વૈશેષિકસૂત્ર · અધ્યાય 1.1

વૈશેષિકસૂત્રમ્
અથાતો ધર્મં વ્યાખ્યાસ્યામઃ

યતો ઽભ્યુદયનિઃશ્રેયસસિદ્ધિઃ સ ધર્મઃ

તદ્વચનાદ્ આમ્નાયપ્રામાણ્યમ્ (ઉ,વ્,ભ્વ્ આમ્નાયસ્ય પ્રામાણ્યમ્)

પૃથિવ્ય્ આપસ્ તેજો વાયુર્ આકાશં કાલો દિગ્ આત્મા મન ઇતિ દ્રવ્યાણિ

રૂપરસગન્ધસ્પર્શાઃ સંખ્યાઃ પરિમાણાનિ પૃથક્ત્વં સંયોગવિભાગૌ પરત્વાપરત્વે બુદ્ધયઃ સુખદુઃખે ઇચ્છાદ્વેષૌ પ્રયત્નશ્ ચ ગુણાઃ

ઉત્ક્ષેપણમ્ અવક્ષેપણમ્ આકુઞ્ચનં પ્રસારણં ગમનમ્ ઇતિ કર્માણિ

સદ્ અનિત્યં દ્રવ્યવત્ કાર્યં કારણં સામાન્યવિશેષવદ્ ઇતિ દ્રવ્યગુણકર્મણામ્ અવિશેષઃ

દ્રવ્યાણિ દ્રવ્યાન્તરમ્ આરભન્તે

ગુણાશ્ ચ ગુણાન્તરમ્

કર્મ કર્મસાધ્યં ન વિદ્યતે

કાર્યાવિરોધિ દ્રવ્યં કારણાવિરોધિ ચ

ઉભય્તથા ગુણઃ

કાર્યવિરોધિ કર્મ

ક્રિયાવદ્ ગુણવત્ સમવાયિકારણમ્ ઇતિ દ્રવ્યલક્ષણમ્

દ્રવ્યાશ્રય્ય્ અગુણવાન્ સંયોગવિભાગેષ્વ્ અકારણમ્ અનપેક્ષ ઇતિ ગુણલક્ષણમ્

એકદ્રવ્યમ્ અગુણં સંયોગવિભાગેષ્વ્ અનપેક્ષં કારણમ્ ઇતિ કર્મલક્ષણમ્

દ્રવ્યગુણકર્મણાં દ્રવ્યં કારણં સામાન્યમ્

તથા ગુણઃ

સંયોગવિભાગાનાં કર્મ

ન દ્રવ્યાણાં વ્યતિરેકાત્

ગુણવૈધર્મ્યાન્ ન કર્મણાં

દ્રવ્યાણાં દ્રવ્યં કાર્યં સામાન્યમ્

દ્વિત્વપ્રભૃતયશ્ ચ સંખ્યાઃ પૃથક્ત્વં સંયોગવિભાગાશ્ ચ

અસમવાયાત્ સામાન્યં કર્મ કાર્યં ન વિદ્યતે

સંયોગાનાં દ્રવ્યમ્

રૂપાનાં રૂપમ્

ગુરુત્વપ્રયત્નસંયોગાનામ્ ઉત્ક્ષેપણમ્

સંયોગવિભાગાઃ કર્મણામ્

કારણસામાન્યે દ્રવ્યકર્મણાં કર્માકારણમ્ ઉક્તમ્