વિંશિકાવૃત્તિ · શ્લોક 1-20

વિંશિકાવૃત્તિઃ (વ્વૃ)
વિજ્ઞપ્તિમાત્રમેવેદમસદર્થાવભાસનાત્ ।
યદ્વત્ તૈમિરિકસ્યાસત્કેશોણ્ડ્રકાદિદર્શનં

ન દેશકાલનિયમઃ સન્તાનાનિયમો ન ચ ।
ન ચ કૃત્યક્રિયા યુક્તા વિજ્ઞપ્તિર્યદિ નાર્થતઃ

દેશાદિનિયમઃ સિદ્ધઃ સ્વપ્નવત્ પ્રેતવત્પુનઃ ।
સન્તાનાનિયમઃ સર્વૈઃ પૂયનદ્યાદિદર્શને

સ્વપ્નોપઘાતવત્કૃત્યક્રિયા નરકવત્પુનઃ ।
સર્વં નરકપાલાદિદર્શને તૈશ્ચ બાધને

તિરશ્ચાં સમ્ભવઃ સ્વર્ગે યથા ચ નરકે તથા ।
ન પ્રેતાનાં યતસ્તજ્જં દુઃખં નાનુભવન્તિ તે

યદિ તત્કર્મભિસ્તત્ર ભૂતાનાં સમ્ભવસ્તથા
ઇષ્યતે પરિણામશ્ચ કિં વિજ્ઞાનસ્ય નેષ્યતે

કર્મણો વાસનાન્યત્ર ફલમન્યત્ર કલ્પ્યતે ।
તત્રૈવ નેષ્યતે યત્ર વાસના કિં નુ કારણં

રૂપાદ્યાયતનાસ્તિત્વં તદ્વિનેયજનં પ્રતિ ।
અભિપ્રાયવશાદુક્તમુપપાદુકસત્ત્વવત્

નાસ્તીહ સત્વ આત્મા વા ધર્માસ્ત્વેતે સહેતુકાઃ
યતઃ સ્વબીજાદ્વિજ્ઞપ્તિર્યદાભાસા પ્રવર્તતે ।
દ્વિવિધાયતનત્વેન તે તસ્યા મુનિરબ્રવીત્

તથા પુદ્ગલનૈરાત્મ્યપ્રવેશો હિ અન્યથા પુનઃ ।
દેશના ધર્મનૈરાત્મ્યપ્રવેશઃ કલ્પિતાત્મના

ન તદેકં ન ચાનેકં વિષયઃ પરમાણુશઃ ।
ન ચ તે સંહતા યસ્માત્પરમાણુર્ન સિધ્યતિ

ષટ્કેન યુગપદ્યોગાત્પરમાણોઃ ષડંશતા ।
ષણ્ણાં સમાનદેશત્વાત્પિણ્ડઃ સ્યાદણુમાત્રકઃ

પરમાણોરસંયોગે તત્સઙ્ઘાતે ઽસ્તિ કસ્ય સઃ ।
ન ચાનવયવત્વેન તત્સંયોગાદ્ ન સિધ્યતિ

દિભાગભેદો યસ્યાસ્તિ તસ્યૈકત્વં ન યુજ્યતે ।
છાયાવૃતી કથં વા અન્યો ન પિણ્ડશ્ચેન્ન તસ્ય તે

એકત્વે ન ક્રમેણેતિર્યુગપન્ન ગ્રહાગ્રહૌ ।
વિચ્છિન્નાનેકવૃત્તિશ્ચ સૂક્ષ્માનીક્ષા ચ નો ભવેત્

પ્રત્યક્ષબુદ્ધિઃ સ્વપ્નાદૌ યથા સ ચ યદા તદા ।
ન સો ઽર્થો દૃશ્યતે તસ્ય પ્રત્યક્ષત્વં કથં મતં

ઉક્તં યથા તદાભાસા વિજ્ઞપ્તિઃ સ્મરણં તતઃ ।
સ્વપ્નદૃગ્વિષયાભાવં નાપ્રબુદ્ધો ઽવગચ્છતિ

અન્યોન્યાધિપતિત્વેન વિજ્ઞપ્તિનિયમો મિથઃ ।
મિદ્ધેનોપહતં ચિત્તં સ્વપ્ને તેનાસમં ફલં

મરણં પરવિજ્ઞપ્તિવિશેષાદ્વિક્રિયા યથા ।
સ્મૃતિલોપાદિકાન્યેષાં પિશાચાદિમનોવશાત્

કથં વા દણ્ડકારણ્યશૂન્યત્વમૃષિકોપતઃ ।
મનોદણ્ડો મહાવદ્યઃ કથં વા તેન સિધ્યતિ