વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 55

અગસ્ત્ય ઉવાચ ।
શ્રૃણુ રાજન્ મહાભાગ વ્રતાનામુત્તમં વ્રતમ્ ।
યેન સંપ્રાપ્યતે વિષ્ણુઃ શુભેનૈવ ન સંશયઃ

માર્ગશીર્ષેઽથ માસે તુ પ્રથમાહ્નાત્ સમારભેત્ ।
એકભક્તં સિતે પક્ષે યાવત્ સ્યાદ્ દશમી તિથિઃ

તતો દશમ્યાં મધ્યાહ્ને સ્નાત્વા વિષ્ણું સમર્ચ્ય ચ ।
ભક્ત્યા સંકલ્પયેત્ પ્રાગ્વદ્ દ્વાદશીં પક્ષતો નૃપ

તામપ્યેવમુષિત્વા ચ યવાન્ વિપ્રાય દાપયેત્ ।
કૃષ્ણાયેતિ હરિર્વાચ્યો દાને હોમે તથાર્ચ્ચને

ચાતુર્માસ્યમથૈવં તુ ક્ષપિત્વા રાજસત્તમ ।
ચૈત્રાદિષુ પુનસ્તદ્વદુપોષ્ય પ્રયતઃ સુધીઃ ।
સક્તુપાત્રાણિ વિપ્રાણાં સહિરણ્યાનિ દાપયેત્

શ્રાવણાદિષુ માસેષુ તદ્વચ્છાલિં પ્રદાપયેત્ ।
ત્રિષુ માસેષુ યાવચ્ચ કાર્ત્તિકસ્યાદિરાગતઃ

તમપ્યેવં ક્ષપિત્વા તુ દશમ્યાં પ્રયતઃ શુચિઃ ।
અર્ચયિત્વા હરિં ભક્ત્યા માસનામ્ના વિચક્ષણઃ

સંકલ્પં પૂર્વવદ્ ભક્ત્યા દ્વાદશ્યાં સંયતેન્દ્રિયઃ ।
એકાદશ્યાં યથાશક્ત્યા કારયેત્ પૃથિવીં નૃપ

કાઞ્ચનાઙ્ગાં ચ પાતાલકુલપર્વતસંયુતામ્ ।
ભૂમિન્યાસવિધાનેન સ્થાપયેત્ તાં હરેઃ પુરઃ

સિતવસ્ત્રયુગચ્છન્નાં સર્વબીજસમન્વિતામ્ ।
સંપૂજ્ય પ્રિયદત્તેતિ પઞ્ચરત્નૈર્વિચક્ષણઃ

જાગરં તત્ર કુર્વીત પ્રભાતે તુ પુનર્દ્વિજાન્ ।
આમન્ત્ર્યં સંખ્યયા રાજંશ્ચતુર્વિંશતિ યાવતઃ

તેષાં એકૈકશો ગાં ચ અનડ્વાહં ચ દાપયેત્ ।
એકૈકં વસ્ત્રયુગ્મં ચ અઙ્ગુલીયકમેવ ચ

કટકાનિ ચ સૌવર્ણકર્ણાભરણકાનિ ચ ।
એકૈકં ગ્રામમેતેષાં રાજા રાજન્ પ્રદાપયેત્

તન્મધ્યમં સયુગ્મં તુ સર્વમાદ્યં પ્રદાપયેત્ ।
સ્વશક્ત્યાભરણં ચૈવ દરિદ્રસ્ય સ્વશક્તિતઃ

યથાશક્ત્યા મહીં કૃત્વા કાઞ્ચનીં ગોયુગં તથા ।
વસ્ત્રયુગ્મં ચ દાતવ્યં યથાવિભવશક્તિતઃ

ગાં યુગ્માભરણાત્ સર્વં સહિરણ્યં ચ કારયેત્ ।
એવં કૃતે તથા કૃષ્ણશુક્લદ્વાદશ્યમેવ ચ

રૌપ્યાં વા પૃથિવીં કૃત્વા યથાવિભવશક્તિતઃ ।
દાપયેદ્ બ્રાહ્મણાનાં તુ તથા તેષાં ચ ભોજનમ્ ।
ઉપાનહૌ યથાશક્ત્યા પાદુકે છત્રિકાં તથા

એતાન્ દત્ત્વા વદેદેવં કૃષ્ણો દામોદરો મમ ।
પ્રીયતાં સર્વદા દેવો વિશ્વરૂપો હરિર્મમ

દાને ચ ભોજને ચૈવ કૃત્વા યત્ ફલમાપ્યતે ।
તન્ન શક્યં સહસ્ત્રેણ વર્ષાણામપિ કીર્તિતુમ્

તથાપ્યુદ્દેશતઃ કિઞ્ચિત્ ફલં વક્ષ્યામિ તેઽનઘ ।
વ્રતસ્યાસ્ય પુરા વૃત્તં શુભાન્યસ્ય શ્રૃણુષ્વ તત્

આસીદાદિયુગે રાજા બ્રહ્મવાદી દૃઢવ્રતઃ ।
સ પુત્રકામઃ પપ્રચ્છ બ્રહ્માણં પરમેષ્ઠિનમ્ ।
તસ્યેદં વ્રતમાચખ્યૌ બ્રહ્મા સ કૃતવાંસ્તથા

તસ્ય વ્રતાન્તે વિશ્વાત્મા સ્વયં પ્રત્યક્ષતાં યયૌ ।
તુષ્ટશ્ચોવાચ ભો રાજન્ વરો મે વ્રિયતાં વરઃ

રાજોવાચ ।
પુત્રં મે દેહિ દેવેશ વેદમન્ત્રવિશારદમ્ ।
યાજકં યજનાસક્તં કીર્ત્યા યુક્તં ચિરાયુષમ્ ।
અસંખ્યાતગુણં ચૈવ બ્રહ્મભૂતમકલ્મષમ્

એવમુક્ત્વા તતો રાજા પુનર્વચનમબ્રવીત્ ।
મમાપ્યન્તે શુભં સ્થાનં પ્રયચ્છ પરમેશ્વર ।
યત્તન્મુનિપદં નામ યત્ર ગત્વા ન શોચતિ

એવમસ્ત્વિતિ તં દેવઃ પ્રોક્ત્વા ચાદર્શનં ગતઃ ।
તસ્યાપિ રાજ્ઞઃ પુત્રોઽભૂદ્ વત્સપ્રીર્નામ નામતઃ

વેદવેદાઙ્ગસંપન્નો યજ્ઞયાજી બહુશ્રુતઃ ।
તસ્ય કીર્ત્તિર્મહારાજ વિસ્તૃતા ધરણીતલે

રાજાઽપિ તં સુતં લબ્ધ્વા વિષ્ણુદત્તં પ્રતાપિનમ્ ।
જગામ તપસે યુક્તઃ સર્વદ્વન્દ્વાન્ પ્રહાય સઃ

આરાધયામાસ હરિં નિરાહારો જિતેન્દ્રિયઃ ।
હિમવત્પર્વતે રમ્યે સ્તુતિં કુર્વંસ્તદા નૃપઃ

ભદ્રાશ્વ ઉવાચ ।
કીદૃશી સા સ્તુતિર્બ્રહ્મન્ યાં ચકાર સ પાર્થિવઃ ।
કિં ચ તસ્યાભવદ્ દેવં સ્તુવતઃ પુરુષોત્તમમ્

દુર્વાસા ઉવાચ ।
હિમવન્તં સમાશ્રિત્ય રાજા તદ્ગતમાનસઃ ।
સ્તુતિં ચકાર દેવાય વિષ્ણવે પ્રભવિષ્ણવે

રાજોવાચ ।
ક્ષરાક્ષરં ક્ષીરસમુદ્રશાયિનં
ક્ષિતીધરં મૂર્તિમતાં પરં પદમ્ ।
અતીન્દ્રિયં વિશ્વભુજાં પુરઃ કૃતં
નિરાકૃતં સ્તૌમિ જનાર્દનં પ્રભુમ્

ત્વમાદિદેવઃ પરમાર્થરૂપી
વિભુઃ પુરાણઃ પુરુષોત્તમશ્ચ ।
અતીન્દ્રિયો વેદવિદાં પ્રધાનઃ
પ્રપાહિ માં શઙ્ખગદાસ્ત્રપાણે

કૃતં ત્વયા દેવ સુરાસુરાણાં
સંકીર્ત્યતેઽસૌ ચ અનન્તમૂર્તે ।
સૃષ્ટ્યર્થમેતત્ તવ દેવ વિષ્ણો
ન ચેષ્ટિતં કૂટગતસ્ય તત્સ્યાત્

તથૈવ કૂર્મત્વમૃગત્વમુચ્ચૈ -
સ્ત્વયા કૃતં રૂપમનેકરૂપ ।
સર્વજ્ઞભાવાદસકૃચ્ચ જન્મ
સંકીર્ત્ત્યતે તેઽચ્યુત નૈતદસ્તિ

નૃસિંહ નમો વામન જમદગ્નિનામ
દશાસ્યગોત્રાન્તક વાસુદેવ ।
નમોઽસ્તુ તે બુદ્ધ કલ્કિન્ ખગેશ
શંભો નમસ્તે વિબુધારિનાશન

નમોઽસ્તુ નારાયણ પદ્મનાભ
નમો નમસ્તે પુરુષોત્તમાય ।
નમઃ સમસ્તામરસઙ્ઘપૂજ્ય
નમોઽસ્તુ તે સર્વવિદાં પ્રધાન

નમઃ કરાલાસ્ય નૃસિંહમૂર્ત્તે
નમો વિશાલાદ્રિસમાન કૂર્મ ।
નમઃ સમુદ્રપ્રતિમાન મત્સ્ય
નમામિ ત્વાં ક્રોડરૂપિનનન્ત

સૃષ્ટ્યર્થમેતત્ તવ દેવ ચેષ્ટિતં
ન મુખ્યપક્ષે તવ મૂર્ત્તિતા વિભો ।
અજાનતા ધ્યાનમિદં પ્રકાશિતં
નૈભિર્વિના લક્ષ્યસે ત્વં પુરાણ

આદ્યો મખસ્ત્વં સ્વયમેવ વિષ્ણો
મખાઙ્ગભૂતોઽસિ હવિસ્ત્વમેવ ।
પશુર્ભવાન્ ઋત્વિગિજ્યં ત્વમેવ
ત્વાં દેવસઙ્ઘા મુનયો યજન્તિ

યદેતસ્મિન્ જગધ્રુવં ચલાચલં
સુરાદિકાલાનલસંસ્થમુત્તમમ્ ।
ન ત્વં વિભક્તોઽસિ જનાર્દનેશ
પ્રયચ્છ સિદ્ધિં હૃદયેપ્સિતાં મે

નમઃ કમલપત્રાક્ષ મૂર્ત્તામૂર્ત્ત નમો હરે ।
શરણં ત્વાં પ્રપન્નોઽસ્મિ સંસારાન્માં સમુદ્ધર

એવં સ્તુતસ્તદા દેવસ્તેન રાજ્ઞા મહાત્મના ।
વિશાલામ્રતલસ્થેન તુતોષ પરમેશ્વરઃ

કુબ્જરૂપી તતો ભૂત્વા આજગામ હરિઃ સ્વયમ્ ।
તસ્મિન્નાગતમાત્રે તુ સીપ્યામ્રઃ કુબ્જકોઽભવત્

તં દૃષ્ટ્વા મહદાશ્ચર્યં સ રાજા સંશિતવ્રતઃ ।
વિશાલસ્ય કથં કૌબ્જ્યમિતિ ચિન્તાપરોભવત્

તસ્ય ચિન્તયતો બુદ્ધિર્બભૌ તં બ્રાહ્મણં પ્રતિ ।
અનેનાગતમાત્રેણ કૃતમેતન્ન સંશયઃ

તસ્માદેષૈવ ભવિતા ભગવાન્ પુરુષોત્તમઃ ।
એવમુક્ત્વા નમશ્ચક્રે તસ્ય વિપ્રસ્ય સ નૃપઃ

અનુગ્રહાય ભગવન્ નૂનં ત્વં પુરુષોત્તમઃ ।
આગતોઽસિ સ્વરૂપં મે દર્શયસ્વાધુના હરે

એવમુક્તસ્તદા દેવઃ શઙ્ખચક્રગદાધરઃ ।
બભૌ તત્પુરતઃ સૌમ્યો વાક્યં ચેદમુવાચ હ

વરં વૃણીષ્વ રાજેન્દ્ર યત્તે મનસિ વર્તતે ।
મયિ પ્રસન્ને ત્રૈલોક્ય તિલમાત્રમિદં નૃપ

એવમુક્તસ્તતો રાજા હર્ષોત્ફુલ્લિતલોચનઃ ।
મોક્ષં પ્રયચ્છ દેવેશેત્યુક્ત્વા નોવાચ કિંચન

એવમુક્તઃ સ ભગવાન્ પુનર્વાક્યમુવાચ હ ।
મય્યાગતે વિશાલોઽયમામ્રઃ કુબ્જત્વમાગતઃ ।
યસ્માત્ તસ્માત્ તીર્થમિદં કુબ્જકામ્રં ભવિષ્યતિ

તિર્યગ્યોન્યાદયોઽપ્યસ્મિન્ બ્રાહ્મણાન્તા યદિ સ્વકમ્ ।
કલેવરં ત્યજિષ્યન્તિ તેષાં પઞ્ચશતાનિ ચ ।
વિમાનાનિ ભવિષ્યન્તિ યોગિનાં મુક્તિરેવ ચ

એવમુક્ત્વા નૃપં દેવઃ શઙ્ખાગ્રેણ જનાર્દનઃ ।
પસ્પર્શ સ્પૃષ્ટમાત્રોઽસૌ પરં નિર્વાણમાપ્તવાન્

તસ્માત્ત્વમપિ રાજેન્દ્ર તં દેવં શરણં વ્રજ ।
યેન ભૂયઃ પુનઃ શોચ્યપદવીં નો પ્રયાસ્યસિ

ય ઇદં શ્રૃણુયાન્નિત્યં પ્રાતરુત્થાય માનવઃ ।
પઠેદ્ યશ્ચરિતં તાભ્યાં મોક્ષધર્માર્થદો ભવેત્

શુભવ્રતમિદં પુણ્યં યશ્ચ કુર્યાજ્જનેશ્વર ।
સ સર્વસમ્પદં ચેહ ભુક્ત્વેતે તલ્લયં વ્રજેત્

॥ ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે ભગવચ્છાસ્ત્રે પઞ્ચપઞ્ચાશોઽધ્યાયઃ