ત્રિસ્વભાવનિર્દેશ · શ્લોક 21-38

અસદ્દ્વયસ્વભાવત્વાદ્ યથાખ્યાનાસ્વભાવતઃ ।
નિષ્પન્નાત્ પરતન્ત્રો ઽપિ વિજ્ઞેયો ઽભિન્નલક્ષણઃ

ક્રમભેદઃ સ્વભાવાનાં વ્યવહારાધિકારતઃ ।
તત્પ્રવેશાધિકારાચ્ચ વ્યુત્પત્ત્યર્થં વિધીયતે

કલ્પિતો વ્યવહારાત્મા વ્યવહર્ત્રાત્મકો ઽપરઃ ।
વ્યવહારસમુચ્છેદસ્વભાવશ્ચાન્ય ઇષ્યતે

દ્વયાભાવાત્મકઃ પૂર્વં પરતન્ત્રઃ પ્રવિશ્યતે ।
તતઃ પ્રવિશ્યતે તત્ર કલ્પમાત્રમસદ્દ્વયમ્

તતો દ્વયાભાવભાવો નિષ્પન્નો ઽત્ર પ્રવિશ્યતે ।
તથા હ્યસાવેવ તદા અસ્તિનાસ્તીતિ ચોચ્યતે

ત્રયો ઽપ્યેતે સ્વભાવા હિ અદ્વયાલમ્બલક્ષણાઃ ।
અભાવાદતથાભાવાત્ તદભાવસ્વભાવતઃ

માયાકૃતં મન્ત્રવશાત્ ખ્યાતિ હસ્ત્યાત્મના યથા ।
આકારમાત્રં તત્રાસ્તિ હસ્તી નાસ્તિ તુ સર્વથા

સ્વભાવઃ કલ્પિતો હસ્તી પરતન્ત્રસ્તદાકૃતિઃ ।
યસ્તત્ર હસ્ત્યભાવો ઽસૌ પરિનિષ્પન્ન ઇષ્યતે

અસત્કલ્પસ્તથા ખ્યાતિ મૂલચિત્તાદ્ દ્વયાત્મના ।
દ્વયમત્યન્તતો નાસ્તિ તત્રાસ્ત્યાકૃતિમાત્રકમ્

મન્ત્રવન્મૂલવિજ્ઞાનં કાષ્ઠવત્તથતા મતા ।
હસ્ત્યાકારવદેષ્ટવ્યો વિકલ્પો હસ્તિવદ્ દ્વયમ્

અર્થતત્ત્વપ્રતિવેધે યુગપલ્લક્ષણત્રયમ્ ।
પરિજ્ઞા ચ પ્રહાણં ચ પ્રાપ્તિશ્ચેષ્ટા યથાક્રમમ્

પરિજ્ઞાનુપલમ્ભો ઽત્ર હાનિરખ્યાનમિષ્યતે ।
ઉપલમ્ભનિમિત્તા તુ પ્રાપ્તિઃ સાક્ષાત્ક્રિયાપિ સા

દ્વયસ્યાનુપલમ્ભેન દ્વયાકારો વિગચ્છતિ ।
વિગમાત્ તસ્ય નિષ્પન્નો દ્વયાભાવો ઽધિગમ્યતે

હસ્તિનો ઽનુપલમ્ભશ્ચ વિગમશ્ચ તદાકૃતેઃ ।
ઉપલમ્ભશ્ચ કાષ્ઠસ્ય માયાયાં યુગપદ્ યથા

વિરુદ્ધધીવારણત્વાદ્ બુદ્ધ્યા વૈયર્થ્યદર્શનાત્ ।
જ્ઞાનત્રયાનુવૃત્તેશ્ચ મોક્ષાપત્તિરયત્નતઃ

ચિત્તમાત્રોપલમ્ભેન જ્ઞેયાર્થાનુપલમ્ભતા ।
જ્ઞેયાર્થાનુપલમ્ભેન સ્યાચ્ચિત્તાનુપલમ્ભતા

દ્વયોરનુપલમ્ભેન ધર્મધાતૂપલભ્ભતા ।
ધર્મધાતૂપલમ્ભેન સ્યાદ્ વિભુત્વોપલમ્ભતા

ઉપલબ્ધવિભુત્વશ્ચ સ્વપરાર્થપ્રસિદ્ધિતઃ ।
પ્રાપ્નોત્યનુત્તરાં બોધિં ધીમાન્ કાયત્રયાત્મિકામ્