વાયુપુરાણમ્ · અધ્યાય 12

॥બૃહસ્પતિરુવાચ॥
સૌવર્ણં રાજતં તામ્રં પિતૄણાં પાત્રમુચ્યતે।
રજતં રજતાક્તં વા પિતૄણાં પાત્રમુચ્યતે

રજતસ્ય તથા ચાપિ દર્શનં દાનમેવ ચ।
અનન્તમક્ષયં સ્વર્ગ્યં પિતૄણાં દાનમુચ્યતે।
પિતૄનેતેન દાનેન સત્પુત્રાસ્તારયન્ત્યુત

રાજતે હિ સ્વધા દુગ્ધા પાત્રેઽસ્મિન્પિતૃભિઃ પુરા।
સ્વધાદાયાર્થિભિસ્તાત તસ્મિન્દત્તે તદક્ષયમ્

કૃષ્ણાજિનસ્ય સાન્નિધ્યં દર્શનં દાનમેવ વા।
રક્ષોઘ્નં બ્રહ્મવર્ચ્ચસ્યં પિતૄંસ્તત્તદ્વિતારયેત્

કાઞ્ચનં રાજતં તામ્રં દૌહિત્રં કુતપસ્તિલાઃ।
વસ્ત્રઞ્ચ પાવનીયાનિ ત્રિદણ્ડો યોગમેવ ચ

શ્રાદ્ધકર્મણ્યયં શ્રેષ્ઠો વિધિર્બ્રાહ્યઃ સનાતનઃ।
આયુઃ કીર્ત્તિઃ પ્રજાશ્ચૈવ પ્રજ્ઞાસન્તતિવર્દ્ધનઃ

દિશિ દક્ષિણપૂર્વસ્યાં વિદિકૂસ્થાનં વિશેષતઃ।
સર્વતોરત્નિમાત્રન્તુ ચતુરસ્રં સુસંહિતમ્

વક્ષ્યામિ વિધિવત્સ્થાનં પિતૄણામનુશાસનાત્।
ધન્યમારોગ્યમાયુષ્યં બલવર્ણવિવર્દ્ધનમ્

તત્ર ગર્ત્તાસ્ત્રયઃ કાર્ય્યાસ્ત્રયો દણ્ડાશ્ચ ખાદિરાઃ।
રત્નિમાત્રાસ્તુ તે કાર્ય્યા રજતેન વિભૂષિતાઃ।
તેવિતસ્ત્યાયતાઃ કાર્ય્યાઃ સર્વ્વતશ્ચતુરઙ્ગુલાઃ

પ્રાગ્દક્ષિણમુખાન્ભૂમૌ સ્થિતાનસુષિરંસ્તથા।
અદ્ભિઃ પવિત્રપૂતાભિઃ પ્લાવયેત્સતતં શુચિઃ

પયસા હ્યાજગવ્યેન શોધનં વાગ્ભિરેવ તુ।
તર્પણાત્સતતં હ્યેવં તૃપ્તિર્ભવતિ શાશ્વતી

ઇહ ચામુત્ર ચ શ્રીમાન્સર્વકર્મસમન્વિતઃ।
એવં ત્રિષવણસ્નાતો યોઽર્ચયેત પિતૄન્સદા ।
મન્ત્રેણ વિધિવત્સમ્યગશ્વમેધફલં લભેત્

તત્સ્થાપયેદમાવાસ્યાં ગર્ત્તે ભૂચતુરઙ્ગુલે ।
ત્રિઃસપ્તસંજ્ઞાસ્તે યજ્ઞાસ્ત્રૈલોક્યં ધાર્ય્યતે તુ વૈ

તસ્ય પુષ્ટિરથૈશ્વર્ય્યમાયુઃ સન્તતિરેવ ચ।
વિચિત્રા ભજતે લક્ષ્મીર્મોક્ષં ચ લભતે ક્રમાત્

પાપ્માપહં પાવનીયમશ્વમેધફલં તથા।
અશ્વમેધફલં હ્યેતદ્દ્વિજૈઃ સત્કૃત્ય પૂજિતમ્।
મન્ત્રં વક્ષ્યામ્યહં તસ્માદમૃતં બ્રહ્મનિર્મિતમ્

દેવતાભ્યઃ પિતૃભ્યશ્ચ મહાયોગિભ્ય એવ ચ।
નમઃ સ્વધાયૈ સ્વાહાયૈ નિત્યમેવ ભવન્ત્યુત

આદ્યાવસાને શ્રાદ્ધસ્ય ત્રિરાવર્ત્તં જપેત્સદા।
પિણ્ડનિર્વપણે ચૈવ જપેદેતત્સમાહિતઃ।
પિતરઃ ક્ષિપ્રમાયાન્તિ રાક્ષસાઃ પ્રદ્રવન્તિ ચ

પિતૄંસ્તત્ર્ત્રિષુ લોકેષુ મન્ત્રોઽયં તારયત્યુત।
પઠ્યમાનઃ સદા શ્રાદ્ધે નિયતં બ્રહ્‌મવાદિભિઃ

રાજ્યકામો જપેદેનં સદા મન્ત્રમતન્દ્રિતઃ।
વીર્ય્યશૌચાર્થસત્ત્વઞ્ચ શ્રીરાયુર્બલવર્દ્ધનમ્

પ્રીયન્તે પિતરો યેન જપ્યેન નિયમેન ચ।
સપ્તાર્ચ્ચિષં પ્રવક્ષ્યામિ સર્વકામપ્રદં શુભમ્

અમૂર્તાનાં સમૂર્તાનાં પિતૄણાં દીપ્ત તેજસામ્।
નમસ્યામિ સદા તેભ્યો ધ્યાનિભ્યો યોગચક્ષુષા

ઇન્દ્રાદીનાં જનયિતારો ભૃગુમારીચયોસ્તથા।
સપ્તર્ષીણાં પિતૄણાઞ્ચ તાન્નમસ્યામિ કામદાન્

મન્વાદીનાં સુરેશાનાં સૂર્ય્યાચન્દ્રમસોસ્તથા।
તાન્નમસ્કૃત્ય સર્વાન્વૈ પિતૄન્કુશલદાયકાન્

નક્ષત્રાણાં ચરાદીનાં પિતૄનથ પિતામહાન્।
દ્યાવાપૃથિવ્યોશ્ચ તથા નમસ્યામિ કૃતાઞ્જલિઃ

દેવર્ષીણાઞ્જનયિતૄંશ્ચ સર્વલોકનમસ્કૃતાન્।
અભયસ્ય સદા દાતૄન્નમસ્યેઽહં કૃતાઞ્જલિઃ

પ્રજા પતેઃ કશ્યપાય સોમાય વરુણાય ચ।
યોગયોગેશ્વરેભ્યશ્ચ નમસ્યામિ કૃતાઞ્જલિઃ

પિતૃગણેભ્યઃ સપ્તભ્યો નમો લોકેષુ સપ્તસુ।
સ્વયમ્ભુવે નમશ્ચૈવ બ્રહ્મણે યોગચક્ષુષે

એતદુક્તં સસપ્તર્ષિબ્રહ્મર્ષિગણપૂજિતમ્ ।
પવિત્રં પરમં હ્યેતચ્છ્રીમદ્રક્ષોવિનાશનમ્

અનેન વિધિના યુક્તસ્ત્રીન્વરાન્ લભતે નરઃ।
અન્નમાયુઃ સુતાંશ્ચૈવ દદતે પિતરો ભુવિ

ભક્ત્યા પરમયા યુક્તઃ શ્રદ્દધાનો જિતેન્દ્રિયઃ।
સપ્તાર્ચ્ચિષં જપેદ્યસ્તુ નિત્યમેવ સમાહિતઃ।
સપ્તદ્વીપસમુદ્રાયાં પૃથિવ્યામેકરાડ્ભવેત્

યત્કિંચિત્પચ્યતે ગેહે ભક્ષ્યં વા ભોજ્યમેવ ચ।
અનિવેદ્ય ન ભોક્તવ્યં તસ્મિન્નાયતને સદા

ક્રમશઃ કીર્ત્તયિષ્યામિ બલિપાત્રાણ્યતઃ પરમ્।
યેષુ યચ્ચ ફલં પ્રોક્તં તન્મે નિગદતઃ શ્રૃણુ

ઇતિ શ્રીમહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે શ્રાદ્ધકલ્પો નામ દ્વાદશોઽધ્યાયઃ