વીણાશિખતન્ત્ર · શ્લોક 241-260

પાદૌ પાયુર્ ઉપસ્થમ્ ચ હસ્તૌ વાગિન્દ્રિયસ્ તથા
શ્રોત્રત્વક્ચક્ષુષા જિહ્વા નાસિકા ચ તથાપરા ॥

પૃથ્વ્ય્ આપસ્ તથા તેજો વાયુર્ આકાશમ્ એવ ચ
શબ્દઃ સ્પર્શશ્ ચ રૂપં ચ રસો ગન્ધસ્ તથૈવ ચ ॥

મનો બુદ્ધિર્ અહંકારો અવ્યક્તમ્ પુરુષસ્ તથા
પઞ્ચવિંશતિતત્ત્વાનિ શરીરે તુ વિદુર્ બુધાઃ ॥

એભિર્ આધારભૂતૈસ્ તુ આધેયો ધ્યાયતે સદા
આધારં પુરમ્ ઇત્ય્ ઉક્તં પુરુષશ્ ચાધેય ઉચ્યતે ॥

હૃત્પદ્મે કર્ણિકાવસ્થ ઊર્ધ્વગામી સદાત્મકઃ
નિષ્કલસ્ય તુ દેવસ્ય પુનર્ આધારસંસ્થિતિઃ ॥

તત્પુરુષમ્ આધારાધેયં નિષ્કલં પરમં શિવમ્
ષત્કૌશિકશરીરં તુ તત્ત્વાનાં પઞ્ચવિંશતિઃ ॥

દશવાયુસમાયુક્તં નાડીભિર્ વ્યાપિતં પુરમ્
શરીરં ત્રિગુણં ચૈવ સર્વદૈવતસંયુતમ્ ॥

અનેનાધિષ્થિતં દેવિ ચક્રવત્ પરિવર્તતે
યથા તારગણં સર્વં ગ્રહનક્ષત્રમણ્ડલમ્ ॥

ધ્રુવાધિષ્થિતં તત્ સર્વમ્ અચલં પરિવર્તતે
તદ્વચ્ છરીરં દેવસ્ય સર્વબીજગણં હિ યત્ ॥

શિવેનાધિષ્થિતં જ્ઞાત્વા તન્ત્રે સિદ્ધિમ્ અવાપ્નુયાત્
ત્રિકુબ્જિકુતિલાકારા ષષ્ઠસ્વરસમન્વિતા ॥

શક્તિર્ બિન્દુવિનિર્ભિન્ના દેહસ્થા સકલાત્મકા
અસ્યાસ્ તેજઃશિખા સૂક્ષ્મા મૃણાલતન્તુસંનિભા ॥

જ્યોતિરૂપા ચ સા જ્ઞેયા તસ્યાન્તે તુ પુનઃ શિવઃ
અકારાદિક્ષકારાન્તમ્ આબ્રહ્મભુવનં જગત્ ॥

અસ્મિંશ્ ચોદ્પદ્યતે સર્વં તત્રૈવ પ્રલયં ભવેત્
એષ દેવઃ પરઃ સૂક્ષ્મ આધારાધેયસંસ્થિતઃ ॥

અયને વિષુવે ચૈવ આગ્નેયામૃતકારણમ્
યદા વારુણમાર્ગસ્થ ઇડામધ્યગતો ભવેત્ ॥

હિમકુન્દેન્દુસંકાશો વિજ્ઞેયઃ શુચિકર્મણિ
દ્વાદશાદિત્યસંકાશઃ પિઙ્ગલાન્તર્ગતો યદા ॥

અરુણાનલસંકાશં રૌદ્રકર્મણિ યોજયેત્
સુષુમ્નાયાં યદા દેવ ઉપશાન્તો વહત્ય્ અસૌ ॥

મોક્ષમાર્ગમ્ ઇદં દેવિ જ્યોતીરૂપં પરાપરમ્
એષ દેવો ગતિશ્ ચૈવ કાલતત્ત્વાત્મવિગ્રહઃ ॥

સાધકસ્ય હિતાર્થાય પરમાર્થમ્ ઉદાહૃતમ્
એતત્સર્વં સમાખ્યાતં કાલતત્ત્વાત્મવિગ્રહમ્ ॥

ત્રિસંસ્થે તુ સમાસેન સર્વતન્ત્રેષુ સિદ્ધિદમ્
નાડીસંસ્થં યથા કર્મ કુરુતે મન્ત્રિણઃ સદા ॥

તદ્ અહં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુ ત્વં ચ વરાનને
ઇડા ચ પિઙ્ગલા ચૈવ નાડ્યૌ દ્વે સમુદાહૃતે ॥