વામન પુરાણ · અધ્યાય 9

ઇતિ શ્રીવામનપુરાણે અષ્ટમો ઽધ્યાયઃ
નારદ ઉવાચ ।
નેત્રહીનઃ કથં રાજ્યે પ્રહ્લાદેનાન્ધકો મુને ।
અભિષિક્તો જાનતાપિ રાજધર્મં સનાતનમ્

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
લબ્ધચક્ષુરસૌ ભૂયો હિરણ્યાક્ષે ઽપિ જીવતિ ।
લલો ઽભિષિક્તો દૈત્યેન પ્રહ્લાદેન નિજે પદે

નારદ ઉવાચ। ।
રાજ્યે ઽન્ધકો ઽભિષિક્તસ્તુ કિમાચરત સુવ્રત ।
દેવાદિભિઃ સહ કથં સમાસ્તે તદ્ વદસ્વ મે

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
રાજ્યે ઽભિષિક્તો દૈત્યેન્દ્રો હિરણ્યાક્ષસુતો ઽન્ધકઃ ।
તપસારાધ્ય દેવેશં શૂલપાણિં ત્રિલોચનમ્

અજેયત્વમવધ્યત્વં સુરસિદ્ધર્ષિપન્નગૈઃ ।
અદાહ્યત્વં હુતાશેન અક્લેદ્યત્વં જલેન ચ

એવં સ વરલબ્ધસ્તુ દૈત્યો રાજ્યમપાલયત્ ।
શુક્રં પુરોહિતં કૃત્વા સમધ્યાસ્તે તતો ઽન્ધકઃ

તતશ્ચક્રો સમુદ્યોગં દેવાનામન્ધકો ઽસુરઃ ।
આક્રમ્ય વસુધાં સર્વાં મનુજેન્દ્રાન્ પરાજયત્

પરાજિત્ય મહીપાલાન્ સહાયાર્થે નિયોજ્ય ચા ।
તૈઃ સમં મેરુશિખરં જગામાદ્ભુતદર્શનમ્

શક્રો ઽપિ સુરસૈન્યાનિ સમુદ્યોજ્ય મહાગજમ્ ।
સમારુહ્યામરાવત્યાં ગુપ્તિં કૃત્વા વિનિર્યયૌ

શક્રસ્યાનુ તથૈવાન્યે લોકપાલા મહૌજસઃ ।
આરુહ્ય વાહનં સ્વં સ્વં સાયુધા નિર્યયુર્બહિઃ

દેવસેનાપિ ચ સમં શક્રોણાદ્ભુતકર્મણા ।
નિર્જગામાતિવેગેન ગજવાજિરાથાદિભિઃ

અગ્રતો દ્વાદશાદિત્યાઃ પૃષ્ઠતશ્ચ ત્રિલોચનાઃ ।
મધ્યે ઽષ્ટૌ વસવો વિશ્વે સાધ્યાશ્વિમરુતાં ગણાઃ ।
યભવિદ્યાધરાદ્યાશ્ચ સ્વં સ્વં વાહનમાસ્થિતાઃ

નારદ ઉવાચ ।
રુદ્રાદીનાં વદસ્વેહ વાહનાનિ ચ સર્વશઃ ।
એકૈકસ્યાપિ ધર્મત્ર પરં કૌતૂહલં મમ

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
શૃણુષ્વ કથયિષ્યામિ સર્વેષામપિ નારદ ।
વાહનાનિ સમાસેન એકૈકસ્યાનુપૂર્વશઃ

રુદ્રહસ્તલોત્પન્નો મહાવીર્યો મહાજવઃ ।
શ્વેતવર્ણો ગજપતિર્દેવરાજસ્ય વાહનમ્

રુદ્રોરુસંભવો ભીમઃ કૃષ્ણવર્ણો મનોજવઃ ।
પૌણ્ડ્રકો નામ મહિષો ધર્મરાજસ્ય નારદ

રુદ્રકર્મમલોદ્ભૂતઃ શ્યામો જલધિસંજ્ઞકઃ ।
શિશુમારો દિવ્યગતિઃ વાહનં વરુણસ્ય ચ

રૌદ્રઃ શકટચક્રાક્ષઃ શૈલાકારો નરોત્તમઃ ।
અમ્બિકાપાદસંભૂતો વાહનં ધનદસ્ય તુ

એકાદશાનાં રુદ્રાણાં વાહનાનિ મહામુને ।
ગન્ધર્વાશ્ચ મહાવીર્યા ભુજગોન્દ્રાશ્ચ દારુણાઃ ।
શ્વેતાનિ સૌરભેયાણિ વૃષાણ્યુગ્રજવાનિ ચ

રથં ચન્દ્રમસશ્ચાર્દ્ધૂસહસ્રં હંસવાહનમ્ ।
હરયો રથવાહાશ્ચ આદિત્યા મુનિસત્તમ

કુઞ્જરસ્થાશ્ચ વસવો યક્ષાશ્ચ નરવાહનાઃ ।
કિન્નરા ભુજગારૂઢા હયારૂઢૌ તથાશ્વિનૌ

સારઙ્ગધિષ્ઠિતા બ્રહ્મન્ મરુતો ઘોરદર્શનાઃ ।
સુકારૂઢાશ્ચ કવયો ગન્ધર્વાશ્ચ પદાતિનઃ

આરુહ્ય વાહનાન્યેવં સ્વાનિ સ્વાન્યમરોત્તમાઃ ।
સંનહ્ય નિર્યયુર્હૃષ્ટા યુદ્ધાય સુમહૌજસઃ

નારદ ઉવાચ। ।
ગદિતાનિ સુરાદીનાં વાહનાનિ ત્વયા મુને ।
દૈત્યાનાં વાહનાન્યેવં યથાવદ્ વક્તુમર્હસિ

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
શૃણુષ્વ દાનવાદીના વાહનાનિ દ્વિજોત્તમ ।
કથયિષ્યામિ તત્ત્વેન યથાવચ્છ્રોતુમર્હસિ

અન્ધકસ્ય રથો દિવ્યો યુક્તઃ પરમવાજિભિઃ ।
કૃષ્ણવર્ણૈઃ સહસ્રારસ્ ત્રનલ્વપરિમાણવાન્

પ્રહ્લાદસ્ય રથો દિવ્યશ્ચન્દ્રવર્ણૈર્હયોત્તમૈઃ ।
ઉહ્યમાનસ્તથાષ્ટાભિઃ શ્વેતરુક્મમયઃ સુભઃ

વિરોજનસ્ય ચ ગજઃ કુજમ્ભસ્ય તુરઙ્ગમઃ ।
જમ્ભસ્ય તુ રથો દ્વિયો હયૈઃ કાઞ્જનસન્નિભૈઃ

શઙ્કુકર્ણસ્ય તુરગો હયગ્રીવસ્ય કુઞ્જરઃ ।
રથો મયસ્ય વિખ્યાતો દુન્દુભેશ્ચ મહોરગઃ ।
શમ્બરસ્ય વિમાનો ઽભૂદયઃ શઙ્કોર્મૃગાધિપઃ

વબલવૃત્રૌ ચ બલિનૌ ગદામુસલધારિણૌ ।
પદ્ભ્યાં દૈવતસૈન્યાનિ અભિદ્રવિતુમુદ્યતૌ

તતો રણો ઽભૂત્ તુમુલઃ સંકુલો ઽતિભયઙ્કરઃ ।
રજસા સંવૃતો લોકી પિઙ્ગવર્ણેન નારદ

નાજ્ઞાસીચ્ચ પિતા પુત્રં ન પુત્રઃ પિતરં તથા ।
સ્વાનેવાનયે નિજઘ્નુર્વૈ પરાનન્યે ચ સુવ્રત

અભિદ્રુતો મહાવેગો રથોપરિ રથસ્તદા ।
ગજો મત્તગજેન્દ્રં ચ સાદી સાદિનમભ્યગાત્

પદાતિરપિ સંક્રુદ્ધઃ પદાતિનમથોલ્બણમ્ ।
પરસ્પરં તુ પ્રત્યઘ્નન્નન્યોન્યજયકાઙ્ક્ષિણઃ

તતસ્તુ સંકુલે તસ્મિન્ યુદ્ધે દૈવાસુરે મુને ।
પ્રાવર્તત નદી ઘોરા શમયન્તી રણાદ્રજઃ

શોણિતોદા રથાવર્ત્તા યોધસંઘટ્ટવાહિની ।
ગજકુમ્ભમાહકૂર્મા શરમીના દુરત્યયા

તીક્ષ્ણાગ્રપ્રાસમકરા મહાસિગ્રાહવાહિની ।
અન્ત્રશૈવલસંકીર્ણા પતાકાફેનમાલિનની

ગૃધ્રકઙ્કમહાહંસા શ્યેનચક્રઆહ્વમણ્ડિતા ।
વનવાયસકાદમ્બા ગોમાયુશ્વાપદાકુલા

પિશાચમુનિસંકીર્ણા દુસ્તરા પ્રાકૃતૈર્જનૈઃ ।
રથપ્લવૈઃ સંતરન્તઃ શૂરાસ્તાં પ્રજગાહિરે

આગુલ્ફઆદવમજ્જન્તઃ સૂદયન્તઃ પરસ્પરમ્ઃ ।
સમુત્તરન્તો વેગેન યોધા જયધનેપ્સવઃ

તતસ્તુ રૌદ્રો સુરદૈત્યસાદને મહાહવે ભીરુભયઙ્કરે ઽથ ।
રક્ષાંસિ યક્ષાશ્ચ સુસપ્રહૃષ્ટાઃ પિશાચયૂથાસ્ત્વભિરેમિરે ચ

પિબન્ત્યસૃગ્ગાઢતરં ભટાનામાલિઙ્ગ્ય માંસાનિ ચ ભક્ષયન્તિ ।
વસાં વિલુમ્પન્તિ ચ વનિસ્ફુરન્તિ ગર્જન્ત્યથાન્યોન્યમથો વયાંસિ

મુઞ્ચન્તિ ફેત્કારરવાઞ્શિવાશ્ચ ક્રન્દન્તિ યોધા ભુવિ વેદનાર્ત્તાઃ ।
શસ્ત્રપ્રતપ્તા નિપતન્તિ ચાન્યે યુદ્ધં શ્મશાનપ્રતિમં બભૂવ

તસ્મિઞ્શિવાઘોરરવે પ્રવૃત્તે મુરાસુરાણાં સુભયઙ્કરે હ ।
યુદ્ધં બભૌ પ્રાણપણેપવિદ્ધં દ્વન્દ્વે ઽતિશસ્ત્રાક્ષગતો દુરોદરઃ

હિરણ્યચક્ષુસ્તનયો રણે ઽન્ધકો રથે સ્થિતો વાજિસહસ્રયોજિતે ।
મત્તેભષ્ટષ્ટસ્થિતમુગ્રતેજસં સમેયિવાન્ દેવપતિં શતક્રતુમ્

સમાપતન્તં મહિષાધિરૂઢં યમં પ્રતીચ્છદ્ બલવાન્ દિતીશઃ ।
પ્રહ્લાદનામા તુરગાષ્ટયુક્તં રથં સમાસ્થાય સમુદ્યાતાસ્ત્રઃ

વિરોચનશ્ચાપિ જલેશ્વરં ત્વગાજ્જમ્ભસ્ત્વથાગાદ્ ધનદં બલાઢ્યમ્ ।
વાયું સમભ્યેત્ય ચ શમ્બરો ઽથ મયો હુતાશં યુયુધે મુનીન્દ્ર

અન્યે હયગ્રીવમુખા મહાબલા દિતેસ્તનૂજા દનુપુઙ્ગવાશ્ચ ।
સુરાન્ હુતાશાર્કવસૂરકેશ્વરાન્ દ્વન્દ્વં સમાસાદ્ય મહાબલાન્વિતાઃ

ગર્જન્ત્યથાન્યોન્યમુપેત્ય યુદ્ધે ચાપાનિ કર્ષન્ત્યતિવેગિતાશ્ચ ।
મુઞ્ચન્તિ નારાચગણાન્ સહસ્રશ અગચ્છ હે તિષ્ઠસિ કિં બ્રુવન્તઃ

શરૈસ્તુ તીક્ષ્ણૈરતિતાપયન્તઃ શસ્ત્રૈરમોઘૈરભિતાડયન્તઃ ।
મન્દાકિનીવેગનિભાં વહન્તીમ્ પ્રવર્તયન્તો ભયદાં નદીં ચ

ત્રૈલોક્યમાકાઙ્ક્ષિભિરુગ્રવેગૈઃ સુરાસુરૈર્નારદ સંપ્રયુદ્ધે ।
પિશાચરક્ષોગણપુષ્ટિવર્ધનીમુત્તર્તુમિચ્છદ્ભિરસૃગ્નદી બભૈ

વાદ્યન્તિ તૂર્યાણિ સુરાસુરાણામ્ પશ્યન્તિ ખસ્થા મુનિસિદ્ધસંઘાઃ ।
નયન્તિ તાન્પ્સરસાં ગણાગ્ર્યા હતા રણે યે ઽભિમુખાસ્તુ શૂરાઃ