વામનપુરાણ, સરોમાહાત્મ્ય · અધ્યાય 3

ઇતિ ક્ષીવામનપુરાણે સરોમાહાત્મ્યે દ્વિતીયો ઽધ્યાયઃ
ઇન્ રેએ નિછ્ત્ zઉલ્äસ્સિગે zએઇછેન્:
ઋષય ઊચુઃ
દેવાનાં બ્રૂહિ નઃ કર્મ યદ્વૃત્તાસ્તે પરાજિતાઃ ।
કથં દેવાતિદેવો ઽસૌ વિષ્ણુર્વામનતાં ગતઃ

લોમહર્ષણ ઉવાચ॥
બલિસંસ્થં ચ ત્રૈલોક્યં દૃષ્ટ્વા દેવઃ પુરન્દરઃ।
મેરુપ્રસ્થં યયૌ શક્રઃ સ્વમાતુર્નિલયં શુભમ્

સમીપં પ્રાપ્ય માતુશ્ચ કથયામાસ તાં ગિરમ્ ।
આદિત્યાશ્ચ યથા યુદ્ધે દાનવેન પરાજિતાઃ

અદિતિરુવાચ॥
યદ્યેવં પુત્ર યુષ્માભિર્ન શક્યો હન્તુમાહવે ।
બલિર્વિરોચનસુતઃ સર્વૈશ્ચૈવ મરુદ્ગણૈઃ

સહસ્રશિરસા શક્યઃ કેવલં હન્તુમાહવે ।
તેનૈકેન સહસ્રાક્ષ ન સ હ્યન્યેન શક્યતે

તદ્વત્ પૃચ્છામિ પિતરં કશ્યપં બ્રહ્મવાદિનમ્।
પરાજયાર્થં દૈત્યસ્ય બલેસ્તસ્ય મહાત્મનઃ

તતો ઽદિત્યા સહ સુરાઃ પંપ્રાપ્તાઃ કશ્યપાન્તિકમ્ ।
તત્રાપશ્યન્ત મારીચં મુનિં દીપ્તતપોનિધિમ્

આદ્યં દેવગુરું દિવ્યં પ્રદીપ્તં બ્રહ્મવર્ચસા ।
તેજસા ભાસ્કરાકારં સ્થિતમગ્નિશિખોપમમ્

ન્યસ્તદણ્ડં તપોયુક્તં બદ્ધકૃષ્ણાજિનામ્બરમ્ ।
વલ્કલાજિનસંવીતં પ્રદીપ્તમિવ તેજસા

હુતાશમિવ દીપ્યન્તમાજ્યગન્ધપુરસ્કૃતમ્ ।
સ્વાધ્યાયવન્તં પિતરં વપુષ્મન્તમિવાનલમ્

બ્રહ્મવાદિસત્યવાદિસુરાસુરગુરું પ્રભુમ્ ।
બ્રાહ્મણ્યાપ્રતિમં લક્ષ્મ્યા કશ્યપં દીપ્તતેજસમ્

યઃ સ્રષ્ટા સર્વલોકાનાં પ્રજાનાં પતિરુત્તમઃ ।
આત્મભાવવિશેષેણ તૃતીયો યઃ પ્રજાપતિઃ

અથ પ્રણમ્ય તે વીરાઃ સહાદિત્યા સુરર્ષભાઃ ।
ઊચુઃ પ્રાઞ્જલયઃ સર્વે બ્રહ્માણમિવ માનસાઃ

અજેયો યુધિ શક્રેણ બલિર્દૈત્યો બલાધિકઃ ।
તસ્માદ્ વિધત્ત નઃ શ્રેયો દેવાનાં પુષ્ટિવર્ધનમ્

શ્રુત્વા તુ વચનં તેષાં પુત્રાણાં કશ્યપઃ પ્રભુઃ ।
અકરોદ્ ગમને બુદ્ધિ બ્રહ્મલોકાય લોકકૃત્

કશ્યપ ઉવાચ
શક્ર ગચ્છામ સદનં બ્રહ્મણઃ પરમાદ્ભુતમ્ ।
તથા પરાજયં સર્વે બ્રહ્મણઃ ખ્યાતુમુદ્યતાઃ

સહાદિત્યા તતો દેવાયાતાઃ કાશ્યપમાશ્રમમ્ ।
પ્રસ્થિતા બ્રહ્મસદનં મહર્ષિગણસેવિતમ્

તે મુહૂર્તેન સંપ્રાપ્તા બ્રહ્મલોકં સુવર્ચસઃ ।
દિવ્યૈઃ કામગમૈર્યાનૈર્યથાર્હૈસ્તે મહાબલાઃ

બ્રહ્માણં દ્રષ્ટુમિચ્છન્તસ્તપોરાશિનમવ્યાયમ્ ।
અધ્યગચ્છન્ત વિસ્તીર્ણા બ્રહ્મણઃ પરમાં સભામ્

ષટ્પદોદ્ગીતમધુરાં સામગૈઃ સમુદીરિતામ્ ।
શ્રેયસ્કરીમમિત્રઘ્નીં દૃષ્ટ્વા સંજહૃષુસ્તદા

ઋચો બહ્વચમુખ્યૈશ્ચ પ્રોક્તાઃ ક્રમપદાક્ષરાઃ ।
શુશ્રુવુર્વિબુધવ્યાઘ્રા વિતતેષુ ચ કર્મસુ

યજ્ઞવિદ્યાવેદવિદઃ પદક્રમવિદસ્તથા ।
સ્વરેણ પરમર્ષિણાં સા બભૂવ પ્રણાદિતા

યજ્ઞસંસ્તવવિદ્ભિશ્ચ શિક્ષાવિદ્ભિસ્તથા દ્વિજૈઃ ।
છન્દસાં ચૈવ ચાર્થજ્ઞૈઃ સર્વવિદ્યાવિશારદૈઃ

લોકાયતિકમુખ્યૈશ્ચ શુશ્રુવુઃ સ્વરમીરિતમ્ ।
તત્ર તત્ર ચ વિપ્રેન્દ્રા નિયતાઃ શંસિતવ્રતાઃ

જપહોમપરા મુખ્યા દદૃશુઃ કશ્યપાત્મજાઃ ।
તસ્યાં સભાયામાસ્તે સ બ્રહ્મ લોકપિતામહઃ

સુરાસુરગુરુઃ શ્રીમાન્ વિદ્યયા વેદમાયયા ।
ઉપાસન્ત ચ તત્રૈવ પ્રજાનાં પતયઃ પ્રભુમ્

દક્ષઃ પ્રચેતાઃ પુલહો મરીચિશ્ચ દ્વિજોત્તમાઃ ।
ભૃગુરત્રિર્વસિષ્ઠશ્ચ ગૌતમો નારદસ્તથા

વિદ્યાસ્તથાન્તરિક્ષં ચ વાયુસ્તેજો જલં મહો ।
શબ્દઃ સ્પર્શશ્ચ રૂપં ચ રસો ગન્ધસ્તથૈવ ચ

પ્રકૃતિશ્ચ વિકારશ્ચ યચ્ચાન્યત્ કારણં મહત્ ।
સાઙ્ગોપાઙ્ગાશ્ચ ચત્વારો વેદા લોકપતિસ્તથા

નયાશ્ચ ક્રતવશ્ચૈવ સઙ્કલ્પઃ પ્રાણ એવ ચ ।
એતે ચાન્યે ચ બહવઃ સ્વયંભુવમુપાસતે

અર્થો ધર્મશ્ય કામશ્ચ ક્રોધો હર્ષશ્ચ નિત્યશઃ ।
સક્રો બૃહસ્પતિશ્ચૈવ સંવર્તઽથ બુધસ્તથા

શનાશ્ચરશ્ચ રાહુશ્ચ ગ્રહાઃ સર્વે વ્યવસ્થિતાઃ ।
મરુતો વિશ્વકર્મા ચ વસવશ્ચ દ્વિજોત્તમાઃ

દિવાકરશ્ચ સોમશ્ચ દિવા રાત્રિસ્તથૈવ ચ ।
અર્દ્ધમાસાશ્ચ માસાશ્ચ ઋતવઃ ષટ્ ચ સંસ્થિતાઃ

તાં પ્રવિશ્ય સભાં દિવ્યાં બ્રહ્મણઃ સર્વકામિકામ્ ।
કશ્યપસ્ત્રિદશૈઃ સાર્દ્ધ પુત્રૈર્ધર્મભૃતાં વરઃ

સર્વતેજોમયીં દિવ્યાં બ્રહ્મર્ષિગણસેવિતામ્ ।
બ્રાહ્મ્યા શ્રિયા સેવ્યમાનામ્ અચિન્ત્યાં વિગતક્લમામ્

બ્રહ્મણં પ્રક્ષ્ય તે સર્વે પરમાસનમાસ્થિતમ્ ।
શિરોભિઃ પ્રણતા દેવં દેવા બ્રહ્મર્ષિભિઃ સહ

તતઃ પ્રણમ્ય ચરણૌ નિયતાઃ પરમાત્મનઃ ।
વિમુક્તાઃ સર્વપાપેભ્યઃ શાન્તા વિગતકલ્મષાઃ

દૃષ્ટ્વા તુ તાન્ સુરાન્ સર્વાન્ કશ્યપેન સહાગતાન્ ।
આહ બ્રહ્મ મહાતેજા દેવાનાં પ્રભુરીશ્વરઃ