વાયુપુરાણમ્ · શ્લોક 16-2

॥ વાયુરુવાચ ॥
અત ઊદ્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ શૌચાચારસ્ય લક્ષણમ્।
યદનુષ્ઠાય શુદ્ધાત્મા પ્રેત્ય સ્વર્ગં હિ ચાપ્નુયાત્

ઉદકાર્થી તુ શૌચાનાં મુનીનામુત્તમં પદમ્ ।
યસ્તુ તેષ્વપ્રમત્તઃ સ્યાત્ સ મુનિર્ન્નાવસીદતિ

માનાવમાનૌ દ્વોવેતૌ તાવેવાહુર્વિષામૃતે ।
અવમાનં વિષં તત્ર માનન્ત્વમૃતમુચ્યતે

યસ્તુ તેષ્વપ્રમત્તઃ સ્યાત્ સ મુનિર્ન્નાવસીદતિ ।
ગુરોઃ પ્રિયહિતે યુક્તઃ સ તુ સંવત્સરં વસેત્

નિયમેષ્વપ્રમત્તસ્તુ યમેષુ ચ સદા ભવેત્ ।
પ્રાપ્યાનુજ્ઞાન્તતશ્ચૈવ જ્ઞાનાગમનમુત્તમમ્।
અવિરોધેન ધર્મસ્ય વિચરેત્ પૃથિવીમિમામ્

ચક્ષુઃ પૂતં વ્રજેન્માર્ગં વસ્ત્રપૂતં જલં પિબેત્।
સત્યપૂતાં વદેદ્વાણીમિતિ ધર્માનુશાસનમ્

આતિથ્યં શ્રાદ્ધયજ્ઞેષુ ન ગચ્છેદ્યોગવિત્ વ્કચિત્।
એવં હ્યહિંસકો યોગી ભવેદિતિ વિચારણા

વહ્નૌ વિધૂમે વ્યઙ્ગારે સર્વૃસ્મિન્ ભુક્તવજ્જને।
વિચરેન્મતિમાન્ યોગી ન તુ તેષ્વેવ નિત્યશઃ

યથૈવમવમન્યન્તે યથા પરિભવન્તિ ચ।
યુક્તસ્તથા ચરેદ્ભૈક્ષં સતાં ધર્મમદૂષયન્

ભૈક્ષં ચરેદ્ગૃહસ્થેષુ યથાચારગૃહેષુ ચ।
શ્રેષ્ઠા તુ પરમા ચેયં વૃત્તિરસ્યોપદિશ્યતે

અત ઊર્દ્ધ્વં ગૃહસ્થેષુ શાલીનેષુ ચરેદ્‌દ્વિજઃ।
શ્રદ્દધાનેષુ દાન્તેષુ શ્રોત્રિયેષુ મહાત્મસુ

અત ઊર્દ્ધ્વં પુનશ્ચાપિ અદુષ્ટપતિતેષુ ચ।
ભૈક્ષચર્યા વિવર્ણેષુ જઘન્યા વૃત્તિરુચ્યતે

ભૈક્ષં યવાગૂં તક્રં વા પયો યાવકમેવ ચ।
ફળમૂલં વિપવ્કં વા પિણ્યાકં શક્તિતોપિ વા

ઇત્યેતે વૈ મયા પ્રોક્તા યોગિનાં સિદ્ધિવર્દ્ધનાઃ।
આહારાસ્તેષુ સિદ્ધેષુ શ્રેષ્ઠં ભૈક્ષમિતિ સ્મૃતમ્

અબ્બિન્દું યઃ કુશાગ્રેણ માસે માસે સમશ્નુતે।
ન્યાયતો યસ્તુ ભિક્ષેત સ પૂર્વોક્તાદ્વિશિષ્યતે

યોગિનાં ચૈવ સર્વેષાં શ્રેષ્ઠં ચાન્દ્રાયણં સ્મૃતમ્ ।
એકં દ્વે ત્રીણિ ચત્વારિ શક્તિતો વા સમાચરેત્

અસ્તેયં બ્રહ્મચર્યઞ્ચ અલોભસ્ત્યાગ એવ ચ।
વ્રતાનિ ચૈવ ભિક્ષૂણામહિંસા પરમાર્થિતા

અક્રોધો ગુરુશુશ્રૂષા શૌચમાહારલાઘવમ્।
નિત્યંસ્વાધ્યાય ઇત્યેતે નિયમાઃ પરિકીર્તિતાઃ

બીચયોનિર્ગુણવપુર્બદ્ધઃ કર્મભિરેવ ચ।
યથા દ્વિપ ઇવારણ્યે મનુષ્યાણાં વિધીયતે

પ્રાપ્યતે વાચિરાદેવાઙ્કુશેનેવ નિવારિતઃ।
એવં જ્ઞાનેન શુદ્ધેન દગ્ધબીચો હ્યકલ્મષઃ।
વિમુક્તબન્ધઃ શાન્તોઽસૌ મુક્ત ઇત્યભિધીયતે

વેદૈસ્તુત્યા સર્વયજ્ઞક્રિયાસ્તુ યજ્ઞે જપ્યં જ્ઞાનિનામાહુરગ્રયમ્।
જ્ઞાનાદ્ધયાનં સઙ્ગરાગવ્યપેતં તસ્મિન્ પ્રાપ્તે શાશ્વતસ્યોપલબ્ધિઃ

દમઃ શમઃ સત્યમકલ્મષત્વં મૌનં ચ ભૂતેષ્વખિલેષ્વથાર્જ્જવમ્।
અતીન્દ્રિયજ્ઞાનમિદં તથાર્જ્જવં પ્રાહુસ્તથા જ્ઞાનવિશુદ્ધસત્ત્વાઃ

સમાહિતો બ્રહ્મપરોઽપ્રમાદી શુચિસ્તથૈવાત્મરતિર્જીતેન્દ્રિયઃ।
સમાપ્નુયુર્યોગમિમં મહાધિયો મહર્ષયશ્ચૈવમનિન્દિતામલાઃ

ઇતિ શ્રીમહાપુરાણે વાયુ પ્રોક્તે શૌચાચારલક્ષણં નામ ષોડશોઽધ્યાયઃ