વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 32

પૂર્વં બ્રહ્માઽવ્યયઃ શુદ્ધઃ પરાદપરસંજ્ઞિતઃ ।
સ સિસૃક્ષુઃ પ્રજાસ્ત્વાદૌ પાલનં ચ વિચિન્તયત્

તસ્ય ચિન્તયતસ્ત્વઙ્ગાદ્ દક્ષિણાચ્છ્વેતકુણ્ડલઃ ।
પ્રાદુર્બભૂવ પુરુષઃ શ્વેતમાલ્યાનુલેપનઃ

તં દૃષ્ટ્વોવાચ ભગવાંશ્ચતુષ્પાદં વૃષાકૃતિમ્ ।
પાલયેમાઃ પ્રજાઃ સાધો ત્વં જ્યેષ્ઠો જગતો ભવ

ઇત્યુક્તઃ સમવસ્થોઽસૌ ચતુઃપદ્ભ્યાં કૃતે યુગે ।
ત્રેતાયાં સ સમસ્તૃભ્યાં દ્વે ચૈવ દ્વાપરેઽભવત્ ।
કલાવેકેન પાદેન પ્રજાઃ પાલયતે પ્રભુઃ

ષડ્ભેદો બ્રાહ્મણાનાં સ ત્રિધા ક્ષત્રે વ્યવસ્થિતઃ ।
દ્વિધા વૈશ્યેકધા શૂદ્રે સ્થિતઃ સર્વગતઃ પ્રભુઃ ।
રસાતલેષુ સર્વેષુ દ્વીપવર્ષે સ્વયં પ્રભુઃ

દ્રવ્યગુણક્રિયાજાતિચતુઃપાદઃ પ્રકીર્તિતઃ ।
સંહિતાપદક્રમશ્ચૈવ ત્રિશ્રૃઙ્ગોઽસૌ સ્મૃતો બુધૈઃ

તથા આદ્યન્ત ઓઙ્કાર દ્વિશિરાઃ સપ્તહસ્તવાન્ ।
ત્રિબદ્ધબદ્ધો વિપ્રાણાં મુખ્યઃ પાલયતે જગત્

સ ધર્મઃ પીડિતઃ પૂર્વં સોમેનાદ્ભુતકર્મણ ।
તારાં જિઘૃક્ષતા પત્નીં ભ્રાતુરાઙ્ગિરસસ્ય હ

સોઽપાયાદ્ ભીષિતસ્તેન બલિના ક્રૂરકર્મણા ।
અરણ્યં ગહનં ઘોરમાવિવેશ તદા પ્રભુઃ

તસ્મિન્ ગતે સુરાઃ સર્વે અસુરાણાં તુ પત્નયઃ ।
જિઘૃક્ષન્તસ્તદૌકાંસિ બભ્રમુર્ધર્મવઞ્ચિતાઃ ।
અસુરા અપિ તદ્વચ્ચ સુરવેશ્મનિ બભ્રમુઃ

નિર્મર્યાદે તથા જાતે ધર્મનાશે ચ પાર્થિવ ।
દેવાસુરા યુયુધિરે સોમદોષેણ કોપિતાઃ ।
સ્ત્રીહેતોશ્ચ મહાભાગ વિવિધાયુધપાણયઃ

તાન્ દૃષ્ટ્વા યુધ્યતો દેવાનસુરૈઃ સહ કોપિતાન્ ।
નારદઃ પ્રાહ સંગમ્ય પિત્રે બ્રહ્મણિ હર્ષિતઃ

સ હંસયાનમારુહ્ય સર્વલોકપિતામહઃ ।
નિવારયામાસ તદા કસ્યાર્થે યુદ્ધમબ્રવીત્

સર્વે શશંસુઃ સોમં તુ સ તુ બુદ્ધ્વા સ્વકં સુતમ્ ।
પીડનાદપયાતં તુ ગહનં વનમાશ્રિતમ્

તતો બ્રહ્મા યયૌ તત્ર દેવાસુરયુતસ્ત્વરન્ ।
દદર્શ ચ સુરૈઃ સાર્દ્ધં ચતુષ્પાદં વૃષાકૃતિમ્ ।
ચરન્તં શશિસઙ્કાશં દૃષ્ટ્વા દેવાનુવાચ હ

બ્રહ્મા ઉવાચ ।
અયં મે પ્રથમઃ પુત્રઃ પીડિતઃ શશિના ભૃશમ્ ।
પત્નીં જિઘૃક્ષતા ભ્રાતુર્દ્ધર્મસંજ્ઞો મહામુનિઃ

ઇદાનીં તોષયધ્વં વૈ સર્વ એવ સુરાસુરાઃ ।
યેન સ્થિતિર્વો ભવતિ સમં દેવાસુરા ઇતિ

તતઃ સર્વે સ્તુતિં ચક્રુસ્તસ્ય દેવસ્ય હર્ષિતાઃ ।
વિદિત્વા બ્રહ્મણો વાક્યાત્ સંપૂર્ણશશિસન્નિભમ્

દેવા ઊચુઃ ।
નમોઽસ્તુ શશિસઙ્કાશ નમસ્તે જગતઃ પતે ।
નમોઽસ્તુ દેવરૂપાય સ્વર્ગમાર્ગપ્રદર્શક ।
કર્મમાર્ગસ્વરૂપાય સર્વગાય નમો નમઃ

ત્વયેયં પાલ્યતે પૃથ્વી ત્રૈલોક્યં ચ ત્વયૈવ હિ ।
જનસ્તપસ્તથા સત્યં ત્વયા સર્વં તુ પાલ્યતે

ન ત્વયા રહિતં કિંચિજ્જગત્સ્થાવરજઙ્ગમમ્ ।
વિદ્યતે ત્વદ્વિહીનં તુ સદ્યો નશ્યતિ વૈ જગત્

ત્વમાત્મા સર્વભૂતાનાં સતાં સત્ત્વસ્વરૂપવાન્ ।
રાજસાનાં રજસ્ત્વં ચ તામસાનાં તમ એવ ચ

ચતુષ્પાદો ભવાન્ દેવ ચતુશ્શ્રૃઙ્ગસ્ત્રિલોચનઃ ।
સપ્તહસ્તસ્ત્રિબન્ધશ્ચ વૃષરૂપ નમોઽસ્તુ તે

ત્વયા હીના વયં દેવ સર્વ ઉન્માર્ગવર્ત્તિનઃ ।
તન્માર્ગં યચ્છ મૂઢાનાં ત્વં હિ નઃ પરમા ગતિઃ

એવં સ્તુતસ્તદા દેવૈર્વૃષરૂપી પ્રજાપતિઃ ।
તુષ્ટઃ પ્રસન્નમનસા શાન્તચક્ષુરપશ્યત

દૃષ્ટમાત્રાસ્તુ તે દેવાઃ સ્વયં ધર્મેણ ચક્ષુષા ।
ક્ષણેન ગતસંમોહાઃ સમ્યક્સદ્ધર્મસંહિતાઃ

અસુરા અપિ તદ્વચ્ચ તતો બ્રહ્મા ઉવાચ તમ્ ।
અદ્યપ્રભૃતિ તે ધર્મ તિથિરસ્તુ ત્રયોદશી

યસ્તામુપોષ્ય પુરુષો ભવન્તં સમુપાર્જયેત્ ।
કૃત્વા પાપસમાહારં તસ્માન્મુઞ્ચતિ માનવઃ

યચ્ચારણ્યમિદં ધર્મ્મ ત્વયા વ્યાપ્તં ચિરં પ્રભો ।
તતો નામ્ના ભવિષ્યે તદ્ધર્મારણ્યમિતિ પ્રભો

ચતુસ્ત્રિપાદ્ દ્વ્યેકપાચ્ચ પ્રભો ત્વં
કૃતાદિભિર્લ્લક્ષ્યસે યેન લોકૈઃ ।
તથા તથા કર્મભૂમૌ નભશ્ચ
પ્રાયોયુક્તઃ સ્વગૃહં પાહિ વિશ્વમ્

ઇત્યુક્તમાત્રઃ પ્રપિતામહોઽધુના
સુરાસુરાણામથ પશ્યતાં નૃપ ।
અદૃશ્યતામગમત્ સ્વાલયાંશ્ચ
જગ્મુઃ સુરાઃ સવૃષા વીતશોકાઃ

ધર્મોત્પત્તિં ય ઇમાં શ્રાવયીત
તદા શ્રાદ્ધે તર્પયેત પિતૄંશ્ચ ।
ત્રયોદશ્યાં પાયસેન સ્વશક્ત્યા
સ સ્વર્ગગામી તુ સુરાનુપેયાત્

॥ ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે ભગવચ્છાસ્ત્રે દ્વાત્રિંશોઽધ્યાયઃ