકૃતિઃ &
નિર્વિકલ્પો ઽસ્મિ નિત્યો ઽસ્મિ
નિરાલમ્બો ઽસ્મિ નિર્દ્વયઃ

સર્વાત્મકો ઽહં સર્વો ઽહં સર્વાતીતો ઽહમ્ અદ્વયઃ &
કેવલાક્ષણ્ડબોધો ઽહમ્ આનન્દો ઽહં નિરન્તરઃ

સ્વારાજ્યસામ્રાજ્યવિભૂતિરેષા
ભવત્કૃપાશ્રીમહિમપ્રસાદાત્ &
પ્રાપ્તા મયા શ્રીગુરવે મહાત્મને
નમો નમસ્તે ઽસ્તુ પુનર્નમો ઽસ્તુ

મહાસ્વપ્ને માયાકૃતજનિજરામૃત્યુગહને
ભ્રમન્તં ક્લિશ્યન્તં બહુલતરતાપૈર્ અનુદિનમ્ &
અહંકારવ્યાઘ્રવ્યથિતમિમમત્યન્તકૃપયા
પ્રબોધ્ય પ્રસ્વાપાત્પરમવિતવાન્મામસિ ગુરો

નમસ્તસ્મૈ સદૈકસ્મૈ કસ્મૈચિન્મહસે નમઃ &
યદેતદ્વિશ્વરૂપેણ રાજતે ગુરુરાજ તે

ઇતિ નતમવલોક્ય શિષ્યવર્યં
સમધિગતાત્મસુખં પ્રબુદ્ધતત્ત્વમ્ &
પ્રમુદિતહૃદયં સ દેશિકેન્દ્રઃ
પુનરિદમાહ વચઃ પરં મહાત્મા

બ્રહ્મપ્રત્યયસન્તતિર્જગદતો બ્રહ્મૈવ તત્સર્વતઃ
પશ્યાધ્યાત્મદૃશા પ્રશાન્તમનસા સર્વાસ્વવસ્થાસ્વ્ અપિ &
રૂપાદન્યદવેક્ષિતં કિમભિતશ્ચક્ષુષ્મતાં દૃશ્યતે
તદ્વદ્બ્રહ્મવિદઃ સતઃ કિમપરં બુદ્ધેર્વિહારાસ્પદમ્

કસ્તાં પરાનન્દરસાનુભૂતિ-
મૃત્સૃજ્ય શૂન્યેષુ રમેત વિદ્વાન્ &
ચન્દ્રે મહાલ્હાદિનિ દીપ્યમાને
ચિત્રેન્દુમાલોકયિતું ક ઇચ્છેત્

અસત્પદાર્થાનુભવેન કિંચિન્
ન હ્યસ્તિ તૃપ્તિર્ન ચ દુઃખહાનિઃ &
તદદ્વયાનન્દરસાનુભૂત્યા
તૃપ્તઃ સુખં તિષ્ઠ સદાત્મનિષ્ઠયા

સ્વમ્ એવ સર્વથા પશ્યન્મન્યમાનઃ સ્વમદ્વયમ્ &
સ્વાનન્દમનુભુઞ્જાનઃ કાલં નય મહામતે

અખણ્ડબોધાત્મનિ નિર્વિકલ્પે
વિકલ્પનં વ્યોમ્નિ પુરપ્રકલ્પનમ્ &
તદદ્વયાનન્દમયાત્મના સદા
શાન્તિં પરામેત્ય ભજસ્વ મૌનમ્

તૂષ્ણીમવસ્થા પરમોપશાન્તિઃ
બુદ્ધેરસત્કલ્પવિકલ્પહેતોઃ &
બ્રહ્માત્મન બ્રહ્મવિદો મહાત્મનો
યત્રાદ્વયાનન્દસુખં નિરન્તરમ્

નાસ્તિ નિર્વાસનાન્મૌનાત્પરં સુખકૃદુત્તમમ્ &
વિજ્ઞાતાત્મસ્વરૂપસ્ય સ્વાનન્દરસપાયિનઃ

ગચ્છંસ્તિષ્ઠન્નુપવિશઞ્છયાનો વાન્યથાપિ વા &
યથેચ્છયા વેસેદ્વિદ્વાનાત્નારામઃ સદા મુનિઃ

ન દેશકાલાસનદિગ્યમાદિ-
લક્ષ્યાદ્યપેક્ષાપ્રતિબદ્ધવૃત્તેઃ &
સંસિદ્ધતત્ત્વસ્ય મહાત્મનો ઽસ્તિ
સ્વવેદને કા નિયમાદ્યવસ્થા

ઘટો ઽયમિતિ વિજ્ઞાતું નિયમઃ કો ઽન્વવેક્ષતે &
વિના પ્રમાણસુષ્ઠુત્વં યસ્મિન્ સતિ પદાર્થધીઃ

અયમાત્મા નિત્યસિદ્ધઃ પ્રમાણે સતિ ભાસતે &
ન દેશં નાપિ કાલં ન શુદ્ધિં વાપ્યપેક્ષતે

દેવદત્તો ઽહમ્ ઇત્ય્ એતદ્ વિજ્ઞાનં નિરપેક્ષકમ્ &
તદ્વદ્ બ્રહ્મવિદો ઽપ્ય્ અસ્ય બ્રહ્માહમિતિ વેદનમ્

ભાનુનેવ જગત્સર્વં ભાસતે યસ્ય તેજસા &
અનાત્મકમસત્તુચ્છં કિં નુ તસ્યાવભાસકમ્

વેદશાસ્ત્રપુરાણાનિ ભૂતાનિ સકલાન્ય્ અપિ &
યેનાર્થવન્તિ તં કિન્નુ વિજ્ઞાતારં પ્રકાશયેત્

એષ સ્વયંજ્યોતિરનન્તશક્તિઃ
આત્માપ્રમેયઃ સકલાનુભૂતિઃ &
યમ્ એવ વિજ્ઞાય વિમુક્તબન્ધો
જયત્યયં બ્રહ્મવિદુત્તમોત્તમઃ

ન ખિદ્યતે નો વિષયૈઃ પ્રમોદતે
ન સજ્જતે નાપિ વિરજ્યતે ચ &
સ્વસ્મિન્સદા ક્રીડતિ નન્દતિ સ્વયં
નિરન્તરાનન્દરસેન તૃપ્તઃ

ક્ષુધાં દેહવ્યથાં ત્યક્ત્વા બાલઃ ક્રીડતિ વસ્તુનિઃ &
તથૈવ વિદ્વાન્ રમતે નિર્મમો નિરહં સુખી

ચિન્તાશૂન્યમદૈન્યભૈક્ષમશનં પાનં સરિદ્વારિષુ
સ્વાતન્ત્ર્યેણ નિરઙ્કુશા સ્થિતિરભીર્નિદ્રા શ્મશાને વને &
વસ્ત્રં ક્ષાલનશોષણાદિરહિતં દિગ્વાસ્તુ શય્યા મહી
સંચારો નિગમાન્તવીથિષુ વિદાં ક્રીડા પરે બ્રહ્મણિ

વિમાનમાલમ્બ્ય શરીરમેતદ્
ભુનક્ત્યશેષાન્વિષયાનુપસ્થિતાન્ &
પરેચ્છયા બાલવદ્ આત્મવેત્તા
યો ઽવ્યક્તલિઙ્ગો ઽનનુષક્તબાહ્યઃ

દિગમ્બરો વાપિ ચ સામ્બરો વા
ત્વગમ્બરો વાપિ ચિદમ્બરસ્થઃ &
ઉન્મત્તવદ્વાપિ ચ બાલવદ્વા
પિશાચવદ્વાપિ ચરત્યવન્યામ્

કામાન્નિષ્કામરૂપી સંશ્ચરત્યેકચારો મુનિઃ &
સ્વાત્મનૈવ સદા તુષ્ટઃ સ્વયં સર્વાત્મના સ્થિતઃ

ક્વચિન્મૂઢો વિદ્વાન્ ક્વચિદ્ અપિ મહારાજવિભવઃ
ક્વચિદ્ભ્રાન્તઃ સૌમ્યઃ ક્વચિદજગરાચારકલિતઃ &
ક્વચિત્પાત્રીભૂતઃ ક્વચિદવમતઃ ક્વાપ્યવિદિતઃ
ચરત્ય્ એવં પ્રાજ્ઞઃ સતતપરમાનન્દસુખિતઃ

નિર્ધનો ઽપિ સદા તુષ્ટો ઽપ્ય્ અસહાયો મહાબલઃ &
નિત્યતૃપ્તો ઽપ્ય્ અભુઞ્જાનો ઽપ્ય્ અસમઃ સમદર્શનઃ

અપિ કુર્વન્નકુર્વાણશ્ચાભોક્તા ફલભોગ્ય્ અપિ &
શરીર્યપ્યશરીર્યેષ પરિચ્છિન્નો ઽપિ સર્વગઃ

અશરીરં સદા સન્તમિમં બ્રહ્મવિદં ક્વચિત્ &
પ્રિયાપ્રિયે ન સ્પૃશતસ્તથૈવ ચ શુભાશુભે

સ્થૂલાદિસંબન્ધવતો ઽભિમાનિનઃ
સુખં ચ દુઃખં ચ શુભાશુભે ચ &
વિધ્વસ્તબન્ધસ્ય સદાત્મનો મુનેઃ
કુતઃ શુભં વાપ્યશુભં ફલં વા

તમસા ગ્રસ્તવદ્ભાનાદગ્રસ્તો ઽપિ રવિર્જનૈઃ &
ગ્રસ્ત ઇત્યુચ્યતે ભ્રાન્ત્યાં હ્યજ્ઞાત્વા વસ્તુલક્ષણમ્

તદ્વદ્દેહાદિબન્ધેભ્યો વિમુક્તં બ્રહ્મવિત્તમમ્ &
પશ્યન્તિ દેહિવન્મૂઢાઃ શરીરાભાસદર્શનાત્

અહિર્નિર્લ્વયનીં વાયં મુક્ત્વા દેહં તુ તિષ્ઠતિ &
ઇતસ્તતશ્ચાલ્યમાનો યત્ કિંચિત્ પ્રાણવાયુના

સ્ત્રોતસા નીયતે દારુ યથા નિમ્નોન્નતસ્થલમ્ &
દૈવેન નીયતે દેહો યથાકાલોપભુક્તિષુ

પ્રારબ્ધકર્મપરિકલ્પિતવાસનાભિઃ
સંસારિવચ્ચરતિ ભુક્તિષુ મુક્તદેહઃ &
સિદ્ધઃ સ્વયં વસતિ સાક્ષિવદત્ર તૂષ્ણીં
ચક્રસ્ય મૂલમ્ ઇવ કલ્પવિકલ્પશૂન્યઃ

નૈવેન્દ્રિયાણિ વિષયેષુ નિયુઙ્ક્ત એષ
નૈવાપયુઙ્ક્ત ઉપ્દર્શનલક્ષણસ્થઃ &
નૈવ ક્રિયાફલમપીષદવેક્ષતે સ
સ્વાનન્દસાન્દ્રરસપાનસુમત્તચિત્તઃ

લક્ષ્યાલક્ષ્યગતિં ત્યક્ત્વા યસ્ તિષ્ઠેત્ કેવલાત્મના &
શિવ એવ સ્વયં સાક્ષાદયં બ્રહ્મવિદુત્તમઃ

જીવન્ન્ એવ સદા મુક્તઃ કૃતાર્થો બ્રહ્મવિત્તમઃ &
ઉપાધિનાશાદ્બ્રહ્મૈવ સન્ બ્રહ્માપ્યેતિ નિર્દ્વયમ્

શૈલૂષો વેષસદ્ભાવા- ભાવયોશ્ ચ યથા પુમાન્ &
તથૈવ બ્રહ્મવિચ્ છ્રેષ્ઠઃ સદા બ્રહ્મૈવ નાપરઃ

યત્ર ક્વાપિ વિશીર્ણં સત્પર્ણમ્ ઇવ તરોર્ વપુઃ પતતાત્ &
બ્રહ્મીભૂતસ્ય યતેઃ પ્રાગ્ એવ તચ્ચિદગ્નિના દગ્ધમ્

સદાત્મનિ બ્રહ્મણિ તિષ્ઠતો મુનેઃ
પૂર્ણાદ્વયાનન્દમયાત્મના સદા &
ન દેશકાલાદ્યુચિતપ્રતીક્ષા
ત્વઙ્માંસવિટ્પિણ્ડવિસર્જનાય

દેહસ્ય મોક્ષો નો મોક્ષો ન દણ્ડસ્ય કમણ્ડલોઃ &
અવિદ્યાહૃદયગ્રન્થિમોક્ષો મોક્ષો યતસ્તતઃ

કુલ્યાયામથ નદ્યાં વા શિવક્ષેત્રે ઽપિ ચત્વરે &
પર્ણં પતતિ ચેત્તેન તરોઃ કિં નુ શુભાશુભમ્

પત્રસ્ય પુષ્પસ્ય ફલસ્ય નાશવદ્-
દેહેન્દ્રિયપ્રાણધિયાં વિનાશઃ &
નૈવાત્મનઃ સ્વસ્ય સદાત્મકસ્યા-
નન્દાકૃતેર્ વૃક્ષવદ્ અસ્તિ ચૈષઃ

પ્રજ્ઞાનઘન ઇત્ય્ આત્મલક્ષણં સત્યસૂચકમ્ &
અનૂદ્યૌપાધિકસ્યૈવ કથયન્તિ વિનાશનમ્

અવિનાશી વા અરે ઽયમાત્મેતિ શ્રુતિર્ આત્મનઃ &
પ્રબ્રવીત્યવિનાશિત્વં વિનશ્યત્સુ વિકારિષુ

પાષાણવૃક્ષતૃણધાન્યકડઙ્કરાદ્યા
દગ્ધા ભવન્તિ હિ મૃદ્ એવ યથા તથૈવ &
દેહેન્દ્રિયાસુમન આદિ સમસ્તદૃશ્યં
જ્ઞાનાગ્નિદગ્ધમુપયાતિ પરાત્મભાવમ્

વિલક્ષણં યથા ધ્વાન્તં લીયતે ભાનુતેજસિ &
તથૈવ સકલં દૃશ્યં બ્રહ્મણિ પ્રવિલીયતે

ઘટે નષ્ટે યથા વ્યોમ વ્યોમૈવ ભવતિ સ્ફુટમ્ &
તથૈવોપાધિવિલયે બ્રહ્મૈવ બ્રહ્મવિત્સ્વયમ્

ક્ષીરં ક્ષીરે યથા ક્ષિપ્તં તૈલં તૈલે જલં જલે &
સંયુક્તમેકતાં યાતિ તથાત્મન્ય્ આત્મવિન્મુનિઃ

એવં વિદેહકૈવલ્યં સન્માત્રત્વમખણ્ડિતમ્ &
બ્રહ્મભાવં પ્રપદ્યૈષ યતિર્નાવર્તતે પુનઃ

સદાત્મૈકત્વવિજ્ઞાનદગ્ધાવિદ્યાદિવર્ષ્મણઃ &
અમુષ્ય બ્રહ્મભૂતત્વાદ્ બ્રહ્મણઃ કુત ઉદ્ભવઃ

માયાકૢપ્તૌ બન્ધમોક્ષૌ ન સ્તઃ સ્વાત્મનિ વસ્તુતઃ &
યથા રજ્જૌ નિષ્ક્રિયાયાં સર્પાભાસવિનિર્ગમૌ

આવૃતેઃ સદસત્ત્વાભ્યાં વક્તવ્યે બન્ધમોક્ષણે &
નાવૃતિર્બ્રહ્મણઃ કાચિદન્યાભાવાદનાવૃતમ્ \
યદ્ય્ અસ્ત્ય્ અદ્વૈતહાનિઃ સ્યાદ્ દ્વૈતં નો સહતે શ્રુતિઃ

બન્ધઞ્ચ મોક્ષઞ્ચ મૃષૈવ મૂઢા
બુદ્ધેર્ગુણં વસ્તુનિ કલ્પયન્તિ &
દૃગાવૃતિં મેઘકૃતાં યથા રવૌ
યતો ઽદ્વયાસઙ્ગચિદેતદક્ષરમ્

અસ્તીતિ પ્રત્યયો યશ્ચ યશ્ચ નાસ્તીતિ વસ્તુનિ &
બુદ્ધેર્ એવ ગુણાવેતૌ ન તુ નિત્યસ્ય વસ્તુનઃ

અતસ્તૌ માયયા કૢપ્તૌ બન્ધમોક્ષૌ ન ચાત્મનિ &
નિષ્કલે નિષ્ક્રિયે શાન્તે નિરવદ્યે નિરઞ્જને \
અદ્વિતીયે પરે તત્ત્વે વ્યોમવત્કલ્પના કુતઃ

ન નિરોધો ન ચોત્પત્તિર્ન બદ્ધો ન ચ સાધકઃ &
ન મુમુક્ષુર્ન વૈ મુક્ત ઇત્યેષા પરમાર્થતા

સકલનિગમચૂડાસ્વાન્તસિદ્ધાન્તરૂપં
પરમિદમતિગુહ્યં દર્શિતં તે મયાદ્ય &
અપગતકલિદોષં કામનિર્મુક્તબુદ્ધિં
સ્વસુતવદસકૃત્ત્વાં ભાવ્યિત્વા મુમુક્ષુમ્

ઇતિ શ્રુત્વા ગુરોર્ વાક્યં પ્રશ્રયેણ કૃતાનતિઃ &
સ તેન સમનુજ્ઞાતો યયૌ નિર્મુક્તબન્ધનઃ

ગુરુર્ એવ સદાનન્દસિન્ધૌ નિર્મગ્નમાનસઃ &
પાવયન્વસુધાં સર્વાણ્ વિચચાર નિરન્તરઃ

ઇત્યાચાર્યસ્ય શિષ્યસ્ય સંવાદેનાત્મલક્ષણમ્ &
નિરૂપિતં મુમુક્ષૂણાં સુખબોધોપપત્તયે

હિતમિદમુપદેશમાદ્રિયન્તાં
વિહિતનિરસ્તસમસ્તચિત્તદોષાઃ &
ભવસુખવિરતાઃ પ્રશાન્તચિત્તાઃ
શ્રુતિરસિકા યતયો મુમુક્ષવો યે

સંસારાધ્વનિ તાપભાનુકિરણપ્રોદ્ભૂતદાહવ્યથા-
ખિન્નાનાં જલકાઙ્ક્ષયા મરુભુવિ ભ્રાન્ત્યા પરિભ્રામ્યતામ્ &
અત્યાસન્નસુધામ્બુધિં સુખકરં બ્રહ્માદ્વયં દર્શયત્ય્
એષા શંકરભારતી વિજયતે નિર્વાણસંદાયિની