વામન પુરાણ · અધ્યાય 1

અથ શ્રીવામનપુરાણમ્
નારાયણં નમસ્કૃત્ય નરં ચૈવ નરોત્તમમ્ ।
દેવીં સરસ્વતીં વ્યાસં તતો જયમુદીરયેત્ ।
ત્રૈલોક્યરાજ્યમાક્ષિપ્ય બલેરિન્દ્રાય યો દદૌ ।
શ્રીધરાય નમસ્તસ્મૈ છદ્મવામનરૂપિણે

પુલસ્ત્યમુષિમાસીનમાશ્રમે વાગ્વિદાં વરમ્ ।
નારદઃ પરિપપ્રચ્છ પુરાણં વામનાશ્રયમ્

કથં ભગવતા બ્રહ્મન્ વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના ।
વામનત્વં ધૃતં પૂર્વં તન્મમાચક્ષ્વ પૃચ્છતઃ

કથં ચ વૈષ્ણવનો ભૂત્વા પ્રહ્લાદો દૈત્યસત્તમઃ ।
ત્રિદશૈર્યુયુધે સાર્થમત્ર મૈ સંશયો મહાન્

શ્રૂયતે ચ દ્વિજશ્રેષ્ઠ દક્ષસ્ય દુહિતા સતી ।
શઙ્કરસ્ય પ્રિયા ભાર્યા બભુવ વરવર્ણિની

કિમર્થં સા પરિત્યજ્ય સ્વરીરં વરાનના ।
જાતા હિમવતો ગેહે ગિરીન્દ્રસ્ય મહાત્મનઃ

પુનશ્ચ દેવદેવવસ્ય પત્નીત્વમગમચ્છુભા ।
એતન્મે સંશયં છિન્ધિ સર્વવિત્ ત્વં મતો ઽસિ મે

તીર્થાનાં ચૈવ માહાત્મ્યં દાનાનાં ચૈવ સત્તમ ।
વ્રતાનાં વિવિધાનાં ચ વિધિમાચક્ષ્વ મે દ્વિજ

એવભુક્તો નારદેન પુલસ્ત્યો સુનિસત્તમઃ ।
પ્રોવાચ વદતાં શ્રેષ્ઠો નારદં તપસો નિધિમ

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
પુરાણં વામનં વક્ષ્યે ક્રમાન્નિખિલમાદિતઃ ।
અવધાનં સ્થિરં કૃત્વા શૃણુષ્વ મુનિસત્ત્મ

પુરા હૈમવતી દેવી મન્દરસ્થં મહેશ્વરમ્ ।
ઉવાચ વચનં દૃષ્ટ્વા ગ્રીષ્મકાલમુપસ્થિતમ્

ગ્રીષ્મઃ પ્રવૃત્તો દેવેશ ન ચ તે વિદ્યતે ગૃહમ્ ।
યત્ર વાતાતપૌ ગ્રીષ્મે સ્થિતયોર્નૌ ગમિષ્યતઃ

એવમુક્તો ભવાન્યા તુ શઙ્કરો વાક્યમબ્રવીત્ ।
નિરાશ્રયો ઽહં સુદતી સદારણ્યચરઃ શુભે

ઇત્યુક્તા શઙ્કરેણાથ વૃક્ષચ્છાયાસુ નારદ ।
નિદાઘકાલમનયત્ સમં શર્વેણ સા સતી

નિદાઘાન્તે સમુદ્રભૂતો નિર્જનાચરિતો ઽદ્ભુતઃ ।
ઘનાન્ધકારિતાશો વૈ પ્રાવૃટ્કાલોષતિરાગવાન્

તં દૃષ્ટ્વા દક્ષતનુજા પ્રાવૃટ્કાલમુપસ્થિતમ્ ।
પ્રોવાચ વાક્યં દેવેશં સતી સપ્રણયં તદા

વિવાન્તિ વાતા હૃદયાવદારણા ગર્જન્ત્યમી લોયધરા મહેશ્વર ।
સ્ફુરન્તિ નીલાભ્રગણેષુ વિદ્યુતો વાશન્તિ કેકારવમેવ બર્હિણઃ

પતન્તિ ધારા ગગનાત્ પરિચ્યુતા બકા બલાકાશ્ચ સરન્તિ તોયદાન્ ।
કદમ્બસર્જ્જાર્જુનકેતકીદ્રુમાઃ પુષ્પાણિ મુઞ્ચન્તિ સુમારુતાહતાઃ

શ્રુત્વૈવ મઘસ્ય દૃઢં તુ ગર્જિતં ત્યજન્તિ હંસાશ્ચ સરાંસિ તત્ક્ષણાત્ ।
યથાશ્રયાન્ યોગિગણઃ સમન્તાત્ પ્રવૃદ્ધમૂલાનપિ સંત્યજન્તિ

ઇમાનિ યૂથાનિ વને મૃગાણાં ચરન્તિ ધાવન્તિ રમન્તિ શંભો ।
તથાચિરાભાઃ સુતરાં સ્ફુરન્તિ પશ્યેહ નીલેષુ ઘનેષુ દેવ ।
નૂનં સમૃદ્ધિં સલિલસ્ય દૃષ્ટ્વા ચરન્તિ શૂરાસ્તરુણદ્રુમેષુ

ઉદ્વત્ત્વેગાઃ સહસૈવ નિમ્નગા જાતાઃ શશઙ્કાઙ્કિતચારુમૈલે ।
કિમત્ર ચિત્રં યદનુજ્જ્વલં જનં નિષેવ્ય યોષિદ્ ભવતિ ત્વશીલા

નીલૈશ્ચ મેઘૈશ્ચ સમાવૃતં નભઃ પુષ્ષૈશ્ચ સર્જ્જા મુકુલૈશ્ચ નીપાઃ ।
ફલૈશ્ચ બિલ્વાઃ પયસા તથાપગાઃ પત્રૈઃ સપદ્મૈશ્ચ મહાસરાંસિ

કાલે સુરૌદ્રે નનુ તે બ્રવીમિ ।
ગૃહં કુરુષ્વાત્ર મહાચજલોત્તમે સુનિર્વૃતા યેન ભવામિ શંભો

ઇત્થં ત્રિનેત્રઃ શ્રુતિરામણીયકં શ્રુત્વા વચો વાક્યમિદં બભાષે ।
ન મે ઽસ્તિ વિત્તં ગૃહસંચયાર્થે મૃગારિચર્માવરણં મમ પ્રિયે

મમોપવીતં ભુજગેશ્વરઃ શુભે કર્ણે ઽપિ પદ્મશ્ચ તથૈવ પિઙ્ગલઃ ।
કેયૂરમેકં મમ કમ્બલસ્ત્વહિર્દ્વિતીયમન્યો ભુજગો ધનઞ્જયઃ

સવ્યેતરે તક્ષક ઉત્તરે તથા ।
નીલો ઽપિ નીલાઞ્જનતુલ્યવર્ણઃ શ્રોણીતટે રાજતિ સુપ્રતિષ્ઠઃ

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
ઇતિ વચનમથોગ્રં શઙ્કરાત્સા મૃડાની ઋતમપિ તદસત્યં શ્રીમદાકર્ણ્ય ભીતા ।
અવનિતસમવેક્ષ્ય સ્વામિનો વાસકૃચ્છ્રાત્ પરિવદતિ સરોષં લજ્જયોચ્છ્વસ્ય ચોષ્મ્

દેવ્યુવાચ ।
કથં હિ દેવદેવેશ પ્રાવટ્કાલો ગમિષ્યતિ ।
વૃક્ષમૂલે સ્થિતાયા મે સુદુઃખેન વદામ્યતઃ

શઙ્કર ઉવાચ ।
ઘનાવસ્થિતદેહાયાઃ પ્રાવૃટ્ઘનખણ્ડમુન્નતમારુહ્ય તસ્થૌ સહ દક્ષકન્યયા ।
તતો ઽભવન્નામ તેદશ્વરસ્ય જીમૂતકેતુસ્ત્વિતિ વિશ્રુતં દિવિ