સુપ્રભેદાગમઃ · અધ્યાય 1

ઓં
શિવમયમ્
સુપ્રભેદમ્
અથ ક્રિયાપાદે પ્રશ્નવિધિપટલઃ ।
કૈલાશશિખરાસીનં મુનિસઙ્ઘૈઃ સમાવૃતમ્ ।
દેવૈર્યક્ષૈઃ સગન્ધર્વૈઃ સિદ્ધવિદ્યાધરૈરપિ ॥ ૧-

બ્રહ્મામૃગાઙ્કસૂર્યૈશ્ચ લોકેશૈરિહસંવૃતમ્ ।
દૃષ્ટ્વા પ્રણમ્ય દેવેશં વિઘ્નેશોવાક્યમબ્રવિત્ ॥ ૧-

ભગવન્ દેવદેવેશ લોકનાથજગત્પતે ।
અનન્યમાનસો ભૂત્વા શિવજ્ઞાનં પરં વદ ॥ ૧-

યદવાપ્યનરાઃ સર્વે મુક્તિમાયાન્તિ કેવલામ્ ।
જ્ઞાનયોગક્રિયાચર્યાઃ પુરાપ્રોક્તાઃ સવિસ્તરાઃ ॥ ૧-

પુંસામનુગ્રહાર્થાય સંક્ષેપાદ્ વકુમર્હસિ ।
તન્ત્રાણામુદ્ભવં કિઞ્ચિત્ મન્ત્રાણામુદ્ભવં કથમ્ ॥ ૧-

કિં શૌચા ચમનં દેવ સ્નાનં ભસ્મવિધિઃ કથમ્ ।
અર્ચનાઙ્ગઞ્ચ પૂજા ચ મુદ્રાણાં લક્ષણં કથમ્ ॥ ૧-

નૈવેદ્યં ચાગ્નિકાર્યશ્ચ અગ્નિકુણ્ડબલિઃ કથમ્ ।
ઉત્સવસ્યવિધિઃ કોવા સ્નપનસ્ય વિધિઃ કથમ્ ॥ ૧-

શીતકુમ્ભં કથં દેવ નવનૈવેદ્ય લક્ષણમ્ ।
કાર્તિક્યાઙ્કૃત્તિકાદીપમાષાઢે પૂરકર્મકમ્ ॥ ૧-

ફલપાક વિધાનઞ્ચ આચાર્યસ્ય ચ લક્ષણમ્ ।
લક્ષણં કરણાનાઞ્ચ ગ્રામાદીનાં કથં પ્રભો ॥ ૧-

વિભવ નિશ્ચયં કિં વા કર્ષણસ્ય વિધિઃ કથમ્ ।
બાલાલયવિધિઃ કોવા ધામવાસ્તુ વિધિ કથમ્ ॥ ૧-

આદ્યેષ્ટકાવિધાનં કિં ગર્ભન્યાસવિધિઃ કથમ્ ।
અઙ્ગુલીનાં વિધાનં કિં કથં પ્રાસાદલક્ષણમ્ ॥ ૧-

મૂર્ધ્નેઽષ્ટકાવિધાનં કિં કથં વા લિઙ્ગલક્ષણમ્ ।
પ્રતિમાલક્ષણં કિં વા અઙ્કુરાર્પણલક્ષણમ્ ॥ ૧-

લિઙ્ગસંસ્થાપનં કિઞ્ચ સકલસ્થાપનં કથમ્ ।
શક્તિનાં સ્થાપનં કિં વા પરિવારસ્ય લક્ષણમ્ ॥ ૧-

પ્. ૨) અથાષ્ટ પરિવારાણાં સ્થાપનઞ્ચ પૃથક્ પૃથક્ ।
ઇન્દ્રાદીનાં પ્રતિષ્ઠા ચ આદિત્યસ્થાપનં કથમ્ ॥ ૧-

ક્ષેત્રપાલપ્રતિષ્ઠા ચ શૂલસ્ય સ્થાપનં કથમ્ ।
અસ્ત્રરાજપ્રતિષ્ઠા ચ શાસ્તુશ્ચ સ્થાપનં કથમ્ ॥ ૧-

જીર્ણોદ્ધારવિધિઃ કિં વા પ્રાયશ્ચિત્તવિધિઃ કથમ્ ।
તન્ત્રાણાં સઙ્કરોપેતં ક્રિયાપાદે કથં પ્રભો ॥ ૧-

ચર્યા પાદે ચ શૈવાનામુદ્ભવઞ્ચ કથં પ્રભો ।
જાતિભેદવિધાનં કિં મણ્ડલસ્ય કથં પ્રભો ॥ ૧-

દીક્ષામાર્ગં કથન્તેષાં ચર્યાપાદે વ્યવસ્થિતમ્ ।
આદિશૈવાનુશૈવાનાં કથં વા શોડશ ક્રિયાઃ ॥ ૧-

વ્રતાચારાઃ કથન્તેષાં પવિત્રારોહણં કથમ્ ।
દીક્ષિતાનાં નૃપાણાઞ્ચ સ્વર્ણગર્ભ તુલાકથમ્ ॥ ૧-

હિરણ્યગર્ભ તુલાભારં દહનસ્ય વિધિઃ કથમ્ ।
પિતૃયજ્ઞવિધાનં કિં સ પિણ્ડીકરણઞ્ચ કિમ્ ॥ ૧-

અષ્ટકાયાવિધાનઞ્ચ પ્રાયશ્ચિત્તવિધિઃ કથમ્ ।
નાડીચક્રં કથં યોગે કાલચક્રં તુ કીદૃશમ્ ॥ ૧-

આધારાધેયકં સર્વં યોગપાદે તુ કીર્તિતમ્ ।
જ્ઞાનપાદે મહાદેવ શિવસૃષ્ટિક્રમં કથમ્ ॥ ૧-

પશુસૃષ્ટિશ્ચકા દેવ ષડધ્વાલક્ષણં કથમ્ ।
મયા તુ તાનિપ્રશ્નાનિ પ્રશ્નાન્યન્યાન્યશેષતઃ ॥ ૧-

વક્તુમર્હસિ મે દેવ અનુગ્રહ્યોહ્યહં પ્રભો ।
શ્રીભગવાનુવાચ
સાધુ સાધુ મહાપ્રાજ્ઞ યત્ ત્વયાપરિચોદિતમ્ ॥ ૧-

શુદ્ધશૈવમિદં તન્ત્રં ન દેયં ન પ્રકાશિતમ્ ।
દીક્ષિતસ્ય સુધીરસ્ય શિવભક્તિપરસ્ય ચ ॥ ૧-

શ્રવણીયં ન ચાન્યત્ર કથનં હિ પ્રશસ્યતે ।
ચતુષ્પાદયુતં તન્ત્રં ભુક્તિમુક્ત્યર્થકારણમ્ ॥ ૧-

સારાત્ સારમિદં તન્ત્રં સુપ્રભેદં વિનાયક ।
તવસ્તે? હાદહં વક્ષ્યે તત્સર્વં શ્રૂયતાં ક્રમાત્ ॥ ૧-

પ્. ૩) શૈવં પાશુપતં સોમં લાકુલઞ્ચ ચતુર્વિધમ્ ।
તેષુ શૈવં પરં સૌમ્યં રૌદ્રં પાશુપતાદિકમ્ ॥ ૧-

શૈવં પુનશ્ચતુર્ભેદં વામદક્ષિણમેવ ચ ।
મિશ્રઞ્ચૈવ તુ સિદ્ધાન્તં તેષુ સિદ્ધાન્તમુત્તમમ્ ॥ ૧-

અષ્ટાવિંશતિ ભેદેન સિદ્ધાન્તં શૃણુ તત્વતમ્ ।
ઇતિ પ્રશ્નવિધિપટલઃ પ્રથમઃ

અથ તન્ત્રાવતારવિધિપટલઃ
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ તન્ત્રાણામુદ્ભવં પરમ્ ।
તનોતિ વિપુલાનનર્થાન્ તન્ત્રમન્ત્રસમાશ્રિતાન્ ॥ ૨-

ત્રાણઞ્ચ કુરુતે પુંસાં તેન તન્ત્રમિતિ સ્મૃતમ્ ।
કામિકં યોગજં ચિન્ત્યં કારણમજિતં તથા ॥ ૨-

દીપ્તં સૂક્ષ્મં સહસ્રઞ્ચ અંશુમાન્ સુપ્રભેદકમ્ ।
વિજયઞ્ચૈવ નિશ્વાસં સ્વયમ્ભુવમથાનલમ્ ॥ ૨-

વીરં ચ રૌરવઞ્ચૈવ મકુટં વિમલં તથા ।
ચન્દ્રજ્ઞાનઞ્ચ બિંબઞ્ચ પ્રોત્ગીતં લલિતં તથા ॥ ૨-

સિદ્ધં સન્તાન સર્વોક્તં પારમેશ્વરમેવ ચ ।
કિરણં વાતુલઞ્ચૈવ અષ્ટાવિંશતિ સંહિતામ્ ॥ ૨-

વક્ષ્યામિ સર્વતન્ત્રાણાં વક્તારં પ્રતિવાચકઃ ।
જ્ઞાનમેકં વિભજ્યાશુ દશાષ્ટાદશસંહિતાઃ ॥ ૨-

સૃષ્ટેરનન્તરં વિઘ્ન મયાપ્રોક્તાભિમુક્તયે ।
કામિકં પ્રણવાખ્યસ્ય પરાર્થ ગ્રન્ધસઙ્ખ્યયા ॥ ૨-

પ્રણવાર્તિ કલઃ પ્રોક્ત સ્ત્રિકલાચ્ચ તતો હરઃ ।
ત્રયશ્ચૈવોપ ભેદાઃ સ્યુર્વક્તારં ભૈરવોત્તરમ્ ॥ ૨-

નારસિમ્હઞ્ચ વૈવત્સ ઉચ્યતે કામિકત્રયમ્ ।
યોગજં તુ સુધાખ્યસ્ય પ્રોક્તં તલ્લક્ષસઙ્ખ્યયા ॥ ૨-

સુધાખ્યાદ્ભસ્મ સંપ્રાપ્તસ્તતઃ પ્રાપ્તો વિભુઃ ક્રમાત્ ।
વીણાશિખોત્તરન્તારં સુધાસન્તન્તિમેવ ચ ॥ ૨-

પ્. ૪) આત્મયોગઞ્ચ પઞ્ચૈતે યોગતન્ત્રસ્ય ભેદકાઃ ।
ચિન્ત્યં સૂદીપ્ત સંજ્ઞસ્ય પ્રોક્તં શતસહસ્રકૈઃ ॥ ૨-

દીપ્તાચ્ચગોપતિ પ્રાપ્તસ્તતઃ પ્રાપ્તા તુ ચાલિકા ।
સુચિન્ત્યં સુભગં વામં પાપનાશં સુરોદ્ભવમ્ ॥ ૨-

અમૃત્યવિદ્રતન્ત્રઞ્ચ ષડ્વિધં તત્ પ્રકીર્તિતમ્ ।
કારણં કારણાખ્યસ્ય કોટિગ્રન્ધેન ચોદિતમ્ ॥ ૨-

કારણાચ્છર્વરુદ્રસ્તુ શર્વાન્ પ્રાપ્તઃ પ્રજાપતિઃ ।
કારણં પાવનં દૌર્ગં માહેન્દ્રં ભિમસંહિતા ॥ ૨-

તતસ્તુ મારણત્વેષાં સપ્તધાકારણં તથા ।
અજિતં તુ શિવાખ્યસ્ય નિયુતગ્રન્ધસઙ્ખ્યયા ॥ ૨-

સુશિવાખ્યાચ્છિવ પ્રાપ્તઃ તચ્છિવાદચ્યુતઃ તતઃ ।
પ્રભૂતઞ્ચ પરોદ્ભૂતં પાર્વતી પદ્મસંહિતા ॥ ૨-

ચતુર્ભેદમિદં તન્ત્રે ચાસ્મિન્તન્ત્રે પ્રકીર્તિતમ્ ।
દીપ્તમીશસ્ય વિખ્યાતં નિયુતગ્રન્ધસઙ્ખ્યયા ॥ ૨-

ઈશાત્ ત્રિમૂર્તિઃ સંપ્રાપ્તાઃ તતઃ પ્રાપ્તો હુતાશનઃ ।
અમેયમબ્દમચ્છાદ્યમસઙ્ખ્યમમિતૌજસમ્ ॥ ૨-

આનન્દં માધવોદ્ભૂતં અત્ભુતઞ્ચમૃતં તથા ।
દીપ્તન્તુ નવધા પ્રોક્તં સૂક્ષ્મ તન્ત્રનિબોધનાત્ ॥ ૨-

સૂક્ષ્મં સૂક્ષ્મસ્ય સંપ્રોક્તં તત્ ગ્રન્ધં
પદ્મસઙ્ખ્યયા ।
કાલભીમસ્તત પ્રાપ્તો ભીમાધર્મો યથા તથા ॥ ૨-

અતીતમમલં શુદ્ધમપ્રમેયં તુ જાતુભાક્ ।
વુ?બુધં વિબુધં હસ્તમલઙ્કારં સુબોધકમ્ ॥ ૨-

એતે સહસ્ર તન્ત્રસ્ય દશસઙ્ખ્યા પ્રકીર્તિતાઃ ।
અમ્શુમાનમ્બુ સંજ્ઞસ્ય પઞ્ચલક્ષેણ કીર્તિતમ્ ॥ ૨-

અગ્રશ્ચૈવાંબુસંજ્ઞાચ્ચ અગ્રાન્ પ્રાપ્તસ્તતો રવિઃ ।
વિદ્યાપુરાણં તન્ત્રઞ્ચ વાસવં નિલલોહિતમ્ ॥ ૨-

પ્રકરણં ભૂતતન્ત્રમાત્માલઙ્કારમેવ ચ ।
કાશ્યપઙ્તૌ તમઞ્ચૈન્દ્રં બ્રાહ્મં વાસિષ્ઠમેવ ચ ॥ ૨-

પ્. ૫) ઈશાનોત્તરતન્ત્રઞ્ચ અંશુમાન્વાદશ સ્મૃતમ્ ।
સુપ્રભેદમિદં તન્ત્રં દશેશસ્ય પ્રકીર્તિતમ્ ॥ ૨-

વિઘ્નેશ્વરોદશેશાચ્ચ દશપ્રાપ્તો બૃહોદરાત્ ।
ત્રિકોટિસઙ્ખ્યયા પ્રોક્તં ભેદમત્ર ન વિદ્યતે ॥ ૨-

ક્રિયાદિ જ્ઞાનપર્યન્તમત્રૈવેહ પ્રદૃશ્યતે ।
ઇદં શાસ્ત્રમનેનૈવ સુપ્રભેદમિતિ સ્મૃતમ્ ॥ ૨-

શિવભેદમિતિ પ્રોક્તં રુદ્રભેદમથોચ્યતે ।
રુદ્રસ્યાનાદિસંજ્ઞસ્ય વિજયં તન્ત્રમુત્તમમ્ ॥ ૨-

પરમેશસ્તતઃ પ્રાપ્ત ત્રિકોટિગ્રન્થસઙ્ખ્યયા ।
વિજયં ચોદ્ભવં સૌમ્યં અઘોરં મૃત્યુનાશનમ્ ॥ ૨-

કુબેરેશં મહાઘોરં વિમલં વિજયાષ્ટકમ્ ।
નિશ્વાસં યદ્દશાર્ણસ્ય પ્રોક્તં તત્ કોટિસઙ્ખ્યયા ॥ ૨-

દશાર્ણાચ્છૈલજા વાપ્તા અષ્ટભેદેન ચોદિતાઃ ।
નિશ્વાસોત્તર નિશ્વાસૌ નિશ્વાસસ્યમુખોદયમ્ ॥ ૨-

નિશ્વાસનયનઞ્ચૈવ તથા નિશ્વાસકારિકા ।
ઘોરસંજ્ઞા સમાખ્યાતા ગુહ્યઞ્ચાપ્યેવમષ્ટધા ॥ ૨-

નિધનસ્ય સ્વયંભૂતં ત્રિકોટ્યર્દ્ધેન કીર્તિતમ્ ।
નિધને શાત્ સ્વયંભુતં શ્રુતવાન્નપિ ચોદ્ભવઃ ॥ ૨-

પ્રજાપતિમતં પદ્મં સ્વાયંભુવમિતિ ત્રિધા ।
આગ્નેયઞ્ચ તતો મેનાગ્રન્ધસઙ્ખ્યા યુતત્રયમ્ ॥ ૨-

આગ્નેયં તન્ત્રમેવન્તુ તતઃ પ્રાપ્તો હુતાશનઃ ।
આગ્નેયમેકમેવન્તુ આગ્નેયાં નાદમેવ ચ ॥ ૨-

તેજસો વીરસંપ્રોક્તં નિયુતગ્રન્ધસઙ્ખ્યયા ।
પ્રજાપતિસ્તતઃ પ્રોપ્ત ત્રયોદશવિભેદતઃ ॥ ૨-

પ્રસ્તરં ફુલ્લમમલં પ્રબોધં બોધબોધકમ્ ।
અમોહં મોહસમયં શકટંશાકટાયિકમ્ ॥ ૨-

હલં વિલોખરં ભદ્રં વીરં વીરે ત્રયોદશ ।
રૌરવં બ્રહ્મણેશસ્ય અંબુજાષ્ટકસઙ્ખ્યયા ॥ ૨-

પ્. ૬) નન્દિકેશસ્તતઃ પ્રાપ્તો ભેદાઃ ષટ્પ્રવિધીયતે ।
કાલદાહં કલાતીતં રૌરવં રૌરવોત્તરમ્ ॥ ૨-

મહાકાલમતઞ્ચૈન્દ્રં રૌરવં ષટ્પ્રકીર્તિતમ્ ।
મકુટન્તુ શિવાખ્યસ્ય શતસાહસ્રસઙ્ખ્યયા ॥ ૨-

મહાદેવઃસ્તતઃ પ્રાપ્તા ભેદઞ્ચ દ્વિવિધં ભવેત્ ।
મકુટોત્તરન્તુ મકુટં દ્વિવિધઞ્ચ વિધીયતે ॥ ૨-

સર્વાત્મકસ્ય વિમલં ત્રિલક્ષગ્રન્ધસઙ્ખ્યયા ।
વીરભદ્રઃ સ્તતઃ પ્રાપ્તો ભેદાઃ ષોડશ એવ ચ ॥ ૨-

અનન્તં ભોગમાક્રાન્તં વૃષંલિઙ્ગં પ્રષોદરમ્ ।
પ્રષોદ્ભૂતૌ સુદન્તઞ્ચ રૌદ્રં ભદ્રવિધિં તથા ॥ ૨-

આરેવતમતિક્રાન્તમટ્ટહાસમલઙ્કૃતમ્ ।
અજિતં મારણં તન્ત્રં વિમલં ષોડશૈવ તુ ॥ ૨-

ચન્દ્રજ્ઞાનમનન્તસ્ય ત્રિકોટિગ્રન્ધસઙ્ખ્યયા ।
બૃહસ્પતિસ્તતઃ પ્રાપ્તો ભેદાશ્ચાપિ ચતુર્દશ ॥ ૨-

સ્થિરં સ્થાણમહાન્તઞ્ચ નન્દીશં નન્દિકેશ્વરમ્ ।
એકપાદપુરાણઞ્ચ શઙ્કરન્તૂલરુદ્રકમ્ ॥ ૨-

શ્રીભદ્રં કલ્પભેદઞ્ચ શ્રીમુખં શિવશાસનમ્ ।
શિવશેખરમાખ્યાતં દેવ્યામતન્તથૈવ ચ ॥ ૨-

ચન્દ્રજ્ઞાનસ્ય તન્ત્રસ્ય ચતુર્દશવિધં ભવેત્ ।
મુખબિંબં પ્રશાન્તસ્ય શતસાહસ્ર સઙ્ખ્યયા ॥ ૨-

દધીચિર્મુનિ સંપ્રાપ્તો ભેદઃ પઞ્ચદશૈવ તુ ।
ચતુર્મુખમહાયોગં સંસ્તોભં પ્રતિબિંબકમ્ ॥ ૨-

અર્થાલઙ્કારવાયવ્યં તોટકન્તુટિનિકરમ્ ।
પ્રત્યયં ચતુલાયોગં કુટ્ટિમં પટ્ટિશેખરમ્ ॥ ૨-

મહાવિદ્યા મહાસૌરં બિંબં પઞ્ચદશૈવ તુ ।
પ્રોત્ગીતં શૂલિનઃ પ્રોક્તં લક્ષત્રિતયસઙ્ખ્યયા ॥ ૨-

કવચાખ્યસ્તતઃ પ્રાપ્તા ભેદાઃ ષોડશ એવ હિ ।
કવચઞ્ચૈવ વારાહં પિઙ્ગલામતમેવ ચ ॥ ૨-

પ્. ૭) પાશબન્ધં દણ્ડધરં કુશઞ્ચ ધનુધારિણમ્ ।
શિવજ્ઞાનઞ્ચ વિજ્ઞાનં શ્રીકાલં જ્ઞાનમેવ ચ ॥ ૨-

આયુર્વેદં ધનુર્વેદં સર્વદંષ્ટ્રવિભેદનમ્ ।
ગીતં ભરતમાતોદ્યં પ્રોત્ગીતં ષોડશેન વૈ ॥ ૨-

લલિતઞ્ચલયસ્યૈવ પ્રોક્તમષ્ટસહસ્રકમ્ ।
આલયાલ્લલિતં પ્રાપ્તો લલિતં લલિતોદરમ્ ॥ ૨-

કૌમારઞ્ચૈવ વિઘ્નેશં ત્રિવિધં પરિકીર્તિતમ્ ।
બિન્દોઃ સિદ્ધમિદં તન્ત્રં કોટિકોટ્યર્દ્ધસઙ્ખ્યયા ॥ ૨-

બિન્દુસંજ્ઞાચ્ચ સંબન્ધઃ પ્રાપ્તશ્ચણ્ડેશ્વરોપરઃ ।
સારોત્તરમથાદ્યસ્તુ ઐશાનોત્તરમેવ ચ ॥ ૨-

શાલાભેદં શશીમણ્ડં સિદ્ધતન્ત્રં ચતુર્વિધમ્ ।
સન્તાનં શિવનિષ્ઠસ્ય ષટ્સહસ્રન્તુ સંઙ્ખ્યયા ॥ ૨-

શૈવે વાયુસ્તતઃ પ્રાપ્તો ભેદં સપ્તવિધં ભવેત્ ।
લિઙ્ગાદ્ધ્યક્ષં સુરાદ્ધ્યક્ષં શઙ્કરં ત્વમલેશ્વરમ્ ॥ ૨-

અસઙ્ખ્યમનિલં દ્વંદ્વં સન્તાનં સપ્તધોદિતમ્ ।
સોમદેવસ્ય સર્વોક્તં દ્વિલક્ષેણૈવ સઙ્ખ્યયા ॥ ૨-

નૃસિમ્હઃ પ્રાપ્તવાન્ સોમાત્ ભેદં પઞ્ચવિધં ભવેત્ ।
શિવધર્મન્તુ ધર્મોન્તં વાયુપ્રોતં તથૈવ ચ ॥ ૨-

દિવ્યપ્રોતમથૈશાનં શર્વોત્ગીતં વિધીયતે ।
શ્રીદેવ્યાસ્તુ સમાખ્યાતં પારમેશ્વરમુત્તમમ્ ॥ ૨-

ગ્રન્ધદ્વાદશલક્ષન્તુ સપ્તધા પ્રસૃતન્તુ તત્ ।
ઉશનામુનિ સંપ્રાપ્ત શ્રીદેવ્યાશ્ચ યથા ક્રમમ્ ॥ ૨-

માતઙ્ગં યક્ષિણી પદ્મં પારમેશ્વરમેવ ચ ।
પુષ્કલં સુપ્રયોગઞ્ચ હંસં સામાન્યમેવ હિ ॥ ૨-

કિરણઙ્ગરુડસ્યોક્તં કોટિપઞ્ચકસઙ્ખ્યયા ।
સંવર્તકસ્તત પ્રપ્તાઃ ભેદન્તન્નવ એવ તુ ॥ ૨-

ગારુડન્નૈ-ઋતન્નિલં રુત્વિંભાનુક ધેનુકમ્ ।
પ્રબુદ્ધં બુદ્ધકાલાખ્યં નવમઙ્કિરણં તથા ॥ ૨-

પ્. ૮) શિવસ્ય વાતુલં પ્રોક્તં ગ્રન્ધં શતસહસ્રકમ્ ।
મહાકાલઃ સ્તતઃ પ્રાપ્તો ભેદં વૈ દ્વાદશોદિતમ્ ॥ ૨-

વાતુલઞ્ચોત્તરઞ્ચૈવ કાલજ્ઞાનં પ્રરોહિતમ્ ।
સર્વં સર્વાત્મકં શ્રેષ્ઠં નિત્યંશુદ્ધં મહાનનમ્ ॥
૨-

વિશ્વં વિશ્વાકરઞ્ચૈવં વાતુલીદ્વાદશં સ્મૃતમ્ ।
અષ્ટાવિંશતિ તન્ત્રાણાં તન્ત્રસઙ્ખ્યા પ્રકીર્તિતાઃ ॥ ૨-

કામિકં પાદયુગ્મં સ્યાદ્ યોગજઙ્ગુલ્ભમેવ ચ ।
ચિન્ત્ય પાદાઙ્ગુલિઃ પ્રોક્તં કારણં જઙ્ઘમેવ ચ ॥ ૨-

અજિતં જાનુદેશઞ્ચ દીપ્તં મૂલપ્રદેશકમ્ ।
સૂક્ષ્મન્તુ ગુહ્યબીજં સ્યાત્ સહસ્રન્તુ કટીતટમ્ ॥ ૨-

અંશુમાન્ પ્રષ્ઠભાગઞ્ચ સુપ્રભેદન્તુ નાભિકમ્ ।
વિજયઙ્કુક્ષિદેશં સ્યાન્નિશ્વાસં હૃદયં ભવેત્ ॥ ૨-

સ્વાયંભુવં સ્તનૌ દ્વૌ તુ અનલં નેત્રમેવ ચ ।
વીરં કણ્ઠપ્રદેશન્તુ રૌરવં શ્રોત્રમેવ ચ ॥ ૨-

મકુટે મકુટં તન્ત્રમઙ્ગપ્રત્યઙ્ગમેવ ચ ।
બાહૂ તુ વિમલં પ્રોક્તં ચન્દ્રજ્ઞાનમુરસ્થલમ્ ॥ ૨-

બિંબ તન્ત્રં સુવદનં પ્રોત્ગીતં જિહ્વસંજ્ઞિતમ્ ।
લલિતં કપોલતલં સિદ્ધઞ્ચૈવ લલાટકમ્ ॥ ૨-

સન્તાનં કુણ્ડલ જ્યોતિઃ શર્વોક્તમુપવીતકમ્ ।
પારમેશ્વરહારઞ્ચ કિરણં રત્નભૂષિતમ્ ॥ ૨-

વાતુલં પરમેશસ્ય વાયુસ્તદ્વિશઙ્કેન તુ ।
કલ્પઞ્ચ સૂત્રસંયોગં શિવધર્મેનુલેપનમ્ ॥ ૨-

લલિતઃ પુષ્પમાલ્યઞ્ચ સિદ્ધાન્તઞ્ચ નિવેદનમ્ ।
તન્ત્રકાયશરીરેણ મન્ત્રપ્રાણમયં તથા ॥ ૨-

એભિર્ભેદોપભેદૈશ્ચ સાદાખ્યે મૂર્તિમા સ્થિતાઃ ।
શૈવભેદમિદં તન્ત્રં દશાષ્ટાદશસંહિતાઃ ॥ ૨-

ચિન્તામણિરિવાભાતિ એક યા બહુધાદિશેત્ ।
યટ્ર્ય?વ્યેકોભવેદ્વક્તા શ્રોતારોબહવો યથા ॥ ૨-

પ્. ૯) યેન તન્ત્રેણ ચારબ્ધં કર્ષણાદ્યર્ચનાન્તકમ્ ।
તસ્મિન્ તન્ત્રે પ્રકર્તવ્યં અન્ય તન્ત્રં ન કારયેત્ ॥ ૨-

કારયેદન્ય તન્ત્રેણ નોક્તન્તસ્મિન્ વિશેષતઃ ।
તન્ત્રાવતારણં પ્રોક્તમન્ત્રોદ્ધારમથ શૃણુ ॥ ૨-

તન્ત્રાવતાર દ્વિતીય પટલઃ

મન્ત્રોદ્ધાર પટલઃ
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ મન્ત્રોદ્ધારવિધિં પરમ્ ।
સર્વસિદ્ધિકરં શ્રેષ્ઠં સર્વકામપ્રદાયિકમ્ ॥ ૩-

મનનં સર્વવેદિત્વં ત્રાણં સંસારસાગરાત્ ।
મનનત્રાણધર્મિત્વાં મન્ત્ર ઇત્યભિધીયતે ॥ ૩-

શિવં બ્રહ્માઙ્ગવિદ્યેશાન્ ગણેશાન્ લોકપાલકાન્ ।
અસ્ત્રાન્વિદ્યાઙ્ગમેવન્તુ બીજાર્ણક્ષુરિકાં તથા ॥ ૩-

પૃથિવ્યાદીનિ બીજાનિ બીજબ્રહ્મં પુરોક્તકમ્ ।
પિણ્ડમન્ત્રં કલામન્ત્રં પઞ્ચબ્રહ્મઞ્ચ રુદ્રકમ્ ॥ ૩-

વક્ષ્યતે સવિશેષેણ તચ્છૃણુષ્વ ગજાનન ।
યોસૌ પરાપરો દેવઃ સર્વજ્ઞઃ સર્વદાવિભુઃ ॥ ૩-

નિષ્કલન્તુ પરબ્રહ્મં તસ્માચ્છક્તિ દ્વયં ભવેત્ ।
તદ્દ્વયં નિષ્કલં પ્રોક્તં તસ્માન્ નાદસમુદ્ભવઃ ॥ ૩-

તસ્માત્ બિન્દુ સમુત્પન્નં તસ્માદ્ યોનિસબીજકમ્ ।
અકારાદિવિસર્ગાન્તં બીજં તત્ ષોડશાક્ષરમ્ ॥ ૩-

ત્રયસ્ત્રિંશાક્ષરાઃ શેષા યોનયશ્ચાવ્યયાત્મિકાઃ ।
તેષુ તન્ત્રાઃ સમુત્પન્નાસ્તેષુ મન્ત્રાઃ સમુદ્ભવાઃ ॥ ૩-

તસ્ય વાચકમન્ત્રાણાંસ્તૈરેવાભિ ન વિદ્યતે ।
દશબીજમિદં મન્ત્રં સર્વમન્ત્રેષુ કથ્યતે ॥ ૩-

ઓંકારં પ્રથમંબીજમાકારન્તુ દ્વિતીયકમ્ ।
ત્રિતીયં બીજમીકારં સર્વકારક કારણમ્ ॥ ૩-

પ્. ૧૦) ચતુર્થં બીજમૂકારં વ્યોકારં પઞ્ચમં ભવેત્ ।
મકારં ષષ્ઠમેવં સ્યાદ્ વ્યાકારં સપ્તમં તથા ॥ ૩-

પિકારમષ્ટમં બીજન્નેકારં નવમં સ્મૃતમ્ ।
ઓંકારં દશમં બીજં સર્વાત્મા ચૈવ વિશ્રુતમ્ ॥ ૩-

એત દેવ પ્રબોદ્ધવ્યં શિવેન પરિભાષિતમ્ ।
શિવમન્ત્રમિદં પ્રોક્તં તસ્ય લક્ષણમુચ્યતે ॥ ૩-

સદાશિવં તત્વ સંસ્થં પ્રત્યક્ષં સર્વતોમુખમ્ ।
ઇચ્છાશક્ત્યુદ્ભવં પદ્મં સહસ્રદલભૂષિતમ્ ॥ ૩-

કર્ણિકા કેસરૈર્યુક્તં તત્રસ્થન્તુ સદાશિવમ્ ।
પઞ્ચમૂર્દ્ધં ચતુર્વક્ત્રં નેત્રૈર્દ્વાદશભિર્યુતમ્ ॥ ૩-

ચતુરાસ્યઞ્ચતુર્નાસં વસુશ્રોત્રઞ્ચતુર્ગલમ્ ।
દશભુજન્તનૂરેકા દ્વિપાદં પદ્મસંસ્થિતમ્ ॥ ૩-

શુદ્ધસ્ફટિકસઙ્કાશં સૂર્યકોટિસમપ્રભમ્ ।
ચન્દ્રાંશુ હિમશીતઞ્ચ સર્વાભરણભૂષિતમ્ ॥ ૩-

શુક્લાંબરધરન્દેવં શુક્લયજ્ઞોપવીતિનમ્ ।
અભયં શૂલપરશું વજ્રખટ્ગઞ્ચ દક્ષિણે ॥ ૩-

ખેટકં ચાંકુશં પાશં ઘણ્ટાવહ્નિઞ્ચ વામકે ।
મનોન્મનીં તસ્ય વામે પઞ્ચાવરણમધ્યગામ્ ॥ ૩-

એવં સદાશિવં ધ્યાયેત્ સર્વપાપ નિકૃન્તનમ્ ।
ઇદં રૂપં સદાધ્યેયં સર્વકર્મફલપ્રદમ્ ॥ ૩-

એતત્ સદાશિવં રૂપમુમેશસ્ય શૃણુષ્વ હિ ।
મમ રૂપપ્રભેદોસ્તિ ચૈક વક્ત્રઞ્ચતુર્ભુજમ્ ॥ ૩-

શિવમન્ત્રમિતિખ્યાતં બ્રહ્માઙ્ગઞ્ચ તતઃ શુણુ ।
પ્રથમાત્ પઞ્ચબીજાદિ બ્રહ્માઙ્ગં પ્રધિતાનિ વૈ ॥ ૩-

શુક્લં રક્તં તથાશ્યામં કુઙ્કુમં ક્ષીરસન્નિભમ્ ।
પઞ્ચાનાં પઞ્ચવર્ણાનિ પઞ્ચબ્રહ્મમિહોચ્યતે ॥ ૩-

રશામિષર્પપર્યન્તં શિવાઙ્ગઞ્ચેતિ કીર્તિતમ્ ।
ઇન્દુ ધૂમ્રૌ તથા કિઞ્ચિદ્ ધૂમ્ર કૃષ્ણં રવેર્નિભમ્ ॥ ૩-

પ્. ૧૧) તમોરૂપં સુવિજ્ઞેયં સૂર્યકોટિ શિવાસ્ત્રકમ્ ।
શિવાઙ્ગાસ્ત્રસ્ય પર્યાયમઘોરાસ્ત્રં પ્રકીર્તિતમ્ ॥ ૩-

એકાક્ષરસમાયુક્તમોઙ્કારાદિનમોન્તકમ્ ।
અસ્ત્રં વિસર્ગસંયુક્તમન્યે બિન્દુસમાયુતાઃ ॥ ૩-

શેષા પ્લુતસમાયુક્તાઃ શિવાઙ્ગાશ્ચ પ્રકીર્તિતાઃ ।
બ્રહ્માઙ્ગાશ્ચ યથા પ્રોક્તાસ્તેષાં રૂપમિહોચ્યતે ॥ ૩-

ત્રિણેત્રઞ્ચતુર્ભુજં સૌમ્યં સર્વલક્ષણસંયુતમ્ ।
હારકેયૂર સંયુક્તં સર્વાભરણભૂષિતમ્ ॥ ૩-

તેષાં રૂપં મયાપ્રોક્તં વિદ્યેશંલક્ષણં શૃણુ ।
દ્વિતીયાદિ નમોન્તાશ્ચ વિદ્યેશાનાં પ્રકીર્તિતમ્ ॥ ૩-

જપા પુષ્પ પ્રભોનન્તો નીલવર્ણન્તુ સૂક્ષ્મકમ્ ।
શિવોત્તમોથકુન્દાભો બન્ધૂકં ચૈકનેત્રકઃ ॥ ૩-

પદ્માભમેકરુદ્રસ્ય રક્તાશોક સ્ત્રિમૂર્તિભિઃ ।
નીલોત્પલાભ શ્રીકણ્ઠઃ શિખણ્ડી ચાઞ્જનઃ પ્રભઃ ॥ ૩-

અનન્તાદિશિખણ્ડ્યાન્તાશ્ચાષ્ટ વિદ્યેશ્વરા સ્મૃતાઃ ।
તેષાં હૃદોપચારન્તુ ઓંકારદ્વયમેવ હિ ॥ ૩-

પૂર્વોક્તલક્ષણોપેતં તેષાં રૂપં તતોમતઃ ।
ગણેશલક્ષણં વક્ષ્યે શૃણુ તત્વઙ્ગજાનન ॥ ૩-

એકારાદિ દ્વિતીયાન્તં ગણેશાનાન્તુ બીજકમ્ ।
જામ્બૂનદમયિદેહી ચણ્ડો વૈ સૂર્યસન્નિભઃ ॥ ૩-

નન્દીશઃ પદ્મરાગસ્તુ કાલોમરતકપ્રભઃ ।
વૃષભઃ શારદાભ્રાભો ગણેશઃ પદ્મસન્નિભઃ ॥ ૩-

ભૃઙ્ગીશ શ્વેતવર્ણસ્તુ રક્તવર્ણસ્તુ ષણ્મુખઃ ।
દેવ્યાદિ ષણ્મુખાન્તાશ્ચ વિજ્ઞેયાસ્તે ગણેશ્વરાઃ ॥ ૩-

તેષાં હૃદુપચારન્તુ જ્ઞેયં વિદ્યેશવત્પુરા ।
ઇન્દ્રાદિલોકપાલાનાં શૃણુમન્ત્રઙ્ગજાનન ॥ ૩-

દશબીજં તતઃ પ્રોક્તં પૂર્વાદિક્રમયોગતઃ ।
ઇન્દ્રસ્તુ પીતવર્ણઃ સ્યાત્ પિઙ્ગવર્ણસ્તુ પાવકઃ ॥ ૩-

પ્. ૧૨) કૃષ્ણવર્ણોયમઃ પ્રોક્તો નિ-ઋતિર્ધૂમ્રવર્ણકઃ ।
વરુણઃ શુક્લવર્ણસ્તુ વાયુર્વૈ પીતવર્ણકઃ ॥ ૩-

સોમસ્તુ હિમસઙ્કાશસ્ત્વીશ સ્ફટિકસન્નિભઃ ।
જ્વાલાવિદ્યુદનં તસ્ય બ્રહ્મણશ્ચેન્દ્રકોપકઃ ॥ ૩-

તેષાં રૂપં પૃથક્ પ્રોક્તં મન્ત્રાણાં લક્ષણ શૃણુ ।
દશાભિ પ્રથમાન્તઞ્ચ મન્ત્રમુચ્ચાર્યતે ક્રમાત્ ॥ ૩-

નાનાવર્ણમયં વજ્રં શક્તિર્વિદ્યુત્ પ્રભાસિકાઃ ।
દણ્ડશ્ચ નીલજિમૂતઃ ખડ્ગોનીલોત્પલ પ્રભઃ ॥ ૩-

પાશઃ પાવક સઙ્કાશશ્ચાંકુશં પદ્મરાગભાક્ ।
ગદા તુ ષારવર્ણા તુ ઇન્દ્રનીલ સ્ત્રિશૂલકઃ ॥ ૩-

અતસી કુસુમશ્ચક્રઃ પદ્મસ્તત્ ભાસ્કરપ્રભઃ ।
ભૂતાનાં શિરસશ્ચોર્દ્ધ્વે આયુધાનિ પ્રકલ્પયેત્ ॥ ૩-

શિવબીજમિદં મધ્યે શિવબ્રહ્માઙ્ગમેવ ચ ।
વિદ્યેશાશ્ચ ગણેશાશ્ચ લોકપાલાસ્ત્રસંયુતમ્ ॥ ૩-

મન્ત્રં રૂપં તથા વર્ણં પ્રોક્તાદશ વિશેષતઃ ।
દશબીજાચ્ચ યે ચાન્યે ક્રમાન્નાગાનન શૃણુ ॥ ૩-

વિદ્યાઙ્ગલક્ષણં બ્રૂમો નેત્રેણ તુ સમાયુતમ્ ।
સપ્તાષ્ટ પઞ્ચમાત્રન્તુ ગુણવર્ણા યથા ક્રમાત્ ॥ ૩-

ઓઙ્કારાદિ પ્રશાન્તાય નમોહૃદ્યુક્ત વર્ણકમ્ ।
ઓં પ્રણવાત્મં નમોનમઃ શિરસ્ફટિકસન્નિભમ્ ॥ ૩-

શિખાયહું પ્રણવાદિ શિખાચૈવાઞ્જન પ્રભા ।
હુઙ્કારસ્તુ તથા વર્મ પદ્મપત્રેણસન્નિભમ્ ॥ ૩-

ફટ્કારમિહશસ્ત્રં સ્યાત્ સૂર્યકોટિસમપ્રભમ્ ।
એતત્ પાશુપતાસ્ત્રઞ્ચ ઈષટ્કરાલદંષ્ટ્રકમ્ ॥ ૩-

ઓં જિહ્વાસં સ્મૃતા નેત્રમરુણાભં તતો વિદુઃ ।
પૂર્વવદ્ રૂપમેતેષાં શક્તિબીજં તત શૃણુ ॥ ૩-

ઓં ભૄં જૄં ક્ષ્મૄં શક્તિમન્ત્રં સ્યાત્ બીજમુખ્યન્તુ
દેવતા ।
તપ્તકાઞ્ચન વર્ણાભા રૂપલક્ષણમુચ્યતે ॥ ૩-

પ્. ૧૩) ચતુર્ભુજા ત્રિણેત્રા ચ સર્વાલઙ્કારસંયુતા ।
નિતમ્બતટવિસ્તીર્ણા મધ્યક્ષામા સ્તનોન્નતા ॥ ૩-

એવં લક્ષણસંયુક્તા આદિશક્તિર્મનોન્મની ।
શક્તેસ્તુ લક્ષણં પ્રોક્તં ક્ષુરિકાસ્ત્રં તતઃ શૃણુ ॥ ૩-

ઓશ્ચિપિખીચિદક્ષિ ઉત્ક્ષુરિકામન્ત્રમુત્તમમ્ ।
વિશુદ્ધસ્ફટિકાકારં ક્ષુરિકાસ્ત્રઞ્ચતુર્ભુજમ્ ॥ ૩-

વિદ્યાઙ્ગાસ્ત્રં શિવાઙ્ગાસ્ત્રં અઘોરાસ્ત્રં ત્રિતીયકમ્ ।
શિવાઙ્ગાસ્ત્ર દ્વિધા ચૈવ શિવશસ્ત્રં તથૈવ ચ ॥ ૩-

સર્વાત્મા જ્ઞાનહૃદયં વિદ્યાઙ્ગાદ્ યોગજં સ્મૃતમ્ ।
ભૂતજં હૃદયં ઘોરં હૃદયન્તુ ત્રિધા ભવેત્ ॥ ૩-

સૃજેત ભૂતજેનૈવ યોગજેન તુ સમ્હરેત્ ।
જ્ઞાનેન મોક્ષદં પ્રોક્તમિત્યેવન્તુ મનીષિણામ્ ॥ ૩-

પૃથિવ્યાદીનિ બીજાનિ લવરય્યહકારકાઃ ।
બ્રહ્માખ્યાં પૂર્વવત્ બ્રહ્મમેવઞ્ચૈવ તત શૃણુ ॥ ૩-

પ્રથમં બ્રહ્મબીજં સાત્ દ્વિતિય્યં પિણ્ડમન્ત્રકમ્ ।
કલામન્ત્રં તૃતીયન્તુ બ્રહ્મમેતત્ ત્રિધા મતમ્ ॥ ૩-

બ્રહ્મબીજેષ્વયત્ બ્રહ્મ બીજબ્રહ્મમિહોચ્યતે ।
સદ્યાદીશાનપર્યન્તં વક્ષ્યમાણં વિધાનતઃ ॥ ૩-

પિણ્ડમન્ત્રમિતિ જ્ઞેયં કલામન્ત્રં તતઃ શૃણુ ।
સદ્યઃ કલાભિરષ્ટાભિર્વામદેવસ્ત્રયોદશ ॥ ૩-

અઘોરાષ્ટકલાષ્ટાભિશ્ચતુર્ભિશ્ચૈવ વક્ત્રકમ્ ।
ઈશાનં પઞ્ચધા ભિત્વા કલ્પયેત્ તુ વિચક્ષણઃ ॥ ૩-

અષ્ટત્રિંશત્કલા હ્યેવં કલા બ્રહ્મન્તુ કથ્યતે ।
બ્રહ્મરુદ્રૌ પ્રવક્ષ્યામિ ચક્રં ન્યસાક્ષરક્રમાત્ ॥ ૩-

મણ્ડપં કારયેત્ તત્ર નવહસ્તપ્રમાણતઃ ।
પ્રપાં વા કલ્પયેદ્ વિદ્વાન્ દ્વાદશસ્તમ્ભસંયુતમ્ ॥ ૩-

વિતાનં ધ્વજસંયુક્તં ભૂષિતં ધૂપદીપકૈઃ ।
મણ્ડપસ્ય તુ તન્મધ્યે ચક્રં કુર્યાદ્ વિશેષતઃ ॥ ૩-

પ્. ૧૪) પૂર્વાપરેણ માર્ગેણ યુગ્મસૂત્રં પ્રપાતયેત્ ।
દક્ષિણોત્તરમાર્ગેણ તદ્વત્ સૂત્રં પ્રપાતયેત્ ॥ ૩-

સપ્તાઙ્ગુલાન્તરં જ્ઞેયં માનાઙ્ગુલેન કારયેત્ ।
ષોડશાઙ્ગુલમાનેન મધ્યે વૃત્તં પ્રકલ્પયેત્ ॥ ૩-

તન્મદ્ધ્યેઽષ્ટદલં પદ્મં તત્ બાહ્યે ષોડશં દલમ્ ।
તત્ બાહ્યે ભ્રામયેદ્ વિદ્વાન્ સંવીક્ષ્ય વરણઙ્ક્રમાત્ ॥ ૩-

પઞ્ચાઙ્ગુલાન્તરં તેષાં દ્વારાગ્રે શૂલમુલ્લિખેત્ ।
બાહ્યવિધૌ ન્યસેદ્ ધીમાન્ ત્રયસ્ત્રિંશચ્ચ દેવતાઃ ॥ ૩-

બાહ્યવાસ્તુપદે યુક્તા દેવાન્ સઙ્કલ્પ્ય તત્ર વૈ ।
ખટ્ગખેટકસંયુક્તાન્ વાસ્તુદેવાન્ ન્યસેત્ ક્રમાત્ ॥ ૩-

રક્તવર્ણનિભાન્ દેવાન્ હૃદયેઽઞ્જલિસંયુતાન્ ।
પરિતઃ કલ્પયેત્ તત્ર એકૈકાન્તરિતઃ ક્રમાત્ ॥ ૩-

બ્રહ્માક્ષરાન્ મહાશાસુ રુદ્રાર્ણાનિ દિશાસુ વૈ ।
પ્રાગાદ્યુત્તરપર્યન્તં દિક્ષુ બ્રહ્મં સમુદ્ધરેત્ ॥ ૩-

આગ્નેય્યાં દિશિકોણાન્તં રુદ્રમન્ત્રં સમુદ્ધરેત્ ।
બ્રહ્મરુદ્રક્રમેણૈવં વિન્યાસઞ્ચ તતઃ શૃણુ ॥ ૩-

બ્રહ્મસૂત્રં ન્યસેત્ તત્ર સિતેન રજસા પુનઃ ।
નાનાવર્ણવિમિશ્રેણ ભ્રામયેત્ બ્રહ્મસૂત્રકાત્ ॥ ૩-

રક્તેન ધાતુના વર્ગ પ્રસ્તરેદક્ષરાણિ વૈ ।
યવર્ગાદષ્ટમં બીજં તેજોબીજસમાયુતમ્ ॥ ૩-

ચતુર્દશ સ્વરોપેતં બિન્દુનાદસમન્વિતમ્ ।
બ્રહ્મહત્યાદિકં પાપઞ્જપ્તમાત્રેણ નશ્યતિ ॥ ૩-

ઇદં પ્રાણદમુદ્ધૃત્ય કર્ણિકાયાં વિશેષતઃ ।
પ્રાક્ દલે પ્રણવં ન્યસ્ત્વા દ્યાકારં તસ્ય દક્ષિણે ॥ ૩-

પપ્રગચ્છોશ્ચ સદ્યોસૌ ન્યસેદ્ અષ્ટદલાબ્જકે ।
સદ્યોજાશ્ચ તથા તશ્ચ પૃચ્છિપશ્ચ તતઃ પુનઃ ॥ ૩-

જાકારાશ્ચ ઇમેસર્વે પૂજાદ્યબ્દદલે ન્યસેત્ ।
મકારઞ્ચ સકારઞ્ચ ગોકારઞ્ચ તથા પુનઃ ॥ ૩-

પ્. ૧૫) જાતાયશ્ચ તથા વૈ નં સ્થવસર્ગોયમેવ ચ ।
ભાશ્ચ વે ચ તથા ભશ્ચ ચેતના ચ તથાતિભમ્ ॥ ૩-

મિકારમિન્દ્રદિક્ પાત્રે ભતીનાવે ભવેગમઃ ।
ન વૈ વતાજાન્યોસાશ્ચ ન્યાસેત્ ષોડશદિક્ દલે ॥ ૩-

પ્રદક્ષિણક્રમાદેવમન્વેષ્વા વરણેષુ ચ ।
જશ્ચ ભશ્ચ તથા પેચમશ્ચપ્યો ચ તમોક્ષરઃ ॥ ૩-

ખકારશ્ચ વિકારશ્ચ ખકારોમા તથૈવ ચ ।
કાચ પશ્ચ તથા પોચ હ્યોચરે કારયેવ ચ ॥ ૩-

મુશ્ચયશ્ચ તથા દ્રાચ રુદ્રઃ શન્નોત એવ ચ ।
પશ્ચ ધિશ્ચ તથા ગાશ્ચ પૂર્વાદીનિ પ્રદક્ષિણમ્ ॥ ૩-

ચતુર્વિંશતિ મે પ્રોક્તા પ્રથમાવરણે ક્રમાત્ ।
નશ્ચ માશ્ચ તથા સ્વશ્ચ વ્યશ્ચ દિશ્ચ તતઃ પુનઃ ॥ ૩-

ને ચ પશ્ચ તથાવ્યા ચ પશ્ચના ચર એવ ચ ।
બાલબાધપરાશ્ચૈવ રશ્ચઘોચર એવ ચ ॥ ૩-

સ્રશ્ચ વિશ્ચકકારશ્ચ ષશ્ચ પિશ્ચ તથૈવ ચ ।
ચોશ્ચ પ્રશ્ચ તથા દ્રશ્ચ મુશ્ચ પ્રશ્ચ શ એવ ચ ॥ ૩-

એત ચશ્ચ દ્વિતીયે તુ દ્વાત્રિંશદ્વર્ણમુચ્યતે ।
સ વિસર્ગોમકારસ્તુ રવતાવાક્ષરાન્ય હુઃ ॥ ૩-

તત્ બાહ્યે ષોડશદલે ભશ્ચ મોચય એવ ચ ।
પાચ રૂચ ક્વકારશ્ચ રિકારશ્ચ ચ એવ ચ ॥ ૩-

બશ્ચ મોચ તથા નશ્ચ મશ્ચ પામસ્તથૈવ ચ ।
મોકારશ્ચ મલો ચૈવ સવિસર્ગોહ્ય એવ ચ ॥ ૩-

રેતૌ નિશ્ચ તથાદ્યાશ્ચ નિશ્ચયશ્ચ ત આયતઃ ।
શિકારઃ પ્રણવશ્ચૈવ યાચ્ચદશ્ચ તથૈવ ચ ॥ ૩-

સવિસર્ગે કકારસ્તુ તેધમાશ્ચ પ્રપઞ્ચ ચ ।
ષટ્ત્રિંશદક્ષરા પ્રોક્તા સ્ત્રિતીયા વરણે તતઃ ॥ ૩-

નશ્ચ વાચ તતો દીપ નાધા પ્રશ્ચ જનેઽપિ વા ।
વ્યાશ્ચર્વશ્ચ સમૌ પ્રશ્ચ લકારોભુક્તિરેવ ચ ॥ ૩-

નિશ્ચયશ્ચ તથા દ્રાશ્ચ ઓષ્ઠ જ્યેકાર એવ ચ ।
સવિસર્ગન્ત કોરસ્તુ મશ્ચસશ્ચમ આયતે ॥ ૩-

પ્. ૧૬) ણ્યશ્ચરશ્ચ તથા હિશ્ચ મોચનશ્ચધ એવ ચ ।
ત્યાકારશ્ચ ન કારશ્ચ ઈકારશ્ચ ત એવ ચ ॥ ૩-

તશ્ચ ભૂશ્ચ નવૌભાનૌ વશ્ચભશ્ચ તથૈવ ચ ।
ચતુર્થા વરણેહ્યત્ર ચતુશ્ચત્વારિંશદક્ષરમ્ ॥ ૩-

યશ્ચ વા ચ તથા દેશ્ચ માદ્યોવાશ્ચ તથૈવ ચ ।
પાદોહામાશ્ચયશ્ચૈવ વા કારશ્ચ શિ એવ ચ ॥ ૩-

સ વિસર્ગોમકારશ્ચ ન કારઃ પ્રણવસ્તતઃ ।
યધૌ નાધાબ્દ શાશ્ચૈવ શબ્દાસાઃ સ વિસર્ગમઃ ॥ ૩-

તશ્ચણે ચ વિરૂકારૌ હુકારો બશ્ચયઃ તતઃ ।
હ્યાકારૌ સર્વકારૌ ચ શશ્ચરશ્ચ ત આયતઃ ॥ ૩-

તુ હે સેચ્ચ ચ કારશ્ચ લકારશ્ચ ન એવ ચ ।
લકારશ્ચ નિકારશ્ચ સ્વરાદ્યોહ્હેવિસ્તથા ॥ ૩-

રેફ પૂર્વોપકારસ્તુ સશ્ચદ્યશ્ચપિ એવ ચ ।
ન્યાકરોપિત્તિશાશ્ચૈવ ત્યાચ શશ્ચ વ એવ ચ ॥ ૩-

વકારોવ્યો ચ ભવ્યૌ ચ ભકારશ્ચ તતોન્તતઃ ।
અષ્ટષષ્ટ્ય ક્ષરાઃ પ્રોક્તાઃ પઞ્ચમાવરણે તથા ॥ ૩-

જ્યેકારશ્ચ તથા મોશ્ચ નશ્ચદાપદપાસ્તથા ।
યચ્ચ પાકૃતિ પચ્ચૈવ કાનેચાદ્યસ્વરસ્તથા ॥ ૩-

યશ્ચ આયસકારશ્ચ હાર્ગસા સ વિસર્ગમમ્ ।
ન ચ જોશ્ચ તથા તેજસૌ જાતે કાર એવ ચ ॥ ૩-

ઐકારશ્ચ વિકારશ્ચ ઊકારશ્ચ તથા પુનઃ ।
રેફ પૂર્વશકારશ્ચ સચ્ચયશ્ચ તતઃ પુનઃ ॥ ૩-

રેફ પૂર્વે તુ દીર્ઘસ્તુ સ્પશ્ચણે ચ વિરૂ તતઃ ।
ન હ્યોર્વે ઘોતતીં તાશા તાશ્ચશા ચ તતઃ પુનઃ ॥ ૩-

દીર્ઘરેફૌ પકારશ્ચ રશ્ચ પશ્ચતિથૌ તતઃ ।
ણામિનાભ્યાશ્ચ શ્લિંશ્ચૈવ શીં શ્લીં કારસ્તથૈવ ચ ॥ ૩-

પ્રણવશ્ચ શકારશ્ચ દેશાદેત્તાશ્ચ જા તતઃ ।
અશ્ચ ષશ્ચ રુકારશ્ચ પૂષૌ રૂપ તથૈવ ચ ॥ ૩-

ષટ્ ચ સપ્તતયઃ પ્રોક્તાઃ ષષ્ઠમાવરણે ક્રમાત્ ।
તધષ્ઠા ષાશ્ચ શેવિશ્ચ પાચયશ્ચ તતઃ પુનઃ ॥ ૩-

પ્. ૧૭) રૂચદ્રશ્ચ તથા રૌચયશ્ચ નાશાવિરેવ ચ ।
ઘ્નશ્ચ વિશ્ચર્વસૌ ચૈવ યાકારશ્ચ તરુશ્ચ વૈ ॥ ૩-

રેફપૂર્વૌ ચકારશ્ચ રુશ્ચણ્ડશ્ચ ગધૌ તથા ।
ડા ગણેપિ ચરૂડાશ્ચ રાવસાશ્ચરણેઽપિ ચ ॥ ૩-

રૂસ્તુસ્તૈમાશ્ચ પ્રોવૈવ સ્વરાદ્યોમવિસર્ગયુક્ ।
તશ્ચવશ્ચ શિમસ્તા ચ વશ્ચશિશ્ચ ભ એવ ચ ॥ ૩-

તરઘોમોગરાશ્ચૈવ સશ્ચરશ્ચશ્ચ એવ ચ ।
હ્રી કારશ્ચ ત્રયં દીપ હ્રિકારસ્ય તથા ત્રયમ્ ॥ ૩-

અક્ષર ત્રીણી હુંકારાઃ પ્રણવં ફટ્ તથાસ્ત્રયઃ ।
દીપકશ્ચ તથાંશાશ્ચ અશીતિઃ સપ્તમાવૃતૌ ॥ ૩-

દ્રૌશ્ચરુશ્ચ તથા મોચનશ્ચરશ્ચરુપી તથા ।
યશ્ચષ્ટા ચ તથા દંશ્ચ તૂશ્ચવશ્ચ લિપી તથા ॥ ૩-

લિશ્ચ કિશ્ચ લિપી ચૈવ લિશ્ચ હિશ્ચતન્તી પુનઃ ।
નામાદાશ્ચ તથા દ્વંશ્ચણેપિ રૂલાશ્ચદ્રૂ તથા ॥ ૩-

યશ્ચલા ચ તથા મૂચણેપિ રૂજાશ્ચ એવ ચ ।
બીજાયાશ્ચૈવ બીચૈવણેપિ બેરુદ્ર એવ ચ ॥ ૩-

અક્ષરઃ સવિસર્ગેણ મકારો ન યદા તથા ।
નમો ન દેનાદ્ય સ્વરાઃ સવિસર્ગૌમતૌ તતઃ ॥ ૩-

વીહ્ય પોમોન હ્યતામ્રર્વનાશ્ચન્તા ચનસ્તતઃ ।
અફટ્કારૌ ચ હુંશ્ચૈવ પ્રણવશ્ચ તથા પુનઃ ॥ ૩-

ષટ્ ચ વૌ ચૈવ ષટ્ચૈવ યથા સ્વાચૈવ હા પુનઃ ।
સ્વાશ્ચસ્તિશ્ચ સકારશ્ચ સવિસર્ગૌ મનૌસ્તથા ॥ ૩-

અષ્ટમાવરણે પ્રોક્તા અષ્ટાશીત્યક્ષરાઃ પુનઃ ।
સવિસર્ગોમકારશ્ચ નકારશ્ચ યયૌ પુનઃ ॥ ૩-

યાન્નિર્વે ચ ધમાઃ સાશ્ચ જુશ્ચગ્યશ્ચ ઋ એવ ચ ।
શ્વશ્ચ હ્વા ચ તથા જીંશ્ચ ગ્રશ્ચનોચ હ આયતઃ ॥ ૩-

લીપે પાશ્ચ તથા પશ્ચ લાપા નાનાસ્તથૈવ ચ ।
મોનયાશ્ચૈવ પિશ્ચૈવ રુદ્રપાશ્ચૈ ય આયતઃ ॥ ૩-

દ્રાપણે પિતતારૂ ચ લશ્ચ નાયૌ ચલા તતઃ ।
નાકારેણાપિ રૂરાંશ્ચ રુદ્રાશ્ચૈવ ય એવ ચ ॥ ૩-

પ્. ૧૮) રાચરૂશ્ચ તથા તચ્ચ પ્રણવશ્ચ હ્ય એવ ચ ।
પશ્ચસિશ્ચ તથાદ્યશ્ચ ચાપિશ્ચર્વ સ એવ ચ ॥ ૩-

સવિસર્ગોમકારશ્ચ તશ્ચભ્યશ્ચનુયો પુનઃ ।
તવ ગોપ્તે ચ ગૌયૌ ચ હ્યા ચ ગુશ્ચ તથા પુનઃ ॥ ૩-

મોનહુ પ્રાશ્ચ હશ્ચૈવ સ્મશ્ચ વ્રંશ્ચૈવ નાંસ્તતઃ ।
તશ્ચ હા ચ તથા સ્વા ચ યકારશ્ચ ર આયતઃ ॥ ૩-

યશ્ચ ભીશ્ચ તથા ભૂશ્ચ મશ્ચ પ્રેચ હ આયતઃ ।
સા ચ યશ્ચ તથા રા ચ યશ્ચ જશ્ચ વ એવ ચ ॥ ૩-

હાચ સ્વાચ તલી ચૈવ જ્વશ્ચ સુશ્ચ દ એવ ચ ।
નવમાવરણે પ્રોક્તાઃ શતાષ્ટાધિકમક્ષરમ્ ॥ ૩-

યશ્ચ લાચ તથા કાચ વ્યાલિકૈલિશ્ચ કિંસ્તતઃ ।
યશ્ચ તા ચ તથા શ્વશ્ચ શાશ્ચયશ્ચ વ આયતઃ ॥ ૩-

ધ્રાશ્ચયશ્ચ તથા તા ચ તા શ્રીશ્ચાના ચયૌ પુનઃ ।
તા ચ ના ચસ્વરાચ્છાદ્યો યશ્ચન્તાશ્ચ ન એવ ચ ॥ ૩-

અકારશ્ચ મકારશ્ચ નોમણશ્ચ પિતા તથા ।
લશ્ચપશ્ચ યકારશ્ચ લાચભશ્ચ તથા પુનઃ ॥ ૩-

ણેચપિશ્ચ તથા રૂચ પઞ્ચપુશ્ચ ય એવ ચ ।
ષ્વાચ પુશ્ચ તથા ણશ્ચ વિશ્વરૂપર્ભગૌ તથા ॥ ૩-

યશ્ચ ભાચ તથા ગશ્ચણે ચ ષ્વાશ્ચરુ એવ ચ ।
પુશ્ચ દ્યો ચ તથાત્મશ્ચ વ્યોચનશ્ચ ત એવ ચ ॥ ૩-

ચેચના ચ તથા તશ્ચ ચેચેવાદ્ય સ્વરાસ્તથા ।
યશ્ચરા ચ તથા પશ્ચ રશ્ચયશ્ચ તથૈવ ચ ॥ ૩-

મેચરશ્ચ પકારશ્ચ યશ્ચ પાચ તથા પરૂ ।
નિશ્ચદ્યો ચ તથા યે ચ તશ્ચ પશ્ચતિણાચ્ચિવાઃ ॥ ૩-

નકારશ્ચ સ્વરશ્ચોદ્યો રશ્ચપશ્ચન્દ્ર એવ ચ ।
રુશ્ચષ્ણુશ્ચ તથા પિશ્ચ હ્યાચ પુશ્ચરકૌ તતઃ ॥ ૩-

સ્યશ્ચ નૈશ્ચ તથા સા ચર્વશ્ચ સશ્ચ દ એવ ચ ।
પ્રશ્ચ ખશ્ચસુતૌ ચૈવ હૂકારશ્ચર્વ એવ ચ ॥ ૩-

દશમાવરણે પ્રોક્તાઃ શતાશ્ચ દ્વાદશાધિકાઃ ।
કશ્ચમઃ સવિસર્ગસ્તુ નયાયેશ્ચરુ આયતઃ ॥ ૩-

પ્. ૧૯) યાકારશ્ચ તથા કારયશ્ચ રાચ હ આયતઃ ।
નશ્ચદ્ધ્યા ચ તથાને ચ ગિત્યયોત્યં નિયાસ્તથા ॥ ૩-

તાચ સ્થિશ્ચ તથા સશ્ચ મશ્ચ પીચ ગ એવ ચ ।
યો બલંશ્ચ નયૌ ના ચ ણેચ વિશ્ચ તથા પુનઃ ॥ ૩-

રુકારશ્ચ તથા નો ચ મશ્ચ સેચનમૌ તતઃ ।
ણેકારશ્ચ વિરૂતૌ ચ રેકારશ્ચ તથા પુનઃ ॥ ૩-

સેતરેણે વિરુન્તાશ્ચ નશ્ચયાશ્ચ ય એવ ચ ।
તશ્ચ નશ્ચ અકારશ્ચત્મશ્ચ વિશ્ચ વધૂ પુનઃ ॥ ૩-

અગ્નિશ્ચ સ્વરાશ્ચાદ્યોપ શ્વરૂપશ્ચ એવ ચ ।
નિત્યોજઃ સવિસર્ગશ્ચ તે મથાશ્ચ તથા પુનઃ ॥ ૩-

પ્રશ્ચ વિશ્ચ તથા રૂનૌ વિશ્વરૂચ અપિંસ્તતઃ ।
વ્યા વિશ્ચૈવ તથા વ્યોમિન્ સ્માચ પ્રશ્ચતિ એવ ચ ॥ ૩-

શિક્ષ ક્ષ્મા ચ તથા સૂચબ્દશ્ચ શશ્ચન એવ ચ ।
જ્ઞાશ્ચ ગશ્ચ તથા પિંશ્ચ ગશ્ચ તશ્ચ પરૂ તથા ॥ ૩-

તુશ્ચ ષિશ્ચ તથા સા ચ તશ્ચ સ્થિશ્ચર્વ એવ ચ ।
પૂતૌસ્તુશ્ચ અનૌ ચૈવ વિન્યસેત્ તુ વિશેષતઃ ॥ ૩-

દશૈકાવરણે પ્રોક્તાઃ શતવર્ણાશ્ચ ષોડશ ।
કકારશ્ચ વિલૌ ચૈવ અકારોયશ્ચ વા શિરાઃ ॥ ૩-

ઘોમાનાશ્ચ યકારશ્ચ જ્ઞાચવશ્ચ ષ એવ ચ ।
રુશ્ચ પુશ્ચ તયૌ ચૈવ વા શિયે તત્ પગાસ્તથા ॥ ૩-

જકારોયશ્ચ નાશાશ્ચ ઈકારશ્ચાદ્યમક્ષરમ્ ।
પ્રણવઃ સવિસર્ગેણ મકારપ્રશ્ચયસ્તતઃ ॥ ૩-

પારુતિશ્ચ કૃકારશ્ચ પ્રશ્ચણે ચ વિરૂરકાઃ ।
હંસશ્ચાભ્ય સ્વરશ્ચૈવ યશ્ચરા ચ ક આયતઃ ॥ ૩-

અં ચૈવાદ્ય સ્વારાશ્ચૈવ ણેચવિશ્ચ તથા પુનઃ ।
રુર્થૌ ચાદ્ય સ્વરાશ્ચૈવ યર્થ ચૈવાદ્યમક્ષરમ્ ॥ ૩-

મહામહે બહુશ્ચૈવ તથા પ્રણવ એવ ચ ।
સવિસર્ગેણ રૂકારઃ પ્રણવશ્ચ તથા પુનઃ ॥ ૩-

ચત્વારશ્ચૈવ સૂકારા નાકારશ્ચ તથા ચતુ ।
દેનાદેશ્ચ તથા ના ચ અકારોન્તશ્ચ નસ્તતઃ ॥ ૩-

પ્. ૨૦) અકારશ્ચ સ્મકારશ્ચ અશ્ચન્તશ્ચર્ભ એવ ચ ।
આહ્ય સ્વરોમકારશ્ચ મેવોશિશ્ચ ચ એવ ચ ॥ ૩-

ષાંશ્ચ શાંશ્ચ તથા વાંશ્ચ લાંશ્ચ યાંશ્ચસ્તથાપિ ચ
।
ઓકારેશ્ચ તથા નેચ વિશ્ચવ્યામ ચ એવ ચ ॥ ૩-

વ્યોકારશ્ચ તથા ઊચં રચ આકાર એવ ચ ।
પ્રણવશ્ચ વયશ્ચૈવ મશ્ચનચ્ચમ એવ ચ ॥ ૩-

શિશ્ચ દશ્ચર્વસૌ ચૈવર્વશ્ચ શશ્ચવ એવ ચ ।
દ્વાદશાવરણે પ્રોક્તો વિંશતિશ્ચશતં ક્રમાત્ ॥ ૩-

યશ્ચણા ચ તથા રશ્ચ વાચપાચપ એવ ચ ।
યકારો હ્યાગુવાશ્ચૈવ દેવમાયાશ્ચ એવ ચ ॥ ૩-

નોશ્ચ પશ્ચાત્ પ્રયદ્યુશ્ચ વિધં દ્રાચૈવકાસ્તથા ।
વશ્ચ સિશ્ચ યથા દશ્ચ ભૂયભ્યશ્ચ ચ એવ ચ ॥ ૩-

રેચ ઘોણે વિરુદ્રાશ્ચ વિશ્ચયદ્યશ્ચ આયતઃ ।
વિશ્ચણે ચ તથા પિશ્ચ રૂપદ્ધશ્ચ શુયૌ તતઃ ॥ ૩-

યાશ્ચ ગુશ્ચ તથા ણેચરુ માયા ચ યથૌ તતઃ ।
માચણેઽપિ તથા રૂતિ કકારાયશ્ચ વા પુનઃ ॥ ૩-

દેય વ્યાશ્ચ સ્વરાશ્ચાદ્યો વેચભશ્ચ વિમૌ તતઃ ।
વાચમાવાકને ચૈવ કાનેચાદ્ય સ્વરસ્તતઃ ॥ ૩-

ત્ર્યંશ્ચ સશ્ચ તતો દીપઃ સવિસર્ગ વ એવ ચ ।
તકારઃ પ્રણવશ્ચૈવઃ સવિસર્ગો ન એવ ચ ॥ ૩-

જકારાદીપકશ્ચૈવઃ સવિસર્ગો હ કારકઃ ।
મકારઃ પ્રણવશ્ચૈવ સવિસર્ગસ્પ એવ ચ ॥ ૩-

પ્રણવશ્ચ તથા દાચ સશ્ચસ્તુશ્ચ તપો તતઃ ।
તશ્ચ ભાવૈ ચ સ્વાકારઃ સવિસર્ગો મ એવ ચ ॥ ૩-

નશ્ચ પેચ તથા ભશ્ચ પ્રશ્ચગચ્છ ચ એવ ચ ।
સવિસર્ગોમકારસ્તુ નયે તાશ્ચ પ એવ ચ ॥ ૩-

ન કારશ્ચૈવ શાદ્રૌ ચ ક્ષંકારઃ ક્ષવિસર્ગયુક્ ।
ત્વૈંશ્ચક્ષૂંશ્ચ તથા ક્ષંશ્ચ ત્વાં ક્ષાં હાં હાશ્ચ
એવ ચ ॥ ૩-

ત્રયોદશાવરણે પ્રોક્તા વિંશદષ્ટોત્તરં શતમ્ ।
યશ્ચમોશ્ચ તથા રુશ્ચ વશ્ચકાયૌ ચ એવ ચ ॥ ૩-

પ્. ૨૧) રાચયાક્ત્યા ચ શશ્ચૈવ દિશ્ચમાકાર એવ ચ ।
લયેક્તા ચ તથા મૂચ તશ્ચ જાદ્યો સ એવ ચ ॥ ૩-

ચન્દ્રશ્ચ નશ્ચધારા ચ વિશ્ચસુશ્ચાષ્ઠ એવ ચ ।
રિશ્ચવશ્ચ તથાણ્યશ્ચ રેચ વશ્ચરવૌ તથા ॥ ૩-

યશ્ચ ઘે ચ યકારશ્ચ અકારશ્ચ તતઃ પુનઃ ।
રશ્ચશ્ચાગ્નિ તથા લાચ કાશ્ચમઃ સવિસર્ગયુક્ ॥ ૩-

નિયવાશિશ્ચ હૌકારઃ પ્રણવશ્ચ તથા ચણે ।
પિશ્ચ રૂચ તથા વીચ શિદાસાશ્ચૈવ યસ્તતઃ ॥ ૩-

પાશિદા સાશ્ચણેકારઃ પિશ્ચરુય ન એવ ચ ।
યાનાશ્ચ મહિમૌ ધીયે વાશ્ચ શિશ્ચ તથૈવ ચ ॥ ૩-

દાસઃ સર્વશ્ચ ચૌચૈવ શિશ્ચવંશ્ચ હ એવ ચ ।
નોયનિશ્ચ તથા નશ્ચ ધનિશ્ચાદ્ય સ્વરસ્તથા ॥ ૩-

મંપધા ચ તકારશ્ચ તીરશ્ચ સ્વરાભ્યતઃ ।
નશ્ચમશ્ચ સનૌસશ્ચ શાન્તેશાયાશ્ચ દીપકઃ ॥ ૩-

સ વિસર્ગોવકારસ્તુ શિકારં વિન્યસેત્ તતઃ ।
સ વિસર્ગોમકારસ્તુ નયેનાંશ્ચ પણાંસ્તતઃ ॥ ૩-

દ્રાચરુશ્ચ વિસર્ગેણ મકારોનશ્ચનેત્મકાઃ ।
મૃશ્ચ અશ્ચ વિસર્ગેણ મકારોનશ્ચને તથા ॥ ૩-

મવૌ ચૈવ સકારશ્ચ સ વિસર્ગો મ એવ ચ ।
નશ્ચ નશ્ચ તથા ને ચ તથાત્મશ્ચ તથા પુનઃ ॥ ૩-

સ વિસર્ગોમકારશ્ચ નકારશ્ચૈવ એ તતઃ ।
ચતુર્દશાવરણે પ્રોક્તં ષટ્ત્રિંશશ્ચ શતક્ષરમ્ ॥ ૩-

એવં અક્ષરવિન્યાસં કૃત્વોદ્ધરણમારભેત્ ।
સૌધમૂર્તિં પ્રવક્ષ્યામિ પઞ્ચવક્ત્રસમન્વિતમ્ ॥ ૩-

પઞ્ચાદશાક્ષસંયુક્તં ભૂજૈશ્ચ દશશોભિતમ્ ।
વરદાભય હસ્તં સ્યાદ્ અષ્ટાયુધસમન્વિતમ્ ॥ ૩-

દુકૂલપટ્ટવસનં સર્વાભરણભૂષિતમ્ ।
પદ્માસનસમારૂઢં પ્રાસાઅદમિતિ ચોચ્યતે ॥ ૩-

એકવક્ત્રં ત્રિણેત્રં સ્યાત્ ચતુર્ભુજં સુરૂપકમ્ ।
દિવ્યાંબરધરં દેવં દિવ્યાભરણભૂષિતમ્ ॥ ૩-

પ્. ૨૨) એવં બ્રહ્મસમાખ્યાતં રુદ્રલક્ષણમુચ્યતે ।
ચતુર્વક્ત્રં ચર્બાહુ દ્વાદશાક્ષિસમન્વિતમ્ ॥ ૩-

વરદાભયહસ્તં સ્યાત્ છુલશ્ચાંકુશમેવ ચ ।
સર્વાભરણસંયુક્તં શુક્લયજ્ઞોપવીતકમ્ ॥ ૩-

ક્ષૌમવસ્ત્રધરં રક્તં ધ્યાયેદ્ રૂપં વિશેષતઃ ।
સંક્રાન્તે વિષુવે ચૈવ અયને જન્મ-ઋક્ષકે ॥ ૩-

દીક્ષાયાસ્થાપનાન્તે ચ દુર્ભિક્ષે દુર્નિમિત્તકે ।
ભૂમિકં પેદિશાં દાહે જ્વરમાર્યાદિ પીડને ॥ ૩-

ગોક્ષીરં ગન્ધતોયં વા ઘૃતં વા મધુવા પુનઃ ।
નાલિકેરજલં વાપિ રુદ્રેણ સ્નાપયેચ્છિવમ્ ॥ ૩-

સપ્તજન્મ કૃતં પાપં યજમાનસ્ય નશ્યતિ ।
સર્વેષામેવ દેવાનાં મન્ત્રમેવં દ્વિધામતમ્ ॥ ૩-

સ્વનામ્નિ ચાદિવર્ણે તુ ઋચામન્યત્ સ વહ્નિકમ્ ।
બિન્દુનાદસમાયુક્તં સર્વેષાં મૂલમન્ત્રકમ્ ॥ ૩-

દીર્ઘાણિ હ્યંગમેવં સ્યાત્ ષડંગાશ્ચૈવ કીર્તિતાઃ ।
અસ્ત્રં વિસર્ગસંયુક્તં હ્રસ્વા વૈ બ્રહ્મપઞ્ચકમ્ ॥ ૩-

યથા વર્ણસ્તથા રૂપં અસ્મિન્ મન્ત્રે પ્રચોદિતમ્ ।
તેષાં મન્ત્રં તુ સર્વેષાં શિવસ્ય પરમાત્મનઃ ॥ ૩-

સર્વકાર્યે પ્રયોક્તવ્યં સર્વસિદ્ધિપ્રદાયકમ્ ।
મન્ત્રોદ્ધારમિદં પ્રોક્તં શૌચાચમનકં શૃણુ ॥ ૩-

ઇતિ મન્ત્રોદ્ધારસ્તૃતીય પટલઃ

પ્. ૨૩) અથ શૌચાચમન પટલઃ
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ સૌચાચમનલક્ષણમ્ ।
સાધકાનાં હિતાર્થન્તુ ચતુરાશ્રમધર્મિણામ્ ॥ ૪-

બ્રાહ્મે મુહૂર્તે વિદ્વાન્ વૈ મનસાચિન્તયેચ્છિવમ્ ।
ત્રિપાદો ન ત્રિઘટિકા રાજન્તે તુ દિને દિને ॥ ૪-

બ્રાહ્મ્યં મુહૂર્ત્તમાખ્યાતં મમ સંખ્યાસુ કથ્યતે ।
ઉત્થાય ચ બહિર્ગ્રામાત્ ગત્વાશૌચં સમાચરેત્ ॥ ૪-

રવિં દક્ષિણતઃ કૃત્વા વિણ્મૂત્રન્તુ વિસર્જયેત્ ।
દક્ષિણાભિમુખોરાત્રૌ તૃણમાધાયભૂતલે ॥ ૪-

કરે વા કર્ણમૂલે વા ઉપવીતં ન્યસેત્ બુધઃ ।
વેષ્ટયિત્વા શિરસ્તત્ર ઋજુકા યો ન પાચયન્ ॥ ૪-

પ્રત્યાદિત્ય જલાગ્નિનાં ચન્દ્રગોબ્રાહ્મણાન્ પ્રતિ ।
દેવાલયસમીપે તુ કૂપે ગોષ્ઠેન ભસ્મનિ ॥ ૪-

ક્ષેત્રે ચ વૃક્ષચ્છાયાયાં નદ્યામન્તઃ સરસ્વપિ ।
ચૈત્ય વૃક્ષસમીપે તુ વેલાયાં વામ હોદધેઃ ॥ ૪-

ચત્વરે ગ્રહમધ્યે ચ ન કુર્યાદુભયં નરઃ ।
વામેન શિશ્નં સંગ્રાહ્ય મૃત્પિણ્ડં દક્ષિણે કરે ॥ ૪-

જલેશુદ્ધે સમાગમ્ય પશ્ચાત્ છૌચં સમાચરેત્ ।
સકૃન્મૃત્તિકયા શિશ્નમક્ષમાત્રપ્રમાણતઃ ॥ ૪-

તથા સર્વત્ર સંયોજ્ય પશ્ચાત્ પાદે તુ મૃત્તિકામ્ ।
દશ કૃત્વા કરં વામં સપ્તકુર્યાત્ કરદ્વયમ્ ॥ ૪-

શોધયેદંભસા નિત્યં ગ્રહસ્થાનાં વિધીયતે ।
એતદ્ ઉક્તં ગ્રહસ્થાનાં દ્વિગુણંબ્રહ્મચારિણામ્ ॥ ૪-

ત્રિગુણં વા ન પ્રસ્થાનાં યતીનાન્તુ ચતુર્ગુણમ્ ।
યાવન્માત્રામનઃ શુદ્ધિસ્તાવત્ શૌચં સમાચરેત્ ॥ ૪-

ઉત્થાયતીરોત્ તસ્માદ્ વૈ અન્યત્રા ચમનઞ્ચરેત્ ।
પ્રક્ષાલ્ય પાણિપાદૌ ચ દક્ષિણાદિ ક્રમેણ તુ ॥ ૪-

સ પવિત્રકરેણૈવ સર્વકર્મસમાચરેત્ ।
સ્થલે તુ દક્ષિણં પાદં વામપાદં જલેસ્થિતમ્ ॥ ૪-

પ્. ૨૪) નાભો ન દિક્ષુસંવીક્ષ્ય હસ્તે ગોકર્ણવત્ કૃતે ।
માષમગ્નન્તુ યદ્વારિ નિઃશબ્દન્તત્ર પીયતે ॥ ૪-

યથા વૈ ત્રિતયં પીત્વા આસ્યેંગુષ્ઠેન નિસ્પૃશેત્ ।
મુખં હસ્તેન સંસ્પૃશ્ય પદ્ભ્યામભ્યુક્ષણં ભવેત્ ॥ ૪-

અઙ્ગુષ્ઠાનામિકાભ્યાન્તુ ચક્ષુષી સંસ્પૃશેત્ બુધઃ ।
અઙ્ગુષ્ઠ તર્જનીભ્યાન્તુ નાસિકાં સંસ્પૃશેત્ પુનઃ ॥ ૪-

અઙ્ગુષ્ઠ કનિષ્ઠાભ્યાં તુ શ્રોત્રે ચૈવ તુ સંસ્પૃશેત્ ।
યદા તત્ ત્રિતયં પીત મૃગ્યજુઃ સામતૃપ્તયે ॥ ૪-

અથર્વસ્યેતિ હાસાર્થં તન્મુખન્તુ દ્વિધા સ્પૃશેત્ ।
પાદાવુભૌ તદાભ્યુક્ષ્ય ઋષીણાં સપ્તતૃપ્તયે ॥ ૪-

મૂર્દ્ધાસ્યે ચક્ષુષી શ્રોત્રે સર્વાધિક્યેન્દુ ચક્ષુષા ।
ભુજૌ તુ નાભિ હૃદયમિન્દ્રમિષ્ણ્વનલાંસ્તથા ॥ ૪-

ક્ષુધેકફેત્વધાસન્ને સદ્ય આચમનં કુરુ ।
અઙ્ગુષ્ઠે નાસ્ય સંસ્પૃશ્ય પશ્ચાદાચમનં બુધઃ ॥ ૪-

એવમાચનં પ્રોક્તં તત સ્નાનવિધિં શૃણુ ॥
ઇતિ શૌચાચમનશ્ચતુર્થ પટલઃ

અથ સ્નાન પટલઃ
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ સ્નાનં પાપહરં પરમ્ ।
પઞ્ચ સ્નાનાનિ વિપ્રાણાં હીનાનાં શુદ્ધયે તતઃ ॥ ૫-

સ્નાનં વારુણમાગ્નેયં દિવ્યં વાયવ્યમાનસૌ ।
વરુણં વારિણા સ્નાનં આગ્નેં ભસ્મનાભવેત્ ॥ ૫-

દૃષ્ટ્વા સાતપયાદિવ્યં વાયવ્યં રજસાગવામ્ ।
મન્ત્રૈર્માન સમિત્યુક્તં પઞ્ચસ્નાનાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ॥ ૫-

વક્ષ્યે વારુણમાગ્નેયં શૃણુ તત્વં ગજાનન ।
નદ્યાં વાપ્યાન્તટાકે વા કૂપે વાપિ ચતુર્વિધમ્ ॥ ૫-

પ્. ૨૫) કૂપસ્નાનં ન કર્તવ્યં વાપ્યાદિષુ ચ સંભવે ।
તટાકેષ્વપિન સ્નાનં સરિત્સત્યાંગજાનન ॥ ૫-

કૂપાદ્ દશગુણં વાપ્યાં વાપ્યાદશગુણં સરિત્ ।
તસ્માદ્ દશગુણં નદ્યઃ સમુદ્રગામિકાઃ પરાઃ ॥ ૫-

પ્રાઙ્મુખોદઙ્મુખો વાપિ સ્નાનાર્થં સંવ્રજેત્ ગુરુઃ ।
તતઃ શતગુણં પુણ્યં સ્નાનં પ્રાઙ્મુખમુચ્યતે ॥ ૫-

તત્રાપિ દક્ષિણન્તીરમનન્તં ફલમાવહેત્ ।
તોયંશુદ્ધમશુદ્ધં વા શિવાલયસમીપતઃ ॥ ૫-

શિવગઙ્ગેતિ તાં વિદ્યાચ્છિવધામાંબુ સેવનાત્ ।
તેષાન્તીર્થં સમાગમ્ય સ્નાનં કુર્યાદ્ વિશેષતઃ ॥ ૫-

શુચૌ દેશેસુખાસીનઃ પ્રાઙ્મુખોવાપ્યુદઙ્મુખઃ ।
પ્લક્ષોદુંબરનિમ્બૈશ્ચ કુર્યાદ્વૈદન્તધાવનમ્ ॥ ૫-

મલસ્નાનં પુરાકૃત્વા વિધિસ્નાનં તતઃ પરમ્ ।
રજનીકરણવિષ્ઠૈસ્તુ અઙ્ગપ્રત્યંગઘર્ષણમ્ ॥ ૫-

મલસ્નાનમિદં પ્રોક્તં મન્ત્રસ્નાનમતઃ શૃણુ ।
મત્સ્યમણ્ડૂકસર્પાદ્યૈરન્યૈશ્ચ જલજાદિભિઃ ॥ ૫-

સેવિતન્તુ જલં નિત્યં તસ્માદ્દુષ્ટં વિશેષતઃ ।
તદ્દોષશમનાર્થન્તુ શિવતીર્થં પ્રકલ્પયેત્ ॥ ૫-

હસ્તમાત્રપ્રમાણેન પરિતશ્ચતુરશ્રકમ્ ।
હુંફટ્કારેણે શુદ્ધાઞ્ચ મૃદં ગૃહ્ણીતસાધકઃ ॥ ૫-

સદ્યેન સ્થાપયેન્મન્ત્રી વામદેવેન સેચયેત્ ।
અઘોરેણ તુ સંપ્પૃશ્ય પુરુષેણ ત્રિભાગિકમ્ ॥ ૫-

પૂર્વેણ દક્ષિણે નૈવ તથા ચૈવોત્તરેણ તુ ।
ઈશાનેન તુ મન્ત્રેણ એકૈકમભિમન્ત્રયેત્ ॥ ૫-

અસ્ત્રંબ્રહ્મશિવં જપ્ત્વા પૂર્વાદિક્રમશો ન્યસેત્ ।
અસ્ત્રજપ્તન્તુ યદ્ભાગં દશદિક્ષુવિનિક્ષિપેત્ ॥ ૫-

શિવજપ્તન્તુ યદ્ભાગં તીર્થમદ્ધ્યે વિનિક્ષિપેત્ ।
ફટ્કારેણાભિમન્ત્રેણ નારાચાસ્ત્રપ્રયોગતઃ ॥ ૫-

પ્. ૨૬) જલે સૂક્ષ્માશ્ચ યે દોષાસ્તેષામુચ્ચાટનં ભવેત્ ।
બ્રહ્મજપ્તસ્ય ચાર્દ્ધેન આત્મનોઙ્ગાનિ કર્ષયેત્ ॥ ૫-

શિરોવક્ત્રઞ્ચ હૃદયં પાદૌગુહ્યઞ્ચ ભાગશઃ ।
શેષાર્દ્ધેનોપ સંસ્પૃશ્ય સ્નાત્વા ભિત્વા પુનઃ પુનઃ ॥ ૫-

ઉપસ્પૃશ્ય તતસ્નાયાચ્છિવ તીર્થસ્યમધ્યતઃ ।
તીર્થાનિપઞ્ચ વૈ સન્તિ દ્વિજાનામુભયેકરે ॥ ૫-

બ્રહ્માગ્નિ પિત્રદેવાશ્ચ ઋષિતીર્થાનિ પઞ્ચધા (-થા) ।
અઙ્ગુષ્ઠમૂલકે બ્રાહ્મં અગ્નિમઙ્ગુલમધ્યમે ॥ ૫-

તર્જન્યઙ્ગુષ્ઠયોર્મધ્યે પૈત્રકં તીર્થમુચ્યતે ।
અઙ્ગુલીનાન્તુ મૂલેતુ દૈવિકં તીર્થમુચ્યતે ॥ ૫-

અઙ્ગુલ્યગ્રે ઋષીતીર્થં પઞ્ચદેવાંશ્ચ વિન્યસેત્ ।
અગ્નિર્વાયુઃ પ્રજાદ્ધ્યક્ષઃ તીક્ષ્ણરશ્મિઃ પુરન્દરઃ ॥ ૫-

અઙ્ગુષ્ઠાદૌ ન્યસેદ્ વિદ્વાન્ ક્રમેણૈવ વ્યવસ્થિતાન્ ।
પિબેદ્ વૈ બ્રહ્મતીર્થેન ચાગ્નિતીર્થેન પ્રોક્ષણમ્ ॥ ૫-

ચક્રવત્યુપચારેણ સુગન્ધામલકાદિભિઃ ।
જલક્રીડાવસાને તુ વક્ત્રમુદ્રાભિષેચયેત્ ॥ ૫-

શિવબ્રહ્માઙ્ગ વિદ્યાઙ્ગૈ સ્નાનં કૃત્વા વિચક્ષણઃ ।
પઞ્ચબ્રહ્મશિવાઙ્ગૈશ્ચ ત્રિપદૈરઘમર્ષણમ્ ॥ ૫-

અન્તર્જલે પિધાયાક્ષં સર્વાઙ્ગં નૈવ દર્શયેત્ ।
દર્શયેચ્ચ તતઃ તીર્થં મુખમગ્નોધ વા પુનઃ ॥ ૫-

મુખમગ્નન્તુ યત્ પ્રોક્તં શતાદ્ધ્યર્ધં ભવેત્ ક્રમાત્ ।
અર્ધાઙ્ગેધ્યર્ધ સાહસ્રં નિમ્નગેકોટિરુચ્યતે ॥ ૫-

ધ્યાનયુક્તો વિનિક્રમ્ય ક્રમેણાચમ્ય તત્વતઃ ।
તતઃ સૂર્ય ઇતિ પ્રાતર્મધ્યાહ્નેત્વાપ ઉચ્ચરેત્ ॥ ૫-

સાયેઽગ્નિશ્ચેતિ જપ્ત્વા તુ ક્રમેણાચમનઞ્ચરેત્ ।
આપોહિષ્ઠેતિ સંપ્રોક્ષ્ય સાવિત્ર્યા ચોદકંક્ષિપેત્ ॥ ૫-

સ્થિત્વા સન્ધ્યામુપાસીત પ્રાતઃ શુદ્ધકૃતાઞ્જલિઃ ।
સ્થિતો વાસીનમધ્યાહ્ને ઉપાસીનસ્તુરાત્રિકે ॥ ૫-

પ્. ૨૭) એકવારં યથા શક્યં પ્રાણાયામન્તતો જપેત્ ।
અષ્ટવારન્તુ સાવિત્રીં સન્ધ્યાકાલેષુ નિત્યશઃ ॥ ૫-

મિત્રા સત્યેનેમમ્મેતિ સતતં સ મમંત્રિતઃ ।
એભિર્મન્ત્રૈસ્ત્રિભિર્વિદ્વાન્ પ્રાતરાદાવુપાસયેત્ ॥ ૫-

દેવાં નૃષીન્ પિતૄંશ્ચૈવ વામાઘોરેણ સદ્યકૈઃ ।
તર્પયેત્ તુ યથા વિદ્વાન્ પૂર્વે ચોત્તરદક્ષિણે ॥ ૫-

અપ્રશસ્તં નિશિ સ્નાનં રવેરન્યત્રદર્શનાત્ ।
વૃત્ત્રસ્ય રુધિરં નિત્યં સ્રવન્તિનિશિનિમ્નગામ્ ॥ ૫-

તસ્માત્ સ્નાનઞ્ચ પાનઞ્ચ ન કુર્વીત કદાચન ।
રાત્રૌ વા પરિગૃહ્ણીયાદ્ દેવાર્થઞ્ચાત્મનશ્ચ વૈ ॥ ૫-

સુવર્ણાનિ સમક્ષં વા પ્રાણાયામેન વા જલમ્ ।
પ્રાણાયામત્રયં વાપિ કારયેદ્ દેશિકોત્તમઃ ॥ ૫-

જલશુદ્ધિર્ભવે દેવં નિશિ સ્નાનાયગમ્યતે ।
તસ્માદ્ દીપન્તુ ગૃહ્ણીયાદ્ દેવાર્થઞ્ચાત્મનશ્ચ વૈ ॥ ૫-

એવં સમાચરેન્નિત્યં શિવમન્ત્રં તતો જપેત્ ।
ઋગ્ભિર્જપ્તૈર્જલં સ્પૃષ્ટ્વા મૂર્ધ્નિપાદાન્તકં ક્રમાત્ ॥ ૫-

શિવમન્ત્રં યથા શક્તિ જપેત્ બ્રહ્માઙ્ગકૈર્બુધઃ ।
ફટ્કારેણ તુ મન્ત્રેણ શિવતીર્થન્તુ સંહરેત્ ॥ ૫-

ધૌતવસ્ત્રન્તુ સંગ્રાહ્ય ચાર્દ્રવસ્ત્રં વિસર્જયેત્ ।
શિવધામન યેત્ પશ્ચાત્ પ્રદક્ષિણમથાચરેત્ ॥ ૫-

પ્રણમ્યદણ્ડવત્ ભૂમૌ શિવં પરમકારણમ્ ।
યત્ર યત્ર મુખદ્વારે કવાટદ્વયમિષ્યતે ॥ ૫-

તત્ર તત્ર કવાટે તુ નવદેવાન્ સમર્ચયેત્ ।
ભૂજઙ્ગઞ્ચ પતઙ્ગઞ્ચ ઊર્ધ્વાધઃ કલ્પયેત્ ક્રમાત્ ॥ ૫-

તત્ સ્કન્દપટ્ટિકા મધ્યે ત્વા સંસ્થાપ્ય વિશેષતઃ ।
સ્વનામાદ્યેન ચાર્ણેન ગન્ધપુષ્પાદિનાર્ચયેત્ ॥ ૫-

પ્. ૨૮) અસ્ત્રમન્ત્રેણમતિમાન્તં મુદ્રાન્તુ પ્રદર્શયેત્ ।
કવાટોદ્ઘાટનં કૃત્વા પ્રવિશેન્મણ્ડપં પ્રતિ ॥ ૫-

તતસ્તુ શોધનીં બદ્ધ્વા હુંકારેણવિશોધયેત્ ।
જલસ્નાનમિદં પ્રોક્તં ભસ્મસ્નાનમથો શૃણુ ॥ ૫-

ઇતિ સ્નાન પટલઃ પઞ્ચમઃ

અથ ભસ્મસ્નાન પટલઃ
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ ભસ્મસ્નાનવિધિં પરમ્ ।
શ્રીકરઞ્ચ પવિત્રઞ્ચ હારમાભરણં તથા ॥ ૬-

લોકવશ્યકરં પુણ્યં પાપનાશં દિને દિને ।
ગાવચ્છિવપુરાત્ પઞ્ચક્ષિતિં પ્રાપ્તાઃ શિવેચ્છયા ॥ ૬-

સુરાસુરૈર્મધ્યમાનાત્ ક્ષીરોદાત્ સાગરોત્તમાત્ ।
પઞ્ચગાવઃ સમુત્પન્નાઃ સર્વલોકસ્યમાતરઃ ॥ ૬-

નન્દાસુભદ્રાસુરભિઃ સુશીલાઃ સુમનાસ્તથા ।
કપિલાકૃષ્ણશ્વેતા ચ ધૂમ્રારક્તા તથૈવ ચ ॥ ૬-

નન્દાદિ સુમનાન્તાનાં વર્ણમેતત્ પ્રકીર્તિતમ્ ।
સર્વલોકોપકારાર્થં દેવાનાં તર્પણાય ચ ॥ ૬-

ગોમાતર સ્થિતા ભુમૌ સ્નાનાર્થં હિ શિવસ્ય તુ ।
ગોમયં રોચનામૂત્રં ક્ષીરં દધિ ઘૃતઙ્ગવામ્ ॥ ૬-

ષડઙ્ગાનિ પવિત્રાણિ સર્વસિદ્ધિકરાણિ હિ ।
ગોભિર્યજ્ઞા પ્રવર્તન્તે ગોષુદેવાં પ્રતિષ્ઠિતાઃ ॥ ૬-

ગોભિર્વેદાઃ સમુદ્ગીર્ણાઃ સષડઙ્ગપદક્રમાઃ ।
શૃઙ્ગમૂલે ગવાં નિત્યં બ્રહ્માવિષ્ણુશ્ચ સંસ્થિતૌ ॥ ૬-

શૃઙ્ગાગ્રે સર્વતીર્થાનિ સ્થાવરાણિ ચરાણિ ચ ।
શિરોમધ્યે ત્વહં તત્સભૂતૈઃ પરિવૃતઃ સહ ॥ ૬-

પ્. ૨૯) લલાટે સંસ્થિતોવત્સ તત્ત્વં ભ્રાતા વિશેષતઃ ।
કમ્બલાશ્વતરૌ નાગૌ નાસાપુટસમાશ્રિતૌ ॥ ૬-

કર્ણયોરશ્વિનીદેવૌ ચક્ષુષીશશિભાસ્કરૌ ।
દન્તેષુ મરુતો દેવા જિહ્વાયાં વરુણો સ્થિતઃ ॥ ૬-

સરસ્વતી તુ હુઙ્કારે યમયક્ષૌ ચ ગણ્ડયોઃ ।
સન્ધ્યાદ્વયં તતોષ્ઠાભ્યાં ગ્રીવે ચન્દ્રે સમાશ્રિતઃ ॥ ૬-

પુરમધ્યેષુ ગન્ધર્વા પુરાગ્રેષુ ચ પઞ્ચગાઃ ।
પુરાણાં પશ્ચિમાગ્રેષુ ગણાહ્યઃ સરસ્તથા ॥ ૬-

રુદ્રાશ્ચૈવ તુ નાડિસ્થા વાયવઃ સર્વસન્ધિષુ ।
શ્રોણીતટસ્થાઃ પીતરો હ્યુરસિસ્થ ઉમારમે ॥ ૬-

શ્રીરપાને ગવાન્નિત્યં ધર્મોલાંગૂલમાશ્રિતઃ ।
આદિત્યરશ્મયો વાલાગોમૂત્રે જાન્હવીસ્વયમ્ ॥ ૬-

ઋષયશ્ચ તથા સર્વે રોમાગ્રેષુ ચ સંસ્થિતાઃ ।
ઉદરે પૃથિવી જાતાજન્તવશ્ચ ગજાનન ॥ ૬-

ચત્વારઃ સાગરાઃ પુર્ણાગવાં યે ચ પયોધરાઃ ।
આસિતં વિશ્વવિઘ્નેશ યથા ગોષુ પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥ ૬-

દત્તશ્ચૈવ હુતં ભુક્તં ગોષુ સર્વઞ્ચરાચરમ્ ।
કપિલાયાન્તુ ગોમૂત્રં કૃષ્ણાયાં ગ્રાહ્ય ગોમયમ્ ॥ ૬-

ક્ષીરં શ્વેત નિભાયાન્તુ ધૂમ્રાયાશ્ચ દધિસ્મૃતમ્ ।
સર્પિઃ સંગ્રાહ્ય રક્તાયાં સર્વવર્ણેષુ રોચના ॥ ૬-

ગોમૂત્રાદ્ ગુલ્ગુલું જાતઃ સુગન્ધિઃ પ્રિયદર્શનઃ ।
આહારઃ સર્વદેવાનાં શિવસ્ય ચ વિશેષતઃ ॥ ૬-

ગોમયાદુત્થિત શ્રીમાન્ બિલ્વવૃક્ષઃ શિવપ્રિયઃ ।
તત્રાસ્તે પદ્મહસ્તા શ્રીઃશ્રીવૃક્ષસ્તેન ચોચ્યતે ॥ ૬-

બીજાન્યુત્પલ પદ્માનાં પુનર્જાતાનિ ગોમયાત્ ।
યત્ બીજઞ્જગતઃ કિઞ્ચિત્ જ્ઞેયં તત્ ક્ષીરસંભવમ્ ॥ ૬-

દધ્નઃ સર્વાણિ જાતાનિ માઙ્ગલ્યાન્વર્થ સિદ્ધયે ।
ઘૃતાદ્ અમૃતમુદ્ભૂતમમરાણામતિ પ્રિયમ્ ॥ ૬-

તસ્માત્ તાસાં ષડઙ્ગૈશ્ચ સ્નાપયેચ્છિવમાદરાત્ ।
ગોરોચના ચ માઙ્ગલ્યા પવિત્રા સર્વકામદા ॥ ૬-

પ્. ૩૦) ઇત્થં ગાવસ્સમાલોચ્ય ભસ્માપિગોમયં ગૃહેત્ ।
ભૂમા વા પ્તતિતં ગ્રહ્યં સદ્યમન્ત્રેણગોમયમ્ ॥ ૬-

પિણ્ડાનિ વામમન્ત્રેણ હ્યઘોરેણ તુ શોષયેત્ ।
પુરુષેણ તુ તદ્દગ્ધ્વા ઈશાનેનાભિમન્ત્રયેત્ ॥ ૬-

કેતકી પુષ્પસંયુક્તં નવભાણ્ડેષુ નિક્ષીપેત્ ।
અથવા ચાગ્નિહોત્રેષુ ભસ્મગ્રાહ્યં વિચક્ષણૈઃ ॥ ૬-

જલસ્નાનં પુરાકૃત્વા ભસ્મસ્નાનમતઃ પરમ્ ।
જલસ્નાનં વિનાચોર્દ્ધ્વે ભસ્મસ્નાનં વિધીયતે ॥ ૬-

શિવબ્રહ્માઙ્ગજપ્તેન ભસ્મસ્નાનં સમાચરેત્ ।
ઈશાનેન કમુદ્ધૂલ્ય વક્ત્રં તત્ પુરુષેણ તુ ॥ ૬-

બહુરૂપેણ હૃદયં નાભિં વામેન કીર્તિતમ્ ।
સર્વાઙ્ગં સદ્યમન્ત્રેણ સમુદ્ધૂલ્ય વિચક્ષણઃ ॥ ૬-

ઉષિતં વા સસન્ત્યદ્ય શુદ્ધવસ્ત્રં પરિગ્રહેત્ ।
પાદૌ પાણી ચ સંશોદ્ધ્ય પશ્ચાદાચમનં કુરુ ॥ ૬-

ભસ્મનોદ્ધૂલનાભાવે ત્રિપુણ્ડ્રન્તુ વિધીયતે ।
આધ્વરં કર્મ તત્ સર્વં ન ત્રિપુણ્ડ્રં ન ચાચરેત્ ॥ ૬-

તર્જન્ય નામિકા મધ્યૈ સ્ત્રિપુણ્ડ્રન્તુ સમાચરેત્ ।
બ્રહ્માવિષ્ણુશ્ચ રુદ્રશ્ચ ત્રિપુણ્ડ્રસ્યાધિ દૈવતમ્ ॥ ૬-

શિરસ્થાને સ્વયં બ્રહ્મ લલાટે સ્કન્ધ (-ન્થ) એવ ચ ।
કણ્ઠે વિનાયકશ્ચૈવ બાહૌ ચ કેશવસ્તથા ॥ ૬-

હૃદયેત્ વીશ્વરઃ પ્રોક્તો નાભૌ ચૈવ પ્રજાપતિઃ ।
જાન્વોસ્તુ ચાશ્વિની ચૈવ પાદયોઃ પઞ્ચગાસ્તથા ॥ ૬-

સર્વતીર્થેષુ યત્ સ્નાનં સર્વયજ્ઞેષુ યત્ ફલમ્ ।
તત્ફલં કોટિગુણિતં ભસ્મસ્નાનેન સિદ્ધ્યતિ ॥ ૬-

ભસ્મસ્નાનમિદં પ્રોક્તં અર્ચનાઙ્ગમતઃ શૃણુ ।
ઇતિ ભસ્મસ્નાન પટલઃ ષષ્ઠઃ

પ્. ૩૧) અથ અર્ચનાઙ્ગ પટલઃ
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ અર્ચનાઙ્ગસમુચ્ચયમ્ ।
પાદ્યમાચમનઞ્ચાર્ઘ્યં ગન્ધપુષ્પઞ્ચધૂપકમ્ ॥ ૭-

દીપઞ્ચૈવ નિવેદ્યઞ્ચ લિઙ્ગનૃત્તં દશૈવ તુ ।
દશાઙ્ગૈસ્તુ સમાયુક્તા પૂજાશ્રેષ્ઠા શિવસ્ય તુ ॥ ૭-

દીપાન્તમર્ચનં પ્રોક્તં નૈવેદ્યાન્તન્તુ પૂજનમ્ ।
શાન્તિકં બલિનૃત્તાન્તં પૂજાત્રિવિધમુચ્યતે ॥ ૭-

ઉશિરઞ્ચન્દનં દૂર્વા સિદ્ધાર્થકસમન્વિતમ્ ।
ચતુરઙ્ગસમાયુક્તં પાદ્ય દ્રવ્યમુદાહૃદમ્ ॥ ૭-

એલાલવઙ્ગકર્પૂરત્ર પૂજાતિ ફલૈર્યુતમ્ ।
આચમનન્તુ પઞ્ચાઙ્ગં દ્રવ્યૈરેતૈઃ પ્રસિદ્ધ્યતિ ॥ ૭-

આપઃ ક્ષીરકુશાગ્રાણિ યવસિદ્ધાર્થતણ્ડુલૈઃ ।
તિલૈર્વીહી સમાયુક્તમર્ઘ્યમષ્ટાઙ્ગમુચ્યતે ॥ ૭-

યવતણ્ડુલસિદ્ધાર્થર્વ્રીહિભિશ્ચાક્ષતં વિદુઃ ।
વ્રીહિતણ્ડુલસંયુક્તમક્ષતન્તુ પ્રકીર્તિતમ્ ॥ ૭-

અગરુઞ્ચન્દનઞ્ચૈવ કોષ્ઠં કુંકુમમેવ ચ ।
સમમર્ધં પાદમેવા કર્પૂરેણસમાયુતમ્ ॥ ૭-

ગન્ધદ્રવ્યમિદં પ્રોક્તં પુષ્પાન્ સમ્યગતઃ શૃણુ ।
શ્વેત કૃષ્ણં તથા રક્તં સાત્વિકાદિગુણત્રયમ્ ॥ ૭-

પુષ્પાણિ પીતવર્ણાનિ સત્વરાજસમિશ્રિતાન્ ।
કૃષ્ણાં નિલોત્પલાદન્યાન્તામસાન્ પરિવર્જયેત્ ॥ ૭-

નન્દ્યાવર્તન્તુ પૂર્વાહ્ણે મધાહ્ણે કરવીરકમ્ ।
સાયે તુ મલ્લિકા પ્રોક્તા હ્યર્ધરાત્રૌ દ્વિકર્ણિકા ॥ ૭-

દ્રોણઞ્ચ શ્વેતપદ્મઞ્ચ જાતી ચ બહુકર્ણિકા ।
નન્દ્યાવર્તં શ્રિયાવર્તં મન્દારં શતપત્રિકમ્ ॥ ૭-

શ્વેતાર્કમાલતી ચૈવ પુન્નાગં કુરવન્તથા ।
એવમાદીનિ પુષ્પાણિ સાત્વિકાનિ સમાદિશેત્ ॥ ૭-

રક્તોત્પલં તથા પદ્મં બ્રહતીધુર્ધૂરકં તથા ।
પાટલીરક્તપુષ્પાણિ રાજસાનિ વિનિર્દિશેત્ ॥ ૭-

પ્. ૩૨) કર્ણિકારઞ્ચ ધુર્તૂરસરલારગ્વધૌ તથા ।
એવમાદીનિ પીતાનિમિશ્રકાણિ વિનિર્દેશેત્ ॥ ૭-

કરઞ્જવકુલઞ્ચૈવ શિરીષં કેતકી તથા ।
લાઙ્ગલી ચ વિહીતઞ્ચ બન્ધૂકઞ્ચૈવ ડાડિમી ॥ ૭-

કિંશુકઞ્ચ મદન્તી ચ કુમુદાનિ ચ વર્જયેત્ ।
અતિપક્વમપક્વઞ્ચ મુકુલૈર્નાર્ચયેદ્ ધરમ્ ॥ ૭-

કેશકીટાપવિદ્ધાનિ લૂતસૂત્રાવ્રતાનિ ચ ।
સ્વયં પતિતપુષ્પાણિ પર્યુષિતાનિ વર્જયેત્ ॥ ૭-

શમિબિલ્વમપામાર્ગં કુશદૂર્વા સહા તથા ।
નાગનન્દી રુદ્રપર્ણીધાતકી પત્રમેવ ચ ॥ ૭-

ભદ્રી ચૈવ મહાભદ્રી દ્રોણપત્રં તથૈવ ચ ।
ઉગ્રગન્ધૈસ્તુ નિર્ગન્ધૈન્નાર્ચયેત્ તુ વિશેષતઃ ॥ ૭-

પત્ર જાતિષુ સર્વેષુ બિલ્વપત્રં પ્રશસ્યતે ।
તથૈવ પુષ્પજાતીનાં પદ્મપુષ્પમુદાહૃતમ્ ॥ ૭-

ઉત્સવાદિષુ યાત્રાયાં પરિવેષ ક્રિયાસુ ચ ।
સકલાનામલઙ્કારે વર્જ્યા ગ્રાહ્યાપ્રકીર્તિતાઃ ॥ ૭-

એવં પુષ્પાણિ ચોક્તાનિ ધૂપન્તુ સંપ્રવક્ષ્યતે ।
કૃષ્ણાગરુર્ભવેદેવ કાર્યઃ સદ્વિગુણં ભવેત્ ॥ ૭-

ત્રિગુણઞ્ચન્દનં પ્રોક્તમીષત્ કર્પૂરમિશ્રિતમ્ ।
શીતારિનામધૂપોયં મધુનાં પાવિતં ભવેત્ ॥ ૭-

એવં ધૂપં પરં શ્રેષ્ઠં ઉત્તમન્તદ્વિશિષ્યતે ।
ગુલ્ગુલું વા ઘૃતં વાપિ ગુલં વા બિલ્વધૂપકમ્ ॥ ૭-

કુષ્ઠં વા ચન્દનં વાપિ ઘૃતમશ્રં સુધૂપયેત્ ।
ગોઘૃતં વાથતૈલં વા કર્પૂરં વર્તિસંયુતમ્ ॥ ૭-

ચતુસ્ત્રયંગુલાયામ દીપજ્વાલાવિશિષ્યતે ।
દીપ પ્રિયો હિ ભગવાન્ દેવદેવઃ સદાશિવઃ ॥ ૭-

અર્ચનાઙ્ગવિધિ પ્રોક્તા ત્વર્ચનાયાવિધિં શૃણુ ।
ઇતિ અર્ચનાઙ્ગઃ સપ્તમઃ પટલઃ

પ્. ૩૩) અથ શિવાર્ચનવિધિ પટલઃ
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ શિવાર્ચનવિધિક્રમમ્ ।
સર્વપાપહરં દિવ્યં સર્વલોકસુખાવહમ્ ॥ ૮-

શ્રીપ્રદં સર્વવિઘ્નઘ્નં રાજ્ઞો રાષ્ટ્રવિવર્ધનમ્ ।
તદપિ દ્વિવિધં પ્રોક્તમાત્માર્થઞ્ચ પરાર્થકમ્ ॥ ૮-

ક્ષણિકે ચલલિઙ્ગે ચ સ્થણ્ડિલે મણ્ડલેઽપિ ચ ।
કૌતુકે ભક્તિચિત્રે વા આત્માર્થેઽર્ચનમારભેત્ ॥ ૮-

ગ્રામે દૃષ્ટ્વાધવાન્યેષુ શિવધામનિનિર્મિતે ।
તેષુ સ્થાવરલિઙ્ગેષુ પરાર્થં યજનં સ્મૃતમ્ ॥ ૮-

સિકતં તણ્ડુલઞ્ચાન્નં નદીમૃદ્ગોમયં તથા ।
નવનીતઞ્ચ રુદ્રાક્ષં પિષ્ટં ચન્દનકૂર્ચકમ્ ॥ ૮-

પુષ્પમાલાંગુલઞ્ચેષ્ટં ક્ષણિકા દ્વાદશ સ્મૃતાઃ ।
પૂજાન્તે ક્ષણિકા ત્યાજ્યાઃ તત્ત્વં હૃદિ સમાનયેત્ ॥ ૮-

સ્ફટિકં રત્નજં શૈલં બાણલિઙ્ગઞ્ચ લોહજમ્ ।
ચલલિઙ્ગં સમાખ્યાતં સ્થણ્ડિલં શાલિતણ્ડુલૈઃ ॥ ૮-

સિકતૈર્વા સમાખ્યાતં મણ્ડલં કરમાનતઃ ।
ગોમયાલેપિતે તત્ર સંલિખ્ખ્યાબ્જદલાષ્ટયુક્ ॥ ૮-

મણ્ડલં ત્વિતિ વિખ્યાતં દ્વાદશપ્રતિમાર્ચનમ્ ।
કૌતુકં ત્વિતિ ખ્યાતં ભિત્તિચિત્રં તથૈવ ચ ॥ ૮-

આત્માર્થ યજનેખ્યાતા યથા યુક્ત્યાસમર્ચયેત્ ।
દીપાન્તં વાહવિષ્યન્તમાત્મર્થે તુ પરાર્થકે ॥ ૮-

સામાન્યમિદમાખ્યાતં પરાર્થસ્તુ વિશેષતઃ ।
નિત્યોત્સવન્તુ નિત્યાગ્નિયજનં પાદુકાર્ચનમ્ ॥ ૮-

નીરાજનં રજન્યાઞ્ચ ગીતં નૃત્તઞ્ચ વાદ્યકમ્ ।
તેષુ કુર્યાદ્ યથા શક્યં લિઙ્ગેસ્થાવર સંજ્ઞકે ॥ ૮-

ઉક્તેષુ તેષુ સર્વેષુ વિના નિત્યોત્સવં તતઃ ।
પાદુકાભ્યર્ચનં ત્યક્ત્વા શેષાણ્યાત્માર્થમાચરેત્ ॥ ૮-

દીક્ષિતાનાં દ્વિજાતીનામાત્માર્થમનુલોમિનામ્ ।
પરાર્થમાદિશૈવાનામાત્માર્થં વા સમર્ચયેત્ ॥ ૮-

(પ્. ૩૪, ૩૫) મિસ્સિન્ગ્
પ્. ૩૬) વહ્નિમણ્ડલમધ્યસ્થ જ્વાલાભિર્વહ્નિબીજતઃ ।
પાદાઙ્ગુષ્ઠાચ્છિખાયાવન્ નિર્દહેચ્છુષ્કકાષ્ઠવત્ ॥ ૮-

વિચિન્ત્ય ભસ્મીભૂતં તુ પિણ્ડીકૃત્વા નિલેન તુ ।
તસ્મિન્ પ્રાગુક્તમમૃતં સ્રવન્તં ભસ્મનિ સ્મરેત્ ॥ ૮-

આત્માનમાનયેત્ તત્ર સર્વાત્મહૃદયેન તુ ।
દિવ્યદેહો ભવે દેવમઙ્ગન્યાસં અથ શૃણુ ॥ ૮-

મૂર્ધાદિસૃષ્ટિરેવં સ્યાત્ પાદાદિઃ સંહૃતિર્ભવેત્ ।
નાસાદિ હૃદયાન્તન્તુ સ્થિતિ ન્યાસં પ્રકીર્તિતમ્ ॥ ૮-

પઞ્ચમેન શિરઃ પઞ્ચપઞ્ચભિઃ કલ્પયેત્ તતઃ ।
ચત્વારિવદનાં યત્ર વક્ત્રમન્ત્રેણ ભાવયેત્ ॥ ૮-

પઞ્ચમં વદનં તત્ર સર્વાત્મ હૃદયેન તુ ।
અન્યથા (-ધા) કલ્પયેત્ ઘોરં હૃત્ગ્રીવાંસેષ્વધોરસિ ॥ ૮-

તન્નાભ્યુદરપૃષ્ઠેષુ ન્યસેદ્ વા મન્ત્રયેદ્ દશ ।
ગુહ્યં પાયુસ્તથા ચોરુ જાનુની જંઘકાદ્વયમ્ ॥ ૮-

સ્ફિચૌ દ્વૌ તુ કટિઃ પાર્શ્વૌ ન્યસેત્ સદ્યં તતોઽષ્ટધા ।
પાણિપાદૌ તથા નાસાશિરોબાહ્યે ન્યસેત્ બુધઃ ॥ ૮-

દક્ષિણે કટિપાર્શ્વે તુ ક્ષુરિકાસ્ત્રં પ્રકલ્પયેત્ ।
મૂર્ધાનને ચ હૃદયે ગુહ્યો વૈ પાદયોઃ ક્રમાત્ ॥ ૮-

બ્રહ્માણિ સૃષ્ટિમાર્ગેણ ઈશાનાદીનિ વિન્યસેત્ ।
પાદાદારભ્ય સદ્યાદિ સંહરં ન્યાસકર્મણિ ॥ ૮-

નાભ્યાદિ હૃદયાન્તન્તુ સ્થિતિન્ન્યાસં પ્રકીર્તિતમ્ ।
સર્વાત્માનન્તુ હૃદયે સશિવં શિરસિ ન્યસેત્ ॥ ૮-

શિખાયાં જ્વાલિનીં ન્યસ્ત્વા વર્મણાદેહમધ્યતઃ ।
અસ્ત્રં હસ્તપ્રદેશેષુ પઞ્ચાઙ્ગાન્યોમાચરેત્ ॥ ૮-

વિદ્યાઙ્ગં પૂર્વવન્ન્યસ્ત્વા નેત્રં નેત્રેષુ યોજયેત્ ।
દ્વાત્રિંશત્ સન્ધિદેશેષુ બીજમુખ્યન્તુ વિન્ન્યસેત્ ॥ ૮-

હૃત્પદ્મે તુ ન્યસે દેવમષ્ટ ત્રિંશત્ કલાન્વિતમ્ ।
અઙ્ગુષ્ઠમાત્રમચલં ધ્યાયેત્ પ્રણવમીશ્વરમ્ ॥ ૮-

માનસૈઃ કુસુમૈર્ગન્ધૈર્ધૂપદીપોપચારકૈઃ (-ર્ગન્થૈર્-)।
પૂજયેદ્ ધૃદયે નૈવ આત્મશુદ્ધિસ્તુ કીર્તિતાઃ ॥ ૮-

પ્. ૩૭) દ્વારદેવાન્ સમભ્યર્ચ્ય ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ ક્રમાત્ ।
વાગ્દેવીં દ્વારશાખોર્ધ્વે સવ્યે વામે શ્રિયં યજેત્ ॥ ૮-

વિઘ્નેશં મધ્યમે પૂજ્યનન્દિવર્ગાંશ્ચ દક્ષિણે ।
યમુનાઞ્ચ મહાકાલં વામે ભ્યર્ચ્યસ્વનામભિઃ ॥ ૮-

સ્થાનં સંમૃજ્યસંપ્રોક્ષ્ય દિગ્બન્ધઞ્ચાસ્ત્રમન્ત્રતઃ ।
ભૌમદિવ્યન્તરિક્ષસ્થાન્ વિઘ્નાન્ પ્રોત્સારયેદ્ધૃદા ॥ ૮-

ભૂમીષ્ઠાન્ પ્રાણદૃષ્ટ્યા તુ તત્વદૃષ્ટ્યાન્તરિક્ષગાન્ ।
જ્ઞાનદૃષ્ટ્યા તુ દિક્ સ્થાંસ્તાં સ્તન્નામાખ્યાયમુદ્રયા ॥
૮-

બ્રહ્મસ્થાને તુ બ્રહ્માણં પુષ્પગન્ધાદિભિર્હૃદા ।
સ્થાનશુદ્ધિર્ભવે દેવં દ્રવ્યશુચિન્તતઃ શૃણુ ॥ ૮-

ગોમયેનોપલિપ્યાથ દ્રવ્યપાત્રાણિ વિન્યસેત્ ।
અર્ઘ્યપાત્રં શરાવઞ્ચ પાદ્યાચમનપાત્રકૌ ॥ ૮-

વર્ધનીજલભાણ્ડઞ્ચ અસ્ત્રમન્ત્રેણ ક્ષાલયેત્ ।
હૃદયેન નિરીક્ષ્યાથ કવચેનાવકુણ્ઠયેત્ ॥ ૮-

અર્ઘ્યપાત્રં સમાદાય સન્દાહ્યભ્યન્તરં હૃદા ।
સંસ્પૃશ્ય તસ્મિં શ્વેતાબ્જં ધ્યાત્વા વૈ મણ્ડલત્રયમ્ ॥ ૮-

તેષુ તત્વત્રયં સ્મૃત્વા આત્મવિદ્યા શિવાત્મકમ્ ।
શિવાંબુના શિવે નૈવ અપૂર્વબ્રહ્મપઞ્ચકૈઃ ॥ ૮-

કલાવર્ણાત્મકૈઃ પિણ્ડૈરભિમન્ત્ર્ય યથા ક્રમમ્ ।
સુગન્ધિકુસુમાન્ ગન્ધાન્ પ્રક્ષિપ્યાબુનિમન્ત્રવિત્ ॥ ૮-

તત્તોયં સર્વપાત્રેષુ દ્રવ્યપાત્રેષુ સર્વતઃ ।
વિન્દૌ બિન્દું વિનિક્ષિપ્ય કુશેનૈવ હૃદાણુના ॥ ૮-

દ્રવ્યશુદ્ધિર્ભવેદેષાં મન્ત્રશુદ્ધિરતઃ પરમ્ ।
ઓંકારાદિ યુતામન્ત્રા નમસ્કારાન્તયોજિતાઃ ॥ ૮-

પૂર્વં શિવં સમુચ્ચાર્ય તતો બ્રહ્માઙ્ગકાદ્યુભૌ ।
વિદ્યાઙ્ગં બીજમુખ્યઞ્ચ ક્ષુરિકાઞ્ચ સમુચ્ચરન્ ॥ ૮-

તત્ તદ્રૂપાન્વિતાન્ધ્યાત્વા પૂર્વવન્મન્ત્રશુદ્ધયે ।
ક્રિયાકાલે પ્રયોક્તવ્યા સ્વાહાન્તં હવને સ્મૃતાઃ ॥ ૮-

માલાદ્યૈશ્વર્યજાતાનિ મન્ત્રાણિ હ્યાનિતાનિ ચ ।
મન્ત્રશુદ્ધિરિયં પ્રોક્તા લિઙ્ગશુદ્ધિરતઃ પરમ્ ॥ ૮-

પ્. ૩૮) હુંફટ્કારેણ મન્ત્રેણ મહાઘણ્ટાં પ્રદાપયેત્ ।
પ્રચ્છાદનપટન્ત્યક્ત્વા લિઙ્ગશુદ્ધિં સમારભેત્ ॥ ૮-

નિર્માલ્યોદ્વાસનારંભે સ્નાનારંભે તદન્તકે ।
ધૂપકાલે હવિષ્યાદૌ હવિષ્યન્તે તથૈવ ચ ॥ ૮-

નિત્યોત્સવાન્તે નૃત્તાન્તે મહાઘણ્ટાં પ્રદાપયેત્ ।
નિર્માલ્યોદ્વાસને કાલે સ્નાનાન્તે તુ વિશેષતઃ ॥ ૮-

હવિષ્યાદૌ ચ નૃત્તાન્તે કુર્યાદ્યવનિવાન્તતઃ ।
સ્નાનારંભે તથા ધૂપે હવિષ્યાન્તે તથૈવ ચ ॥ ૮-

નિત્યોત્સવાદિકાલે ચ પટં પ્રચ્છાદનન્ત્યજેત્ ।
શિવે સમર્ચિતં પૂર્વં હૃદયાર્ઘ્યં વિસર્જયેત્ ॥ ૮-

અઙ્ગુષ્ઠતર્જનીભ્યાન્તુ પુષ્પં ગ્રાહ્યવિચક્ષણઃ ।
કનિષ્ઠાનામિકામધ્યે ત્યજેત્ પર્યૂષિતઙ્ગુરુઃ ॥ ૮-

વિસર્જને ચ કાલે તુ પુષ્પં મૂર્ધ્નિદાપયેત્ ।
ન પુષ્પરહિતં તુર્યાચ્છિવમૌલિં ગુરૂત્તમ ॥ ૮-

પિણ્ડિકેશસ્થ નિર્માલ્યઞ્ચણ્ડેશાય નિવેદયેત્ ।
લિઙ્ગશુદ્ધિઃ સપિણ્ડાન્તા ક્રમેણૈવ સમાપયેત્ ॥ ૮-

લિઙ્ગં પ્રક્ષાલ્ય ચાસ્ત્રેણ પીઠં પાશુપતેન તુ ।
ત્યજેદુષિતગન્ધાદિ જલૈર્દક્ષિણહસ્તતઃ ॥ ૮-

સઙ્ખ્યાય શુદ્ધયઃ પઞ્ચ તતસ્ત્વાસનકલ્પનમ્ ।
આસને મૂર્તિમાવાહ્ય ત્વેતદ્વિતયમધ્વનિ ॥ ૮-

વ્યાપ્યવ્યાપકભાવેન જ્ઞાત્વાયજનમારભેત્ ।
ઇચ્છાશક્ત્યુત્થિતં પદ્મં પૃથિવ્યાદિશિવાન્તકમ્ ॥ ૮-

પાર્થિવાણ્ડમયં સ્કન્દમાપ્યાન્તં નાલમેવ ચ ।
પ્રધાન તત્વ પર્યન્તં તન્નાલં કણ્ટકૈર્યુતમ્ ॥ ૮-

અકારાદિક્ષકારાન્તં શંબરં કણ્ટકં સ્મૃતમ્ ।
શ્યામાભન્નાલમિત્યુક્તં નાલસૂત્રં ત્વિદં સ્મૃતમ્ ॥ ૮-

પુંસ્તત્વાદિ કલાન્તઞ્ચ પીઠન્દલાષ્ટકાન્વિતમ્ ।
ધર્મં જ્ઞાનઞ્ચ વૈરાગ્યમૈશ્વર્યં પાદમેવ હિ ॥ ૮-

પ્. ૩૯) આગ્નેયાદિક્રમેણૈવ સિંહરૂપોગ્રદંષ્ટ્રકાઃ ।
સિતરક્તપીતકૃષ્ણા સ્ત્રિણેત્રા વજ્રપીઠકાઃ ॥ ૮-

અન્યોન્યાભિમુખાઃ સર્વે સિંહકોટિસમાયુતાઃ ।
ન્યસ્તવ્યા ભાર્દ્રમન્ત્રેણ ભીમાભીમ પરાક્રમાઃ ॥ ૮-

અધર્મજ્ઞાનવૈરાગ્યા નૈશ્વર્યાન્વૈ ક્રમેણ તુ ।
પ્રાગાદ્યુત્તરપર્યન્તાન્નિયતાંશ્ચ સિતપ્રભાન્ ॥ ૮-

ન્યસ્ત્વાગુણત્રયે નૈવ ઊર્ધ્વચ્છદમથચ્છદમ્ ।
પીઠસ્યોર્ધ્વે મહામાયા ગ્રન્થિસ્તત્વઙ્ગજાનન ॥ ૮-

વિદ્યાતત્વમયિન્તસ્ય કર્ણિકાં પરિચિન્તયેત્ ।
ઇચ્છાશક્ત્યાદિબીજાનિ વિદ્યેશાંશ્ચ દલાનિ વૈ ॥ ૮-

મન્ત્રાસ્તત્ કેસરેપ્રોક્તાસ્તે વિદ્યાયાં પ્રતિષ્ઠિતાઃ ।
કેસરે બીજમુખ્યેન શક્તિન્તત્ર પ્રકલ્પયેત્ ॥ ૮-

સિતરક્તાસિતાંશ્ચૈવ મૂલમધ્યાગ્રકાન્ ક્રમાત્ ।
દલંશ્વેતં વિજાનીયાત્ કર્ણિકાકનકપ્રભા ॥ ૮-

પઞ્ચવિંશતિકાનીહ બીજાનિહરિતાનિ વૈ ।
તપ્તચામીકરપ્રખ્યં શક્તિવ્યૂહં ન્યસેત્ તતઃ ॥ ૮-

કેસરેષુ ચ મધ્યે તુ વામાદીન્ પૂર્વતઃ ક્રમાત્ ।
વામાજ્યેષ્ઠા ચ રૌદ્રી ચ કાલીકલવિકરણી તથા ॥ ૮-

બલવિકરણી બલપ્રમધની સર્વભૂતદમનાત્મિકા ।
મધ્યેમનોન્મનીં દેવીં કર્ણિકાયાં નિવેશયેત્ ॥ ૮-

સૂર્યાખ્યમણ્ડલં પાત્રે કેસરે સોમમણ્ડલમ્ ।
કર્ણિકોપરિચાગ્નેયં મણ્ડલસ્થાં મનોન્મનીમ્ ॥ ૮-

ઇચ્છાશક્ત્યાદિનાલાન્ત (ઇશ્ચા-) મનન્તાસનમીરિતમ્ ।
ગુણાન્તં ધર્મજ્ઞાનાદિ સિંહાખ્યમાસનં વિદુઃ ॥ ૮-

યોગાસનન્તુ તત્ ખ્યાતં પરમેશસ્ય સુવ્રત ।
પદ્મગ્રન્ધિં સમારભ્ય કેસરાન્તાબ્જમાસનમ્ ॥ ૮-

શક્ત્યન્તં કેસરાદૂર્ધ્વં કર્ણિકા વિમલાસનમ્ ।
એવ મબ્જાસનં કલ્પ્યપૂજયેત્ સ્વસ્વનામભિઃ ॥ ૮-

મુકુલીં પ્રથમં બધ્વા પદ્મમુદ્રામતઃ પરમ્ ।
શશકર્ણિં શિવં વિપ્રઃ કર્ણિકાન્તં નિદર્શયેત્ ॥ ૮-

પ્. ૪૦) આસનોપરિમૂર્તિન્તુ સદાશિવમનુત્તમમ્ ।
પઞ્ચવક્ત્રશિરોપેતં પઞ્ચાધિકદશેક્ષણમ્ ॥ ૮-

દશદોર્દણ્ડસંયુક્તં અષ્ટાયુધસમજ્વલમ્ ।
અભયં શૂલપરશું વજ્રં ખટ્ગઞ્ચ દક્ષિણે ॥ ૮-

વરદઞ્ચાઙ્કુશં પાશં ઘણ્ટાં વહ્નિઞ્ચ વામતઃ ।
અચ્છ સ્ફટિકસંકાશમષ્ટત્રિંશત્ કલાત્મકઃ ॥ ૮-

પઞ્ચબ્રહ્માઙ્ગ વિદ્યાઙ્ગ દશબીજાત્મકં પરમ્ ।
દિવ્યાંબરધરઞ્ચાર્થ વજ્રાઙ્કિતજટાધરમ્ ॥ ૮-

બદ્ધપદ્માસનાસીનં કંબુગ્રીવં સુયૌવનમ્ ।
ઇચ્છાજ્ઞાનક્રિયાચેતિ નેત્રત્રયસમન્વિતમ્ ॥ ૮-

શુક્લયજ્ઞોપવીતઞ્ચ દેવં જ્ઞાત્વા પરાપરમ્ ।
સર્વાભરણસંયુક્તં ધ્યાત્વા હ્યાવાહયેત્ તતઃ ॥ ૮-

લિઙ્ગંમૂલપરીણાહે કલ્પયેત્ તુ મનોન્મનીમ્ ।
તદે?સ્યા પરિસ્થિતે લિઙ્ગે ચલેચૈવ સદાશિવમ્ ॥ ૮-

એવં સઙ્કલ્પ્યમૂર્તિન્તુ તતોવાહ્યમનું સ્મરન્ ।
પુષ્પૈરઞ્જલિમાપૂર્ય તદા વાહનમુદ્રયા ॥ ૮-

પ્રવિષ્ટે હૃદયાગ્રે તુ શિવરૂપં વિચિન્તયેત્ ।
પ્રણવં મનસોચ્ચાર્ય સર્વજ્ઞાદિર્ગુણૈર્યુતમ્ ॥ ૮-

સર્વોપાધિવિનિર્મુક્તં કારણાનાન્તુ કારણમ્ ।
અતર્ક્યમપ્રમેયઞ્ચ ધૃતમવ્યયમીશ્વરમ્ ॥ ૮-

બિન્દાવભ્યુદિતં ધ્યાયેત્ સ્થિરધીઃ પુરતઃ સ્થિરે ।
સદાશિવાત્મમધ્યસ્થં વિન્યસેદ્ દેશિકોત્તમઃ ॥ ૮-

આવાહનાદિભિર્ભક્ત્યા પરમેશં સુપૂજયેત્ ।
આવાહ્ય સદ્યમન્ત્રેણ સ્થાપયેત્ ગુહ્યમન્ત્રતઃ ॥ ૮-

બહુરૂપેણ સાન્નિધ્યં પુરુષેણનિરોધનમ્ ।
સર્વાવયવસંપૂર્ણમિશાનેન તુ ભાવયેત્ ॥ ૮-

આવાહનાખ્યયા વાહ્ય સ્થાપયેચ્છાન્તમુદ્રયા ।
ધ્વજાખ્યયા તુ સાન્નિધ્યં રોધનં નિષ્ઠુરાખ્યયા ॥ ૮-

પાદ્યં હૃદાણુનાદત્વા વક્ત્રેણાચમનં તતઃ ।
અર્ઘ્યન્તુ શિરસાદત્વા પઞ્ચમૂર્ધસુ બુદ્ધિમાન્ ॥ ૮-

પ્. ૪૧) કરન્યાસં વિના તત્ર દહનપ્લાવનં વિના ।
સર્વમાત્મવિશુધ્યર્થમાચરેત્ તુ ગજાનન ॥ ૮-

આવાહને તુ પૂજાન્તે વિસર્જનવિધૌ તથા ।
અર્ઘ્યં દદ્યાત્ તુ મન્ત્રજ્ઞસ્ત્રિષુ કાલેષુ બુદ્ધિમાન્ ॥ ૮-

અર્ઘ્યે વિલેપને સ્નાનેત્રિષુગન્ધં પ્રેયોજયેત્ ।
આવાહનાર્ઘ્ય પાદ્યેષુ સ્નાને ધૂપે વિલેપને ॥ ૮-

નૈવેદ્યે ચ વિસર્ગે ચ પુષ્પમષ્ટસુયોજયેત્ ।
આવાહનંવિના સપ્તકાલે વારિસુયોજયેત્ ॥ ૮-

ગન્ધં પુષ્પેણ સંયોજ્ય પુષ્પં ગન્ધેનયોજયેત્ ।
ધૂપં દીપેનસંયોજ્ય દીપન્દીપેન યોજયેત્ ॥ ૮-

તિલોદ્ભવેનતૈલેન હસ્તયન્ત્રોદ્ભવેન વા ।
ગોઘૃતે નૈવ વા લિઙ્ગમભ્યજ્ય હૃદયાણુના ॥ ૮-

મર્દયેચ્છાલિપિષ્ટેન હરિદ્રા ચૂર્ણકેન વા ।
શિવેન પિણ્ડમન્ત્રૈશ્ચ કલાભિર્માનમન્ત્રકૈઃ ॥ ૮-

સહસ્રાક્ષરમન્ત્રેણ વ્યોમવ્યાપિદશાક્ષરૈઃ ।
પઞ્ચાઙ્ગૈશ્ચૈવ વિદ્યાઙ્ગૈઃ ક્ષૂરિકાબીજમુખ્યકૈઃ ॥ ૮-

સુગન્ધિકુસુમોપેતં જલૌઘૈરભિષેચયેત્ ।
સદ્યોજાતેન ગોમૂત્રં ગોમયઙ્ગુહ્યકેન તુ ॥ ૮-

ક્ષીરન્તુ બહુરૂપેણ દધિતત્ પુરુષેણ તુ ।
ઈશાનેન ઘૃતં સ્નાપ્ય પઞ્ચગવ્યમથૈકતઃ ॥ ૮-

સમાદાયોક્તસંખ્યાભિઃ સ્નાપયેત્ તુ દશાક્ષરૈઃ ।
મધુને ક્ષુરસે નૈવ નાલીકેરજલેન ચ ॥ ૮-

અચ્છગોરોચનામિશ્ર જલૈઃ સંસ્નાપયેદ્ધૃદા ।
દ્રવ્યેષૂક્તેષ્વથા લાભે યથાલાભં પરિગ્રહેત્ ॥ ૮-

ઘૃષ્ટ્વા હરિદ્રાચૂર્ણૈશ્ચ સ્નાપયેદ્ ગન્ધવારિણા ।
વસ્ત્રમાચમનીયઞ્ચ અર્ઘ્યન્તુ હૃદયાણુના ॥ ૮-

દુકૂલપટ્ટકાર્પાસ વાસોભિર્વિવિધૈરપિ ।
ઇન્ધ્યાભિઃ પુષ્પમાલાભિઃ પત્રચ્છેદૈરથાર્ચ્ચયેત્ ॥ ૮-

સંપત્તૌ હેમપટ્ટાદ્યૈર્વિવિધૈરઙ્ગભૂષણૈઃ ।
સંભૂષ્ય હેમપુષ્પૈસ્તુ કુસુમેશ્ચ સિતાસિતૈઃ ॥ ૮-

પ્. ૪૨) વિજ્ઞાપ્યલયભોગાઙ્ગં દેવદેવં ક્ષમાપયેત્ ।
જપં સ્તુત્યં નમસ્કારં ધ્યાનં શ્રદ્ધાવદિત્યપિ ॥ ૮-

નૃત્તં ગીતઞ્ચ વાદ્યઞ્ચ મહાઘણ્ડા સ્વનાદિકમ્ ।
લયાઙ્ગમુક્તં પૂજાયાં દેવદેવસ્ય નિત્યશઃ ॥ ૮-

ભોગાઙ્ગાનિ ચ શેષાણિ લયૈર્ભાગૈશ્ચ પૂજયેત્ ।
પઞ્ચવરણમાર્ગેણ ક્રમાદાવરણં ન્યસેત્ ॥ ૮-

સદ્યં પશ્ચિમદિક્પાત્રે વામ દેવન્તથોત્તરે ।
અઘોરં દક્ષિણે યષ્ટ્વા પુરુષં પૂર્વપાત્રતઃ ॥ ૮-

ઈશાનમીશદિક્ભાગે ન્યસ્ત્વા સમ્યક્ સમર્ચયેત્ ।
સ્નાનદીપં પૃથક્ તેષામઙ્ગાનામંગભાવતઃ ॥ ૮-

કર્ણિકાયાં તતો યામ્યે સંયજેદાત્મ તત્વકમ્ ।
વિદ્યા તત્વન્તતઃ સૌમ્યે શિવતત્વન્તુ મદ્ધ્યમે ॥ ૮-

આત્માનમન્તરાત્માનં પરમાત્માનમેવ ચ ।
યજેત્ તત્વ ત્રયં સ્થાને હૃદાપુષ્પૈઃ સિતાસિતૈઃ ॥ ૮-

ગર્ભાવરણમાખ્યાતં વિદ્યેશાવરણં તતઃ ।
ગર્ભાવરણબાહ્યેષુ પદ્મપત્રેષુ સંયજેત્ ॥ ૮-

અનન્તં પૂર્વતઃ પૂજ્ય ત્રિમૂર્તિં વહ્નિગોચરે ।
સૂક્ષ્મન્તુ દક્ષિણેભાગે શ્રીકણ્ઠં નિ-ઋતૌ તથા ॥ ૮-

શિવોત્તમન્તુ વારુણ્યાં શિખણ્ડિં વાયુગોચરે ।
એક નેત્રં તથા સૌમ્યે હ્યેકરુદ્રં તથૈશકે ॥ ૮-

દ્વિતિયાવરણં હ્યેવં પ્રણવેન સ્વનામભિઃ ।
ઉમા વૈ ચોત્તરેયષ્ટ્વા પૂર્વભાગે વૃષન્તતઃ ॥ ૮-

દક્ષિણે ગજરાજાનં ગુહં વૈ વારુણે તથા ।
મહાકાલન્તુ નિ-ઋતૌ ભૃંગીશં વાયુદેશતઃ ॥ ૮-

ચણ્ડેશમીશદિક્ભાગે નન્દીશઞ્ચાગ્નિગોચરે ।
ઉમાદિક્ષુમુખાન્તાનિ તૃતીયાવરણેદલે ॥ ૮-

ઇન્દ્રાદિલોકપાલાંશ્ચ ઐન્દ્ર્યાદિષુ પ્રપૂજયેત્ ।
બ્રહ્માણં દક્ષિણેભાગે વિષ્ણુમુત્તરતો યજેત્ ॥ ૮-

લોકેશ ગણયોર્મધ્યે બ્રહ્મવિષ્ણૂયમોત્તરે ।
ચતુર્થાવરણં હ્યેવમથાસ્ત્રાવરણં શૃણુ ॥ ૮-

પ્. ૪૩) આશાસ્વષ્ટ સુવજ્રાદીંશ્ચક્રં સૌમ્યેબ્જમન્ત્રકે ।
લોકપાલાન્ સહસ્ત્રાંશ્ચ સ્વસ્વમન્ત્રેણ પૂજયેત્ ॥ ૮-

ગર્ભાવરણમન્ત્રાણાં બીજમુદ્રાન્તુ દર્શયેત્ ।
વિદ્યેશાનાઙ્ગણેશાનાં કાલકણ્ઠન્તુ દર્શયેત્ ॥ ૮-

લોકેશાનામથાસ્ત્રાણાં શૂલમુદ્રાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ।
દેવતાર્ચનકાલે તુ યથા ત્વાચ્છાદયેત્ બુધઃ ॥ ૮-

પાપરોગનિમગ્નાનાં મૃષ્ટાનાઞ્ચ સ્વકર્મભિઃ ।
ક્રૂરાણાં કુબ્જકાદીનં કૃશિકાનાં તથૈવ ચ ॥ ૮-

તથા કૃત્રિમભક્તાનાં નિન્દકાનાઞ્ચ પાપિનામ્ ।
અન્યચ્ચ દોષદૃષ્ટાનામ દૃષ્ટાનામિતિ સ્મૃતમ્ ॥ ૮-

મહાઘણ્ટાનિનાદેન રાક્ષસાશ્ચાસુરાસ્તથા ।
બ્રહ્મરાક્ષસપૈશા ચ ભૂતયક્ષોરગેશ્વરાઃ ॥ ૮-

દૂરં ગચ્છન્તિ નાદેન યાન્તિ દેવાઃ સુસન્નિધિમ્ ।
ધૂપદીપૌ પ્રદાતવ્યૌ ઘણ્ટારવસમન્વિતમ્ ॥ ૮-

જ્વલદઙ્ગારસંપૂર્ણં ધૂપપાત્રં નરેણ તુ ।
સવ્યહસ્તેન સઙ્ગ્રાહ્ય ઘણ્ટાં વામેનપાણિના ॥ ૮-

સુરૂપાન્ધીરનિર્ઘોષાં વાદયન્ સર્વદા ગુરુઃ ।
ધ્વનિનાધૂપખણ્ડાયા ગ્રામશાન્તિકરં ભવેત્ ॥ ૮-

દદ્યાદાચમનં તત્ર દર્પણચ્છક્રચામરાન્ ।
મનસા વા સ્વરૂપેણ દર્શયેત્ તુ વિચક્ષણઃ ॥ ૮-

બીજમુદ્રાં નમસ્કારાં મુકુલિં પદ્મમુદ્રિકામ્ ।
ધ્વજાખ્યાં લિઙ્ગમુદ્રાઞ્ચ દેવદેવસ્ય દર્શયેત્ ॥ ૮-

શિવેચ્છા પ્રતિમાઃ સર્વાઃ પૂજયેત્ તુ યથોચિતમ્ ।
આસનાવરણે કૃત્વા દ્વારપાલાર્ચનં વિના ॥ ૮-

નિત્યસ્નાનં વિનાલોભે સ્નાનં પર્વણિ પર્વણિ ।
ચણ્ડેશપરિવારાણિ વિના બિંબાનિપૂજયેત્ ॥ ૮-

શિવસ્ય પરિવારાણિ સમભ્યર્ચ્ય યથા વિધિ ।
મુદ્રાદર્શનવેલાયાં શિવં સ્નાપ્યનિવેદયેત્ ॥ ૮-

સમારભ્યશિરઃ પૂર્વં દક્ષિણોત્તર પશ્ચિમે ।
ઊર્ધ્વભાગે તુ મન્ત્રજ્ઞઃ પઞ્ચ સ્વર્ઘ્યં નિવેદયેત્ ॥ ૮-

પ્. ૪૪) સદ્યોઘોરેન રેવામેદ ત્વાર્ઘ્યં પઞ્ચમાન્તકમ્ ।
અપસવ્યાર્ઘ્યમિત્યુક્તં પૂજાકાલેષુ નિત્યશઃ ॥ ૮-

સવ્યાપસવ્યમાર્ગાભ્યાં દત્વાર્ઘ્યન્તુ પુનઃ પુનઃ ।
ઊર્ધ્વવક્ત્રે તુ દાતવ્યં સંમૂખાર્ઘ્યં પરાઙ્મુખમ્ ॥
૮-

સંમુખં સંસ્થિ દેહસ્ય વિસર્ગેર્ઘ્યં પરાઙ્મુખમ્ ।
નૈવેદ્યં દાપયેત્ પશ્ચાત્ યથા વિભવવિસ્તરૈઃ ॥ ૮-

ભક્ષ્યભોજ્યાં ન પાનાનિ સત્ફલાજ્યગુલાન્વિતમ્ ।
તેન દીપેન દત્વા તુ નિત્યાં હિ કમથો યજેત્ ॥ ૮-

શિવાગ્નૌ રક્ષિતે તસ્મિન્ પરિતઃ શોધ્ય દીપ્ય ચ ।
પરિષિચ્ય હૃદાપૂજ્યલોકેશાનાં તતો મતમ્ ॥ ૮-

સંપૂજ્ય ચ તતઃ પદ્મે શિવં બ્રહ્માઙ્ગકૈરધઃ ।
ઘૃતાન્નેન ઘૃતેનાથ જુહુયાત્ તણ્ડુલેન વા ॥ ૮-

પ્રત્યેકન્તુ ત્રિસંખ્યા વા હ્યેક સંખ્યમથાપિ વા ।
પરિષેચનમન્ત્રેણ પુનઃ સિચ્યવિસર્જયેત્ ॥ ૮-

એવં નિત્યાગ્નિકાર્યન્તુ મધ્યમે ચાથમેપિ ચ ।
ઉત્તમે ચાગ્નિકાર્યોક્તં સર્વં કુર્યાદ્ વિચક્ષણઃ ॥ ૮-

પરિવારબલિં દત્વા નિર્માલ્યાન્નં વિસર્જયેત્ ।
મુખવાસઞ્ચ તાંબૂલં દત્વા નિત્યપવિત્રકમ્ ॥ ૮-

સર્વચ્છિદ્રાપનોદાર્થં ધૂપિતં પ્રોક્ષિતં તતઃ ।
દશબીજમનુસ્મૃત્ય પવિત્રમધિરોપયેત્ ॥ ૮-

પૂજાકાલે તુ સંપ્રાપ્તે લિઙ્ગમૂર્ધ્નિપવિત્રકમ્ ।
અવતીર્યાર્ચિતે લિઙ્ગે તં પવિત્રં પુનર્નયેત્ ॥ ૮-

નિત્યોત્સવન્તુ કર્તવ્યં વિધ્યુક્તં ત્રિષુસન્ધિષુ ।
નીરાજનન્તુ કર્તવ્યં રાત્રૌ રાત્રૌ વિશેષતઃ ॥ ૮-

પ્રક્ષાલ્યપાદૌ હસ્તૌ ચ પ્ર *?મ્યાષ્ટાઙ્ગમાદરાત્ ।
પ્રદક્ષિણત્રયં કૃત્વા મન્ત્રઞ્જપ્ત્વા ક્ષમાપયેત્ ॥ ૮-

કાલત્રયઙ્ગુણાતીતઃ કાલાત્મા શિવશાશ્વતઃ? ।
ઉદયસ્થિતિ સંહારકણ્વ પુણ્યૈકકારણા ॥ ૮-

અનેકતપ કૃત્યાનિ નયસર્વાણિ સર્વદા ।
ફલપ્રદાન્યમોઘાનિ સંપૂર્ણાનિ પ્રસીદમે ॥ ૮-

પ્. ૪૫) એતન્મન્ત્રં જપિત્વેશં ક્ષમસ્વેતિ વદેત્ ગુરુઃ ।
સ ત્રિપાદ ત્રિઘટિકા રાત્ર્યન્તે તુ દિને દિને ॥ ૮-

બ્રાહ્મં મુહૂર્તમાખ્યાતં સંઘોષ્યસ્ત્વિતિ કથ્યતે ।
તથા પઞ્ચ મહાશબ્દં કૃત્વા શુભનિવૃત્તયે ॥ ૮-

શૌચં સ્નાનાદિકં કૃત્વા પૂજાન્ કૃત્વાદિશૈવકમ્ ।
ભાસ્કરસ્યોદયાત્ પૂર્વં દૃષ્ટ્વારભ્ય યથા ક્રમમ્ ॥ ૮-

યામૈકા ચોત્તમાસન્ધિર્મધ્યમા પઞ્ચનાડિકા ।
મધ્યમાયા કનિષ્ઠા સ્યાદ્ યથા વિભવમાચરેત્ ॥ ૮-

સા ચૈકાઘટિકા સ્નાને ઘટિકાદ્વયમર્ચને ।
નૈવેદ્યં ઘટિકાર્ધઞ્ચ ઘટિકાર્ધં બલિં તતઃ ॥ ૮-

ઘટિકાર્ધૈકસંયુક્તા વેલા તત્ર વિધીયતે ।
નિત્યોત્સવે તથા સ્નાને શુદ્ધે વૈ સુદ્ધનૃત્તકે ॥ ૮-

સાર્દ્ધત્રિઘટિકા પ્રોક્તા દ્રવ્યસંપન્નપૂજને ।
અસંપદ્યજનં પ્રોક્તં મધ્યમાધમકાલતઃ ॥ ૮-

એવં સમર્ચિતે સર્વમર્ચિતઞ્ચ ચરાચરમ્ ।
તસ્માલ્લિઙ્ગાર્ચનં કાર્યં પ્રાજ્ઞૈશ્ચ સુમહાત્મભિઃ ॥ ૮-

બ્રહ્મચર્યેણ વેદૈશ્ચ યજ્ઞૈશ્ચ વિવિધૈઃ શુભૈઃ ।
અગ્નિહોત્રૈશ્ચ સન્યાસૈરાશ્રમૈશ્ચ સુપાલિતૈઃ ॥ ૮-

ત્રિદણ્ડૈશ્ચ વ્રતૈઃ સર્વૈ ઘૃતૈઃ પાશુપતાદિકૈઃ ।
એતૈરન્યૈશ્ચ યતિભિઃ પ્રાપ્યતે યત્ફલં શુભમ્ ॥ ૮-

તત્ફલં લભતે સાધુ લિઙ્ગસ્યાર્ચન તત્ પરઃ ।
એકોહ્યભ્યર્ચ્યતે લિઙ્ગન્તપસ્તપ્યતિ ચા પરઃ ॥ ૮-

તયોર્મધ્યે તુ સ શ્રેષ્ઠો યો લિઙ્ગં સંપ્રપૂજયેત્ ।
અનેકજન્મસાહસ્રે ભ્રમમાણસ્તુ યોનિભિઃ ॥ ૮-

કશ્ચિદાપ્નોતિ વૈ મુક્તિં લિઙ્ગાર્ચનરતોનરઃ ।
શિવાર્ચનવિધિઃ પ્રોક્તો મુદ્રાયાલક્ષણ શૃણુ ॥ ૮-

ઇતિ શિવાર્ચનવિધિ પટલોષ્ટમઃ

પ્. ૪૬) અથ મુદ્રાલક્ષણ પટલઃ
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ મુદ્રાયાલક્ષણં પરમ્ ।
અર્ચનાદિક્રિયાકાલે સંયોજ્યા સા સલક્ષણા ॥ ૯-

અસ્ત્રીવક્ત્રી મહામુદ્રા શોધની ચ સંહારિણી ।
પઞ્ચમુખી ચ સુરભિ દ્રવ્યા ચ મુકુલી તથા ॥ ૯-

પદ્મા ચ શશકર્ણી ચ શક્તિબીજા તથા ભવેત્ ।
આવાહની ચ શાન્તા ચ મનોરમધ્વજા તથા ॥ ૯-

નિષ્ઠુરા લિઙ્ગમુદ્રા ચ ગાયત્રી કાલકણ્ઠકા ।
શૂલમુદ્રા નમસ્કારાત્રયોવિંશતિ કીર્તિતાઃ ॥ ૯-

દ્વૌ મુષ્ટી સંહતિ કૃત્વા શીઘ્રં હસ્તૌ પ્રસારયેત્ ।
અસ્ત્રમુદ્રેતિ વિખ્યાતા સર્વેષાઞ્ચ ભયંકરી ॥ ૯-

વામહસ્તો પરિસ્થાપ્ય અઙ્ગુલ્યો દક્ષિણસ્ય તુ ।
આકુઞ્ચયેત્ તતઃ સર્વા નઙ્ગુષ્ઠેન તુ બન્ધયેત્ ॥ ૯-

વામાઙ્ગુષ્ઠેષુ સંપીડ્ય અઙ્ગુલ્યોઙ્ગુષ્ઠકં દૃઢમ્ ।
ઇયં વક્ત્રાખ્યમુદ્રા તુ સ્નાનાર્થં દેશિકસ્ય તુ ॥ ૯-

હસ્તાભ્યાં સંસ્પૃશેત્ પાદૌ દ્વૌહસ્તૌ મસ્તકે ન્યસેત્ ।
એષામુદ્રા મહામુદ્રા કરસંસ્કારપશ્ચિમે ॥ ૯-

પાણિમૂલે તુ સંલગ્નૌ હૃદ્દેશે તુ પરસ્પરમ્ ।
કૃત્વૈવં તાડયેત્ પાણિમુદ્રેયં શોધની ભવેત્ ॥ ૯-

પ્રસાર્ય દક્ષિણાઙ્ગુલ્યસ્ત્વઙ્ગુષ્ઠં મૂર્ધ્નિસંસ્થિતમ્ ।
મુષ્ટિવત્ સતતં કૃત્વા હ્યેષા સંહારિણી સ્મૃતાઃ ॥ ૯-

કૃત્વાન્યોન્ય ગતાઙ્ગુલ્યાઃ પૃષ્ઠતો હસ્તયોર્દ્વયોઃ ।
તિર્યક્ ત્વેકં ન્યસેત્ તત્ર અઙ્ગુષ્ઠાભ્યાં સમાક્રમેત્ ॥ ૯-

તર્જિન્યા મધ્યમાદૂર્ધ્વે નામિકે ચોચ્છ્રિતે શુભે ।
કૃત્વા પઞ્ચમુખી ખ્યાતા મુદ્રેયં શઙ્કરસ્ય તુ ॥ ૯-

વેણી બન્ધં કરૌ કૃત્વા હ્યઙ્ગુષ્ઠૌ યુગ્મસંસ્થિતૌ ।
તર્જનીમધ્યમે લીનૌ કનિષ્ઠાનામિકે યુતે ॥ ૯-

એવઞ્ચત્વારિ યુગ્મન્તુ દિવ્યામૃતસુવર્ષિણિ ।
ઇયં સુરભિમુદ્રા ચ દ્રવ્યશુદ્ધ્યર્થમુચ્યતે ॥ ૯-

પ્. ૪૭) કૃત્વાઞ્જલિં કરાભ્યાન્તુ અઙ્ગુષ્ઠાનામિકાન્વિતમ્ ।
પ્રસારયેત્ તતઃ શેષાં મુદ્રેયં દ્રવ્યરૂપિણી ॥ ૯-

દ્વૌહસ્તાવેકતઃ કૃત્વા મધ્યે તુ સુષિરન્તયોઃ ।
સરોજમુકુલાકારાં મુકુલિન્તુ પ્રદર્શયેત્ ॥ ૯-

પૂર્વોક્તામુકુલી યા તુ હૃદ્દેશાન્નિઃ સૃતાઙ્ગુલી ।
વ્યાકો ચ કમલાકારાં પદ્મમુદ્રાન્તુ દર્શયેત્ ॥ ૯-

તર્જન્યૌ કુઞ્ચિતે ચૈવ તયોરગ્રે નિધાપયેત્ ।
દ્વયોરંગુષ્ઠશિરસિ તેષાં મધ્યઘનઃ સમાઃ ॥ ૯-

કૃત્વા તુ મણિબન્ધે તુ વામે સવ્યન્તથા ન્યસેત્ ।
મુદ્રેયં શશકર્ણી તુ વિજ્ઞેયા યોગકર્મણિ ॥ ૯-

તર્જનીં કુઞ્ચયેદેકામઙ્ગુષ્ઠે તુ તથા પુનઃ ।
શક્તિમુદ્રેતિ વિખ્યાતા શક્તીનાઞ્ચ પ્રકલ્પયેત્ ॥ ૯-

ઉત્તાનૌ તુ કરૌ કૃત્વા વેણીબન્ધન્તુ કારયેત્ ।
અઙ્ગુષ્ઠૌ પ્રક્ષિપેન્મધ્યે હસ્તસંપુટ ગોપિતૌ ॥ ૯-

કનિષ્ઠકૌ તથા ચૈવ મુહુઃ કૃત્વા પ્રસારિતૌ ।
અગ્રે ગુરુસમાયુક્તાં બીજમુદ્રાં પ્રદર્શયેત્ ॥ ૯-

તર્જન્યઙ્ગુષ્ઠલગ્નાગ્રા શાન્તેયં સંપ્રકીર્તિતા ।
હસ્તા વુત્તાન્નકૌ કૃત્વા કન્ન્યસૌઙ્ગુષ્ઠકૌ ન્યસેત્ ॥ ૯-

મૂલપર્વે સમૌ કૃત્વા મુદ્રેષાવારિધિ સ્મૃતા ।
બલિતં હસ્તયોઃ કાર્યમુત્તાને તુ કનિષ્ઠકૌ ॥ ૯-

તયોર્વામાવલિ જ્ઞેયા વલીતે મધ્યમેઽપિ ચ ।
કુઞ્ચિતે નામિકા યા ચ સ્વપાણિતલ યોજિતે ॥ ૯-

દેશિન્યૌ પ્રસૃતૌ કૃત્વા તયોરગ્રે નિયોજયેત્ ।
અઙ્ગુષ્ઠૌ મૂલપર્વસ્થૌ તયોરેવ હિ કુઞ્ચિતૌ ॥ ૯-

મનોરમેતિ વિખ્યાતા શિવ સા યુજ્યદાયિકા ।
વામે પ્રદેશિન્યગ્રન્તુ વેષ્ટયેત્ સવ્યપાણિના ॥ ૯-

કૃત્વોર્ધ્વે તુ તતોઽઙ્ગુષ્ઠં હૃદયે સન્નિયોજયેત્ ।
વામાઙ્ગુષ્ઠઞ્ચ વામાભિસ્તિ સૃભિર્વેષ્ટયેત્ ક્રમાત્ ॥ ૯-

ધ્વજમુદ્રાસમાખ્યાતા સંયોજ્યા યોગકર્મણિ ।
અઙ્ગુષ્ઠૌ મધ્યતઃ કૃત્વામુષ્ટિભ્યાં પીડયેદુભૌ ॥ ૯-

પ્. ૪૮) હસ્તૌ વાપ્યુભયૌ કૃત્વા નિષ્ઠુરાં સન્નિયોજયેત્ ।
કૃત્વામુષ્ટિ ભવેદ્ધસ્તૌ વ્યુદ્ધમઙ્ગુષ્ઠસંસ્થિતૌ ॥ ૯-

મુદ્રૈષા લિઙ્ગસંજ્ઞા તુ કૃત્વા દેશિકદર્શને ।
અન્યોન્યાન્તરગાઃ સર્વાઃ કરપૃષ્ઠાગ્રયોજિતાઃ ॥ ૯-

અઙ્ગુષ્ઠાઙ્ગુલયઃ કુર્યાદક્ષરઞ્ચ નરાન્તને ।
પૂજાકર્મણિ ગાયત્રીં ગાયત્ર્યાન્તુ પ્રયોજયેત્ ॥ ૯-

કૃત્વામુષ્ટિં તતો સ્થાને તદાનઙ્ગુલિયોજિતે ।
અઙ્ગુષ્ઠાગ્રૌ ચ સંલગ્નૌ કાલકણ્ઠીન્તુ દર્શયેત્ ॥ ૯-

અન્યોન્યાન્તરિતં કૃત્વા પાણિ પૃષ્ઠેન યોજયેત્ ।
મધ્યમે ચોચ્છ્રિતે કૃત્વા શૂલમુદ્રે કીર્તિતાઃ ॥ ૯-

સતતાઙ્ગુલિ સંલગ્નૌ હસ્તૌ હૃદ્દેશમાશ્રિતૌ ।
સર્વેષાં બન્ધનં કાર્યં વમાઙ્ગુષ્ઠનિપીડનમ્ ॥ ૯-

નમસ્કારેતિ વિજ્ઞેયા સર્વકર્મણિકારયેત્ ।
વિધિપ્રપૂરણાર્થન્તુ કૃત્વા મુદ્રાન્તુ દેશિકાઃ ॥ ૯-

મુદ્રાયાલક્ષણં પ્રોક્તં હવિષ્યલક્ષણં શૃણુ ।
ઇતિ મુદ્રાલક્ષણ પટલો નવમઃ

અથ હવિષ્યવિધિ પટલઃ
અથતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ હવિષ્યવિધિમુત્તમમ્ ।
નીવારઞ્ચૈવ ગોધૂમં યવં વેણુસમુદ્ભવમ્ ॥ ૧૦-

પ્રધાનતણ્ડુલં પ્રોક્તન્નૈવેદ્યસ્ય શિવસ્ય તુ ।
અલાભે ચોક્તબીજાનામથવા શાલિતણ્ડુલૈઃ ॥ ૧૦-

શ્વેતશાલી મહાશાલી રક્તશાલી તથૈવ ચ ।
કૃષ્ણશાલી હેમશાલી શાલાયશ્ચ તથાન્યકાઃ ॥ ૧૦-

શાલયોર્વ્રીહહયોર્વાથ તણ્ડુલાર્થં પ્રગૃહ્ય ચ ।
વર્ણગન્ધરસૈરુષ્ટાસ્ત્વયોગ્યાસ્તણ્ડુલાસ્તથા ॥ ૧૦-

ચાતુર્વર્ણોત્ભવાનારી પતિપુત્રવતીમતા ।
તેષામેક તમે જાતા અન્યા વા કૃતમઙ્ગલા ॥ ૧૦-

પ્. ૪૯) સા તણ્ડુલક્રિયાયાસ્તુ યુક્તાભક્તિસમન્વિતા ।
આદિત્યરશ્મિ સન્તપ્તા ધાન્યં પ્રક્ષિપ્યુલૂખલે ॥ ૧૦-

પ્રાઙ્મુખોદુઙ્મુખો વાપિ કુટ્ટને મુસલેન તુ ।
તુષાન્ વ્યપોહ્ય શૂર્પેણ કંબુકાઞ્ચ કણાન્ત્યજેત્ ॥ ૧૦-

અખણ્ડાન્ તણ્ડુલાન્ ગ્રાહ્ય શ્વેતવર્ણાંસ્તુ નિર્મલાન્ ।
દ્વિગુઞ્જં માષકં વિદ્યાદ્ધરણં માષવિંશતિઃ ॥ ૧૦-

ધરણાષ્ટૌ પલઞ્ચૈવ પલંમુષ્ટિરિહોચ્યતે ।
ચતુર્મુષ્ટિસ્તથા પાદં પ્રસ્થં પાદચતુષ્કકમ્ ॥ ૧૦-

આઢકન્તચ્ચતુષ્કં સ્યાદ્ દ્રોણન્તસ્ય ચતુષ્કકમ્ ।
તવધામાર્ગમુદ્દિશ્ય નૈવેદ્યન્ તત્ પ્રકલ્પયેત્ ॥ ૧૦-

પ્રાતઃ સાયે તથા ભ્યર્ચ્ય મધ્યાહ્ને ચ નિવેદનમ્ ।
પ્રસ્થદ્વયન્તુ તત્ કાલે પાચયિત્વા નિવેદયેત્ ॥ ૧૦-

એકદીપં દ્વિકાલે ચ રાત્રૌ દીપદ્વયન્ત્વિહ ।
એવમુક્તપ્રમાણેન ક્ષુદ્રમધ્યાધમાધમમ્ ॥ ૧૦-

પ્રાતઃ કાલે ચ મધ્યાહ્ને દ્વિપ્રસ્થન્તણ્ડુલં હવિઃ ।
સાયે સંખ્યાન્તમભ્યર્ચ્ય દીપં પ્રાગ્દ્વિગુણં ભવેત્ ॥ ૧૦-

પ્રસ્થદ્વયં ત્રિકાલેષુ પ્રત્યેકઞ્ચ નિવેદયેત્ ।
દીપઞ્ચૈવ ચતુઃપ્રોક્તાસા યે તુ દ્વિગુણં તથા ॥ ૧૦-

અધમન્ત્રયકઞ્ચૈવ વાદ્યધ્વનિસમન્વિતમ્ ।
સ્નાને ભોજનકે યાને પ્રચ્છન્નપટમાર્જને ॥ ૧૦-

બલિદાનેપ્યુષઃ કાલે વાદ્યઘોષન્તુ કારયેત્ ।
મધ્યમસ્યાધમે પ્રોક્તં મધ્યાહ્ને ત્વાઢકં હવિઃ ॥ ૧૦-

પ્રસ્થદ્વયં દ્વિકાલે ચ દીપં વિંશતિકં ભવેત્ ।
મધ્યત્રયે તુ મતિમાન્ વાદ્યધ્વનિ સમાયુતમ્ ॥ ૧૦-

ત્રિકાલં બલિલિઙ્ગે ચ બલિદાનન્નયેત્ તતઃ ।
મધ્યમામધ્યમં વિદ્યાત્ ત્રિકાલે ષ્વાઢકં હવિઃ ॥ ૧૦-

અર્ધયામે તદર્દ્ધઞ્ચ ચતુર્વિંશતિ દીપકમ્ ।
અર્દ્ધરાત્રે તુ યા પૂજાર્ધયામમિહોચ્યતે ॥ ૧૦-

સ્નાનાનિ તુ નિવેદ્યાન્તં બલિહોમવિવર્જિતમ્ ।
વામાન્તં વાથ કુર્વીત સ્નાત્વા વર્જિતપૂજિતમ્ ॥ ૧૦-

પ્. ૫૦) સાયઙ્કાલસ્ય યામાન્તે પૂજાયામાન્તમુચ્યતે ।
ત્રિકાલં ચ બલિઃ પ્રોક્તં પુષ્પાર્ઘ્યન્તુ ક્રમેણ તુ ॥ ૧૦-

વાદ્યધ્વનિસમાયુક્તં શંખકાહલસંયુતમ્ ।
મધ્યાહ્ને નિત્યહોમઞ્ચ શિવમન્ત્રસમન્વિતં ॥ ૧૦-

મધ્યમસ્યોત્તમે ચૈવ ત્રિકાલેસ્વાઢકત્રયમ્ ।
આઢકશ્ચાર્ધયામેતુ દીપસપ્તતિસંયુતમ્ ॥ ૧૦-

ત્રિકાલં બલિરન્નં સ્યાત્ દ્વિકાલં હોમમાચરેત્ ।
સર્વવાદ્યસમાયુક્તં ષટ્કાલે ચ સુઘોષયેત્ ॥ ૧૦-

ષડ્વિધં યત્ર કુર્વીત કાલસઙ્ખ્યા ન વિદ્યતે ।
ઉત્તમસ્યાધમં જ્ઞેયં દ્રોણેનૈવ ત્રિસન્ધિષુ ॥ ૧૦-

દ્રોણાર્ધમર્ધયામે તુ દીપમષ્ટશતં ભવેત્ ।
ત્રિકાલે બલિરુક્તં સ્યાત્ ત્રિકાલં હોમસંયુતમ્ ॥ ૧૦-

વાદકાનાઞ્ચતુર્વિંશત્ સર્વવાદ્યસમન્વિતમ્ ।
ગણિકાશ્ચ ચતુસ્ત્રિંશત્ ચતુર્વિંશતિ વાર્ધકમ્ ॥ ૧૦-

રૂપયૌવનયુક્તાભિ સ્ત્રિકાલં નૃત્તમાચરેત્ ।
પઞ્ચાચાર્યસમાયુક્તં કાલં યામસમન્વિતમ્ ॥ ૧૦-

ઉત્તમં મધ્યમે તસ્મિન્ ચતુર્વર્ણં હવિસ્ત્રિષુ ।
પાયસાદીન્વિધાને તુ પ્રત્યેકં દ્રોણતણ્ડુલૈઃ ॥ ૧૦-

દ્રોણે તુ ચોદનં કુર્યાત્ પાચયિત્વા પૃથક્ પૃથક્ ।
દ્રોણાન્ન્યધાર્ધયામે તુ દીપઞ્ચૈવ શતદ્વયમ્ ॥ ૧૦-

ત્રિકાલં બલિહોમઞ્ચ શીતારિધૂપમુચ્યતે ।
વાદ્યકાનાં ચતુસ્ત્રિંશત્ પઞ્ચાશત્ ગણિકાન્વિતમ્ ॥ ૧૦-

કાલં યામન્તુ તસ્યોક્તં નૃત્તં કુર્યાત્ ત્રિસન્ધિષુ ।
ઘટિકાદ્વેભવેત્ સ્નાનં ઘટિકૈકાર્ચનં ભવેત્ ॥ ૧૦-

નિવેદ્યાર્ત્થં ત્રિપાદં સ્યાદ્યાત્રાર્થન્તુ ત્રિપાદકમ્ ।
અતઃ પરં ત્રિઘટિકા શંખવાદ્યાદિશોભનૈઃ ॥ ૧૦-

શેષકાલે મહાહવ્યં ભક્ષ્યાદીનાં નિવેદનમ્ ।
પરિવેષં વિનોદઞ્ચ ગેયમુક્તાદિભિશ્ચરેત્ ॥ ૧૦-

પ્. ૫૧) અત્રાર્ધયામપૂજાન્તે કુર્યાત્ કવાટબન્ધનમ્ ।
અન્યકાલેન કર્તવ્યં કવાટસ્ય તુ બન્ધનમ્ ॥ ૧૦-

ઉત્તમાન્મધ્યમં પ્રોક્તં ઉત્તમોત્તમમધ્યમે ।
ઉત્તમોત્તમમુદ્દિશ્ય હવિષ્યક્રમમુચ્યતે ॥ ૧૦-

પાયસાદીનિપક્વાનિ પઞ્ચદ્રોણેન વૈ પૃથક્ ।
તદર્દ્ધમર્દ્ધયામે તુ દીપં પઞ્ચશતં ભવેત્ ॥ ૧૦-

ત્રિકાલં બલિહોમઞ્ચ પઞ્ચાશદ્વાદ્યસંયુતમ્ ।
તણ્ડુલાત્ ત્રિગુણં ક્ષીરં કદલીફલસંયુતમ્ ॥ ૧૦-

મુદ્ગભિન્નઞ્ચતુર્થાશં યથા શત્યાગુલાન્વિતમ્ ।
પાયસાન્નમિદં પ્રોક્તં કૃસરાન્નન્તતઃ શૃણુ ॥ ૧૦-

તણ્ડુલસ્ય ચતુર્થાંશં પ્રક્ષિપ્યતિલચૂર્ણકમ્ ।
તચ્ચતુર્થાંશ શમાજ્યન્તુ પાચયિત્વા યથા વિધિ ॥ ૧૦-

કૃસરાન્નમિદં પ્રોક્તં ગુલાન્નમધુનોચ્યતે ।
તણ્ડુલાત્ દ્વિગુણં ક્ષીરં તદર્ધાંશંગુલં ક્ષિપેત્ ॥ ૧૦-

ગુલાર્ધં પ્રક્ષિપેદાજ્યં ગુલાન્નમિદમુચ્યતે ।
તણ્ડુલસ્ય ચતુર્ધાંશં મુદ્ગજન્તત્ર બુદ્ધિમાન્ ॥ ૧૦-

નાલિકેરફલૈઃ સૂક્ષ્મૈર્મુદ્ગસ્યાર્ધં સુનિક્ષિપેત્ ।
મહાહવિરથો વક્ષ્યે વસુદ્રોણાધમાધમમ્ ॥ ૧૦-

દ્વિગુણં મધ્યમં પ્રોક્તં ત્રિગુણઞ્ચોત્તમોત્તમમ્ ।
ચતુઃપઞ્ચષટ્ગુણિતં મધ્યમત્રિતયં તથા ॥ ૧૦-

સપ્તાષ્ટ નવગુણિતમેતદુત્તમકન્ત્રયમ્ ।
ઉપદંશં તતો વક્ષ્યે શૃણુ તત્ત્વઙ્ગજાનન ॥ ૧૦-

દ્વાત્રિંશદંશમેવ સ્યાત્ સર્પિસ્તત્ર પરિગ્રહેત્ ।
ષોડશાંશન્તુ ગુલ્માષં દદ્ધ્યષ્ટાંશન્તુ સંગ્રહેત્ ॥ ૧૦-

કદલીપનસામ્રાઞ્ચ પરિપક્વાન્ સમર્ચયેત્ ।
તરુણાશ્ચોપદં શાસ્યુઃ શૃણુ વક્ષ્યોપદંશકાન્ ॥ ૧૦-

કદલી ચૈવ કુશ્માણ્ડોર્વારુકઞ્ચ પટોલિકા ।
કોશાતકી ચરૂપુષ્પં વેત્રાગ્રંલિકુચં તથા ॥ ૧૦-

પ્રસ્થસ્ય ત્રિફલઞ્ચૈવ સ્તુષિત્વા દેશિકોત્તમઃ ।
વલ્લીશૂલં તથાન્ત્રાન્તં સર્વાન્ય ન્યાસમં તથા ॥ ૧૦-

પ્. ૫૨) અલાબુન્નાલિકેરઞ્ચ સૂરણંકારવલ્લિકા ।
અન્યે રસયુતાઃ શુદ્ધાઃ કન્દમૂલફલાસ્તથા ॥ ૧૦-

કટુકાશ્ચ તથા મ્લાશ્ચતિક્તાશ્ચ મધુરાસ્તથા ।
તથા લાભો પદંશાઞ્ચ પચેલ્લવણસંયુતમ્ ॥ ૧૦-

પ્રક્ષાલનં તતઃ કૃત્વા સત્કૃત્વોદ્ભિસ્તુ તણ્ડુલાન્ ।
બીજમુખ્યેન મન્ત્રેણશોધયિત્વા વિશેષતઃ ॥ ૧૦-

અર્ધાધિકયુતન્તોયં તણ્ડુલસ્ય પ્રમાણતઃ ।
ચુલ્લિમધ્યે ન્યસેદગ્નિં સ્વબીજેન તુ ચાર્ચયેત્ ॥ ૧૦-

તસ્યોપરિ તથા પાત્રં કાષ્ઠૈરગ્નિં પ્રદીપયેત્ ।
ક્રિમિજુષ્ટૈસ્તથા કાષ્ઠૈર્વિસ્ફુલિઙ્ગયુતેન ચ ॥ ૧૦-

ગન્ધપુષ્પાદિનાભ્યર્ચ્ય વસ્ત્રેણા વેષ્ટયેત્ તતઃ ।
પિપીલિકાશ્રિતૈશ્ચૈવ કાષ્ઠૈરગ્નિન્નદીપયેત્ ॥ ૧૦-

અપક્વમતિપક્વઞ્ચ પરિમ્લાનઞ્ચ વર્જયેત્ ।
પાત્રાણિ ચ શરાવાઞ્ચ બાહ્યશુદ્ધિં વિશેષતઃ ॥ ૧૦-

સર્વપાત્રેષુ તદ્ભાહ્યે ત્રિપુણ્ડ્રન્તુ વિચક્ષણઃ ।
હુઙ્કારેણ તુ મન્ત્રેણ સર્વમુત્થાપયેત્ ક્રમાત્ ॥ ૧૦-

મુખં વસ્ત્રેણ વાચ્છાદ્ય પાચકસ્તાન્ સમુદ્ધરેત્ ।
અભ્યુક્ષ્યપરિતોમાર્ગં છત્રપિઞ્છસમાયુતમ્ ॥ ૧૦-

શઙ્ખધ્વનિસમાયુક્તમાલયન્તુ પ્રવેશયેત્ ।
મણ્ડપસ્યોત્તરે ભાગે દક્ષિણે વા નિધાય ચ ॥ ૧૦-

હવિષ્યે ચોપદંશે ચ આજ્યે નૈવાભિ હારયેત્ ।
સૌવર્ણં રજતન્તામ્રમધવા કદલીદલમ્ ॥ ૧૦-

શુદ્ધકાંસ્યેન વા કાર્યં પાત્રં શતપલેન તુ ।
સ્થલકાપાદરહિતા ત્રિપાદીકાર્યમસ્થિતા ॥ ૧૦-

પીઠોત્સૌધા મહાભદ્રાઃ શુદ્ધકાંસ્યમયાઃ સમાઃ ।
દર્વીં હસ્તે સમાદાય સપ્રમાણાં સલક્ષણામ્ ॥ ૧૦-

તદાજ્યે નાભિચર્યાદૌ પાત્રમન્નેન પૂરયેત્ ।
હવિષ્યસ્ય ચતુર્ભાગં નિવેદ્યં સ્યાત્ શિવસ્ય તુ ॥ ૧૦-

પૂર્ણચન્દ્રમિવાકારં ગુલ્માષેન ગુલેન ચ ।
ફલેનાજ્યેનદધ્ના વા ઉપદંશૈઃ સમાવૃતમ્ ॥ ૧૦-

પ્. ૫૩) નિવેદયેચ્છિવાયૈવં હવિષ્યં સર્વસિદ્ધિદમ્ ।
હૃદયેન તુ મન્ત્રેણ નિવેદ્ય વિધિપૂર્વકમ્ ॥ ૧૦-

ચતુર્ભાગૈકભાગેન પરિવારે બલિન્દદેત્ ।
ચતુર્ભાગૈકભાગેન હોમકર્મસમાચરેત્ ॥ ૧૦-

શેષાંસ્તુ દેશિકાયૈવ દાતવ્યં ભોજનં હિતમ્ ।
આચમનં હૃદાદત્વા ચણ્ડેશાય નિવેદયેત્ ॥ ૧૦-

તાંબૂલં દાપયેત્ પશ્ચાત્ પત્રસ્યૈકફલં તથા ।
ફલાચ્ચતુર્ગુણં પ્રત્રં તૈલમિશ્રં સચૂર્ણકમ્ ॥ ૧૦-

તત્વાન્યાન્યુપચારાણિ હૃદયેન તુ દાપયેત્ ।
સદાશિવસ્ય નિર્માલ્યં મનુષ્યાણાં ન ભોજનમ્ ॥ ૧૦-

પશૂનાઞ્ચ ગજાદીનાં વા જલે વાથ નિક્ષિપેત્ ।
અથવા વહ્નિનાદાહ્ય ભૂમૌ વા ખનયેત્ બુધઃ ॥ ૧૦-

સકલાનાન્તુ નૈવેદ્યં પરિચારકભોજનમ્ ।
તદપ્યં યજનૈશ્ચૈવ ભોજને ત્વથદોષકૃત્ ॥ ૧૦-

હવિષ્યલક્ષણં પ્રોક્તમગ્નિકાર્ય વિધિં શૃણુ ।
ઇતિ હવિષ્યવિધિ પટલોદશમઃ

અથ અગ્નિકાર્યવિધિ પટલઃ
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ અગ્નિકાર્યવિધિક્રમમ્ ।
નિત્યન્નૈમિત્તિકઞ્ચૈવ પ્રતિષ્ઠા યા મથોત્સવે ॥ ૧૧-

ગ્રહણે વિષુસંક્રાન્ત્યાં શત્રૂણાઞ્ચ પ્રદર્શને ।
શાન્તિકે પૌષ્ટિકે ચૈવ દીક્ષાયાન્તુ પવિત્રકે ॥ ૧૧-

ગર્ભાધાનાદિશૈવાનાં તેષાન્તુ દહનાદિષુ ।
પ્રાયશ્ચિત્તાદિકાલેષુ વહ્નિકર્મસમાચરેત્ ॥ ૧૧-

કુણ્ડે વા સ્થણ્ડિલે વાપિ દ્વિવિધે હોમકર્મણિ ।
વર્તનાવિધિનાવત્સ કુણ્ડઞ્ચેદ્વર્તયેત્ બુધઃ ॥ ૧૧-

પ્. ૫૪) વાલુકૈ સ્થણ્ડિલઞ્ચેત્ તુ પ્રત્યગ્રે હસ્તવિસ્તૃતે ।
શોધનં ક્ષાલનઞ્ચૈવ શોષણં પાચનં તથા ॥ ૧૧-

રેખાત્રયં તુ પૂર્વાગ્રં રેખૈકાચોત્તરામુખા ।
ઉલ્લેખનન્તુ ચાસ્ત્રેણ અભ્યુક્ષ્યકવચેન તુ ॥ ૧૧-

પૂર્વામુખાસ્ત્રયોરેખા બ્રહ્માવિષ્ણુશ્ચ રુદ્રકઃ ।
ઉત્તરાભિમુખારેખા શિવા સા તુ ન સંશયઃ ॥ ૧૧-

પુષ્પાક્ષતૈઃ સમભ્યર્ચ્ય શિવાગ્નિં તત્ર સાધયેત્ ।
સૂર્યકાન્તોદ્ભવં શ્રેષ્ઠમરણ્યુત્ભવમેવ વા ॥ ૧૧-

ક્ષેત્રે વા શ્રોત્રિયાગારે જાતવેદસમાનયેત્ ।
તામ્રપાત્રે શરાવે વા સૌવર્ણેરાજતેઽપિ વા ॥ ૧૧-

નવમૃણ્મયપાત્રે વા તદ લાભે વિશેષતઃ ।
અગ્નિં તત્રૈવ નિક્ષિપ્ય આગ્નેયે તન્ત્રવિત્તમઃ ॥ ૧૧-

શોધયેદસ્ત્રમન્ત્રેણ કવચેનાવકુણ્ઠયેત્ ।
બીજમુખ્યેનમન્ત્રેણ અમૃતીકૃત્યભાવયેત્ ॥ ૧૧-

ક્ષુરિકામર્ચયેન્મંત્રી ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ ક્રમાત્ ।
કુણ્ડે વા સ્થણ્ડિલે વાપિ દર્ભેણ વિષ્ટરં ન્યસેત્ ॥ ૧૧-

તન્મધ્યે તુ સુસંસ્થાપ્ય વાગીશ્વરીં વિશેષતઃ ।
ઋતુસ્નાતા સ કૃચ્ચસ્તાદ્ધ્યાયયેત્ તુ વિચક્ષણઃ ॥ ૧૧-

ત્રિભિર્ભજ્યાગ્નિ નાકુણ્ડં યોગમાર્ગેણ નિક્ષિપેત્ ।
બીજમન્ત્રેણ સંસ્થાપ્ય શૌચમાચમનં દદેત્ ॥ ૧૧-

સદ્યમન્ત્રેણ સંસ્નાપ્ય પ્રશાન્તેતિ ત્રિધાસ્મરન્ ।
ગર્ભાધાનં કૃતં હ્યેવં ગર્ભપુંસવનન્તતઃ ॥ ૧૧-

વામદેવેન મન્ત્રેણ રુદ્રાણ્યભ્યર્ચયેત્ તતઃ ।
પ્રોક્તં પુંસવનં હ્યેવં સીમન્તઞ્ચ તતઃ શૃણુ ॥ ૧૧-

શિરસા બહુરૂપેણ ગન્ધપુષ્પાદિભિર્યુતમ્ ।
વક્ત્રેણ ચાસ્ત્રમન્ત્રેણ જાતકર્મસમાચરેત્ ॥ ૧૧-

હૃદયેનદ્વિવક્ત્રન્તુ દ્વિનાસી ચ ષડક્ષિકમ્ ।
ત્રિમેખલં ત્રિપાદઞ્ચ ચતુશ્રઙ્ગં દ્વયં શિરઃ ॥ ૧૧-

પ્. ૫૫) સોપવીતં જટામૌલિમુક્ષારૂઢં સિતાનનમ્ ।
સપ્તહસ્તં સુદીપ્તાઙ્ગં સપ્તજિહ્વાસમાવૃતમ્ ॥ ૧૧-

હિરણ્યાકનકારક્તા કૃષ્ણા ચ સુપ્રભા તથા ।
અતિરિક્તા બહુરૂપા જિહ્વા સપ્તપ્રકીર્તિતાઃ ॥ ૧૧-

હિરણ્યાવારુણે જિહ્વા કનકામધ્યે વ્યવસ્થિતાઃ ।
રક્તાચોત્તરજિહ્વા સ્યાત્ કૃષ્ણાયામ્યાદિશિ સ્થિતા ॥ ૧૧-

સુપ્રભા પૂર્વજિહ્વા સ્યાદતિરક્તાગ્નૌ વ્યવસ્થિતા ।
બહુરૂપે શદિક્ભાગે જિહ્વાસ્થાનં પ્રકીર્તિતાઃ ॥ ૧૧-

અગ્નિરૂપમિદં ગુહ્યં સર્વશાન્ત્યર્થમુચ્યતે ।
એવં રૂપં સ્મરન્નિત્યં જાતકર્મસમાચરેત્ ॥ ૧૧-

પુરુષ્ટુ તેન ચૈશેન ગન્ધાદ્યૈઃ સુપ્રપૂજયેત્ ।
નામકર્મસમાખ્યાતં પઞ્ચસંસ્કારકં સ્મૃતમ્ ॥ ૧૧-

પ્રાગગ્રૈશ્ચોદગગ્રૈશ્ચ કુશૈઃ કુણ્ડે પરિસ્તરેત્ ।
ત્રયઃ પરિધયઃ પ્રોક્તાઃ પશ્ચિમેદક્ષિણોત્તરે ॥ ૧૧-

વહ્નાવીશે સમિચ્ચેત્ તુ મેખલોપરિનિક્ષિપેત્ ।
દક્ષિણે બ્રહ્મણસ્થાનં પદ્માકારં પ્રકલ્પયેત્ ॥ ૧૧-

પ્રણીતામુત્તરે સ્થાપ્ય વિષ્ણુસ્તસ્યાધિ દૈવતમ્ ।
બીજમુખ્યેન મન્ત્રેણ બ્રહ્મવિષ્ણૂ ચ પૂજયેત્ ॥ ૧૧-

લોકપાલાસ્તથા પૂજ્યા મેખલોપરિદેશિકઃ ।
આજ્યસ્થાલિં ચરુસ્થાલીં પ્રણીતાં પ્રોક્ષણીં તથા ॥ ૧૧-

હોમદ્રવ્યાણિ પાત્રાણિ વામપાર્શ્વે વિચક્ષણઃ ।
દર્ભોપરિ તથા દ્વંદ્વં દૈવસ્યપિ તુરેકશઃ ॥ ૧૧-

પાત્રાણ્યુદ્વાપયેદ્વિદ્વાન્ સર્વદ્રવ્યાણિશેષતઃ ।
ઇન્ધનાજ્યસમિત્ ક્ષીર દધીમધુ ચરૂણિ ચ ॥ ૧૧-

લાજસક્તૂતિલં મુદ્ગમાઢકીમાષ એવ ચ ।
સર્ષપં ધવનિવારૌ ફલાપૂપૌ દશાષ્ટધા ॥ ૧૧-

પ્રોક્તાન્યેતાનિ સર્વાણિ નિત્યાદૌ હોમયેત્ ક્રમાત્ ।
નિત્યેન્ધનાદયઃ સપ્ત હ્યથવા હોમકર્મણિ ॥ ૧૧-

પ્રણીતાંભસિ સૌમ્યે તુ સર્વતીર્થાનિ કલ્પયેત્ ।
દક્ષિણે હોમદ્રવ્યાણિ પ્રોક્ષણીઞ્ચ ન્યસેત્ ક્રમાત્ ॥ ૧૧-

પ્. ૫૬) પ્રાઙ્મુખોદઙ્મુખોવાપિ હોમં કુર્યાદ્ વિશેષતઃ ।
આજ્યશુદ્ધિન્તતઃ કુર્યાત્ પર્યગ્નિ પ્લવનં ક્રમાત્ ॥ ૧૧-

સંપ્લવનં કુશેનૈવ કુશાગ્રૌ તત્ર નિક્ષિપેત્ ।
અદિતે ન્વાદિમન્ત્રેણ સર્વત્ર પરિષેચનઃ ॥ ૧૧-

જલેન સ્પર્શનં કૃત્વા વહ્નૌ સન્તપ્પ્યતં સ્રવમ્ ।
પઞ્ચવિંશદ્ધુનેદ્ધિમાનગ્નિબીજન્તુ સંસ્મરન્ ॥ ૧૧-

અન્નપ્રાશનમેવં હિ અન્યકર્મણિકારયેત્ ।
હૃદયેન તુ મન્ત્રેણ સપ્તસપ્તાહુતિર્જપેત્ ॥ ૧૧-

વક્ત્રક્રિયાદિકં સર્વં હૃદયેન તુ કારયેત્ ।
શિવાગ્નિજનિતૌ હ્યેવં પશ્ચાત્ સંકલ્પ્ય વિષ્ટરમ્ ॥ ૧૧-

અગ્નિમધ્યે તતોમંત્રી હ્યબ્જં સંકલ્પયેત્ પ્રભોઃ ।
પૂર્વવત્ કલ્પયિત્વા તુ તત આવાહયેચ્છિવમ્ ॥ ૧૧-

આવાહનાદિયત્ કર્મ પૂર્વોક્તવિધિના તતઃ ।
હોમં કુર્યાચ્છિવે નાંગૈર્વિદ્યાંગૈર્બ્રહ્મભિસ્તથા ॥ ૧૧-

વિદ્યેશાન્ લોકપાલાંશ્ચ અસ્ત્રશક્તિસમાયુતાન્ ।
ગન્ધપૂષ્પાદિનાભ્યર્ચ્ય હોમયેત્ તુ વિચક્ષણઃ ॥ ૧૧-

શિવે દશાહુતિં હુત્વા હ્યન્યેષ્વેકાહુતિર્ભવેત્ ।
સર્વદ્રવ્યસમાયુક્તં શિવવક્ત્રે નિયોજયેત્ ॥ ૧૧-

શિવબ્રહ્માઙ્ગ વિદ્યાઙ્ગ ઘૃતાદીનિહુનેત્ તથા ।
સહસ્રં વા તદર્ધં વા તદર્ધાર્ધમથાપિ વા ॥ ૧૧-

શતમષ્ટોત્તરં વાપિ પઞ્ચવિંશતિ ષોડશ ।
દ્રવ્યાન્તે વ્યાહૃતિં હુત્વા તદાદૌપરિષેચનમ્ ॥ ૧૧-

એવં વિધિ ક્રમેણૈવ હોમયેત્ સાધકોત્તમઃ ।
વર્ણં ગન્ધં ધ્વનીધૂમં શિખામગ્નૌ સુલક્ષયેત્ ॥ ૧૧-

વજ્રકાઞ્ચનરૌપ્યાભં સિન્દૂરેન્દુ સમપ્રભમ્ ।
આદિત્યોદયવર્ણાભં હરિતાલસમપ્રભમ્ ॥ ૧૧-

વૈડૂર્યદ્યુતિ સંકાશં પિઙ્ગલઞ્ચ સ્વભાવતઃ ।
તપ્તાયસસુવર્ણાભા દશવર્ણાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ॥ ૧૧-

ચન્દનાગરુ કર્પૂરકચ્ચોલજાતિ ગન્ધવત્ ।
મલ્લિકા પાટલીગન્ધમન્દારઞ્ચ સુગન્ધિકમ્ ॥ ૧૧-

પ્. ૫૭) ઉશીરનાગપુન્નાગ ચંપકન્તુ સુશોભનમ્ ।
શખભેર્યાદિનિર્ઘોષં મેઘદુન્દુભિનિસ્વનમ્ ॥ ૧૧-

સર્વસંપત્કરં ઘોષં ધૂપઞ્ચૈવ તતઃ શૃણુ ।
કુન્દપુષ્પસમાકારં શ્યામલાક્ષાકૃતિં શુભમ્ ॥ ૧૧-

શુકપિઞ્છનિભાકારં ધૂમઞ્ચાપ્યુત્તમં ભવેત્ ।
સ્વસ્ત્યા કૃતિ સમાકારાચ્છત્રાકારોર્ધ્વગામિની ॥ ૧૧-

શિખાશિખી પ્રતીકાશા કદંબમુકુલા કૃતિઃ ।
યસ્ય હોમેશિખા હ્યેષા તસ્ય સિદ્ધિર્ન્ન સંશયઃ ॥ ૧૧-

એવમાદિ શુભં જ્ઞાત્વા કારયેત્ તન્ત્ર વિત્તમઃ ।
પૂર્ણાહુતિં તતઃ કૃત્વા શિવમન્ત્રેણ દેશિકઃ ॥ ૧૧-

શિવં પૂર્વં વિસૃજ્યાત્ર પચ્છાદગ્નિં વિસર્જયેત્ ।
અગ્નિકાર્યસ્ય ચાન્તે તુ પ્રાણાગ્નિ હોમમાચરેત્ ॥ ૧૧-

તત્પાર્શ્વે વહ્નિશાલાયાં ભોજનસ્થાનમુચ્યતે ।
તત્ સ્થાનં ગોમયાલિપ્તં શુદ્ધિં કૃત્વા વિશેષતઃ ॥ ૧૧-

પિષ્ટચૂર્ણૈરલઙ્કૃત્ય સવિતાનં સદીપકમ્ ।
તાંમ્રકાંસ્ય કટલ્યાદિ પાત્રેષ્વેક તમેશુભે ॥ ૧૧-

પાત્રશેષાણિ સંયોજ્ય આત્મસ્થં શિવમર્ચયેત્ ।
આત્મા હિ યજમાનોસૌબુદ્ધિસ્તત્પત્નિકા સ્મૃતા ॥ ૧૧-

હૃત્ પુણ્ડરીકવેદ્યાઞ્ચ અન્તસ્થાગ્નૌ સુપૂજયેત્ ।
રોમદર્ભાન્ પરિસ્તીર્ય હ્યોંકારં શિવસંયુતમ્ ॥ ૧૧-

ઉચ્ચાર્ય પરિષિચ્યાથ પાદાવભ્યુક્ષ્યમન્ત્રવિત્ ।
અમૃતોપેતિ મન્ત્રેણ જલં પીત્વા વિશેષતઃ ॥ ૧૧-

અનામિમધ્યમાઙ્ગુષ્ઠ યુક્તાભ્યન્નં શનિઃ શનૈઃ ।
પઞ્ચપ્રાણાહુતિં હુત્વા પ્રાણમન્ત્રૈસ્તુ પઞ્ચભિઃ ॥ ૧૧-

તત્પાત્ર સ્પર્શનં કૃત્વા પશ્ચાત્ ભુઞ્જીત બુદ્ધિમાન્ ।
આચમ્ય ચ વિધાનેન આદિત્યાભિમુખં સ્થિતઃ ॥ ૧૧-

ઉદરં શિવમન્ત્રેણ દક્ષિણાભિમૃશેત્ તતઃ ।
દક્ષિણાઙ્ગુષ્ઠકે નાથ પાદાઙ્ગુષ્ઠે તુ દક્ષિણે ॥ ૧૧-

પ્. ૫૮) સ્રવન્તોયં શિવં સ્મૃત્વા હૃન્મન્ત્રન્તુ સમુચ્ચરન્ ।
ચુલુકોદકમેવં સ્યાત્ સ્વાત્માનં પાદમૂલતઃ ॥ ૧૧-

પ્રાણાગ્નિહોત્રમિત્યેતં નિત્યમેવમુદાહૃતમ્ ।
આચાર્યમૂર્તિમાસ્થાય પાશૌઘાન્ કૃન્તતીશ્વરઃ ॥ ૧૧-

પૂજાં ગૃહ્ણાતિ લિઙ્ગસ્થો વહ્નિસ્થો હવિરાહુતિમ્ ।
અગ્નિકાર્યમિદં પ્રોક્તં શૃણુત્વંકુણ્ડલક્ષણમ્ ॥ ૧૧-

ઇતિ અગ્નિકાર્યવિધિ પટલ એકાદશઃ

અથ કુણ્ડલક્ષણ પટલઃ
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ કુણ્ડલક્ષણમુત્તમમ્ ।
પ્રતિષ્ઠાદ્યુત્સવે કાલે મણ્ડપઙ્કારયેત્ બુધઃ ॥ ૧૨-

પ્રાસાદપુરતોભાગે પ્રતિષ્ઠાયાં વિશેષતઃ ।
ઈશાને પાર્શ્વકે ચૈન્દ્રે કલ્પયેત્ તુ વિશેષતઃ ॥ ૧૨-

મહાનસેન્યધાગ્નેય્યાં નિત્યાગ્ન્યાયતનં બુધઃ ।
અનુક્તેષુ ચ યેજ્ઞેષુ ઉક્તદેશે વિધીયતે ॥ ૧૨-

ઉત્તમન્દશહસ્તં સ્યાન્મધ્યમં નવહસ્તકમ્ ।
અધમં સપ્તહસ્તં સ્યાન્મણ્ડપં ત્રિવિધં મતમ્ ॥ ૧૨-

ષોડશસ્તંભસંયુક્તં દ્વાદશસ્તંભમેવ વા ।
દિશશ્ચ વિદિશશ્ચૈવ નચ્છિદ્રં વ્યોમસંપદમ્ ॥ ૧૨-

ચતુર્દ્વારસમાયુક્તઞ્ચતુસ્તોરણભૂષિતમ્ ।
સ્થલન્તાલસમુત્સેધમથવા ચ ષડઙ્ગુલમ્ ॥ ૧૨-

દર્ભમાલાભિરાવેષ્ટ્ય પુષ્પામાલોપશોભિતમ્ ।
વિતાનૈરૂર્ધ્વમાચ્છાદ્યમુક્તાદામૈરલઙ્કૃતમ્ ॥ ૧૨-

તત્ ત્રિભાગૈક ભાગેન વેદિં મધ્યે પ્રકલ્પયેત્ ।
હસ્તમાત્રસમુત્સેધં દર્પણોદરસન્નિભમ્ ॥ ૧૨-

તત્ પૂર્વે ચતુરશ્રં સ્યાદાગ્નેય્યાન્તુ ભગાકૃતિઃ ।
અર્ધચન્દ્રસ્તુ યામ્યાયાં નૈ-ઋત્યાન્તુ ત્રિકોણકઃ ॥ ૧૨-

વારુણ્યાં વર્ત્તુલં કુણ્ડં ષટ્કોણઞ્ચૈવ વાયવે ।
ઉત્તરે પદ્મકુણ્ડન્તુ ઐશાન્ન્યામષ્ટકોણકમ્ ॥ ૧૨-

પ્. ૫૯) ઐન્દ્રશાઙ્કરયોર્મધ્યે વૃત્તકુણ્ડન્તુ કારયેત્ ।
નિત્યહોમાગ્નિ કુણ્ડન્તુ હસ્તમાત્રપ્રમાણતઃ ॥ ૧૨-

શતાર્ધાહુતિ કુણ્ડસ્યમુષ્ટિમાત્રપ્રમાણતઃ ।
રત્નિઃ સ્યાચ્છતસઙ્ખ્યાયાઃ સહસ્રે કરસંહિતમ્ ॥ ૧૨-

દ્વિકરં દશસાહસ્રે ચતુર્હસ્તન્તુ લક્ષકે ।
ષટ્કરં દશલક્ષે તુ કોટ્યાહુત્યષ્ટહસ્તકમ્ ॥ ૧૨-

કુણ્ડવિસ્તારમાખ્યાતં કુટ્યૂર્ધ્વેઽષ્ટકરં મતમ્ ।
અનુક્તમાનાહુતયશ્ચોક્ત કુણ્ડેષુ હોમયેત્ ॥ ૧૨-

ચતુરશ્રસ્યકુણ્ડસ્ય લક્ષણં શૃણુ સાંપ્રતમ્ ।
પ્રાઙ્મુખાનિ ત્રિસૂત્રાણિ ઉદઙ્મુખાનિ તથૈવ ચ ॥ ૧૨-

એવં વિન્યસ્યમાનેસ્યાચ્ચતુરશ્રઞ્ચતુષ્પદમ્ ।
યોન્યાદિ સર્વકુણ્ડાનિ ચતુરશ્રોદ્ભવાનિ હિ ॥ ૧૨-

કોણે ગ્રાહ્યા ચતુર્થાંશં તદ્ભાગેન તુ વર્તયેત્ ।
ક્ષેત્રસ્યાર્ધાવધિર્યાવત્ તથાન્યં ભ્રમયેત્ ક્રમાત્ ॥ ૧૨-

કર્ણાયામસ્ય સપ્તાંશં પૂર્વાયાદિશિવિન્યસેત્ ।
તસ્માચ્ચ પાદયેત્ સૂત્રૌ ભવેદશ્વત્થ પત્રવત્ ॥ ૧૨-

દશભાગ કૃતં ક્ષેત્રં દ્વિભાગન્તુ વ્યપોહ્ય ચ ।
મધ્યેઽષ્ટાંશં પરિગ્રાહ્ય ભ્રામયેદર્ધચન્દ્રવત્ ॥ ૧૨-

પઞ્ચભાગ કૃતં ક્ષેત્રં દ્વિભાગૌ પાર્શ્વયોર્ન્યસેત્ ।
તેનમાનેન સૂત્રેણ દ્વિસૂત્રઞ્ચાગ્રસંયુતમ્ ॥ ૧૨-

તત્ર સૂત્રત્રયં કૃત્વા તત્ ત્રિકોણમિહોચ્યતે ।
અષ્ટાદશકૃતં ક્ષેત્રમેકભાગં બહિર્ન્યસેત્ ॥ ૧૨-

તસ્માન્મધ્યં ગૃહીત્વૈવ ભ્રામ્યતદ્વર્તુલં સ્મૃતમ્ ।
તત્ ક્ષેત્રમષ્ટધા કૃત્વા ભાગૈકં પાર્શ્વયોર્બહિઃ ॥ ૧૨-

તયોર્મધ્યં ગૃહીત્વાર્ધં સૂત્રેણૈવ પુરા તથા ।
ષટ્સૂત્રં પરિતઃ કૃત્વા ષટ્કોણન્તદ્ભવેદિહ ॥ ૧૨-

વર્તુલં પૂર્વવત્ કૃત્વા મધ્યમેકર્ન્નિકાન્ન્યસેત્ ।
ષોડશંદલસંયુક્તં દલાગ્રં દર્શયેદ્ બહિઃ ॥ ૧૨-

પદ્મકુણ્ડમિદં પ્રોક્તં સર્વકામાર્થસાધનમ્ ।
ચતુર્વિંશતિ ભાગૈકં બાહ્યે દિક્ષુ વ્યવસ્થિતમ્ ॥ ૧૨-

પ્. ૬૦) મધ્યાત્ કોણં ગૃહીત્વા તુ અષ્ટસૂત્રં સમર્પયેત્ ।
અષ્ટકોણમિદં પ્રોક્તમિતિશાસ્ત્રસ્ય નિશ્ચયઃ ॥ ૧૨-

યાવન્માત્રન્તુ વિસ્તારન્તાવદ્ ઘાતપ્રમાણકમ્ ।
કુણ્ડસ્યયાદ્રશં રૂપન્તાદૃશિ મેખલા ભવેત્ ॥ ૧૨-

ત્રિમેખલન્તુ કર્તવ્યમેકમેખલમેવ વા ।
ચતુરઙ્ગુલમુત્સેધં વિસ્તારં તત્ પ્રમાણતઃ ॥ ૧૨-

એકમેખલમેવં સ્યાત્ ત્રિમેખલમથ શૃણુ ।
ચતુરઙ્ગુલં ભવેદૂર્ધ્વં મધ્યમન્ત્ર્યઙ્ગુલં ભવેત્ ॥ ૧૨-

અધસ્તાત્ દ્વ્યઙ્ગુલં પ્રોક્તં વિસ્તારોત્સેધમેવ હિ ।
અશ્વત્થ પત્રવદ્યોનિ મેખલોપરિવિન્ન્યસેત્ ॥ ૧૨-

એકાઙ્ગુલન્તદુત્સેધં વિસ્તારઞ્ચતુરઙ્ગુલમ્ ।
સપ્તાઙ્ગુલન્તુ દૈર્ઘ્યં સ્યાદેકાઙ્ગુલન્તુ નાલકમ્ ॥ ૧૨-

કુણ્ડાનાં લક્ષણં પ્રોક્તં સ્થણ્ડિલઞ્ચેત્ તુ પૂર્વવત્ ।
ચતુરઙ્ગુલમુત્સેધં દર્પણોદરસન્નિભમ્ ॥ ૧૨-

એકાઙ્ગુલન્તદુત્સેધમષ્ટાઙ્ગુલ સુવિસ્તૃતમ્ ।
પ્રણિતા સ્થાનમેવં સ્યાત્ બ્રહ્મસ્થાનં તથા ભવેત્ ॥ ૧૨-

ચતુરશ્રં પ્રણિતાયા બ્રહ્મણે પદ્મમેવ ચ ।
વિના વા કેવલં સ્થાપ્ય સ્થલમાત્રે યજેદુભૌ ॥ ૧૨-

સિકતૈસ્થણ્ડિલઞ્ચેત્ તુ સ્યાત્ કુર્યાદ્ ધસ્તમાત્રકમ્ ।
હસ્તમાત્રસ્ય કુણ્ડસ્ય લક્ષણં કીર્તિતં ક્રમાત્ ॥ ૧૨-

દ્વિહસ્તાદીનિકુણ્ડાનિ કૃત્વૈવં મેખલાદિકાન્ ।
અઙ્ગુલાઙ્ગુલવૃદ્ધ્યા તુ વિસ્તારોત્સેધતઃ સમાન્ ॥ ૧૨-

સમન્તાત્ સુસમાન્ કૃત્વા હ્યોષ્ઠ કુણ્ડસ્ય ચાપરિ ।
એકાઙ્ગુલેન હસ્તસ્યાન્મેખલાયાઃ સુમધ્યમે ॥ ૧૨-

અઙ્ગુલાઙ્ગુલ વૃધ્યાતુ માનાધિક્યેષુ કારયેત્ ।
અથવાઙ્ગુલિભિઃ ષટ્ભિશ્ચતુર્ભિશ્ચાષ્ટ હસ્તકે ॥ ૧૨-

કુણ્ડાનાં લક્ષણં પ્રોક્તં નિત્યોત્સવમથ શૃણુ ।
ઇતિ કુણ્ડલક્ષણ પટલોદ્વાદશઃ

પ્. ૬૧) અથ નિત્યોત્સવવિધિ પટલઃ
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ નિત્યોત્સવ વિધિક્રમમ્ ।
ત્રિકાલમર્ચનાન્તે તુ ક્રતોર્બલિરુદાહૃતમ્ ॥ ૧૩-

સર્વેષાઞ્ચ બલિં કુર્યાત્ તતો બલિરિતિ સ્મૃતમ્ ।
યક્ષરાક્ષસ પૈશાચ ભૂતનાગાસ્તથૈવ ચ ॥ ૧૩-

શ્રુત્વૈવ તદ્બલેઃશબ્દં સદ્યોગચ્છન્તિ બાહ્યતઃ ।
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન કુર્યાન્નિત્યોત્સવં બુધઃ ॥ ૧૩-

મણ્ડપાદ્દક્ષિણે ભાગે મણ્ડલઞ્ચતુશ્રકમ્ ।
સૌવર્ણં રાજતન્તામ્રં કાંસ્યં વા પાત્રમુચ્યતે ॥ ૧૩-

ચતુસ્ત્રિદ્વિયવં પાત્રઘનંસ્યાદુત્તમાદિકે ।
વિસ્તારં હસ્તમાનં સ્યાદોષ્ઠન્નવમથાઙ્ગુલમ્ ॥ ૧૩-

ઘનં નવચતુષ્કં સ્યાત્ પાત્રમેધ્યેઽબ્જમુચ્યતે ।
ત્રિભાગૈકન્તુ વિસ્તારં પાત્રં કામ્સ્યે ન કારયેત્ ॥ ૧૩-

તસ્યાબ્જસ્યોચ્ચંદ્વ્યઙ્ગુલ્યમેકાઙ્ગુલમથાપિ વા ।
કર્તવ્યં કર્ણિકા બાહ્યે દલાષ્ટકમથાર્ધતઃ ॥ ૧૩-

ઉત્સેધાર્દ્ધં તદર્દ્ધં સ્યાદ્દલાગ્રન્તુ નવોન્નતમ્ ।
પાત્રં વૃત્તં પ્રકર્તવ્યં મધ્યમે વિંશદઙ્ગુલમ્ ॥ ૧૩-

અધમે ષોડશાઙ્ગુલ્યં પાત્ર વિસ્તારમુચ્યતે ।
એવં કૃત્વા બલેઃ પાત્રં મણ્ડલે વિન્યસેત્ સુધીઃ ॥ ૧૩-

તત સ્ત્રિકાલમન્નેન બલિર્લિઙ્ગસ્યચોત્તમમ્ ।
પ્રાતર્મધ્યાહ્નમન્નેન મધ્યન્તુ વિદુર્બુધાઃ ॥ ૧૩-

મધ્યાહ્ને ચાન્નલિઙ્ગન્તુ અધમન્તત્ ગજાનન ।
પૂર્વાહ્ણે પુષ્પલિઙ્ગન્તુ સા યે તણ્ડુલમેવ ચ ॥ ૧૩-

ઉત્તમસ્યાઢકઞ્ચ સ્યાન્મધ્યમસ્ય તદર્ધકમ્ ।
અધમં પઞ્ચપાદન્તુ તણ્ડુલં પાચયેત્ ક્રમાત્ ॥ ૧૩-

અપક્વમતિ પક્વઞ્ચ અત્યુષ્ણમતિશીતલમ્ ।
બલેસ્તુરસલવણં વર્જયેદ્ દેશિકોત્તમઃ ॥ ૧૩-

પ્. ૬૨) દધિસર્પિફલૈર્મિશ્રં મર્દિતં સુદૃધં યથા ।
ષોડશાઙ્ગુલમુત્સેધં (-થં) મૂલન્તદ્વિગુણં ભવેત્ ॥ ૧૩-

ઊર્ધ્વં ત્રયઙ્ગુલન્નાહમાનુપૂર્વાત્ ક્ષયં ભવેત્ ।
મધ્યમં દ્વાદશાઙ્ગુલ્યમૂર્ધ્વં કુર્યાત્ દ્વયાઙ્ગુલમ્ ॥
૧૩-

અષ્ટાઙ્ગુલાધમં પ્રોક્તમૂર્ધ્વમેકાઙ્ગુલં ભવેત્ ।
અસ્ત્રં પાશુપતન્ન્યસ્ત્વા રૂપન્તત્ર વિચિન્તયેત્ ॥ ૧૩-

ત્રિણેત્રં ચતુર્ભુજં રૌદ્રં શિખાકોટિસમુજ્વલમ્ ।
વરદાભયદં હસ્તં વામં સવ્યાક્ષશૂલધૃત્ ॥ ૧૩-

એવં પાશુપતં ધ્યાત્વા બલિલિંગેસુ પૂજયેત્ ।
દર્શયેદસ્ત્રમુદ્રાન્તુ શાસ્ત્રમુદ્રાન્તુ દેશિકઃ ॥ ૧૩-

નમસ્કારાબ્જમુદ્રે ચ દર્શયેત્ તુ વિશેષતઃ ।
ગન્ધપુષ્પાદિનાભ્યર્ચ્ય તદ્રૂપં પ્રતિમાં બુધઃ ॥ ૧૩-

પુરસ્તાત્ પ્રતિમાઙ્ગચ્છેદન્નાદિકમનુ વ્રજેત્ ।
દશાયુધાનિ પરિતઃ સર્વાલંકારસંયુતમ્ ॥ ૧૩-

વિધિસ્નાનં પુરાકૃત્વા પુર્યષ્ટિપરિચારકાઃ ।
શુક્લોષ્ણી ષોત્તરીયશ્ચ શુક્લમાલ્યાનુલેપનઃ ॥ ૧૩-

પવિત્રપાણિર્મૌની ચ હસ્તમાત્રેણ દણ્ડધૃત્ ।
સર્વાભરણસંયુક્તઃ સર્વાવયવસુન્દરઃ ॥ ૧૩-

શિરસાધારયેલ્લિઙ્ગં પ્રદક્ષિણ વિશેષતઃ ।
પૂર્વાહ્ણે બ્રહ્મણઃ પ્રીતિર્ભવેત્ બલિવિધાનતઃ ॥ ૧૩-

રક્તોષ્ણી ષોત્તરીયશ્ચ શુક્લમાલ્યાનુલેપનઃ ।
મધ્યાહ્ને ધારયેન્નિત્યં મમ પ્રીતિકરં ભવેત્ ॥ ૧૩-

પીતોષ્ણી ષોત્તરીયશ્ચ વિષ્ણુ પ્રીતિસ્તુ સાયકે ।
દક્ષિણાભિમુખઃ શિષ્યં સંપ્રોક્ષ્ય હૃદયેન તુ ॥ ૧૩-

ગન્ધં પુષ્પન્તથા દત્વા પાત્રં શિરસિવિન્યસેત્ ।
રંગેવાશિબિકાયાં વા ગજારૂઢમથાપિ વા ॥ ૧૩-

અથવા પાદગમનં પ્રદક્ષિણમથાચરેત્ ।
પટહૈર્મદ્દલૈશ્ચૈવ ઝલ્લરી જયઘણ્ટકૈઃ ॥ ૧૩-

પ્. ૬૩) કાહલૈસ્તાલકૈઃ શંખૈર્વીણાવેણુરવૈઃ સહ ।
છત્રધ્વજસમાયુક્ત પિઞ્છચામરસંયુતમ્ ॥ ૧૩-

ધૂપદીપસમાયુક્તં વિતાનોપરિશોભિતમ્ ।
નૃત્તગીતસમોપેતં ગણિકાભિરલંકૃતમ્ ॥ ૧૩-

અન્યૈર્ભક્તજનૈઃ સાર્ધં સ્તોત્રધ્વનિસમન્વિતમ્ ।
પૂર્વે તુ સમહસ્તં સ્યાત્ ભૃંગિણી પતતં પરમ્ ॥ ૧૩-

તૃતીયં કદ્રુવાદ્યઞ્ચ ચતુર્થન્તુ ચ ઢક્કકમ્ ।
પઞ્ચમં કયટઞ્ચૈવ કુઞ્ચિતાલઞ્ચ ષષ્ઠકમ્ ॥ ૧૩-

સપ્તમન્તુ પ્રહારં સ્યાદ્વિષમચ્છિન્નચાષ્ટમમ્ ।
બાહ્ય પીઠૈકમાવૃત્ય પ્રાસાદાગ્રપ્રદક્ષિણમ્ ॥ ૧૩-

ઇન્દ્રસ્ય શુભ્રતાલન્તુ અગ્નેર્બાદ્ધાવણં ભવેત્ ।
યમસ્યદ્વ્યગુણીતાલં નિ-ઋતૌમલ્લતાલકમ્ ॥ ૧૩-

વારણ્યાન્નવતાલન્તુ વાયોર્વૈનાગતાલકમ્ ।
સોમસ્ય કોલ્લિકા પ્રોક્તા ઈશાનસ્ય તુ ઢક્કરી ॥ ૧૩-

ઇત્યેતૈઃ કલ્પિતાસ્તાલૈઃ પ્રાસાદં ત્રિઃપ્રદક્ષિણમ્ ।
કૃત્વા પાદૌ સુસંક્ષાલ્યપાદુકાર્ચનમારભેત્ ॥ ૧૩-

પાદ્યૈરાચમનૈરર્ઘ્યૈર્ગન્ધૈઃ પુષ્પૈઃ સુધૂપકૈઃ ।
બલિઞ્ચ પ્રથમઞ્ચૈવ પૂજયેત્ તુ વિશેષતઃ ॥ ૧૩-

વિદોલયં તતઃ પશ્ચાદ્વિન્યસ્ય પૂર્વમણ્ડલે ।
ગન્ધપુષ્પાદિનાભ્યર્ચ્ય હૃદયેન તુ મન્ત્રવિત્ ॥ ૧૩-

પ્રાગુક્તેનાસ્તમન્ત્રેણ શિવ સંયોજયેત્ સુધીઃ ।
સંપૂજ્ય દેવદેવેશં નમસ્કારાખ્યમુદ્રયા ॥ ૧૩-

સવ્યાપસવ્યમાર્ગેણ ત્રિઃકૃત્વા તુ પ્રદક્ષિણમ્ ।
દણ્ડવત્ પ્રણમેદ્વાથ દણ્ડાખ્યમિતિ ચ સ્મૃતમ્ ॥ ૧૩-

દણ્ડાખ્યઃ શ્રૂયતે પશ્ચાદષ્ટાઙ્ગં સન્નિયોજયેત્ ।
શિરોજાનૂ ચ કર્ણૌ ચ ચિબુકં બાહુકદ્વયમ્ ॥ ૧૩-

અષ્ટાંગેન નમસ્કુર્યાત્ પઞ્ચાઙ્ગોપ્યત્ર તં શૃણુ ।
શિરોહસ્તૌ દ્વિજાનૂ ચ કૃત્વા પઞ્ચભુવિ સ્થિતમ્ ॥ ૧૩-

પ્. ૬૪) ઇદં પઞ્ચાઙ્ગમેવન્તુ નમસ્કારત્રયં સ્મૃતમ્ ।
અધમં હ્યેતદાખ્યાતં યથા શક્ત્યેનકારયેત્ ॥ ૧૩-

તતોપહારપુષ્પાણિ ચણ્ડેશાયનિ વેદયેત્ ।
અન્નલિઙ્ગઞ્જલે વાપિ બાહ્યપીઠે વિનિક્ષિપેત્ ॥ ૧૩-

તદન્તે કારયેન્નૃન્તં તદુક્તવિધિનાસહ ।
તદુપાઙ્ગમિતિ પ્રોક્તમર્ચનાન્તે તુ નિત્યશઃ ॥ ૧૩-

ચિત્રાલઙ્કારસંયુક્તે મણ્ડપે સમલંકૃતે ।
ભેર્યાદીંસ્તુ તથા યાન્તી * * *શિવસંસ્થિતાન્ ॥ ૧૩-

નર્ત્તકો મર્દકશ્ચૈવ દક્ષિણે તુ વ્યવસ્થિતૌ ।
ગાયકોવંશકશ્ચૈવ ઉત્તરે વિનિવેશિતમ્ ॥ ૧૩-

આચાર્યૌ દક્ષિણે દેશે સૌમ્યે તસ્યાધિપ સ્મૃતમ્ ।
સુસ્નાત્વા સમ્યગાચમ્ય ગન્ધદ્રવ્યાદિપૂર્વકમ્ ॥ ૧૩-

શુક્લવસ્ત્રપરિધાનાઃ શુક્લમાલ્યોપશોભિતા ।
સર્વાભરણસંપૂર્ણા નૃત્તગેયસુપેશલા ॥ ૧૩-

પૂર્વાસન્ધ્યાસ્તુ ગાન્ધારં ષાડપઞ્ચ તતઃ પરમ્ ।
મધ્યાહ્ને નટ્ટરાગં સ્યાત્ કૌશિકઞ્ચ તતઃ પરમ્ ॥ ૧૩-

સાયે તુ ચેદકં પ્રોક્તમર્ધરાત્રે તુ પઞ્ચમમ્ ।
ભરતોક્તં યથા નૃત્તં સન્ધિં પ્રતિસુકારયેત્ ॥ ૧૩-

એવં નૃત્તં કૃતં યત્ર સુભિક્ષં લોકશાન્તિકમ્ ।
દુર્નિમિત્તાનિ નશ્યન્તિ ક્ષેત્રમારોધકં નૃણામ્ ॥ ૧૩-

કકારાધિ પતિશ્ચાપિ ભોગમોક્ષપ્રાદાયકમ્ ।
કવાટબન્ધનં કૃત્વા સ્વગૃહં સન્નિવેશયેત્ ॥ ૧૩-

એવં નિત્યોત્સવં પ્રોક્તમુત્સવઞ્ચ તતઃ શૃણુ ।
ઇતિ નિત્યોત્સવવિધિ પટલસ્ત્રયોદશઃ

પ્. ૬૫) અથ શિવોત્સવવિધિ પટલઃ
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ શિવોત્સવવિધિં શૃણુ ।
નવાહમુત્તમં પ્રોક્તં સપ્તાહં મધ્યમં સ્મૃતમ્ ॥ ૧૪-

પઞ્ચાહમધમં પ્રોક્તમુત્સવં ત્રિવિધં સ્મૃતમ્ ।
અલાભે તુ પ્રકર્તવ્યૌ ત્રયહૈકાહકૌ તથા ॥ ૧૪-

આદ્યેષુ ચ ત્રિતીયેષુ ધ્વજારોહણમારભેત્ ।
ન ધ્વજારોહણં પ્રોક્તં દ્વિતયે તુ તથોત્સવે ॥ ૧૪-

તદ્દિનં ત્રિગુણિ કૃત્ય તદાદૌધ્વજમુદ્ધરેત્ ।
દ્વિગુણે તદ્દિનાદૌ વા ધ્વજમારોપ્ય બુદ્ધિમાન્ ॥ ૧૪-

ધ્વજારોહણપૂર્વં વા ભેરીતાડનપૂર્વકમ્ ।
ત્રિગુણે દ્વિગુણે કાલે કારયેદ્ દેશિકોત્તમઃ ॥ ૧૪-

અઙ્કુરાર્પણ પૂર્વે તુ આદિરાત્ર્યઙ્કુરાર્પણમ્ ।
કૃત્વા ભેરીન્તુ સન્તાડ્ય ધ્વજમારોપયેત્ તતઃ ॥ ૧૪-

ઉત્સવે ચ પ્રતિષ્ઠાયં સાયાદિદિનમુત્તમમ્ ।
પ્રાતઃ કાલે હ્યવભૃથં સાયઙ્કાલે સમારભેત્ ॥ ૧૪-

રાત્રિઃ સાયાહ્નિ વા પ્રાતરિતિશાસ્ત્રસ્ય નિશ્ચયઃ ।
નવાહેઽષ્ટાદશબલિં સપ્તાહે તુ ચતુર્દશ ॥ ૧૪-

પઞ્ચત્રયૈક ઋક્ષષુ દશષટ્દ્વિતયં બલિમ્ ।
એવં કૃતે તુ મતિમાન્ લોકશાન્તિકરં ભવેત્ ॥ ૧૪-

કૃત્તિકાદિષુ માસેષુ કાર્તિકે કૃત્તિકાન્તકમ્ ।
માર્ગશીર્ષકમાસેષુ આર્દ્રાન્તન્તુ શિવોત્સવમ્ ॥ ૧૪-

પુષ્યાન્તં પૌષ્યમાસે તુ મઘાન્તં માઘમાસકે ।
ફાલ્ગુને ચોત્તરાન્તં સ્યાત્ ચિત્રાન્તઞ્ચૈત્રમાસકે ॥ ૧૪-

વિશાખાન્તં હિ વૈશાખે જ્યેષ્ઠે મૂલાન્તકં ભવેત્ ।
ઉત્તરાષાઢમાષાઢે શ્રાવણે શ્રવણાન્તકમ્ ॥ ૧૪-

પૂર્વાભાદ્રે તથા માસે પૂર્વાભાદ્રાન્તમુચ્યતે ।
આશ્વન્તમશ્વયુઙ્માસે ઉત્સવં કારયેત્ બુધઃ ॥ ૧૪-

આર્દ્રાન્તં સર્વમાસેષુ કર્તવ્યન્તુ શિવોત્સવમ્ ।
ષષ્ઠ્યષ્ટમીહ્યમાવાસ્યાન્તે વાન્યત્ પુણ્ય ઋક્ષકે ॥ ૧૪-

પ્. ૬૬) રાજ્ઞન્મન્ય વિલયે યુદ્ધારંભે સમારભેત્ ।
વિસ્તારેણસમં પુચ્છં ત્રિપુચ્છં વા દ્વિપૂચ્છકમ્ ॥ ૧૪-

મધ્યે વૃષભમાલિખ્ય સ્થિતં વા શયનન્તુ વા ।
દર્ભમાલાસમાયુક્તં કિંકિણિવરકાન્વિતમ્ ॥ ૧૪-

ગ્રામપ્રદક્ષિણં કૃત્વા ચાલયં વા પ્રદક્ષિણમ્ ।
વેણું વા ક્રમુકં વાપિ ચન્દનઞ્જાતિબિલ્વકમ્ ॥ ૧૪-

સાલસ્તં ભઞ્ચખદિરઞ્ચંપંકં દેવદારુકમ્ ।
નાલિકેરતરું વાપિ નિર્ણિતં સુદૃઢધ્વજમ્ ॥ ૧૪-

પ્રાસાદ ત્રિગુણં દૈર્ઘ્યં દ્વિગુણં વા તતઃ સમમ્ ।
શિખરગ્રીવસીમાન્તં વૃષભસ્થલસંમતમ્ ॥ ૧૪-

તથા દ્વિત્રિતલાન્તં વા ગોપુરાન્તમથાપિ વા ।
ષટ્ત્રિંશદંગુલન્નાહં ધ્વજદણ્ડં વિધીયતે ॥ ૧૪-

ત્રિંશદંગુલકે નાથ ચતુર્વિંશન્તુ વાઙ્ગુલમ્ ।
ઉત્તમાદધમન્નાહં ગ્રાહ્યમેવં સુદણ્ડકે ॥ ૧૪-

ઘટિકાત્રયસંયુક્તં વિસ્તારેઽષ્ટાઙ્ગુલેન તુ ।
તત્ ઘનઞ્ચતુરઙ્ગુલ્યં ત્રિભિરઙ્ગુલિભિસ્તુ વા ॥ ૧૪-

દૈર્ઘ્યન્તુ દ્વાદશાઙ્ગુલ્યં ષોડશાઙ્ગુલ્યકન્તુ વા ।
દણ્ડે તુ સુષિરં કૃત્વા સુસ્નિગ્ધન્તુ યથા તથા ॥ ૧૪-

ઘટિકાત્રયકં ન્યસ્ય તેષ્વન્તસ્થં સવૈણવમ્ ।
દણ્ડાગ્રેણ સમં કુર્યાદગ્રં વેણવકસ્ય તુ ॥ ૧૪-

દણ્ડઞ્ચાપ્યથવા કુર્યાત્ ઘટ્યન્તસ્થં સુનિશ્ચલમ્ ।
વૈણવસ્ય તુ દૈર્ઘ્યન્તુ દ્વાદશન્તાલમુચ્યતે ॥ ૧૪-

અથવા ષોડશન્તાલં ચતુર્દશન્તાલમેવ વા ।
દશતાલન્તુ વા ગ્રાહ્યં દ્વાદશાઙ્ગુલ નાહકમ્ ॥ ૧૪-

તસ્યાર્ધાર્ધશ્ચ માત્રે તુ વલયન્ત્વાયસેન તુ ।
યન્ત્રાર્થં બન્ધયેદ્ધીમાનલાભે દારુણા ભવેત્ ॥ ૧૪-

તદન્તે રજ્જુસંવેશ્ય દ્વિગુણં મૂલમાશ્રિતમ્ ।
મધ્યમાઙ્ગુલિનાહન્તુ તન્તુના સુદૃઢં કૃતમ્ ॥ ૧૪-

પીઠગોપુરયોર્મધ્યે વૃષભસ્યાગ્રતોઽપિ વા ।
કલયેન્મધ્યહારાયાં મધ્યાદેર્મધ્યમેપિ વા ॥ ૧૪-

પ્. ૬૭) ભૂમિં ખાત્વોરુમાત્રન્તુ હૈમન્તત્રૈવ નિક્ષિપેત્ ।
દણ્ડં સંસ્થાપ્ય પૂર્વન્તુ દર્ભમાલાસમાવૃતમ્ ॥ ૧૪-

ચતુસ્તાલન્તુ વિસ્તારાદુત્સેધં દ્વિતલાન્તકમ્ ।
દર્પણોદર સંકાશં ધ્વજપીઠં વિધીયતે ॥ ૧૪-

પઞ્ચતાલન્તુ વિસ્તારમુત્સેધન્તુ ત્રિતાલકમ્ ।
ઉત્તમોત્તમપીઠસ્ય મધ્યમસ્યોર્ધ્વમુલતઃ ॥ ૧૪-

તયોર્મધ્યેઽષ્ટધાભજ્યધ્વજપીઠાનવ સ્મૃતાઃ ।
ધ્વજમારોપયેત્ તત્ર રજ્જુયન્ત્રેણ બુદ્ધિમાન્ ॥ ૧૪-

પ્રાસાદાભિમુખં સ્થિત્વાપ્ય ઘોરાસ્ત્રેણમન્ત્રતઃ ।
ધ્વજદણ્ડેન સંબધ્વા રોપયેદ્વિધિપૂર્વકમ્ ॥ ૧૪-

પ્રાસાદસ્યાગ્રતઃ કુર્યાત્ મણ્ડપં ચતુરશ્રકમ્ ।
સ્થણ્ડિલન્તત્ર કુર્વીત શાલિભિર્વિમલૈસ્તથા ॥ ૧૪-

સર્વદેવમયં શૂલં સ્થણ્ડિલોપરિવિન્યસેત્ ।
મધ્યપત્રે ભવેદ્ રુદ્રો બ્રહ્માદક્ષિણ પત્રકે ॥ ૧૪-

વામપત્રે તતો વિષ્ણુ સ્ત્રિપત્રસ્યાધિદૈવતમ્ ।
વામે જ્યેષ્ઠાન્તુ રૌદ્રીન્તુ શૂલમૂલે પ્રકલ્પયેત્ ॥ ૧૪-

ફલકાસ્કન્દદૈવત્યા કુંભન્તત્રૈવ વારુણમ્ ।
સ્થલી ચૈવાગ્નિદૈવત્યં દણ્ડસ્ય તુ સરસ્વતી ॥ ૧૪-

પીઠસ્ય પાર્વતી પ્રોક્તા ભૂમિભાગે વસુન્ધરા ।
ગન્ધાદિભિઃ સમભ્યર્ચ્ય તદગ્રે કલશાન્ન્યસેત્ ॥ ૧૪-

વિદ્યેશ્વરસમાયુક્તાં મધ્યે વૃષભદૈવતમ્ ।
સકૂર્ચાન્ સા પિધાનાંશ્ચ સહાસ્ત્રાન્ સ હિરણ્યકાન્ ॥ ૧૪-

ગન્ધાદિનાર્ચયિત્વા તુ સ્વૈસ્વૈર્નામભિરેવ તુ ।
તદગ્રે સ્થણ્ડિલે સ્થાપ્ય ભેરીં વસ્ત્રેણ વેષ્ટિતામ્ ॥ ૧૪-

પટહં વિષ્ણુદૈવત્યં સુષિરં વાયુદૈવતમ્ ।
શબ્દન્તત્ બ્રહ્મરૂપં સ્યાદ્ રૂપાભાવસ્તથૈશ્વરમ્ ॥ ૧૪-

વાસુકી ચર્મસૂત્રન્તુ વલયૌરવિચન્દ્રકૌ ।
માતરઃ સપ્તકીલાસ્તુ પ્રહારાસ્કન્દદૈવતમ્ ॥ ૧૪-

પ્. ૬૮) અર્ચયિત્વા સુગન્ધાદ્યૈર્હૃદયેન વિચક્ષણમ્ ।
આચાર્યં પૂજયેત્ પૂર્વં વાદકં તદનન્તરમ્ ॥ ૧૪-

આચાર્યો વામમન્ત્રેણ સન્તાડ્ય સ્ત્રિપ્રકારતઃ ।
વાદકસ્તાડયેત્ પશ્ચાત્ બલિતાલં વિશેષતઃ ॥ ૧૪-

ગેયનૃત્તાદિસંયુક્તં દિશિતાલન્તુ વાદયેત્ ।
તીક્ષ્ણ શૃઙ્ગાયવિદ્મહે વેદપાદાયધીમહિ ॥ ૧૪-

તન્નો વૃષભઃ પ્રચોદયાત્ * * * * * * * ।
ઇમં મન્ત્રમનુસ્મૃત્ય રવન્દત્વા વિશેષતઃ ॥ ૧૪-

તન્મૂલેકલશૈઃ સ્નાપ્યમુદ્ગાન્નન્તુ નિવેદયેત્ ।
પુણ્યાહન્તત્ર કર્તવ્યં ભેર્યારવમથાચરેત્ ॥ ૧૪-

શઙ્ખદુન્દુભિનિર્ઘોષૈર્ગીતનૃત્તસમાકુલમ્ ।
સર્વાલઙ્કારસંયુક્તં ત્રિશૂલેનસમન્વિતમ્ ॥ ૧૪-

ગ્રામપ્રદક્ષિણે કાલે સન્ધિદેવાન્ સમર્ચયેત્ ।
આવાહ્ય લોકપાલાંશ્ચ બલિન્દત્વા વિશેષતઃ ॥ ૧૪-

શ્રાવયેત્ તીર્થદિવસાનાચર્ય પ્રીતમાનસઃ ।
ત્રિશૂલઞ્ચ ધ્વજન્નિત્યં સંપૂજ્ય હવિષાન્વિતમ્ ॥ ૧૪-

ઉત્સવારંભ પૂર્વે તુ રથાદીન્ કારયેત્ ક્રમાત્ ।
યન્ત્ર ડોલાંદૃઢાઞ્ચિત્ર યન્ત્ર રંગાંસ્તથૈવ ચ ॥ ૧૪-

યન્ત્ર દેવાલયાંશ્ચૈવ મન્ત્રમણ્ડપિકાં તથા ।
ભ્રમત્ ગજાંશ્ચયન્ત્રાંશ્ચ સિંહયન્ત્રાન્તથૈવ ચ ॥ ૧૪-

વૃષભં યંત્રિકાંશ્ચૈવ કારયેત્ સુવિશેષતઃ ।
નાનાપિચ્છાન્વિતાઞ્છત્રાં નાનાવ્યજનમેવ ચ ॥ ૧૪-

નાનાચ્છત્રધ્વજાંશ્ચૈવ ચામરાણ્યપિ કારયેત્ ।
દેવાલયમલઙ્કૃત્ય બાહ્યમભ્યન્તરં તતઃ ॥ ૧૪-

દ્વારતોરણવિન્યાસં કદલી ક્રમુકાન્વિતમ્ ।
દેવાલયસ્ય પુરતઃ પ્રપાઙ્કૃત્વાતિ સુન્દરામ્ ॥ ૧૪-

વિતાનો પરિસઞ્છન્નાં મુક્તાદામૈરલઙ્કૃતામ્ ।
પુષ્પમાલાસમાયુક્તામલઙ્કૃત્ય પ્રપાં ક્રમાત્ ॥ ૧૪-

સ્તંભાનાવેષ્ટ્ય વસ્ત્રૈશ્ચ ફલપુષ્પ ધ્વજાન્વિતાન્ ।
યાગશાલાં તતઃ કુર્યાત્ પૂર્વોત્ખાતસ્ય પાર્શ્વયોઃ ॥ ૧૪-

પ્. ૬૯) ઉત્તરે વાથ કર્તવ્યમૈશાન્ન્યાં પાવકે તથા ।
મણ્ડપે વા દૃઢં કાર્યં ષોડશસ્તંભસંયુતમ્ ॥ ૧૪-

નવભાગૈકભાગે તુ મધ્યે વેદીં પ્રકલ્પયેત્ ।
હસ્તમાત્રસમુત્સેધાં દર્પણોદરસન્નિભામ્ ॥ ૧૪-

કુણ્ડાનિપરિતઃ કુર્યાદેકકુણ્ડમથાપિ વા ।
ગોમયેનોપલિપ્યાત્ર નાનાપુષ્પૈઃ પ્રકીર્ય ચ ॥ ૧૪-

સૂક્ષ્મૈસ્તણ્ડુલ ચૂર્ણૈસ્તુ નાનાવર્ણસુચૂર્ણકૈઃ ।
વજ્રાઙ્કુશં ત્રિશૂલઞ્ચ ચક્રં તત્ર તથૈવ ચ ॥ ૧૪-

પદ્મઞ્ચૈવોત્પલાઙ્કઞ્ચ નન્દ્યાવર્તકમેવ ચ ।
કુમ્ભાભં મધ્યચન્દ્રાભં વૃક્ષાકારાંશ્ચ લાઞ્છયેત્
॥ ૧૪-

વામાં વા નગરાદીં વા હ્યલઙ્કૃત્ય વિશેષતઃ ।
વીધયશ્ચોપવીધ્યશ્ચ નિમ્નોન્નતવિવર્જિતાઃ ॥ ૧૪-

શોધયિત્વા સમાંભૂમિઞ્જલસેકોપલેપનૈઃ ।
પતાકાભિર્ધ્વજૈશ્ચાપિ તથા કાશદ્ધ્વજૈરપિ ॥ ૧૪-

કદલીભિર્ધૂપદીપૈર્દ્વારકુંભૈરથાન્યકૈઃ ।
સાઙ્કુરૈચ્છિદ્ર કુમ્ભૈશ્ચ પાલિકાભિઃ સમન્તતઃ ॥ ૧૪-

વસ્ત્રૈશ્ચ ગન્ધમાલ્યૈશ્ચ ભવનં પ્રતિભૂષયેત્ ।
તતોઙ્કુરાર્પણઙ્કુર્યાદુત્સવસ્ય દિનાદિતઃ ॥ ૧૪-

યથાઙ્કુરાર્પણે પ્રોક્તા તથા કુર્યાદ્ વિશેષતઃ ।
વેદિમધ્યે તતઃ કૃત્વા સ્થણ્ડિલં શાલિકામયમ્ ॥ ૧૪-

ષટ્દ્રોણૈઃ પઞ્ચદ્રોણૈર્વા ચતુદ્રોણૈસ્તુ વા પુનઃ ।
તણ્ડુલૈઃ સમલંકૃત્ય તિલૈર્દર્ભૈસ્તતોપરિ ॥ ૧૪-

સસૂત્રં કુર્ચવસ્ત્રાઢ્યં પઞ્ચરત્નસમન્વિતમ્ ।
શિવકુમ્ભં ન્યસેન્મધ્યે વર્ધનં તસ્ય વામતઃ ॥ ૧૪-

વસ્ત્રકૂર્ચ્ચ સમાયુક્તં હેમયુક્તં પ્રકલ્પયેત્ ।
ધ્યાત્વા સદાશિવં દેવં શિવકુમ્ભે નિવેશયેત્ ॥ ૧૪-

મનોન્મનીંસ્તુ સઞ્ચિન્ત્ય વર્ધન્યાં વિન્યસેત્ સુધીઃ ।
પરિતોઽષ્ટૌ ઘટાં ન્યસ્ય વિદ્યેશ્વરસમન્વિતાન્ ॥ ૧૪-

પ્. ૭૦) સકૂર્ચાન્વસ્ત્રસંયુક્તાન્ સહેમાન્વારિપૂરિતાન્ ।
કલશાધિપતીંસ્તત્ર સ્વૈસ્વૈર્મન્ત્રૈઃ સુપૂજયેત્ ॥ ૧૪-

લોહાદિદારુવર્ણહનિ આયુધાનિદશક્રમાત્ ।
વક્ષ્યમાણોક્તવિધિના કારયેત્ પ્રતિમાકૃતિ ॥ ૧૪-

વેદિકાયાસ્તુ પરિતસ્ત્વાયુધાનિ પ્રપૂજયેત્ ।
વજ્રાદીન્ સ્થાપયેદ્ વિદ્વાન્ પૂર્વાદિષુ પ્રદક્ષિણમ્ ॥ ૧૪-

વામે સંસ્થાપ્ય ચક્રન્તુ દક્ષિણે પદ્મમેવ ચ ।
અષ્ટમઙ્ગલરૂપાણિ વેદિબાહ્યે પ્રપૂજયેત્ ॥ ૧૪-

શૂલાસ્ત્રં વિન્યસેત્ તત્ર ઉત્સવે યોગધામનિ ।
અગ્નિકાર્યન્તતઃ કૃત્વા નવપઞ્ચૈક વા પુનઃ ॥ ૧૪-

એકાગ્નેર્વેદિકા પૂર્વે હ્યુત્તરે પશ્ચિમેઽથવા ।
વૃત્તં વા ચતુરશ્રં વા સર્વકુણ્ડાનિ કારયેત્ ॥ ૧૪-

પર્યગ્નિકરણં કૃત્વા યાગશાલાં વિશેષતઃ ।
યવં હૃદયમન્ત્રેણ સિદ્ધાર્થં સદ્યમન્ત્રતઃ ॥ ૧૪-

તિલમીશાનમન્ત્રેણ હુત્વામુદ્ગન્તુ નેત્રતઃ ।
દ્રવ્યાન્તે વ્યાહૃતિં હુત્વા પૂર્ણાહુતિં તુ મૂલતઃ ॥ ૧૪-

પૂજાવસાને વિદ્વાન્વૈ વહ્નિકાર્યોક્તમાચરેત્ ।
અર્ચનં વિધિનાવત્સ સાયં પ્રાતર્દિને દિને ॥ ૧૪-

હોમાન્તે તુ બલિં દદ્યાત્ બલ્યન્તે ચોત્સવં બુધઃ ।
પ્રથમં વિશ્વરાત્રન્તુ દ્વિતીયં ભૂતરાત્રકમ્ ॥ ૧૪-

તૃતીયમૃષિરાત્રં સ્યાચ્ચતુર્થઞ્ચેન્દ્રરાત્રકમ્ ।
પઞ્ચમં બ્રહ્મરાત્રન્તુ ષષ્ઠં વૈ વિષ્ણુરાત્રકમ્ ॥ ૧૪-

સપ્તમં રુદ્રરાત્રં સ્યાદષ્ટમઞ્ચૈશ્વરસ્ય તુ ।
સદાશિવસ્ય નવમન્નવાહેષ્વધિ દેવતાઃ ॥ ૧૪-

ઋષિરાત્રં સમારભ્ય સદાશિવદિનાન્તકમ્ ।
સપ્તાહેતુ પ્રયોક્તવ્યં બ્રાહ્મ્યાત્ સદાશિવાન્તકમ્ ॥ ૧૪-

પઞ્ચાહેતુ પ્રયોક્તવ્યં રુદ્રાત્સદાશિવાન્તકમ્ ।
ત્રયહેત્વિતિ ચૈકા હે સદાશિવ પદાન્તિકમ્ ॥ ૧૪-

પ્. ૭૧) ત્રયહેત્વિતિચૈકાહે સદાશિવદિનં ભવેત્ ।
હવિર્ભિર્દીપકૈશ્ચૈવ દિનેષ્વેતેષુ નિત્યશઃ ॥ ૧૪-

વિશેષાત્ પૂજનં કુર્યાત્ વિભવસ્યાનુરૂપતઃ ।
ગ્રામાધિદૈવતાંશ્ચૈવ પૂજયેત્ તુ વિશેષતઃ ॥ ૧૪-

શુદ્ધાન્નન્દધિસંમિશ્રં લડ્ડુકાપૂપસંયુતમ્ ।
ફલઞ્ચ ગુલસમ્મિશ્રં ગણેશસ્ય પ્રિયન્ત્વિદમ્ ॥ ૧૪-

બલયોરજની પૂર્ણં ઘૃતાન્નન્દધિસક્તુકમ્ ।
ભૂત ક્રૂરબલિઃ પ્રોક્તસ્તેન ભૂતબલિં હરેત્ ॥ ૧૪-

પઞ્ચમૂલઙ્કુશાગ્રઞ્ચ શાલ્યનઞ્ચાજ્યમિશ્રકમ્ ।
કદલીફલસંયુક્ત મૃષીણાં બલિરુચ્યતે ॥ ૧૪-

ઇન્દ્રવલ્લી હરિદ્રા ચ પ્રિયઙ્ગુ ઘૃતસંયુતમ્ ।
ચતુર્થે હનિદાતવ્યમિન્દ્રસ્ય બલિરુત્તમમ્ ॥ ૧૪-

પદ્મપુષ્પં સ રજની પાયસંલાજસંયુતમ્ ।
પઞ્ચમે હનિદાતવ્યં બ્રહ્મણોબલિરુચ્યતે ॥ ૧૪-

ગુલોદનં ઘૃતોપેતં બૃહતીફલસંયુતમ્ ।
ષષ્ઠે હનિ ચ દાતવ્યં વિષ્ણુ પ્રીતિકરં પરમ્ ॥ ૧૪-

સાજ્યન્તુ કૃસરાન્નં વૈ નાલીકેરફલૈર્યુતમ્ ।
સપ્તમે હનિદાતવ્યં રુદ્રપ્રીતિકરં ભવેત્ ॥ ૧૪-

વેણુકન્દધિસંયુક્તં કદલીફલસંયુતમ્ ।
અષ્ટમે હનિદાતવ્યમીશ્વરસ્ય બલિસ્તથા ॥ ૧૪-

શુદ્ધાન્નં દધિસંયુક્તં લાજાપૂપસમાયુતમ્ ।
કદલીપનસોપેતં ગુલખણ્ડસમિશ્રિતમ્ ॥ ૧૪-

નવમે હનિદાતવ્યં સાદાખ્યસ્ય શિવસ્ય તુ ।
સર્વેષામપિ શુદ્ધાન્નમાજ્યયુક્તં દધિપ્લુતમ્ ॥ ૧૪-

દાપયેદ્ વા વિશેષેણ તત્તન્મન્ત્રેણ દેશિકઃ ।
દ્રોણં વાપિ તદર્ધં વા તદર્ધં વાપિ પાચયેત્ ॥ ૧૪-

કપિત્થફલમાત્રેણ બલિં દત્વા પૃથક્ પૃથક્ ।
ઉત્સવસ્ય પુરસ્તાત્તુ દદ્યાત્ ગ્રામબલિં તથા ॥ ૧૪-

પ્. ૭૨) વાદ્યધ્વનિસમાયુક્તં ધૂપદીપસમાયુતમ્ ।
ધ્વજૈઃ પિઞ્છૈઃ સમાયુક્તં સ્તોત્રમઙ્ગલવાચકૈઃ ॥ ૧૪-

યજ્ઞપિઠોપરિસ્થાપ્ય ત્રિશૂલઞ્ચાન્નલિઙ્ગકમ્ ।
દશાયુધાનિ પરિતઃ સ્થાપયેદ્ દેશિકોત્તમઃ ॥ ૧૪-

યજ્ઞાભાવે તુ તત્ સર્વં વ્રજેયુઃ શિરસાધૃતાઃ ।
આચાર્યઃ શિષ્ય સંયુક્તઃ સર્વાભરણભૂષિતઃ ॥ ૧૪-

સર્વાલઙ્કારસંયુક્તઃ સોષ્ણીષઃ સોત્તરીયકઃ ।
આદિશૈવઃ પ્રસન્નાત્મા શ્રદ્ધાભક્તિસમન્વિતઃ ॥ ૧૪-

બ્રહ્માદીશાનપર્યન્તમિંદ્રાદીશાન્તમેવ વા ।
બલિં દત્વા તુ તત્ ગ્રામે દેવૈશ્ચૈવં વિશેષતઃ ॥ ૧૪-

સાયં પ્રાતર્બલિં દદ્યાત્ હોમાન્તે તુ વિશેષતઃ ।
ઉત્સવં પ્રારભેદન્તે સર્વાલઙ્કારસંયુતમ્ ॥ ૧૪-

નાનાપ્રહરણોપેતાઃ સગજાશ્ચાગ્રતસ્તતઃ ।
તદન્તે તુરગારૂઢાસ્તદન્તે ગજવાહનાઃ ॥ ૧૪-

યન્ત્રરઙ્ગાસ્તદન્તે તુ દિવ્યસ્ત્રી પરિભૂષિતાઃ ।
તદન્તે શાશ્ચયન્ત્રાશ્ચ ડોલાયન્ત્રાશ્ચ મણ્ડપાઃ ॥ ૧૪-

યન્ત્ર દેવાલયં પશ્ચાન્નૃત્તગેયસમન્વિતાઃ ।
આદ્યં સુખાસનં પ્રોક્તં દ્વિતીયમુમયાસહ ॥ ૧૪-

વૃષારૂઢં ત્રિતીયન્તુ ત્રિપુરઘ્નઞ્ચતુર્થકમ્ ।
નૃત્તાખ્યં પઞ્ચમં પ્રોક્તં ષષ્ઠ વૈ ચન્દ્રશેખરમ્ ॥ ૧૪-

સપ્તમં ત્વર્ધનારીશં હરિરર્ધન્તુ ચાષ્ટમમ્ ।
ભિક્ષાટનં ચ નવમં દશમઙ્કાલનાશનમ્ ॥ ૧૪-

દશૈકં કામદહનં તતો લિઙ્ગં પુરાણકમ્ ।
દ્વાદશ પ્રતિમાસ્ત્વેતે સર્વાલઙ્કારસંયુતાઃ ॥ ૧૪-

રઙ્ગે વા શિબિકાયાં વા રથેવારોપ્ય ભક્તિતઃ ।
આદિશૈવાનુશૈવાશ્ચ દેવાનામનુગા સ્મૃતાઃ ॥ ૧૪-

પશુપતાસ્તદન્તે તુ મહાવૃતધરાસ્ત્વનુ ।
કાલામુખાસ્તદન્તે તુ તદન્તે બ્રાહ્મણાઃ ક્રમાત્ ॥ ૧૪-

તદગ્રે રુદ્ર ગણિકાઃ સર્વાલઙ્કારસંયુતાઃ ।
તદન્તે ગાયકાઃ પ્રોક્તાસ્તદન્તે નર્તકા વ્રજેત્ ॥ ૧૪-

પ્. ૭૩) ઈશ્વરઃ શક્તિસહિતસ્તતો ગચ્છેશ્ચનૈઃ ક્રમાત્ ।
યોષિદ્ભિઃ સત્રિશૂલાદિ યન્ત્રદીપૈર્વિશેષતઃ ॥ ૧૪-

અસ્ત્રદીપૈર્યષ્ટિદીપૈઃ સર્વત્ર પરિશોભિતઃ ।
વિતાનૈચ્છિદ્ર દીપૈશ્ચ પતાકાભિશ્ચ શોભિતઃ ॥ ૧૪-

સર્વેષાં પૃષ્ઠતો ગચ્છેચ્ચણ્ડેશઃ સમલઙ્કૃતઃ ।
તદગ્રે ઘોષયેત્ સમ્યક્ સર્વાતોદ્યાન્ ક્રમેણ તુ ॥ ૧૪-

પટહૈર્મદ્દલૈસ્તાલૈર્ભેરીપણવડુણ્ડુભૈઃ ।
જર્ઝરી ઝલ્લરી મોન્તૈર્વીણાવેણુરવૈસ્તથા ॥ ૧૪-

અગ્રતઃ પૃઠતશ્ચૈવ ઘોષયેત્ સવિશેષતઃ ।
તદન્તે વૈશ્ય શૂદ્રાદ્યાગચ્છેયુર્ભક્તિસંયુતાઃ ॥ ૧૪-

સર્વે વર્ણાસ્તદન્તે તુ વ્રજેયુઃ ક્રમશસ્તતઃ ।
યે દેવમનુગચ્છન્તિ તત્ગતેનાન્તરાત્મના ॥ ૧૪-

પદે પદેશ્વમેથસ્ય પ્રાપ્નુવન્તિ ફલં નરાઃ ।
વૃદ્ધબાલયુવાનશ્ચ સ્ત્રિયશ્ચ પુરુષાસ્તથા ॥ ૧૪-

સર્વપાપાદ્વિમુચ્યન્તે સર્વત્રૈવ સમન્વિતાઃ ।
એવં પ્રદક્ષિણં કુર્યાત્ ગ્રામં વા નગરન્તુ વા ॥ ૧૪-

શનૈર્દેવાલયઙ્ગચ્છેત્ બલિપીઠે બલિં ક્ષિપેત્ ।
પાદપ્રક્ષાલનઙ્કૃત્વા પ્રવિશેદાલયં પ્રતિ ॥ ૧૪-

પ્રપાઙ્કૃત્વા સ્થિતં દેવં સર્વદેવગણૈઃ સહ ।
મૃદઙ્ગાદિમહાશબ્દં શિવસ્ય પુરતસ્થિતમ્ ॥ ૧૪-

નમકશ્ચમકશ્ચૈવ દક્ષિણે તુ વ્યવસ્થિતૌ ।
ગાન્ધર્વકોવં શકશ્ચ ઉત્તરે તુ વ્યવસ્થિતૌ ॥ ૧૪-

આચાર્યો દક્ષિણેભાગે નૃપસ્તસ્યૈવ ચોત્તરે ।
ઉભયોરપિ પાર્શ્વાભ્યાં દેવસ્ય ગણિકા સ્મૃતાઃ ॥ ૧૪-

દેવસ્યાગ્રે વિશેષેણ નૃત્તં કુર્યાત્સગેયકમ્ ।
નીરાઞ્જનં કર્તવ્યં દેવદેવસ્ય ચોત્સવે ॥ ૧૪-

ભસ્મપુષ્પઞ્ચ દીપઞ્ચ પાત્રેષુ ચ વિનિક્ષિપેત્ ।
પુરાદત્વા ત્વાચમનં પુષ્પં શિરસિ વિન્યસેત્ ॥ ૧૪-

અચ્યુતં મૂર્ધ્નિ વિન્ન્યસ્ય ગન્ધં દદ્યાદ્ વિશેષતઃ ।
પુનરાચમનં દદ્યાદ્ ધૂપદીપં પ્રદાપયેત્ ॥ ૧૪-

પ્. ૭૪) પિષ્ટે વિન્યસ્ત દીપેન ભ્રામયેચ્છિવમૂર્ધનિ ।
તદન્તે દાપયેત્ ભસ્મદર્પણં દર્શયેત્ પુનઃ ॥ ૧૪-

ગણિકાભિર્વહિત્વા તુ વાદ્યધ્વનિ સમાયુતમ્ ।
પીઠાગ્રે વા વિનિક્ષિપ્ય પ્રાકારાણાં બહિઃ ક્ષિપેત્ ॥ ૧૪-

કારયેત્ સાધકેન્દ્રેણ એતત્ સાયે તુ રક્ષયેત્ ।
વસ્ત્રાદિનિ પ્રદાતવ્યં ભક્તાનાઞ્ચ વિશેષતઃ ॥ ૧૪-

પરિવેષ ક્રમં હ્યેવં દર્શનાદઘનાશનમ્ ।
યાવદ્ દેવોત્સવં કુર્યાત્ તાવદેવદિને દિને ॥ ૧૪-

અનાદ્યં સર્વવર્ણાનાં દદ્યાદ્ દેવસ્ય તુષ્ટયે ।
તત સ્ત્રીર્થદિનાત્ પૂર્વે મૃગયાત્રાં સમારભેત્ ॥ ૧૪-

યુદ્ધારંભ પ્રભાવેન ગ્રામઙ્ગત્વા પ્રદક્ષિણમ્ ।
કૌતુકં બન્ધયેદ્ ધીમાન્ તસ્મિન્રાત્રૌ વિશેષતઃ ॥ ૧૪-

સૌવર્ણં રજતં સૂત્રં અથ કાર્પાસમેવ વા ।
સ્થણ્ડિલોપરિસંસ્થાપ્ય ત્રિશૂલં સ્થણ્ડિલોપરિ ॥ ૧૪-

યાગ મણ્ડપમધ્યે તુ શૂલે કૌતુકબન્ધનમ્ ।
હૃદયે નૈવ કૃત્વા તુ પુણ્યાહન્તત્ર કારયેત્ ॥ ૧૪-

ઉત્સવપ્રતિમાં બધ્વા કૌતુકં હૃદયેન તુ ।
સ્થણ્ડિલોપરિસંસ્થાપ્ય કલશાન્નવસઙ્ખ્યયા ॥ ૧૪-

પિધાનકૂર્ચવસ્ત્રાઢ્યાઞ્છિવ વિદ્યેશ્વરાન્વિતાન્ ।
ગન્ધાદિભિઃ સમભ્યર્ચ્ય શૂલન્તૈઃ સ્નાનમાચરેત્ ॥ ૧૪-

નદ્યાં વાપ્યાં તટાકે વા હૃદે સ્નાનં સમાચરેત્ ।
અથ નદ્યાદિષુ સ્નાનં વિના વા શેષમાચરેત્ ॥ ૧૪-

હોમબલ્યુત્સવાન્ પ્રાતઃ કૃત્વા ચૂર્ણોત્સવન્તતઃ ।
પ્રાસાદસ્યાગ્રતો વાપિ યામ્યે વા પાવકેઽથવા ॥ ૧૪-

ગોમયાલેપનં કૃત્વા ધૂપદીપૈઃ સમન્વિતમ્ ।
પાલિકાદ્યૈરલઙ્કૃત્ય સ્થણ્ડિલન્તત્ર કારયેત્ ॥ ૧૪-

શૂલં પશ્ચિમતઃ સ્થાપ્યો લૂખલં મુસલં તતઃ ।
વસ્ત્રેણો લૂખલે વેષ્ટ્યદર્ભૈરાવેષ્ટયેત્ પુનઃ ॥ ૧૪-

પ્. ૭૫) ગન્ધાદ્યૈરર્ચયિત્વા તુ ત્રિશૂલં લૂખલં તતઃ ।
ઘૃતં શિરોર્પણઙ્કૃત્વા હેમદૂર્વાઙ્કુરાક્ષતૈઃ ॥ ૧૪-

સુશુષ્કાં રજનીં પૂર્વં ચૂર્ણે ચૂર્ણે તુ લૂખલે ।
હૃદા પ્રક્ષિપ્ય ચાસ્ત્રેણ કુટ્ટયેદ્ દેશિક સ્ત્રિભિઃ ॥ ૧૪-

તતો ભક્તજનૈઃ સાર્ધં ચૂર્ણયેદ્ દેશિકોત્તમઃ ।
સંસ્નાપ્ય લિઙ્ગં ચૂર્ણેન પઞ્ચબ્રહ્મસમુચ્ચરન્ ॥ ૧૪-

સ્નાપયેત્ કૌતુકં શૂલં હૃન્મન્ત્રેણ સતૈલકમ્ ।
આચાર્યં પૂજયેત્ તત્ર વસ્ત્ર હેમાઙ્ગુલીયકૈઃ ॥ ૧૪-

ગ્રામં વા નગરં વાપિ શીઘ્રઙ્ગચ્છેત્ પ્રદક્ષિણમ્ ।
નદીતટાકતીરે વા સ્થણ્ડિલે દ્વિતયે કૃતે ॥ ૧૪-

શૂલન્તત્રૈવ સંસ્થાપ્ય તત્પૂર્વેકલશાં ન્યસેત્ ।
અર્ચયેત્ સ્વસ્વમન્ત્રેણ શૂલં વૈ કલશાંસ્તથા ॥ ૧૪-

ગઙ્ગા ચ યમુના ચૈવ નર્દદા ચ સરસ્વતી ।
સિન્ધુર્ગોદાવરી ચૈવ કાવેરી ચૈવ સપ્તકાન્ ॥ ૧૪-

આવાહ્ય મધ્યકલશે ગન્ધતોય સુપૂરિતે ।
અનન્તાદિ શિખણ્ડ્યન્તાન્ કલશેષ્વભિતો ન્યસેત્ ॥ ૧૪-

પુણ્યાહં વાચ્યશૂલાસ્ત્ર દેવાનભ્યર્ચ્ય પૂજયેત્ ।
સ્નાપયેત્ કલશૈઃ પશ્ચાત્ સ્નાનં તીર્થે સમાચરેત્ ॥ ૧૪-

ત્રિશૂલેન સહૈવાત્રયે તીર્થં કુર્વતે નરાઃ ।
મુચ્યતે સર્વપાપેભ્યો નિર્મોકાદિવ પન્નગાઃ ॥ ૧૪-

યાગ ગેહે શિવાગ્નૌ તુ દદ્યાત્ પૂર્ણાહુતિં પુનઃ ।
હોમોપરિષ્ટાત્ તત્રસ્થં શાસ્ત્રોક્તં સુસમાચરેત્ ॥ ૧૪-

યાગેશં પૂજયેત્ પશ્ચાત્ ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ શુભૈઃ ।
સાધિતૈઃ કલશૈસ્તત્ર સ્નપનં કારયેચ્છિવમ્ ॥ ૧૪-

ભક્તાનાં પરિચારાણાં વસ્ત્રાદિભિઃ પ્રદાપયેત્ ।
ધ્વજાવરોહણં કુર્યાત્ તત્રાદૌ તુ વિશેષતઃ ॥ ૧૪-

ત્રયાહે વાપિ પઞ્ચાહે સપ્તાહે વા વરોહયેત્ ।
સ્નપનન્તુ તતઃ કૃત્વા મૂલલિઙ્ગે વિશેષતઃ ॥ ૧૪-

પ્. ૭૬) ઉત્સવ પ્રતિમાશ્ચાપિ ત્રિશૂલઞ્ચ ધ્વજસ્તથા ।
સ્નપનઙ્કારયેત્ તત્ર સ્તોત્રમઙ્ગલવાચકૈઃ ॥ ૧૪-

હરિદ્રાનથ શુદ્ધાન્નં સો પદંશં બલિં ક્ષિપેત્ ।
ધ્વજાવરોહણઙ્કૃત્વા પૂજાન્તે તુ વિચક્ષણઃ ॥ ૧૪-

પ્રદક્ષિણં તતઃ કૃત્વા સન્ધિદેવાં વિસર્જયેત્ ।
યાગોપયુક્ત દ્રવ્યાણિ દેશિકાય પ્રદાપયેત્ ॥ ૧૪-

એવં યઃ કુરુતે મર્ત્ત્ય ઉત્સવં ચ શિવસ્ય તુ ।
કુલૈકવિંશદુત્તાર્ય શિવલોકમવાસ્યતિ ॥ ૧૪-

શિવોત્સવમિદં પ્રોક્તં સ્નપનઞ્ચ તતઃ શૃણુ ।
ઇતિ શિવોત્સવવિધિ પટલશ્ચતુદર્શઃ

અથ સ્નપનવિધિ પટલઃ
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ સ્નપનસ્ય વિધિક્રમમ્ ।
પઞ્ચમ્યાઞ્ચ નવમ્યાઞ્ચ ચતુર્દશ્યાન્તુ પર્વણોઃ ॥ ૧૫-

સંક્રાન્તૌ વિષુવે ચૈવ અયને ગ્રહણે તથા ।
પઞ્ચમ્યાદિ ગ્રહણાન્તં દશવૃદ્ધ્યુત્તરં વરમ્ ॥ ૧૫-

દીક્ષાન્તે ચ પ્રતિષ્ઠાન્તે પ્રોક્ષણે ચોત્સવાન્તકે ।
યાગાન્તે ચ સુનક્ષત્રે કૃત્તિકાદીપકર્મણિ ॥ ૧૫-

કર્તવ્યં જન્મનક્ષત્રે મઙ્ગલેમન્ત્રસાધને ।
રાજાભિષેક સમયે મરણાન્તેથ જન્મનિ ॥ ૧૫-

અતિવૃષ્ટાવનાવૃષ્ટૌ દુર્ભિક્ષે દુર્નિમિત્તકે ।
ભૂમિકંપે દિશાન્દાહે જ્વરમાર્યાદિ પીડને ॥ ૧૫-

સર્વરોગસમુત્પન્ને શત્રુભિઃ પીડનેપિ ચ ।
પ્રાયશ્ચિત્તાદિકાલેષુ શિવં સંસ્નાપયેત્ ગુરુઃ ॥ ૧૫-

નવધા સ્નપનં તત્ર સંક્ષેપેણ શૃણુ ક્રમાત્ ।
પઞ્ચભિઃ પઞ્ચભિશ્ચૈવ પઞ્ચવિંશતિભિસ્તથા ॥ ૧૫-

અન્યસ્ય ત્રિતયન્ત્વેષુ શૃણુ મધ્યમકત્રયમ્ ।
પઞ્ચાશન્ન્યૂનમેકન્તુ એકાશિતિસ્તતઃ પરમ્ ॥ ૧૫-

પ્. ૭૭) શતમષ્ટોત્તરં જ્ઞેયં મધ્યમત્રિતયં ત્વિહ ।
ષોડશદ્વિશતઞ્ચૈવ અષ્ટોત્તરશતત્રયમ્ ॥ ૧૫-

અષ્ટાધિકસહસ્રન્તુ ઉત્તમાદિશિવાધિકમ્ ।
ઉત્તમં ત્રીણિવિખ્યાતં સર્વેષાં સ્નપનં શૃણુ ॥ ૧૫-

પ્રાસાદસ્યાગ્રતઃ કુર્યાત્ મણ્ડપઞ્ચતુરશ્રકમ્ ।
વિંશશ્ચતિથિ હસ્તઞ્ચ ભાનુદિક્કરમેવ ચ ॥ ૧૫-

નવાષ્ટ સપ્તષટ્પઞ્ચહસ્તૈર્નવવિધં સ્મૃતમ્ ।
અષ્ટસાહસ્રકં પાદં નવાનાં મણ્ડપા સ્મૃતાઃ ॥ ૧૫-

ષટ્ત્રિંશત્ ગાત્રસંયુક્તમુત્તમાનાં વિધીયતે ।
ષોડશસ્તંભસંયુક્તં મધ્યમાનાન્તુ કારયેત્ ॥ ૧૫-

દ્વાદશસ્તંભસંયુક્તમધમાનાં પ્રકલ્પયેત્ ।
કૂટં વા મણ્ડપં વાપિ કારયેત્ સ્વપ્રમાણતઃ ॥ ૧૫-

ચતુર્દ્વારસમાયુક્તઞ્ચતુસ્તોરણભૂષિતમ્ ।
વિતાનધ્વજસંયુક્તં દર્ભમાલોપશોભિતમ્ ॥ ૧૫-

વક્ષ્યમાણવિધાનેન કર્તવ્યઞ્ચાઙ્કુરાર્પણમ્ ।
કલશાનિ તતો ગ્રાહ્ય સાધયેદ્ આદિશૈવકઃ ॥ ૧૫-

સૌવર્ણં રજતં વાપિ તથા તામ્રમયૈરપિ ।
શઙ્ખૈર્વા શુક્તિકૈર્વાપિ ગવાં શૃઙ્ગૈરથાપિ વા ॥ ૧૫-

અથવા મૃન્મયૈર્વાપિ સર્વલક્ષણસંયુતૈઃ ।
સુપક્વૈઃ સુસ્વરૈઃ સ્નિગ્ધૈર્બિંબ પ્રભસમન્વિતૈઃ ॥ ૧૫-

એતૈર્લ્લક્ષણસંયુક્તૈઃ સ્નાપયેત્ પરમેશ્વરઃ ।
ઉત્તમં દ્રોણસંપૂર્ણં મધ્યમન્તુ તદર્ધકમ્ ॥ ૧૫-

અધમઞ્ચાઢકં પ્રોક્તં સર્વેષામાઢકં તુ વા ।
શઙ્ખશુક્તિ વિશૃઙ્ગાણાં સ્વપ્રમાણેન પૂરયેત્ ॥ ૧૫-

સૂત્રેણ વેષ્ટયિત્વા તુ કાલયિત્વાધિવાસયેત્ ।
ગોમયાલેપનઙ્કૃત્વા વિષ્ટસૂત્રાણિ પાતયેત્ ॥ ૧૫-

સૂત્રાણાઞ્ચાપ્ય ધર્માદીન્ ગાત્રાણાન્ધર્મપૂર્વકાન્ ।
સ્થણ્ડિલન્તત્ર કુર્વિત્ શાલિભિર્વિમલૈસ્તથા ॥ ૧૫-

આઢકઞ્ચ તદર્ધં વા કલશાનાં પૃથક્ પૃથક્ ।
તદર્ધં તણ્ડુલૈર્ભૂષ્ય તદર્ધન્તિલસંયુતમ્ ॥ ૧૫-

પ્. ૭૮) નવધા સ્નપનન્તેષુ ચાદ્યસપ્તવિધિં શૃણુ ।
મણ્ડપાન્તશ્ચતુષ્પત્ર યુક્તાબ્જં કર્ણિકાન્વિતમ્ ॥ ૧૫-

પઞ્ચકુમ્ભસ્ય વિખ્યાતં મહાદિદલશોભિતમ્ ।
પ્રાગુદક્ભ્યાં ચતુઃસૂત્રં માર્ગૈર્ન્નવપદં વિદુઃ ॥ ૧૫-

અષ્ટસૂત્રં સમઙ્કૃત્વા પ્રાઙ્મુખોદઙ્મુખં ક્રમાત્ ।
મધ્યે નવપદં ગ્રાહ્યં બહિરેકા વૃતિન્ત્યજ્યેત્ ॥ ૧૫-

ઐન્દ્રાદિષુ ચતુર્દિક્ષુ પદમેકં પરિગ્રહેત્ ।
અગ્નેય્યાદીશપર્યન્તન્તિસૃભિસ્ત્રિઃ પદં ભવેત્ ॥ ૧૫-

મહાદિક્પદપાર્શ્વાભ્યાં દ્વારાર્થં દ્વિપદં ત્યજેત્ ।
પઞ્ચવિંશત્પદઙ્કૃત્વા સ્થાપયેદધમત્રયમ્ ॥ ૧૫-

પાદાનાન્તાલમાત્રં સ્યાત્ સૂત્રદ્વાદશકલ્પિતમ્ ।
ઉદક્સૂત્રં તથા કલ્પ્ય હ્યષ્ટદ્વારાણિ યોજયેત્ ॥ ૧૫-

મધ્યમે પઞ્ચવિંશચ્ચ દ્વિપદંત્વાવૃતં ત્યજેત્ ।
પઞ્ચત્રિંશત્પદં કૃત્વા તેષ્વેકં ગૃહ્યયત્નતઃ ॥ ૧૫-

ઇદમેકોન પઞ્ચાશદેકાશીતિ પદં શૃણુ ।
પદમેકં સમાવૃત્ત્ય દ્વારાદિષુ પદા ત્યજેત્ ॥ ૧૫-

એકાશીતિ પદં હ્યેવં મધ્યમાન્મધ્યમં શૃણુ ।
પ્રાગગ્રં ષોડશં સૂત્રમુદગગ્રં તથૈવ ચ ॥ ૧૫-

પઞ્ચવિંશત્ પદન્તેષુ મધ્યસઙ્ગ્રાહ્યયત્નતઃ ।
વિદિક્ષુનવકઙ્ગ્રાહ્યં દ્વારત્વાત્ દ્વિપદં ત્યજ્યેત્ ॥ ૧૫-

ચતુર્દિક્ તિથિકોષ્ઠેષુ તૃતીયે સન્ત્યજેત્ ત્રયમ્ ।
એવઙ્કૃતે પદા સમ્યક્ શિવાધિક્યં શતાષ્ટકમ્ ॥ ૧૫-

વિંશત્ સૂત્રં પ્રકર્તવ્યં પ્રાઙ્મુખોદઙ્મુખં ક્રમાત્ ।
તન્મધ્યે પઞ્ચવિંશચ્ચ સંગ્રાહ્ય પરિતોદ્વયમ્ ॥ ૧૫-

ત્યજેત્ દ્વારાષ્ટકોપેતં ગોમયેન તુ વારિણા ।
દિશશ્ચ વિદિશશ્ચૈવ પઞ્ચવિંશત્ પદં ક્રમાત્ ॥ ૧૫-

મધ્યમવ્યૂહમધ્યસ્થં નવન્ત્યક્વાબ્જમાલિખેત્ ।
એવઙ્કુર્યાદ્ વિધાનજ્ઞઃ ષોડશદ્વિશતં ભવેત્ ॥ ૧૫-

નવધા સ્નપનં પ્રોક્તં તેષાં દ્રવ્યન્તતઃ શૃણુ ।
વજ્રં મરતકઞ્ચૈવ વૈડૂર્યઞ્ચ પ્રવાલકમ્ ॥ ૧૫-

પ્. ૭૯) મૌક્તિકં પઞ્ચરત્નાનિ શિવકુંભે તુ વિન્યસેત્ ।
રત્નાભાવે તતો હેમં નવાનાં હેમમેવ ચ ॥ ૧૫-

પાદ્યમાચમનઞ્ચાર્ઘ્યં પઞ્ચગવ્યં કુશોદકમ્ ।
ક્ષીરં દધિઘૃતઞ્ચૈવ પ્રથમાવરણં વિદુઃ ॥ ૧૫-

પ્રસ્થપાદં ઘૃતં પ્રોક્તં દ્વિપાદન્દધિરુચ્યતે ।
ત્રિપાદં ક્ષીરમિત્યુક્તં પ્રસ્થઞ્ચૈવ તુ ગોમયમ્ ॥ ૧૫-

ષટ્ગુણઞ્ચૈવ ગોમૂત્રં પઞ્ચગવ્યમિતિ સ્મૃતમ્ ।
મધુ ઇક્ષુરસઞ્ચૈવ પનસામ્રફલૌ તથા ॥ ૧૫-

કદલી નાલિકેરૌ ચ સર્ષપઞ્ચ તિલં તથા ।
વિલ્વઞ્ચમાતુલુઙ્ગઞ્ચ નારઙ્ગદ્વયમેવ ચ ॥ ૧૫-

યવની વારલાજઞ્ચ તસ્ય ચૂર્ણઙ્ગુલન્તથા ।
ચન્દનં લઘુકુષ્ઠૌ ચ કચ્ચોલં પુષ્પપત્રકમ્ ॥ ૧૫-

કર્પૂરં હિમબેરઞ્ચ જટામાંસિમુરન્ત્રણમ્ ।
શમીદૂર્વા ચ શ્વેતાર્કં બિલ્વપત્રઞ્ચ ચંપકમ્ ॥ ૧૫-

શઙ્ખપુષ્પંત્વપામાર્ગં વિષ્ણુક્રાન્તિ ચ ધુર્તુરમ્ ।
નન્દ્યાવર્તં શ્વેતપદ્મં પુન્નાગઞ્ચાતિપાટલિ ॥ ૧૫-

સહ દેવી શતપત્રી લક્ષ્મીસ્થલારવિન્દકમ્ ।
ધાતકી તુલસી ચૈવ કરવીરાકૃષ્ણમલ્લિકા ॥ ૧૫-

મલ્લિકા ચ શતાવેરી ગોક્ષુરાજ કૃતાઞ્જલી ।
મહાદ્રોણઞ્ચ દ્રોણઞ્ચ ભદ્રી ચ મધુમદ્રિકા ॥ ૧૫-

ઇન્દ્રવલ્લીરુદ્રપાણી ધાત્રી ચૈવ હરિદ્રકી ।
વ્યાઘ્ર નવી ચ માઞ્જિષ્ઠી સરલં ભદ્રકાષુકમ્ ॥ ૧૫-

નવનીતં દ્રાવિલઞ્ચ સજ્જન્તક્કોલમેવ ચ ।
બલા ચાતિ બલા ચૈવ સિંહી પ્રિયઙ્ગુલોદ્ધૃતા ॥ ૧૫-

નાગકેસરજંબૂકા કપિત્થાશ્વત્થ ગુગ્ગુલુ ।
એલા ચ જીરકઞ્ચૈવ કૃષ્ણજીરકમેવ ચ ॥ ૧૫-

સુતૈલં કુઙ્કુમં મેઘમગરુઙ્કૃષ્ણલોચના ।
શ્રીવેષ્ટકં ગન્ધરસં પિપ્પલીહસ્તપિપ્પલી ॥ ૧૫-

કૃષ્ણાગરુઞ્ચતગરં મનઃશિલારક્તચન્દનમ્ ।
લવઙ્ગં રજની ચૂર્ણં કષાયં માર્જનાન્તકમ્ ॥ ૧૫-

પ્. ૮૦) પિપ્પલોદુંબર પ્લક્ષ વટત્વગ્ભિઃ કષાયકમ્ ।
દ્રવ્યં તિલકુશાગ્રાણિ તથા માર્જવ્યમાદિશેત્ ॥ ૧૫-

દ્રવ્યાણ્યેતાનિ ચોક્તાનિ દ્વિવિધં સ્નાનમાર્જનમ્ ।
રસદ્રવ્યાણિ સર્વાણિ સ્નાનદ્રવ્યાણિ સંવિદુઃ ॥ ૧૫-

ફલચૂર્ણૌષધીત્યાદિ માર્જનદ્રવ્યકાણિતે ।
રસાદન્યાનિ સર્વાણિ તોયૈઃસંપૂરયેત્ સુધીઃ ॥ ૧૫-

રસાશ્ચ પઞ્ચગવ્યાક્તાઃ પઞ્ચકુમ્ભેષુ કીર્તિતાઃ ।
આજ્યાન્તા નવકુમ્ભાનાં વત્વન્તાઃ પઞ્ચકુમ્ભકે ॥ ૧૫-

ગુલાદિપુન્નાગાન્તાશ્ચ ચત્વારિંશન્નવાધિકે ।
દ્રવ્યાદિજાત્યલાન્તાશ્ચ એકાશીતિર્વિશેષતઃ ॥ ૧૫-

પાદ્યાદિમાર્જનાન્તાસ્તુ અષ્ટોત્તરં શતં ભવેત્ ।
અધર્માદ્યાદિ * * * દિગ્વિદિગ્વ્યૂહ સંજ્ઞકાઃ ॥ ૧૫-

મધ્યમસ્ય શિવવ્યૂહો નવવ્યૂહા પ્રકીર્તિતાઃ ।
ગન્ધપુષ્પાદિનાભ્યર્ચ્ય દર્ભૈશ્ચૈવ પરિસ્તરેત્ ॥ ૧૫-

મધ્યમે શિવકુમ્ભન્તુ શિવમન્ત્રેણ વિન્યસેત્ ।
દ્વાત્રિંશદ્ વા ચતુર્વિંશત્ ષોડશપ્રસ્થપૂરિતઃ ॥ ૧૫-

શિવકુમ્ભમિદં પ્રોક્તં વર્ધન્યાસ્તુ તદર્ધકમ્ ।
પઞ્ચરત્નસમાયુક્તં સકૂર્ચં વસ્ત્રવેષ્ટિતમ્ ॥ ૧૫-

શિવવ્યૂહસ્ય મધ્યે તુ વિન્યસ્ય શિવકુમ્ભકમ્ ।
તસ્ય વ્યૂહસ્ય સુમ્યે તુ તન્મધ્યે વા શિવોત્તરે ॥ ૧૫-

સકૂર્ચાં વસ્ત્રસંયુક્તાં વર્ધનીં હેમસંયુતામ્ ।
મનોન્મનીન્તુ સંસ્થાપ્ય બીજમન્ત્રમનુસ્મરન્ ॥ ૧૫-

ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ પૂજ્ય હૃદયેન વિચક્ષણઃ ।
પાદ્યારભ્ય ઘૃતાન્તાનામષ્ટ વિદ્યેશ્વરાધિપાઃ ॥ ૧૫-

મધ્વાદિમાર્જનાન્તાનાં શતરુદ્રાધિદૈવતાઃ ।
એકૈકમર્ચયેત્ સર્વાનેકૈકં વસ્ત્રકં દદેત્ ॥ ૧૫-

સ્વસ્વનામ ચતુર્થ્યન્તૈર્ગન્ધપુષ્પાદિભિર્યજેત્ ।
ષોડશ દ્વિશતઞ્ચૈવ પૂર્વવત્ સ્થાપયેત્ ક્રમાત્ ॥ ૧૫-

પૂર્વોક્તાનીહદ્રવ્યાણિ પ્રધાનાનિ સુકીર્તિતાઃ ।
ઉશીરાગરુકર્પૂર ચન્દનૈશ્ચ સુપુષ્પિતમ્ ॥ ૧૫-

પ્. ૮૧) શુદ્ધતો યેન સમ્મિશ્રમુપસ્નાનોદકં સ્મૃતમ્ ।
ઉપસ્નાનાનિ તત્ સઙ્ખ્યા સપ્તતીર્થાનિ યાનિ તુ ॥ ૧૫-

અધમાધમમારભ્ય ઉત્તમાદધમાન્તકમ્ ।
ઉક્તં સર્વં વિશેષેણ દેવતા દ્રવ્યસંયુતમ્ ॥ ૧૫-

ઉત્તમાન્મધ્યમઞ્ચૈવ ઉત્તમોત્તમમેવ ચ ।
સ્નપનઞ્ચૈવ દ્રવ્યાંશ્ચ કિઞ્ચિત્ ભેદં ગજાનન ॥ ૧૫-

ષટ્સૂત્રં પ્રાઙ્મુખં તત્ર ઉદક્સૂત્રકમેવ ચ ।
પઞ્ચતાલપ્રમાણેન પદવીસારવિસ્મૃતા ॥ ૧૫-

અતઃ પરં સમાવૃત્ય પદમષ્ટૌ પરિત્યજેત્ ।
ચત્વારિવીધયઃ પ્રોક્તા મહાદિક્ષુ ચતુષ્પદાઃ ॥ ૧૫-

દ્વાદશાનિ પદાનિહ ચતુષ્કોણેષુ સઙ્ગ્રહેત્ ।
તેષુ દ્વાદશકોષ્ઠેષુ પ્રત્યેકં પઞ્ચવિંશતિઃ ॥ ૧૫-

મધ્યવ્યૂહવિશેષેણ કૃત્વા નવપદન્તતઃ ।
ષડાવરણમાર્ગેણ સ્થાપયેત્ સ્થાપકોત્તમઃ ॥ ૧૫-

સ્થાપયેન્મધ્યતો વ્યૂહે નવકુમ્ભાનિ પૂર્વવત્ ।
વર્ધનીં તસ્ય વામે તુ પ્રાગ્વત્સંસ્કૃત્ય મન્ત્રવિત્ ॥ ૧૫-

પઞ્ચપઙ્ક્તિક્રમં વક્ષ્યે પઞ્ચમાવરણાન્તિકમ્ ।
પ્રથમે ચૈવ બીજાનિ લોહાન્યેવ દ્વિતીયકે ॥ ૧૫-

તૃતીયે ચૈવ રત્નાનિ ધાતૂંશ્ચૈવ ચતુર્થકે ।
પઞ્ચમે પઞ્ચગવ્યન્તુ તિંશદષ્ટોત્તરં ત્વિદમ્ ॥ ૧૫-

યવની વારમુદ્ગાંશ્ચ તિલં સર્ષપમેવ ચ ।
શ્વેતશાલી મહાશાલી રક્તશાલી તથૈવ ચ ॥ ૧૫-

સૌગન્ધી હેમશાલી ચ દશબીજમિતિ સ્મૃતમ્ ।
દ્વાવિંશત્ કલશેપૂર્ય પ્રથમાવરણે ન્યસેત્ ॥ ૧૫-

ઉપસ્નાનાદિનીતાનિ તાવત્ સઙ્ખ્યાનિ વિન્યસેત્ ।
ચત્વારિંશચ્ચ ચત્વારિ કલશાનિ સમન્તતઃ ॥ ૧૫-

અર્ચયિત્વા વિધાનેન બીજમન્ત્રમનુસ્મરન્ ।
પ્રથમાવરણં પ્રોક્તં દ્વિતીયાવરણં શૃણુ ॥ ૧૫-

ચામીકરં તથા હેમં શાતકુમ્ભમતઃ પરમ્ ।
જાંબૂનદઞ્ચ તપ્તઞ્ચ જાતિ સપ્તાદિમિશ્રિતમ્ ॥ ૧૫-

પ્. ૮૨) ષડ્વિંશત્ કલશે સૂત્રમુદકૈઃ સહવિન્યસેત્ ।
તાવત્ સઙ્ખ્યા ભવેત્ તેષુ કલશેષ્વન્તણોદકમ્ ॥ ૧૫-

કલશાનિ દ્વિપઞ્ચાશચ્ચતુષ્કોણેષુ ચૈવ હિ ।
દ્વિતીયાવરણે ન્યસ્ત્વા બ્રહ્મમન્ત્રૈશ્ચ દેશિકઃ ॥ ૧૫-

દ્વિતીયાવરણં પ્રોક્તં તૃતીયાવરણં શૃણુ ।
પદ્મરાગઞ્ચ વૈડૂર્યં વજ્રં પુષ્યન્તથૈવ ચ ॥ ૧૫-

સ્ફટિકં મૌક્તિકં નિલમિન્દ્રનીલં પ્રવાલકમ્ ।
એતેષુ નવરત્નાંબુ ત્રિંશત્ સુકલશેષુ વૈ ॥ ૧૫-

તાવત્ સઙ્ખ્યા ભવેત્ તાનિ કલશેષ્વન્તરોદકમ્ ।
કલશાનિ ભવેત્ ષષ્ટિશ્ચાર્ચયિત્વાઙ્ગ વિદ્યયા ॥ ૧૫-

તૃતીયાવરણં પ્રોક્તઞ્ચતુર્થાવરણં શૃણુ ।
હરિતાલં તથા માઞ્જિમઞ્જનઞ્ચ મનઃશિલા ॥ ૧૫-

રોધ્રઞ્ચ સીસકઞ્ચૈવ ગૈરિકન્તુ તતઃ પરમ્ ।
ચતુસ્ત્રીંશત્સુકુમ્ભેષુ સપ્તધાત્વંબુના સહ ॥ ૧૫-

તાવત્ ગ્રાહ્યો ભવેત્તાનિ કલશેષ્વન્તરોદકમ્ ।
અષ્ટોત્તરં તથા ષષ્ટિઃ કલશાનાં વિશેષતઃ ॥ ૧૫-

પ્રત્યેકમર્ચયેત્તાનિ વિદ્યાંગૈશ્ચ વિશેષતઃ ।
પઞ્ચમાવરણે પઞ્ચગવ્યાધાનમતઃ શૃણુ ॥ ૧૫-

ગોમૂત્રં ગોમયં ક્ષીરં દધિસર્પિઃ કુશોદકમ્ ।
ગોમૂત્રાદિષડેતૈસ્તુ અષ્ટત્રિંશત્ ઘટે ન્યસેત્ ॥ ૧૫-

વિન્યસેત્ બ્રહ્મપઞ્ચાનામષ્ટત્રિંશત્ કલા ક્રમાત્ ।
યાવત્ સઙ્ખ્યા ભવેત્તાનિ પ્રત્યેકઞ્ચાન્તરોદકમ્ ॥ ૧૫-

દ્રવ્યાન્ કુમ્ભેષુ સંયોજ્ય શતરુદ્રાન્વિશેષતઃ ।
શતત્રયેષુ કુંભેષુ વિન્યસેત્ તુ પૃથક્ પૃથક્ ॥ ૧૫-

સંસ્નાપ્યાભ્યર્ચ્ય વિધિના સ્વૈસ્વૈર્નામભિરેવ ચ ।
ત્રિશતાષ્ટમમેવોક્તમુત્તમસ્યોત્તમં શૃણુ ॥ ૧૫-

પ્રાગગ્રં દ્વાદશં સૂત્રં ઉદગગ્રં તથૈવ ચ ।
એકવિંશચ્છતં કૃત્વા પદન્તત્ર વિનાયક ॥ ૧૫-

ચતુષ્કોણેષુ મતિમાંશ્ચતુઃસૂત્રાણિ વિન્યસેત્ ।
આગ્નેયાદિસમારભ્ય પદૈકાન્તરિતં યથા ॥ ૧૫-

પ્. ૮૩) ષટ્ત્રિંશત્ ગાત્રસંયુક્તં ગાત્રસ્થાના વૃતન્ત્યજેત્ ।
દ્વારે દ્વેદ્વેપદન્ત્યક્ત્વા ચત્વારિંશત્ પદં સ્થિતમ્ ॥ ૧૫-

તેષાં મધ્યમકોષ્ઠન્તુ કૃત્વા નવપદન્તતઃ ।
એકૈકં પદમધ્યે તુ પઞ્ચવિંશતિ સઙ્ખ્યયા ॥ ૧૫-

કલશાનિ તતોપ્યષ્ટ સહસ્રૈકાદશાવૃતૌ ।
વિદ્યેશોમા શિવાખ્યાંશ્ચ કુમ્ભાન્વિન્યસ્ય પૂર્વવત્ ॥ ૧૫-

વિદ્યેશાવરણન્ત્યક્ત્વા તચ્છૃણુષ્વદશાવૃતાન્ ।
પ્રથમે ચૈવ બીજાનિ લોહાન્યેવ દ્વિતીયકે ॥ ૧૫-

તૃતીયે ચૈવ રત્નાનિ ધાતૂંશ્ચૈવ ચતુર્થકે ।
પઞ્ચમે પઞ્ચગવ્યાનિ ષષ્ઠે ચૈવ ફલોદકાન્ ॥ ૧૫-

ગન્ધાશ્ચૌષધયઃ સર્વે સપ્તમે ચ તથા ભવેત્ ।
અષ્ટ મૃચ્ચાષ્ટમે ચૈવ કષાયા નવમાવૃતૌ ॥ ૧૫-

દશમે ચૈવ પુષ્પાણિ એકૈકન્તુ શૃણુ ક્રમાત્ ।
બીજાનિ પઞ્ચગવ્યાન્તં પૂર્વવત્ સ્થાપયેત્ બુધઃ ॥ ૧૫-

પઞ્ચમાવરણં પ્રોક્તં ષષ્ઠમાવરણં શૃણુ ।
કદલી બિલ્વચૂતાંશ્ચ માતુલુઙ્ગઞ્ચ ડાડિમી ॥ ૧૫-

નાલિકેરઞ્ચ નારઙ્ગં લિકુચંપનસં તથા ।
ફલોદકાનિ તાનીહદ્વેષષ્ટીત્યભીધીયતે ॥ ૧૫-

પ્રત્યેકં વિન્યસેત્ તાનિ કલશેષ્વન્તરોદકમ્ ।
કલશાનિ શતાનીહ ચતુર્વિંશતિ ચોત્તરમ્ ॥ ૧૫-

પ્રત્યેકમર્ચ્ચયેત્ તાનિ પ્રશાન્તાયેતિમન્ત્રતઃ ।
ગન્ધૈરોષધિભિશ્ચૈવ સપ્તમાવરણં શૃણુ ॥ ૧૫-

ઉશીરઞ્ચન્દનઞ્ચૈવ કર્પૂરઞ્જાતિરેવ ચ ।
શઙ્ખપુષ્પઞ્ચ શ્રીદેવી વિષ્ણુક્રાન્તીશતાવરી ॥ ૧૫-

ગન્ધાંશ્ચાષ્ટૌ ચ ધાતૂંશ્ચ ષષ્ટ્યુત્તરષડેવ ચ ।
તાવત્ સઙ્ખ્યા તુ વિજ્ઞેયા હ્યુપ સ્નાનવિશેષતઃ ॥ ૧૫-

દ્વાત્રિંશદુત્તરં પ્રોક્તં શતમેકં સમાસતઃ ।
ઓષધીનાં લતાનાઞ્ચ વૃક્ષાણાઞ્ચ સમાસતઃ ॥ ૧૫-

ફલાનાં કુસુમાનાઞ્ચ મૂલાદીનાં સમાહરેત્ ।
સપ્તમાવરણં પ્રોક્તમષ્ટમાવરણં શૃણુ ॥ ૧૫-

પ્. ૮૪) દર્ભાધોનાગદન્તાગ્રે વરાહસ્ય ચ કર્ષણે ।
વલ્મીકે વૃષશૃંગાગ્રે નદ્યાં વૈ પર્વતેઽપિ ચ ॥ ૧૫-

સમુદ્રે ચૈવ મેધાવી મૃદં ગ્રાહ્ય વિશોધયેત્ ।
પ્રત્યેકં કલશેષ્વેવં સપ્તતિઃ પરિસઙ્ખ્યયા ॥ ૧૫-

ઉદકેન સમાપૂર્ય તત્ સઙ્ખ્યા ચાન્તરોદકમ્ ।
ચત્વારિંશત્ સમાયુક્તં શતમેકં પ્રકીર્તિતમ્ ॥ ૧૫-

અર્ચયેત્ પાર્થિવાર્ણેન નવમાવરણં શૃણુ ।
આમ્રોથપનસશ્ચૈવ ન્યગ્રોધોદુંબરસ્તથા ॥ ૧૫-

અશ્વત્થઞ્ચ શિરીષઞ્ચ મધુકોથપલાશકઃ ।
અષ્ટવૃક્ષત્વ ચશ્ચૂર્ણં વિન્યસેદ્ વારિણાસહ ॥ ૧૫-

પ્રત્યેકં પૂરયિત્વા તુ સપ્તતિશ્ચતુરુત્તરમ્ ।
તાવત્ સઙ્ખ્યા ભવેત્ તાનિ ઉપસ્નાનોદકાનિ ચ ॥ ૧૫-

ચત્વારિંશત્ તથા ચાષ્ટૌ શતૈકેન સમાયુતમ્ ।
અર્ચયેચ્છિખયાધીમાન્ ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ ક્રમાત્ ॥ ૧૫-

દશમાવરણે પ્રોક્તં પુષ્પાણિ ચ તતઃ શૃણુ ।
પઙ્કજાંશ્ચ પલાશાંશ્ચ નન્દ્યાવર્તાંશ્ચ મલ્લિકાઃ ॥ ૧૫-

કરવીરઞ્ચંપકઞ્ચ નીલોત્પ્લલં તથાષ્ટકમ્ ।
કલશેષુ વિનિક્ષિપ્ય સપ્તત્યષ્ટાધિક સ્મૃતાઃ ॥ ૧૫-

પુષ્પાણિ કલશેષ્વેવ નિક્ષિપ્યાદ્ભિઃ પ્રપૂર્ય ચ ।
તાવત્ સઙ્ખ્યા ભવેત્ તાનિ ઉપસ્નાનાનિ વિન્યસેત્ ॥ ૧૫-

એવં દશાવૃતાન્ સ્થાપ્ય ગન્ધપુષ્પાક્ષતૈર્યુતમ્ ।
પ્રત્યેકં કલશાન્ સર્વાન્વસ્ત્રૈરાવેષ્ટ્ય યત્નતઃ ॥ ૧૫-

દ્રવ્યેષુ શતરુદ્રાંશ્ચ અપ્સુતીર્થાનિ કલ્પયેત્ ।
નવધા સ્થાપનં પ્રોક્તં તત્ર મુદ્રાં પ્રદર્શયેત્ ॥ ૧૫-

આદ્યન્તે ચ નમસ્કારાં મધ્યે બીજાંમનોરામ્ ।
એવન્તુ સ્થાપયેદ્ વિદ્વાનાસનાવાહનાદિકમ્ ॥ ૧૫-

કૃત્વા પ્રાગુક્તવદ્ધિમાનભિષેકં સમાચરેત્ ।
પુણ્યાહન્તુ વિશેષેણ કૃત્વા કુમ્ભાન્ પ્રપૂજયેત્ ॥ ૧૫-

શૈવન્તત્ર વિધાનજ્ઞમાદિશૈવ કુલોદ્ભવમ્ ।
એકન્તત્ર વિધાનજ્ઞમાચાર્યં પૂજયેત્ ક્રમાત્ ॥ ૧૫-

પ્. ૮૫) વસ્ત્રૈરાભરણૈઃ પુષ્પૈરઙ્ગુલીયકયજ્ઞકૈઃ ।
શિવકુમ્ભં સમુત્થાપ્ય હસ્તેન શિરસાથવા ॥ ૧૫-

સંવાહ્ય ગર્ભગેહન્તુ ઉત્તરાભિમુખસ્થિતઃ ।
સ્થાપયેદ્ દેવદેવેશં મૂલમન્ત્રેણમન્ત્રવિત્ ॥ ૧૫-

ગણાંબિકેન મન્ત્રેણ વર્ધન્યા સ્થાપ્યપિણ્ડિકાઃ ।
તત્ તત્ સ્થાને પુનસ્થાપ્ય પૂર્વવચ્ચ યથા ક્રમમ્ ॥ ૧૫-

સ્નાપ્યદ્રવ્યં યથા ન્યાયમુત્થાનઞ્ચ તથૈવ ચ ।
સ્થાપિતે નૈવ મન્ત્રેણ સ્નાપયેત્ તુ સદાશિવમ્ ॥ ૧૫-

કલશં વા મહેસ્તે તુ વિન્યસ્ત્વા દક્ષિણેન તુ ।
ગોશૃંગાગ્ર પ્રમાણેન સંસ્થાપ્યચ્છિન્નધારયા ॥ ૧૫-

સ્થાપિતાન્યુપયુક્તાનિ કલશાનિવિસર્જયેત્ ।
સ્નપનાનાઞ્ચ સર્વેષામન્તેહારિદ્ર ચૂર્ણકૈઃ ॥ ૧૫-

સંસ્નાપ્યાભ્યર્ચયેદ્ વિદ્વાન્ પ્રભૂતહવિષં કુરુ ।
બીજાનામપ્યલાભે તુ નિવારં વાયવન્તુ વા ॥ ૧૫-

લોહાનામપ્યલાભે તુ નિક્ષિપેત્ તપ્તકાઞ્ચનમ્ ।
રત્નાનામપ્યલાભે તુ મૌત્તિકં ગ્રાહ્ય દેશિકઃ ॥ ૧૫-

ધાતૂનામપ્યલાભે તુ હરિતાલં વિશેષતઃ ।
પુષ્પાણામપ્યલાભે તુ પદ્મસઙ્ગ્રાહ્ય દેશિકઃ ॥ ૧૫-

એવં યઃ કુરુતે મર્ત્યઃ ભક્તિયુક્તસ્તથૈવ ચ ।
શશિવત્ ક્રીડતે નિત્યં શિવલોકેમહીયતે ॥ ૧૫-

સ્વેચ્છયૈવ સમાગત્ય પૃથિવ્યામેકરાટ્ ભવેત્ ।
નવધા સ્નપનં પ્રોક્તં શીતકુમ્ભવિધિં શૃણુ ॥ ૧૫-

ઇતિ સ્નપનવિધિ પટલઃ પઞ્ચદશઃ

પ્. ૮૬) અથ શીતકુમ્ભવિધિ પટલઃ
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ શીતકુમ્ભસ્ય લક્ષણમ્ ।
અનાવૃષ્ટેશ્ચ દુર્ભિક્ષે પરરાષ્ટ્રપ્રવેશને ॥ ૧૬-

જ્વરાપસ્મારનાશાય વસૂરિનાસનાર્થકમ્ ।
સર્વરોગવિનાશાર્થં શીતકુમ્ભન્તુ કારયેત્ ॥ ૧૬-

દ્વાત્રિંશત્ પ્રસ્થસંપૂર્ણં બિંબ પ્રભસમન્વિતમ્ ।
ત્રિસૂત્રૈર્વેષ્ટયિત્વા તુ યવાન્તં વાથવાઙ્ગુલમ્ ॥ ૧૬-

શિવાગ્રે સ્થણ્ડિલં કૃત્વા યા વદષ્ટૌ સકર્ણિકમ્ ।
તણ્ડુલૈઃ સોભિતં કૃત્વા તિલૈર્દર્ભૈઃ પરિસ્તરેત્ ॥ ૧૬-

અષ્ટદ્રોણેન શાલીનં તદર્ધૈસ્તણ્ડુલૈર્યુતમ્ ।
તણ્ડુલાર્ધતિલૈર્યુક્તં કારયેત્ તુ વિચક્ષણઃ ॥ ૧૬-

વસ્ત્રપૂતેન તોયેન શિવકુમ્ભન્તુ પૂરયેત્ ।
સર્વગન્ધસમાયુક્તં પઞ્ચરત્નસમન્વિતમ્ ॥ ૧૬-

સ વસ્ત્રં સાપિધાનઞ્ચ સકૂર્ચં હેમસંયુતમ્ ।
સ્થણ્ડિલે વિન્યસેત્ કુમ્ભં ગન્ધપુષ્પાદિભિર્યુતમ્ ॥ ૧૬-

પૂર્વેદ્યુરધિવાસં સ્યાદ્રાત્રૌ જાગરમાચરેત્ ।
દિશાસ્વધ્યયનં કાર્યં કુમ્ભં સ્પૃષ્ટ્વા વિશેષતઃ ॥ ૧૬-

શાન્તિ હોમં પ્રકર્તવ્યં તસ્યાગ્રે તુ વિશેષતઃ ।
પ્રભાતે દેવદેવસ્ય મૂર્ધ્નિમધ્યેસુ ષિરઙ્કૃતમ્ ॥ ૧૬-

વસ્ત્રૈરાવેષ્ટ્યગાત્રાણિ પુષ્પમાલ્યૈર્વિભૂષયેત્ ।
કુમ્ભં વિન્યસ્ય તન્મધ્યે તત્ પૃષ્ઠેસુ ષિરં ન્યસેત્ ॥ ૧૬-

લોહસૂચ્યાગ્રમાનેન નાલં હેમમયં ભવેત્ ।
દ્વિગુણં ક્ષીરદાતારં મધૂનિત્રિગુણં ભવેત્ ॥ ૧૬-

હૃદયેન તુ મન્ત્રેણ કુમ્ભમારોપ્યયત્નતઃ ।
ઉપકુમ્ભન્તુ સંસ્થાપ્ય સ્થણ્ડિલે પૂર્વવત્ બુધઃ ॥ ૧૬-

એકવિંશદ્દિનં વાપિ ચતુર્દશદિનન્તુ વા ।
સપ્તાહં વાથ પઞ્ચાહં ત્રિયહં વા વિશેષતઃ ॥ ૧૬-

પ્. ૮૭) સન્તતં શ્રાવયેન્મૂર્ધ્નિ કૃત્વાશાન્તિકરં સ્મૃતૌ ।
નિત્યપૂજાવિશેષેણ કાલે કાલે વિચક્ષણઃ ॥ ૧૬-

દ્વિગુણં પૂજયેત્ તત્ર યાવચ્છક્યમથાપિ વા ।
ઉપકુમ્ભાત્ તુ નિક્ષિપ્ય જલાદુત્થાય પૂર્વવત્ ॥ ૧૬-

કુમ્ભાવરોહણં યાવત્ તાવદ્ધોમં સમાચરેત્ ।
આચાર્યં પૂજયેત્ તત્ર વસ્ત્રાઙ્ગુલીયકાદિભિઃ ॥ ૧૬-

દક્ષિણાં દેશિકાયૈવ દાપયેત્ તુ વિશેષતઃ ।
અન્તે કુમ્ભં પરિત્યજ્ય વક્ત્રમન્ત્રેણમન્ત્રવિત્ ॥ ૧૬-

પ્રભૂતહવિષન્દત્વા પૂર્વોક્ત વિધિનાસહ ।
અન્યાન્ ભક્તજનાંશ્ચાપિ અન્નપાનેન પૂજયેત્ ॥ ૧૬-

શીતકુમ્ભમિદં પ્રોક્તં નવનૈવેદ્યકં શૃણુ ।
ઇતિ શીતકુમ્ભવિધિ પટલઃષોડશઃ

અથ નવનૈવેદ્ય વિધિ પટલઃ
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ નવનૈવેદ્યલક્ષણમ્ ।
અગ્રયાનાં હિ નામ્ના તત્ કૃતે તસ્માજ્જયં ભવેત્ ॥ ૧૭-

સુમુહૂર્ત્તે સુલગ્ને ચ નક્ષત્ર કરણાન્વિતે ।
વાદ્યધ્વનિસમાયુક્તં ત્રિશૂલેનસમન્વિતમ્ ॥ ૧૭-

સર્વાલઙ્કારસંયુક્તં તતો ભક્તજનૈર્યુતમ્ ।
સ્વક્ષેત્રં સંપ્રવિશ્યાથ ઐશાન્યાં દિક્સમાશ્રિતાઃ ॥ ૧૭-

તત્ ક્ષેત્ર રક્ષકાનાં તુ દધ્યોદન બલિંક્ષિપેત્ ।
શૂકંદાત્રેન નિક્ષિપ્ય હૃદયેન તુ બુદ્ધિમાન્ ॥ ૧૭-

વિશુદ્ધ તણ્ડુલોપેતં શૂકં સર્વોપદંશકૈઃ ।
ગ્રામં વા નગરં વાપિ પ્રદક્ષિણમથાચરેત્ ॥ ૧૭-

સર્વાલંકારસંયુક્તં સર્વાતોદ્યસમન્વિતમ્ ।
તદ્ભાગાશ્ચ ગજાશ્ચૈવ તયા ચૈવાગ્રતો નયેત્ ॥ ૧૭-

પ્. ૮૮) શૂકભારાન્તતો નીત્વા વ્રીહિભારાનનન્તરે ।
ઉપદંશાન્તતો નીત્વા તત સ્તણ્ડુલભારકાન્ ॥ ૧૭-

વાદકા ગણિકાશ્ચૈવ વ્રજેયુઃ સર્વભૂષિતાઃ ।
સર્વેષાં પૃષ્ઠતોભાગે સંવ્રજેત્ પ્રતિમાં શનૈઃ ॥ ૧૭-

તતો ભક્તજનાઃ સર્વે વ્રજેયુઃ ક્રમશઃ પુનઃ ।
પ્રવિશ્ય ભવનં મંત્રી શૂકભારાં નિવેશ્ય વૈ ॥ ૧૭-

આદિત્ય કરસન્તપ્તાન્ વ્રીહીન્ સંક્ષિપ્યલૂખલે ।
તુર્યગ્રમણ્ડલં કૃત્વા પિષ્ટચૂર્ણૈર્વિચિત્રિતૈઃ ॥ ૧૭-

શાલિભિ સ્થણ્ડિલઙ્કૃત્વા લૂખલં તત્ર વિન્યસેત્ ।
વસ્ત્રેણ લૂખલં બધ્વા મૂસલઞ્ચ તતોર્ચયેત્ ॥ ૧૭-

સંક્ષુભ્યબીજમુખ્યેન તણ્ડુલઙ્ગ્રાહ્યયત્નતઃ ।
નાલિકેરગુલોપેતં મરીચી જીરકાન્વિતમ્ ॥ ૧૭-

હૃદયેન તુ મન્ત્રેણ દદ્યાદ્ દેવસ્ય ભક્તિતઃ ।
અન્યેષાં પ્રતિમાનાન્તુ દાપયિત્વા હૃદાપુનઃ ॥ ૧૭-

પરિવારબલિન્દત્વા ચણ્ડેશાયનિવેદયેત્ ।
તામ્બૂલન્તુ વિશેષેણ દત્વા તત્ર હૃદાણુના ॥ ૧૭-

પ્રભૂતહવિષં દત્વા પૂર્વોક્તવિધિનાન્વિતઃ ।
તતો ભક્તજનાન્સર્વાં નવાન્નેન તુ ભોજયેત્ ॥ ૧૭-

પ્રોક્તન્તુ નવનૈવેદ્યં કૃત્તિકાદીપકં શૃણુ ।
ઇતિ નવનૈવેદ્યવિધિ પટલઃ સપ્તદશઃ

અથ કૃત્તિકાદીપવિધિ પટલઃ
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ કૃત્તિકાદીપલક્ષણમ્ ।
કાર્તિકે કૃત્તિકામાસે દીપકર્મસમાચરેત્ ॥ ૧૮-

દેવાલયમલઙ્કૃત્વા દીપસાધન સઙ્ગ્રહમ્ ।
સ્નપનન્તત્ર કુર્વીત યજમાનેચ્છયાન્વિતમ્ ॥ ૧૮-

પ્રાસાદાગ્રસ્ય પરિતચ્છાષ્ટદિક્ષુવિશેષતઃ ।
કૂટાગારાણિ કૃત્વા તુ ચતુર્ગાત્રાન્વિતાનિ વૈ ॥ ૧૮-

પ્. ૮૯) કૂટબન્ધેષુ સર્વત્ર મૃદં વિન્યસ્ય તત્ર વૈ ।
દીપાનિવિન્યસેત્ તેષુ દીપસ્તં ભાંસ્તુ વિન્યસેત્ ॥ ૧૮-

ખદિરન્નાલિકેરં વા પાત્રમાનં પ્રકીર્તિતમ્ ।
ઘૃતં પાત્રે સમાનીય શોધિતં તૈલમેવ વા ॥ ૧૮-

કાર્પાસબીજસંયુક્તં વાસસચ્છિન્નસંયુતમ્ ।
ઘૃતમધ્યેસુ વિન્યસ્ય સ્તંભમૂર્ધ્નિસુદીપયેત્ ॥ ૧૮-

પ્રાસાદમિહ સર્વત્ર દીપમાલ્યૈરલઙ્કરોત્ ।
ક્ષુદ્રનાસ્યાં મહાનાસ્યાં કુંભે ચૈવ કપોતકે ॥ ૧૮-

પાલિકા સુગુહા સ્વત્ર દીપયન્ત્રૈઃ સુદીપયેત્ ।
પ્રાસાદમૂર્ધ્નિ દેશેષુ મણ્ડપેગોપુરે તથા ॥ ૧૮-

પ્રાકારેષુ વિશેષેણ દીપં સર્વત્ર યોજયેત્ ।
સ્તંભેષુ ઘટિકા યોજ્યાસ્તેષુ દીપસમાવૃતમ્ ॥ ૧૮-

અઘોરાસ્ત્રેણ મન્ત્રેણ દીપદણ્ડેધિરોપયેત્ ।
ઉત્તમં કૂટદીપં સ્યાન્મધ્યમં સ્તંભદીપકમ્ ॥ ૧૮-

દીપં બાહુલ્યા માત્રં યદધમં પરિચક્ષતે ।
ભવાનીં કારયેત્ પશ્ચાત્ દેવદેવં ત્રિશૂલિનમ્ ॥ ૧૮-

ઉત્સવં વા પ્રકર્તવ્યમેકાહં વિધિવત્ સુધીઃ ।
કેવલે ભવને નૈવ બલ્યાદિ ક્રમમાચરેત્ ॥ ૧૮-

ગ્રામં વા નગરાદિં વા આલયં વા પ્રદક્ષિણમ્ ।
દીપેન ભૂષયિત્વા તુ ભક્તિયુક્તાનરોત્તમાઃ ॥ ૧૮-

ઈદૃગ્ગુણ વિશેષાઢ્યં ગ્રામં કૃત્વા પ્રદક્ષિણમ્ ।
આલયં સંપ્રવિશ્યાથ પરિવેષક્રમઞ્ચરેત્ ॥ ૧૮-

પ્રભૂતહવિષઙ્કૃત્વા દેવદેવસ્ય ભક્તિતઃ ।
સ્તુત્યૈરધ્યયનૈર્ભક્તૈર્વાદ્યૈ નૃત્તાદિકૈરપિ ॥ ૧૮-

પરિતોષ્ય ચ દેવેશં ક્રિયાં સમ્યક્ સમાચરેત્ ।
કૃત્તિકા દીપમત્રોક્તં પૂરકર્મ તતઃ શૃણુ ॥ ૧૮-

ઇતિ કૃત્તિકાદિપવિધિ પટલોષ્ટાદશઃ

પ્. ૯૦) અથ આષાઢપૂરકર્મવિધિ પટલઃ
આષાઢપૂર્વનક્ષત્રે પૂર્વેદ્યુરધિવાસ્ય ચ ।
રાત્રૌ હોમં પ્રકર્તવ્યં બલિં પ્રક્ષિપ્યયત્નતઃ ॥ ૧૯-

રાત્રૌ પ્રતિસરં બધ્વા આચાર્યં પૂજયેત્ તતઃ ।
પ્રભાતે દેવદેવેશં વિશેષાત્ પૂજનં તથા ॥ ૧૯-

બલિન્તત્રૈવ નિક્ષિપ્ય કૃત્વા ગ્રામપ્રદક્ષિણમ્ ।
લાજચૂર્ણાદિ સઙ્ગ્રાહ્ય સ્નાનાર્થન્તુ શિવસ્ય તુ ॥ ૧૯-

જલતિરે પ્રપાઙ્કૃત્વા સર્વાલઙ્કારસંયુતામ્ ।
તન્મધ્યે તુ સ્થિતં દેવમભ્યર્ચ્ય હૃદયેન તુ ॥ ૧૯-

લાજચૂર્ણસમાયુક્તં ગુલઞ્ચામ્રફલૈર્યુતમ્ ।
કદલીપનસોપેતમપૂપઞ્ચ વિશેષતઃ ॥ ૧૯-

સઙ્ગ્રાહ્યમૃદ્ઘટે શુદ્ધે પ્રત્યેકં ભક્તિપૂર્વકમ્ ।
ભક્ત્યાનિ વેદયિત્વા તુ હૃન્મન્ત્રેણ વિચક્ષણઃ ॥ ૧૯-

લાજચૂર્ણં વિસૃજ્યાથ હૃદયેન શિવાગ્રતઃ ।
નવોદકેન તન્મધ્યે શૂલં સંસ્નાપ્યદેશિકઃ ॥ ૧૯-

આલયન્તુ પુનર્ગત્વા તતઃ સ્નપનમાચરેત્ ।
પ્રભૂતહવિષં દત્વા હૃદયેન શિવાગ્રતઃ ॥ ૧૯-

પ્રભૂતહવિષં દત્વા શિવસ્ય ચ વિશેષતઃ ।
અન્યેષાં પ્રતિમાણાઞ્ચ હવિષન્તુ નિવેદયેત્ ॥ ૧૯-

એવં સમાસતઃ પ્રોક્તં ફલપાકવિધિં શૃણુ ।
ઇતિ આષાઢપૂરકર્મવિધિ પટલ એકોનવિંશતિઃ

પ્. ૯૧) અથ ફલપાકવિધિ પટલઃ
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ ફલપાકવિધિં પરમ્ ।
દૂરતસ્તુ શિવં દૃષ્ટ્વા નમસ્કૃત્વા તુ યો નરઃ ॥ ૨૦-

મુચ્યતે સર્વપાપેભ્યો નિર્મોકાદિવ પન્નગાઃ ।
દૂરાધ્વશ્રમવિક્લાન્તઃ સુધીઃ કૃત્વા પ્રદક્ષિણમ્ ॥ ૨૦-

માર્ગ ક્લેશોઽપ્યથેશાય ભવેત્ પાપાનિ નશ્યતિ ।
જનૈઃ પૃષ્ઠાનુ યાતોઽત્ર ભૂલોકે તુ સ જીવતિ ॥ ૨૦-

ઉત્સવે બલિકાલે તુ યથા કુર્વન્ પ્રદક્ષિણમ્ ।
પદે પદેઽશ્વમેઽથસ્ય ફલં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ ॥ ૨૦-

યથા કૃત્વા નમસ્કારં તથા લોકેસુ પૂજિતઃ ।
જલપુષ્પં સુપુષ્પં વા દેવમુદ્દિશ્ય નિક્ષિપેત્ ॥ ૨૦-

નાનાપુષ્પૈરલઙ્કૃત્ય નાનાભોગં સમશ્નુતે ।
આરામં દેવદેવસ્ય યો નરઃ કૃતવાન્ ભુવિ ॥ ૨૦-

સ એવ ધનવાન્ ચ્છ્રીમાનિહલોકેસુ પૂજિતઃ ।
અયુતં યોગવાન્ દદ્યાત્ શ્રોત્રિયે વેદપારગે ॥ ૨૦-

ગોશૃઙ્ગેનાધિકં દેવં ક્ષીરસ્નાનસ્ય તત્સમમ્ ।
કપિલાપઞ્ચગવ્યેન કુશવારિયુતેન ચ ॥ ૨૦-

સ્નાપયેદ્ દેવદેવેશં ગવાઙ્કોટિફલૈઃ સમમ્ ।
નવધા સ્નપનં કુર્વન્યો નરો ભક્તિસંયુતઃ ॥ ૨૦-

નાનાભોગસમાયુક્તઃ શિવલોકે મહીયતે ।
નવમાર્ગે તુ યત્ કર્મ ભોગોઽપિ નવધા ભવેત્ ॥ ૨૦-

નવધા હવિષં કૃત્વા નવધા ભોગમશ્નુતે ।
ઘણ્ટામણિઞ્ચ યો દદ્યાત્ ખ્યાતિર્ભૂતિર્વિશિષ્યતે ॥ ૨૦-

વસ્ત્રાણ્યાભરણાદીનિ દેવદેવસ્ય યોજયન્ ।
નાનાવસ્ત્રૈઃ સુસંપૂર્ણૈર્નાના ચા ભરણૈસ્તથા ॥ ૨૦-

પૂજિતસ્ત્વિહ દેવૈસ્તુ પૃથિવ્યામેકરાટ્ ભવેત્ ।
દીપન્તુ દેવદેવસ્ય સકૃત્ કાલે પ્રદાપયન્ ॥ ૨૦-

પ્. ૯૨) લોકે તુ દીપવત્ સોઽપિ સર્વવિત્તાવૃતસ્મૃતઃ ।
મનસા કર્મણા વાચા શિવમુદ્દિશ્ય યો નરઃ ॥ ૨૦-

સર્વારમ્ભપ્રયોગે વા * * * * * ભાત્ પુનઃ ।
સર્વદાનતપોયજ્ઞૈઃ પ્રાપ્યતે યત્ ફલં મહત્ ॥ ૨૦-

તસ્માદતિશયં સ્વર્ગે તત્ફલં મહમા?પ્નુયાત્ ।
કર્ષણે ચ મતે લોકાન્ સપ્તસર્વાન્ જયિષ્યતિ ॥ ૨૦-

ઇષ્ટકાશૈલ લોહૈર્વાયઃ કુર્યાદ્ ભવનન્નરઃ ।
કાઞ્ચનેન વિમાનેન શિવલોકેમહીયતે ॥ ૨૦-

સંસિદ્ધે તુ વિમાને તુ સ્થાપનં વિધિમાર્ગતઃ ।
શિવલોકમવાપ્નોતિ પૂજ્યમાનઃ સદામરૈઃ ॥ ૨૦-

શિવલિઙ્ગે કૃતે પશ્ચાત્ ફલં સામીપ્યમાપ્નુયાત્ ।
યદ્રૂપં સ્થાપિતં બિમ્બન્તદ્રૂપોથ ભવિષ્યતિ ॥ ૨૦-

રૂપૈર્હરવ પુર્ભૂત્વા ઈશેન સહિતઃ સુવી ।
તસ્ય લોકે ચ રન્ધિમાન્ યથા કામન્તથેશવત્ ॥ ૨૦-

શિવાયનિહિતા યાનિ પુષ્પાણિ ચ દલાનિ ચ ।
ફલાનિ ચૈવ બીજાનિ ધાન્યાદીનિ વિશેષતઃ ॥ ૨૦-

યજમાનસ્ય પૂર્વે તુ શિવલોકે વ્રજન્તિ હિ ।
શિવયજ્ઞે સમાપ્તે તુ તત્ પ્રયોગેન દેહિનઃ ॥ ૨૦-

એવં વિંશદતીતાનાં ગુરૂણાં તસ્ય વંશિનામ્ ।
દશપૂર્વાન્ સમૃચ્છન્તિ સમાસેનદશા પરાન્ ॥ ૨૦-

માતૃપક્ષે પ્રસૂતાનાં તલ્લોકે સ્થાનમિષ્યતે ।
શુશ્રૂષકાણાં દારાણાં પુત્રભ્રાતૃસમન્વિતમ્ ॥ ૨૦-

શિવલોકે નિવાસં સ્યાદ્ યન્નલભ્યંસુ દેવતૈઃ ।
ભુક્ત્વા તુ વિપુલાન્ ભોગાન્ પ્રલયે સમુપસ્થિતે ॥ ૨૦-

જ્ઞાનયોગં સમાસાદ્ય સ તત્રૈવ વિમુચ્યતે ।
પ્રાકારમણ્ડપાન્ કુર્વન્યધેઽષ્ટં સ્વર્ગમાપ્નુયાત્ ॥ ૨૦-

વાપી કુપતટાકાંશ્ચ દેવમુદ્દિશ્યયત્નતઃ ।
યઃ કુર્વન્બહુધનાઢ્યસ્તદન્તે શિવમાપ્નુયાત્ ॥ ૨૦-

પ્. ૯૩) કાર્યકર્મણ્ય શક્તસ્તુ સ્મરન્નિત્યં તુ યઃ પુમાન્ ।
તત્રૈવ મૃયતે ચૈવ તસ્ય સ્વર્ગં ન સંશયઃ ॥ ૨૦-

આસનાસનિ સદ્ભાવં જ્ઞાત્વા સંપૂજયેચ્છિવમ્ ।
સા લોક્યઞ્ચૈવ સામીપ્યં સા રૂપ્યં પ્રાપ્નુયાત્ ક્રમાત્ ॥ ૨૦-

અગ્નિપૂજા ચ સા લોક્યં બલિના વૈ તથા ભવેત્ ।
ઉત્સવે નૈવ સામીપ્યં સા રૂપ્યં રુદ્રચિન્તયા ॥ ૨૦-

શિવનિન્દાઞ્ચ યો મૂઢઃ કુર્યાદજ્ઞાનમોહિતઃ ।
સ યાતિ નરકં ઘોરં ત્રિસપ્તતિ ચ સંયુતઃ ॥ ૨૦-

તં હન્યાદસમર્થશ્ચેત્ ગચ્છેદ્ વાથ તતો બહિઃ ।
યસ્તુ પ્રાણપરિત્યાગં કુર્યાચ્છિવનિમિત્તતઃ ॥ ૨૦-

તસ્યૈવ ફલસંપત્તિં મયાવક્તુન્ન શક્યતે ।
તાવત્ તુ શિવ સા યુજ્યં પ્રાપ્નુયાન્નાત્ર સંશયઃ ॥ ૨૦-

ભક્તિઃ સ્વાભાવિકી ચૈવ કૃત્રિમા ચેતિ વૈ દ્વિધા ।
સ્વભાવિકા તુ યા ભક્તિઃ પૂર્વજન્મવિવર્ત્તિતા ॥ ૨૦-

સહજા ચેતિ સા જ્ઞેયા ઇહામુત્ર સુખપ્રદા ।
કૃત્ત્રિમા વૈ કૃતાનામ સા પરત્ર સુખપ્રદા ॥ ૨૦-

સહજા વૈ કૃતા ચૈવ યા સા ભક્તિર્ન નશ્વરી ।
સ પુનઃ શિવ એવેતિ ચિન્તયેત્ તચ્છિવં નરમ્ ॥ ૨૦-

લિઙ્ગાદ્ધસ્તં શતં વાર્ધં શિવક્ષેત્રં સમન્તતઃ ।
યસ્ય તત્રૈવ વાસત્વં શિવલોકસ્ય કારણમ્ ॥ ૨૦-

યત્ર તત્રૈવ પઞ્ચત્વં શિવલોકસ્ય કારણમ્ ।
યત્ તુ માનુષકં લિઙ્ગં ક્ષેત્રમાનમિદં સ્મૃતમ્ ॥ ૨૦-

સ્વયંભૂતે સહસ્રં સ્યાદાર્ષે ચૈવ તદર્ધકમ્ ।
આરામવાપિ સર્વાણિ સ્થાવરાણિ તરાણિ ચ ॥ ૨૦-

દિવ્યં પ્રયાન્ત્ય સન્દેહં પ્રભાવાત્ પરમેષ્ઠિનઃ ।
તસ્માદાવસથં કાર્યં શિવક્ષેત્રસમીપતઃ ॥ ૨૦-

આત્માર્થં પૂજયેત્ સર્વેસોપહારં શિવસ્ય તુ ।
તસ્માત્ પત્રફલૈઃ પુષ્પૈરમ્ભ સા મનસા બુધઃ ॥ ૨૦-

પ્. ૯૪) ચિત્તં શિવાત્મકઙ્કૃત્વા શિવમારાધયેત્ સદા ।
શિવધર્માત્પરોધર્મો ન ભૂતો ન ભવિષ્યતિ ॥ ૨૦-

અન્યેષુ પશુધર્મેષુ સ્વર્ગ એવ ફલં હિ તત્ ।
એતદ્ધિ શિવશાસ્ત્રેષુ ભુક્તિમુક્તિપ્રદાયકમ્ ॥ ૨૦-

સર્વશાસ્ત્રં સમુત્સૃજ્ય શિવશાસ્ત્રેષુ યોજયેત્ ।
ફલપાકવિધિઃ પ્રોક્તમાચાર્યલક્ષણં શૃણુ ॥ ૨૦-

ઇતિ ફલપાકવિધિ પટલોવિંશતિઃ

અથ આચાર્યલક્ષણ પટલઃ
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ આચાર્યસ્ય તુ લક્ષણમ્ ।
ફલપાકવિધિં શ્રુત્વા શિવભક્તિર્ભવેદ્યથા ॥ ૨૧-

તદા પ્રવર્તતે પુંસો લિઙ્ગસંસ્થાપનેરતિઃ ।
આચાર્યં પૂર્વમન્વેષ્ય મૂર્તિપાંસ્તદનન્તરમ્ ॥ ૨૧-

આદિશૈવ કુલોદ્ભૂતઃ પઞ્ચગોચરસંસ્થિતઃ ।
સર્વશાસ્ત્રાર્થ તત્વજ્ઞઃ શિવજ્ઞાનવિશારદઃ ॥ ૨૧-

શિવસિદ્ધાન્ત તત્વજ્ઞઃ શિવાગ્નિગુરુપુજકઃ ।
સર્વાવયવસંપૂર્ણઃ સર્વલક્ષણસંયુતઃ ॥ ૨૧-

વયઃ ષોડશકાદૂર્ધ્વં સપ્તતેરધ ઉચ્યતે ।
શિખી વા બદ્ધકેશશ્ચ કૃતજ્ઞઃ પ્રિયદર્શનઃ ॥ ૨૧-

ગૃહસ્થશ્ચોત્તમો જ્ઞેયો ભૌતિક બ્રહ્મચાર્યપિ ।
ક્રિયાદિ જ્ઞાનપર્યન્ત શાસ્ત્રેષુ કૃતનિશ્ચયઃ ॥ ૨૧-

ક્રિયાપાદે તુ નિપુણશ્ચર્યા પાદાનુવર્તકમ્ ।
યોગપાદે ક્રિયાભ્યાસો જ્ઞાનપાદાનુરઞ્જકઃ ॥ ૨૧-

હેયો પાદેય તત્વજ્ઞસ્તત્વાર્થે સંવ્યવસ્થિતઃ ।
પરં ભાવ વિદ શ્રેષ્ઠં પઞ્ચધા વા પરં વિદુઃ ॥ ૨૧-

પ્. ૯૫) દેહબન્ધનિમિત્તઞ્ચ વિધિવદ્દીક્ષિતો બુધઃ ।
શિવજ્ઞાનામૃતાનન્દસ્તૂહાપોહ વિધાનવિત્ ॥ ૨૧-

ઈદૃક્ ભૂતસ્તુ યો વિદ્વાન્ સ્થાપનાદીનિ કારયેત્ ।
સ એવ સ્થાપકો વત્સનેતરઃ સર્વદા વિભોઃ ॥ ૨૧-

અનુશૈવાદિભિર્નૈવ સ્થાપનાદીનિ કારયેત્ ।
કણ્વાદિરાદિ શૈવૈસ્તુ કર્તવ્યં સ્થાપનાન્તકમ્ ॥ ૨૧-

અન્યથા તુ કૃતે રાજ્ઞસ્ત્વાભિચારશ્ચ દેવતાઃ ।
નતં ગૃહ્ણીત દેવેશો ન ફલઞ્જાયતે તતઃ ॥ ૨૧-

યદિ મોહેન કુર્વીત સાન્નિદ્ધ્યં ન કદાચન ।
મૂર્તિપાંસ્તુ તતો વક્ષ્યે આદિશૈવ કુલોદ્ભવાન્ ॥ ૨૧-

આચાર્યારમ્ભશાસ્ત્રે તુ તસ્મિન્વિગત સંશયાન્ ।
તદભિ પ્રાયતત્વ જ્ઞાનાચાર્યસ્યાનુકૂલકાન્ ॥ ૨૧-

મૂર્તિઞ્ચ મૂર્તિધારાંશ્ચ જ્ઞાતાન્ સમ્યક્ સમાહિતાન્ ।
એભિર્ગુણૈઃ સમાયુક્તાન્ ગૃહ્ણીયાતાન્વિચક્ષણઃ ॥ ૨૧-

વામનાંશ્ચ તતોજ્ઞાત્વા વર્જયેત્ તાન્ પ્રયત્નતઃ ।
સ્વશાસ્ત્રસમયદ્વેક્ષી ત્વઙ્ગપ્રત્યઙ્ગહીનકઃ ॥ ૨૧-

નાસ્તિકોમત્સરોરોગી બધિરોવૃદ્ધિજીવકઃ ।
ભિષક્ શાસ્ત્રોપજીવી ચ તથા રંગોપજીવકઃ ॥ ૨૧-

પિશુનઃ ક્રૂરકર્મસ્થશ્ચ પલઃ પારદારિકઃ ।
સભીપુરોધસોગર્વીનિઃ સત્યશ્ચ કૃતઘ્નકઃ ॥ ૨૧-

સન્યાસીતાર્કિકો ભ્રષ્ટઃ કૃશાઙ્ગઃ શલ્યજીવકઃ ।
પરાપવાદશીલશ્ચ નૈષ્ઠિકશ્ચ કપાલિકઃ ॥ ૨૧-

અતિ હ્રસ્વસ્ત્વતિ સ્થૂલો અતિદીર્ઘોકુદર્શકઃ ।
વિકટદન્તઃ કુનવીમધુ વૈ ખલતિસ્તથા ॥ ૨૧-

શિપિવિષ્ટોવ્રણોપેતશ્મશ્રુભ્રૂ ચક્ષુપિઙ્ગલાઃ ।
ગુલ્મી ચૈવ બૃહદ્બીજીત્વર્શસાદીનિ પિડિતઃ ॥ ૨૧-

પ્રતિષ્ઠા તન્ત્ર કિઞ્ચિત્ જ્ઞઃ પશુશાસ્ત્રાનુરઞ્જિતઃ ।
તન્વોપદેશ હીનશ્ચ વિમનસ્કામનસ્કકઃ ॥ ૨૧-

પ્. ૯૬) ન્યૂનાઙ્ગી ચાતિરિક્તાઙ્ગી શઠઃ પણ્યોપજીવકઃ ।
ષણ્ડશ્ચ ગુહ્યકશ્ચૈવ નૈર્ગકઃ શ્વાપદન્તકઃ ॥ ૨૧-

ઈદૃશાન્વર્જયેદ્ વિદ્વાન્ સર્વકર્મબહિષ્કૃતાન્ ।
યદિ મોહેન કુર્વીત સાન્નિધ્યં ન કદાચન ॥ ૨૧-

આચાર્યમૂર્તિપાંશ્ચૈવ પૂર્વોક્તાન્ સંપ્રગૃહ્ય ચ ।
તતશ્ચાપેક્ષયેદ્ વત્સ શિલ્પિનં સુકુલોદ્ભવમ્ ॥ ૨૧-

સ્થપતિં સૂત્ર ગૃહિણં વર્ધકં તક્ષકં તથા ।
સ્થાપકેનોદિતં સર્વં શિલ્પશાસ્ત્રેણ નિર્દિશેત્ ॥ ૨૧-

પ્રાસાદાદિ પ્રકર્તાથ સોઽપિ હસ્તપતિઃ સ્મૃતઃ ।
સૂત્રગ્રાહી ચ માનજ્ઞો દ્રુમાભિખ્યો ચ વર્દ્ધકી ॥ ૨૧-

તનૂકરણયોગ્યો યસ્ત્વસૌ તક્ષક ઉચ્યતે ।
ચ્છેદ્યાંશ્ચ ચ્છેદયેત્ સર્વાન્ ભેદ્યે તુ દ્રવ્યભેદકઃ ॥ ૨૧-

વેદ્યે તુ વેદયેદ્ દ્રવ્યાં ચ્છિલ્પિકર્મસ્ત્રિધા ભવેત્ ।
સ્થપતિઃ સૂત્રગ્રાહી ચ પ્રાસાદાન્ પ્રતિમાદિકાન્ ॥ ૨૧-

કુર્યાત્ તદક્ષિમોક્ષાદીન્ તક્ષકેન સમાચરેત્ ।
શેષે તુ વર્જયેત્ તત્ર મન્ત્રકર્મસુ સર્વદા ॥ ૨૧-

તેષાન્તુ શિલ્પિકાર્યેઽપિ સ્થપતેસ્તુ નિયોગતઃ ।
સ્થપતિઃ શિલ્પકાર્યેષુ સ્થાપકસ્યાનુસારતઃ ॥ ૨૧-

સ્થપતિઃ શાસ્ત્રકર્મજ્ઞઃ કૃતકર્માભિજાત્યવાન્ ।
ન હીનાઙ્ગોતિરિક્તાઙ્ગો ધર્મિષ્ઠઃ સત્યવાચકઃ ॥ ૨૧-

શલ્ય જ્ઞાનાન્વિતઃ સાધુ દૃઢબન્ધુરતન્દ્રિતઃ ।
ઈદૃશં શિલ્પિનઙ્ગ્રાહ્ય પ્રારભેત્ સર્વકર્મકમ્ ॥ ૨૧-

આચાર્યલક્ષણં પ્રોક્તં કરણાનાં વિધિં શૃણુ ।
ઇતિ આચાર્યલક્ષણ પટલ એકવિંશતિતમઃ

પ્. ૯૭) અથ કરણાધિકારલક્ષણ પટલઃ
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ કરણાનાં તુ લક્ષણમ્ ।
યાગોપકરણં યસ્માત્ તસ્માત્ તત્ કરણં વિદુઃ ॥ ૨૨-

દર્ભાણાં લક્ષણઞ્ચૈવ પવિત્રાણાં વિશેષતઃ ।
કૂર્ચાનાં દર્ભમાલાયા વિષ્ટરાણાઞ્ચ લક્ષણમ્ ॥ ૨૨-

આજ્યસ્થાલ્યાશ્ચરુસ્થાલ્યાઃ કલશાનાન્તુ લક્ષણમ્ ।
હવિઃ પાત્રપિધાનઞ્ચ જલદ્રોણ્યાશ્ચ લક્ષણમ્ ॥ ૨૨-

ધૂપઘણ્ટાવિકલ્પઞ્ચ સ્થાલિકાયાશ્ચ લક્ષણમ્ ।
પ્રમાણં દીપદણ્ડાનાં યંત્રિકાયાશ્ચ લક્ષણમ્ ॥ ૨૨-

બલિપાત્ર ત્રિપાદીનાં દર્વીણાં લક્ષણં તથા ।
વિતાન ધ્વજવસ્ત્રાણાં પૃચ્છં ન પટલક્ષણમ્ ॥ ૨૨-

તથોષ્ણીષોત્તરીયાણાં ખટ્ગાયાશ્ચ સનસ્ય ચ ।
રથસ્ય લક્ષણઞ્ચૈવ શિબિકાપર્યઙ્કયોસ્તથા ॥ ૨૨-

સિંહાસનોપયાનાનાં સ્તંભાચ્છાદનરઙ્ગયોઃ ।
પાદુકાદર્શનાનાન્તુ વ્યજનઞ્ચામરસ્ય ચ ॥ ૨૨-

સિતાત પત્ર પત્રાણાં પિઞ્છાનાઞ્ચૈવ લક્ષણમ્ ।
મઙ્ગલાનામધાત્રાણાં તોરણદ્વયલક્ષણમ્ ॥ ૨૨-

સુવર્ણપટ્ટપુષ્પાણાં ગોલકાયાશ્ચ લક્ષણમ્ ।
મકુટાનાઙ્કુણ્ડલાનાં હારકેયૂરયોશ્ચ વૈ ॥ ૨૨-

કટકઙ્કટિસૂત્રાણાં નૂપુરસ્ય ચ લક્ષણમ્ ।
જઠરોપરિબન્ધાનાં સ્ત્રીણાં ભૂષણલક્ષણમ્ ॥ ૨૨-

ક્ષુરાણાં કર્તરીણાન્તુ માર્જનસ્ય પ્રમાણકમ્ ।
એતેષાં લક્ષણં વક્ષ્યે હ્યાનુપૂર્વાત્ ગજાનન ॥ ૨૨-

અશુષ્કઞ્છિન્નભિન્ના ગ્રાહ્યદર્ભા ખણ્ડિતાસ્તથા ।
કોમલા શ્યામલા સ્નિગ્ધા જીર્ણાઃ શુભ્રાઃ શુભાવહાઃ ॥
૨૨-

મૃદુશ્યામાશ્ચ સ્ત્રીલિઙ્ગાઃ પુલ્લિઙ્ગાઃ કોમલા સ્થિરાઃ ।
અકોમલા સ્થિરાશ્ચૈવ અનુગ્રાહ્યા નપુંસકાઃ ॥ ૨૨-

દર્ભાણાં લક્ષણં પ્રોક્તં પવિત્રાણાં તતઃ શૃણુ ।
કુશાદર્ભાશ્ચ ગોવાલાઃ પવિત્રઙ્કનકાસ્તથા ॥ ૨૨-

પ્. ૯૮) સપ્તપઞ્ચ ત્રિયુક્તો વા હ્યગ્રન્તુ દ્વ્યઙ્ગુલં ભવેત્ ।
દ્વ્યઙ્ગુલં તસ્ય નાલન્તુ ગ્રન્ધિરેકાઙ્ગુલં ભવેત્ ॥ ૨૨-

દક્ષિણાવર્તગ્રધિતં પવિત્રમિહશોભનમ્ ।
અનામ્યઙ્ગુલવિસ્તારં તારાષ્ટૈકામ્શહીનકમ્ ॥ ૨૨-

તપ્તચામીકરેણૈવ પવિત્રં કનકાખ્યકમ્ ।
દશપઞ્ચાધિકૈર્દર્ભૈર્દશૈકાદશકૈસ્તુ વા ॥ ૨૨-

દશભિર્ન બભિર્વાપિ સપ્તભિઃ પઞ્ચભિસ્તુ વા ।
દર્ભસઙ્ખ્યાઙ્ગુલાયામાદર્ભાણાં નવકોર્ધ્વકે ॥ ૨૨-

નવાઙ્ગુલન્તુ તદ્દૈર્ઘ્યં દર્ભાણાં સપ્તપઞ્ચકે ।
દક્ષિણાવર્ત ગ્રથિતં ગ્રન્ધિરેકાઙ્ગુલં ભવેત્ ॥ ૨૨-

કૂર્ચાગ્રઞ્ચતુરઙ્ગુલ્યં કૂર્ચમેવં વિધીયતે ।
દશપઞ્ચાધિકં યત્ તુ શિવકુમ્ભસ્ય વિન્યસેત્ ॥ ૨૨-

દ્વાદશૈશ્ચૈવ વિન્યસ્ય શેષૈઃ શેષેષુ વિન્યસેત્ ।
ઊર્ધ્વગ્રન્ધ્યા હ્યતોગ્રન્તુ પૂર્વાગ્રન્તુ યથા ન્યસેત્ ॥ ૨૨-

કૂર્ચાનાં લક્ષણં પ્રોક્તં દર્ભમાલાં તતઃ શૃણુ ।
દ્વિવૃતાદક્ષિણાવર્તા દ્વિત્રિકૈઃ પઞ્ચભિસ્તુ વા ॥ ૨૨-

દર્ભાન્તરં વૈ દ્વ્યઙ્ગુલ્યં હસ્તમાનેન લંબયેત્ ।
કનિષ્ઠાઙ્ગુલિનાહેન રજ્જુઙ્કુર્યાન્ મનોરમમ્ ॥ ૨૨-

લમ્બમાનાસ્તુ દર્ભાણાં શસ્તાસ્તા ઇતિ સંસ્મૃતાઃ ।
જપહોમાર્ચનં તસ્ય મધ્યે વીધ્યત્વમાગતાઃ ॥ ૨૨-

પ્રાસાદયજ્ઞશાલાયાં પરિવેષ્ટ્ય ચ યત્નતઃ ।
વિષ્ટરં પઞ્ચદર્ભૈસ્તુ ગ્રન્થિરેકાઙ્ગુલં ભવેત્ ॥ ૨૨-

મુલાગ્રૌ ચ દશાઙ્ગુલ્યૌ વિષ્ટરં તુ વિધીયતે ।
સપ્તવિંશતિ દર્ભૈર્વા હ્યેકવિંશતિરેવ વા ॥ ૨૨-

દશપઞ્ચભિરેવાથ કૂર્ચં કુર્વીત બુદ્ધિમાન્ ।
ગ્રન્થિસ્ત દ્વ્યઙ્ગુલં પ્રોક્તં અગ્રં તુ દ્વિગુણં ભવેત્ ॥ ૨૨-

નાલમેકોનવિંશત્ તુ દર્ભેણ વ્રતબન્ધનમ્ ।
એષા વૈ પ્રોક્ષણી પ્રોક્તા પરિસ્તરણકં શૃણુ ॥ ૨૨-

એકવિંશતિ દર્ભાભિઃ કલા ગ્રન્થિસ્તુ બન્ધયેત્ ।
મેખલા મધ્યમાયામમૂલાગ્રોદયમિષ્યતે ॥ ૨૨-

પ્. ૯૯) પરિસ્તરણકં પ્રોક્તં તતઃ પરિધયઃ શૃણુ ।
યૈર્માનૈઃ સમિથં પ્રોક્તં તૈરેવપરિધિર્ભવેત્ ॥ ૨૨-

આયામં હસ્તમાનેન કનિષ્ઠાઙ્ગુલિનાહકમ્ ।
તિસ્રઃ પરિધયઃ પ્રોક્તાઃ પશ્ચિમે દક્ષિણોત્તરે ॥ ૨૨-

પરિધેર્લક્ષણં પ્રોક્તં સમિધાલક્ષણં શૃણુ ।
ન સ્ફોટિકાન સુષિરા ઋજવોગ્રન્થિ વર્જિતાઃ ॥ ૨૨-

દ્વાદશાઙ્ગુલિકાયામા કનિષ્ઠાઙ્ગુલિનાહકાઃ ।
સમિધાલક્ષણં પ્રોક્તં મેક્ષણં તત્ પ્રમાણતઃ ॥ ૨૨-

તતઃ સૃક્લક્ષણં વક્ષ્યે શૃણુ મુગ્ધવિનાયક ।
ખદિરશ્ચ શમીવિલ્વપલાશાઃ પ્લક્ષચન્દનૌ ॥ ૨૨-

તથા ચ યજ્ઞ વૃક્ષેષુ યથા સમ્ભવતઃ કુરુ ।
ત્રિંશદઙ્ગુલમાયામમષ્ટાઙ્ગુલ સુવિસ્તૃતઃ ॥ ૨૨-

તદર્ધન્તુ ઘનં પ્રોક્તં સૂત્રેણ સમિતં તતઃ ।
ષડઙ્ગુલં ભવેદાભ્યં સપ્તાઙ્ગુલન્તુ વિસ્તૃતમ્ ॥ ૨૨-

તદગ્રન્તુ ત્રિધા કૃત્વા તસ્માત્ કુર્યાત્ ત્રિકોણવત્ ।
ગજોષ્ઠ સદૃશાકારન્નિમ્નં સ્યાદ્યવમાનકમ્ ॥ ૨૨-

તદ્બહિઃ પટ્ટકાઙ્કુર્યાદ્યવાદ્યવસુવિસ્તૃતમ્ ।
અષ્ટાઙ્ગુલસુવિસ્તારા વેદિકાષ્ટાઙ્ગુલાયતા ॥ ૨૨-

તન્મધ્યે કારયેત્ ગર્તન્તચ્ચક્ર્યઙ્ગુલવિસ્તૃતમ્ ।
ખાતં સ્યાત્ તત્ પ્રમાણેન તદ્બહિર્યવમાનકા ॥ ૨૨-

પટ્ટિકા તુ પ્રકર્તવ્યા તદ્બહિર્યવનિમ્નગા ।
બિલબાહ્યે તુ પરિતઃ પટ્ટિકાર્દ્ધાઙ્ગુલેન તુ ॥ ૨૨-

શ્વભ્રસ્ય પરિતઃ કાર્યં પદ્મમષ્ટદલંશુભમ્ ।
શ્વભ્રારભ્યમુખાન્તં યત્ કનિષ્ઠાઙ્ગુલમાનતઃ ॥ ૨૨-

ખાતં સ્યાત્ કૃત ધારાર્થં નિમ્નોન્નતવિવર્જિતમ્ ।
દણ્ડોર્ધ્વે વેદિકાધસ્તાત્ ત્ર્યઙ્ગુલેન ત્રિખણ્ડિકા ॥ ૨૨-

અર્ધાઙ્ગુલવિવૃધ્યા તુ વૃત્તા વા ચતુરશ્રકા ।
દણ્ડં નવાઙ્ગુલાયામન્તસ્ય નાભં ષડઙ્ગુલમ્ ॥ ૨૨-

દણ્ડાધોમુકલઙ્કાર્યં તદાયામન્તુ દ્વ્યઙ્ગુલમ્ ।
નાભમષ્ટાઙ્ગુલં પ્રોક્તં માનમેવં વિધીયતે ॥ ૨૨-

પ્. ૧૦૦) વેદિકા પરભાગબ્જે પૃષ્ઠાકારન્તુલાઞ્ચયેત્ ।
તન્મધ્યે કર્ણિકાકારં પાદતારઞ્ચ ત્ર્યઙ્ગુલમ્ ॥ ૨૨-

અઙ્ગુલન્તુ તદુત્સેધં સ્રવમેવં પ્રકલ્પયેત્ ।
અરત્નિમાત્રમાયામં તદગ્રે બિલસંયુતમ્ ॥ ૨૨-

મૂલં ષડઙ્ગુલન્નાહં તદર્ધં કણ્ઠનાહકમ્ ।
પુષ્કરં મૂલનાહન્તુ દ્વિપુટં નાસિકાસમમ્ ॥ ૨૨-

માષમગ્નન્તુ નિમ્નં સ્યાત્ બિલદ્વયસમન્વિતમ્ ।
ગોપુચ્છસદૃશં દણ્ડં પ્રોક્તં તત્ સ્રવલક્ષણમ્ ॥ ૨૨-

સૌવર્ણં રજતન્તામ્રં મૃન્મયં વાથકારયેત્ ।
અષ્ટાઙ્ગુલ સુવિસ્તીર્ણન્નિમ્નં પ્રસ્થેન પૂરિતમ્ ॥ ૨૨-

ઘનમાનાઙ્ગુલં પ્રોક્તં દ્રવ્યપાત્રં વિધીયતે ।
હોમકાલે તુ દ્રવ્યાણાં પ્રમાણં લક્ષ્યતે ધુના ॥ ૨૨-

ઘૃતેષુ ગવ્યં તચ્છેષુ સ્રવં પૂર્ણપ્રમાણતઃ ।
સક્તુમુષ્ટિમિદં વાસમધુ વૈ ઘૃતવત્ ભવેત્ ॥ ૨૨-

કરપૂર્ણન્તુ લાજસ્ય ચાક્ષમાત્રઙ્ગુલસ્ય તુ ।
સમિદૌષધકં દાનાં ફલાનાં સ્વપ્રમાણતઃ ॥ ૨૨-

અન્નમક્ષપ્રમાણં સ્યાત્ પૂર્ણાહુત્યાસ્તુ સૃઙ્મતિ ।
તિલસર્ષપયોશ્ચૈવ શુક્તિમાત્રં વિધીયતે ॥ ૨૨-

દધ્નાક્ષીરસ્યમાનન્તુ ઘૃતવત્ પરિકીર્તિતમ્ ।
યવવેણુ કુલુત્થાનાં શુક્તિમાત્રેણ હોમયેત્ ॥ ૨૨-

અપૂપસ્ય ચતુર્નિષ્કન્ધાન્યાનાં મુષ્ટિમાત્રકમ્ ।
એવં પ્રમાણં દ્રવ્યાણામાજ્યસ્થાલીન્તતઃ શૃણુ ॥ ૨૨-

આજ્યસ્થાલ્યા પ્રણીતાયાઃ પ્રમાણં દ્રવ્યપાત્રવત્ ।
આસ્યં ષડઙ્ગુલન્તાર મોષ્ઠમેકાકાઙ્ગુલં ભવેત્ ॥ ૨૨-

કર્ણમેકાઙ્ગુલં પ્રોક્તં જઠરં દ્વાદશાઙ્ગુલમ્ ।
વિસ્તારેણ સમાખ્યાતં શેષં બુદ્ધ્યા પ્રકલ્પયેત્ ॥ ૨૨-

ચરુસ્થાલિન્તથૈવાપિ કલશાનાં વિધિં શૃણુ ।
દ્વાદશાઙ્ગુલવિસ્તારમુદરં સમુદાહૃતમ્ ॥ ૨૨-

વર્તિતં ત્રિગુણન્તેન નાહન્તસ્ય વિધીયતે ।
કર્ણં દ્વિયઙ્ગુલોત્ સેધં વિસ્તારઞ્ચતુરઙ્ગુલમ્ ॥ ૨૨-

પ્. ૧૦૧) ઓષ્ઠન્તુ દ્વ્યઙ્ગુલોત્સેધં દ્વ્યઙ્ગુલન્નિર્ગમં સ્મૃતમ્ ।
એવમેવ હિ વૃદ્ધ્યા તુ કર્તવ્યૌ મધ્યમાધમૌ ॥ ૨૨-

અનુસારં યથા બુધ્યા કલ્પયેત્ કલ્પવિત્તમઃ ।
આચ્છાદનં શરાવાણાં મુખમાનેન વિસ્તરમ્ ॥ ૨૨-

ત્ર્યઙ્ગુલન્તુ તદુત્સેધં મધ્યે નિમ્નં દ્વયાઙ્ગુલમ્ ।
એવં પ્રમાણમુદ્દિષ્ટં શૃણુષ્વ ઘટલક્ષણમ્ ॥ ૨૨-

યદ્વદ્વૈકલશાકરં તદ્વદેવ * * સ્મૃતમ્ ।
ચતુર્ગુણવિવૃધ્યા તુ ઘટમેવં વિધીયતે ॥ ૨૨-

ચરુસ્થાલી યથા રૂપં હવિઃ પાત્રન્તથૈવ ચ ।
યાવત્ તણ્ડુલસંપત્તિસ્તાવત્ બ્રહ્મણમુચ્યતે ॥ ૨૨-

આસ્યતુલ્યં પિધાનન્તુ મધ્યે તુ વલયં તથા ।
મિશ્રતમ્રેણ તામ્રેણ હવિઃ પાત્રં પ્રકીર્તિતમ્ ॥ ૨૨-

સૌવર્ણં રજતં વાપિ તામ્રજામ્રન્મયા તુ વા ।
જલદ્રોણી પ્રકર્તવ્યા વૃત્તા વા ચતુરશ્રકા ॥ ૨૨-

દશદ્રોણૈરથાદ્ભિસ્તુ પૂર્ણિતં ગ્રીવવર્જિતમ્ ।
અષ્ટદ્રોણેન પૂર્ણં વા ષટ્ભિર્વાદ્રોણપઞ્ચકૈઃ ॥ ૨૨-

ચતુર્ભિર્વા ત્રિભિઃ કાર્યં વર્ધનીઞ્ચ તતઃ શૃણુ ।
તસ્યાસ્યઞ્ચતુરઙ્ગુલ્યમોષ્ઠદ્વયસમાયુતમ્ ॥ ૨૨-

તત્ પાર્શ્વં સુષિરાન્તસ્થં નાલીસ્યાચ્ચતુરઙ્ગુલમ્ ।
બૃહોદરં તનુગ્રીવં સમયુક્તિમથાચરેત્ ॥ ૨૨-

કમણ્ડલુશ્ચ તદ્વત્ સ્યાન્મુખમધ્યોર્ધ્વનાલકે ।
ઓષ્ઠઞ્ચ સુષિરં કૃત્વા પ્રષ્ઠે પાદં પ્રલંબિતમ્ ॥ ૨૨-

અઙ્ગુલન્તુ ચ તન્માનં સુષિરં પાર્શ્વતસ્તથા ।
ઊર્ધ્વે પિપ્પલમાનં સ્યાદક્ષિરં મુખનાલકમ્ ॥ ૨૨-

એવં કમણ્ડુલુઙ્કુર્યાત્ સર્વલક્ષણસંયુતમ્ ।
કલુષં કૃમિશૈવાલમશુચિસ્થાનસંશ્રિતમ્ ॥ ૨૨-

ગન્ધવર્ણરસૈર્જુષ્ઠં સૂર્યરશ્મિવિવર્જિતમ્ ।
પઙ્કાશ્મદૂષિતઞ્ચૈવ ક્ષારોદં પલ્વલોદકમ્ ॥ ૨૨-

અગ્રાહ્યમુદકઙ્ગ્રાહ્ય મેભિર્દોષૈર્વિવર્જિતમ્ ।
અષ્ટદ્રોણૈરથાદ્ભિસ્તુ સ્નાનં કન્યસમુચ્યતે ॥ ૨૨-

પ્. ૧૦૨) અભિષેકમથાદ્ભિસ્તુ દ્વિગુણૈર્મધ્યમં સ્મૃતમ્ ।
ઉત્તમં ત્રિગુણૈરદ્ભિઃ પુષ્પપાત્રમથ શૃણુ ॥ ૨૨-

વિંશત્યઙ્ગુલવિસ્તારં ત્રિગુણન્નાહમુચ્યતે ।
તદન્તર્નાહમેવન્તુ પુષ્પપાત્રં વિધીયતે ॥ ૨૨-

તદર્ધમર્ઘ્યપાત્રન્તુ તન્નાલેન વિહીનકમ્ ।
શરા વા કૃતિરગ્રે તુ દ્વિપાત્રં તદવિસ્થિતમ્ ॥ ૨૨-

શરાવ પૃષ્ઠનાલન્તુ અષ્ટાઙ્ગુલસુદૈર્ઘ્યકમ્ ।
તિર્યક્ કૃત્વા યથા ભોગં તદન્તે ચૈકપાયુવત્ ॥ ૨૨-

પિધાનં મુકુલાકારમનેકસુષિરૈર્યુતમ્ ।
ધૂપપાત્રં સમાખ્યાતમુરુઘણ્ટામથ શૃણુ ॥ ૨૨-

દ્વાદશાઙ્ગુલમુત્સેધં ત્રિગુણન્નાલમેવ ચ ।
જિહ્વા ચ દ્વાદશાઙ્ગુલ્યં તદર્ધં શિખરં ભવેત્ ॥ ૨૨-

તન્મધ્યે વૈ તુ સુષિરં વલયેન સમન્વિતમ્ ।
તદ્ઘનં ત્રિગુણેનૈવ તદાસ્યોષ્ઠઘનં સ્મૃતમ્ ॥ ૨૨-

કણ્ઠન્તુ ત્ર્યઙ્ગુલોત્સેધમધમસ્ય તુ લક્ષણમ્ ।
દ્વિગુણં ત્રિગુણં પ્રોક્તં ધૂપઘણ્ટામથ શૃણુ ॥ ૨૨-

ઘણ્ટાં કુર્વીત કાંસ્યેન ચતુરઙ્ગુલમુચ્યતે ।
વિસ્તારન્તત્ પ્રમાણન્તુ શિખરન્તુ તદર્ધકમ્ ॥ ૨૨-

અષ્ટાઙ્ગુલેન ઘણ્ટા સ્યાત્ જિહ્વા ચ ચતુરઙ્ગુલા ।
તત્ ઘનં ત્રિગુણે નૈવ તદાસ્યોષ્ઠ ઘનં ભવેત્ ॥ ૨૨-

અધમન્ત્વેતદુદ્દિષ્ટં પઞ્ચાઙ્ગુલન્તુ મધ્યમમ્ ।
જ્યેષ્ઠં ષડઙ્ગુલં પ્રોક્તમન્યત્સર્વં સમંવિદુઃ ॥ ૨૨-

તત્ સમન્નાલમૂર્ધ્વન્તુ શૂલન્તચ્છિરવિન્યસેત્ ।
પાત્રં વા શંખચક્રં વા વૃષં વા મૂર્ધ્નિ વિન્યસેત્ ॥ ૨૨-

ધૂપકાલે પ્રયોક્તવ્યં ઘણ્ટાનાદસમન્વિતમ્ ।
ઘણ્ટાયાસ્તુ ધ્વનિં શ્રુત્વા સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥ ૨૨-

સ્થલિકાપાદ રહિતં રક્તિમાત્રં સુવિસ્તૃતમ્ ।
સૌવર્ણં રજતન્તામ્રં કાંસ્યે નૈવાથ કારયેત્ ॥ ૨૨-

ઓષ્ઠમેકાઙ્ગુલોન્નત્યા તદ્ઘનં દ્વિગુણેન તુ ।
અર્ધાધિકઞ્ચ દ્વિગુણં પ્રોક્તં વૈ મધ્યમોત્તમે ॥ ૨૨-

પ્. ૧૦૩) સ્થલિકાલક્ષણં પ્રોક્તં દીપદણ્ડં તતઃ શૃણુ ।
એકહસ્તં સમારભ્ય નવહસ્તાન્તમેવ ચ ॥ ૨૨-

ઉત્સેધાદષ્ટભાગૈક દણ્ડનાહં પ્રકીર્તિતમ્ ।
તદુચ્ચૈઃ પઞ્ચભાગે તુ દ્વિભાગં પાદવિસ્તરમ્ ॥ ૨૨-

પદાન્તાદ્ધસ્તમાનેન તદ્વદૂર્ધ્વે તુ વિસ્તરમ્ ।
નાનાગણિકયા યુક્તં નાનાકુંભૈઃ સમન્વિતમ્ ॥ ૨૨-

તદૂર્ધ્વે મુકુલાકારં નાલં ગ્રન્ધિસમાયુતમ્ ।
દીપદણ્ડં તવ પ્રોક્તં દીપમાલાં તતઃ શૃણુ ॥ ૨૨-

તામ્રેણ વાયસેનાથ દારુભિર્વાથ કારયેત્ ।
દ્વારે તુ દ્વારવત્ કૃત્વા પ્રભાકારન્તુ પૃષ્ઠકે ॥ ૨૨-

શૂલવચ્છૂલ દેવાંશ્ચ ચક્રઞ્ચ ચક્રદીપવત્ ।
ધુર્તૂરપુષ્પવન્ મૂર્ધ્નિ એકધારક દીપિકા ॥ ૨૨-

દીપદેહા ઇમે પ્રોક્તા યંત્રિકાંશ્ચ તતઃ શૃણુ ।
આયસેન પ્રકર્તવ્યં નાલં વૈ મધ્યમાઙ્ગુલમ્ ॥ ૨૨-

કવાટાર્ગલ સંબન્ધં યથા યુક્તં ભવેદિહ ।
દ્વિવક્ત્રઞ્ચ તતઃ કૃત્વા પૂર્વપશ્ચિમસંયુતમ્ ॥ ૨૨-

મૂલે વલયસંયુક્તં સુસ્નિગ્ધઞ્ચ ભવેદિહ ।
યંત્રિકા ચ તથા પ્રોક્તા બલિપાત્રમતઃ શૃણુ ॥ ૨૨-

આયસેન પ્રહૈમેન અથવા તામ્રકેણ વા ।
ચતુસ્ત્રિદ્વયતાલં વા વિસ્તારં સમુદાહૃતમ્ ॥ ૨૨-

દલાષ્ટકસમાયુક્તં કર્ણિકામધ્યમે ન્યસેત્ ।
ભક્તિદ્વયઙ્ગુલોત્સેધં ત્રિભાગૈકેન કર્ણિકાઃ ॥ ૨૨-

ચતુર્વિધા ત્રિપાદી સ્યાચ્છંખ પાદીત્રિપાદિકા ।
યવની પાદમેવં સ્યાત્ સ્થલિકા પાદમેવ ચ ॥ ૨૨-

ષડઙ્ગુલન્તદુત્સેધં તદર્ધં મુખવિસ્તરમ્ ।
કનિષ્ઠાઙ્ગુલ નાહન્તુ શઙ્ખપાદં પ્રકીર્તિતઃ ॥ ૨૨-

દ્વિગુણઞ્ચ ત્રિપાદી ચ પાદં વક્ત્રેણસંયુતમ્ ।
શરાવા કૃતિમૂલે તુ શેષં બૂધ્યાપ્રકલ્પયેત્ ॥ ૨૨-

પ્. ૧૦૪) ત્રિપાદ ત્રિગુણં વત્સયવન્યાઃ પાદમુચ્યતે ।
પીઠોત્સેધસમં વિદ્યાત્ સ્થલિકા પાદમેવ ચ ॥ ૨૨-

ત્રિપાદલક્ષણં પ્રોક્તં દર્વ્યાલક્ષણકં શૃણુ ।
રત્નિમાત્રં તદાયામં ભુજઙ્ગસ્ય ફણોપમમ્ ॥ ૨૨-

અષ્ટાઙ્ગુલસુવિસ્તીર્ણં તદર્ધં પાદમેવ ચ ।
તદર્ધં મધ્યમસ્યોક્તમુક્તં દર્વ્યાસ્તુ લક્ષણમ્ ॥ ૨૨-

પઞ્ચહસ્ત પ્રમાણેન વિસ્તારાયામતઃ સમમ્ ।
વસ્ત્રયુગ્મસમાયુક્તં સુશ્લક્ષ્ણં સુદૃઢં સિતમ્ ॥ ૨૨-

નાનાવર્ણ વિચિત્રાઙ્ગં તથા સર્વન્તુ કારયેત્ ।
એવં વિતાનમુક્તન્તુ ધ્વજલક્ષણમુચ્યતે ॥ ૨૨-

ક્ષૌમપટ્ટદુકૂલૈર્વા કાર્પાસ સમમેવ વા ।
હસ્તમાત્ર સુવિસ્તારમાયામં દ્વિગુણં ભવેત્ ॥ ૨૨-

ચતુસ્ત્રિદ્વયપુચ્છં વા ધ્વજાર્ધશિરપુચ્છકમ્ ।
પતાકાયાઃ પ્રમાણન્તુ પ્રાગુક્તદ્વિગુણાયતમ્ ॥ ૨૨-

અન્યત્ સમાનમત્રૈવ જલલક્ષણમુચ્યતે ।
પટ્ટદેવાઙ્ગનેત્રૈર્વા કાર્પાસૈઃ શુક્લવાસસા ॥ ૨૨-

પીઠોત્સેધસ્ય ચાર્ધાર્ધં વસ્ત્રવિસ્તારમુચ્યતે ।
વિસ્તારાષ્ટગુણાયામં સદશન્તુ સલક્ષણમ્ ॥ ૨૨-

આખુદષ્ટાગ્નિ દગ્ધઞ્ચ જીર્ણઞ્ચાપિ વિસર્જયેત્ ।
વસ્ત્રમેવં સમાખ્યાતં પૃચ્છન્ન પટમુચ્યતે ॥ ૨૨-

દ્વારાદધ્યર્ધ વિસ્તારમાયામં દ્વિગુણં ભવેત્ ।
પાપક્રૂર પરિભ્રષ્ટૈર્નાસ્તિકૈઃ શ્રુતિદૂરકૈઃ ॥ ૨૨-

ગોરસક્રયકૈશ્ચૈવ પતિતૈશ્ચ દ્વિજન્મભિઃ ।
વેદવિક્રયકૈશ્ચાપિ શાસ્ત્રવિક્રયકૈરપિ ॥ ૨૨-

અદૃષ્ટાર્થં પ્રકર્તવ્યં દૃષ્ટે પૂજા તુ નિષ્ફલા ।
વિસર્જને તુ નિર્માલ્યે પુષ્પાલઙ્કારકર્મણિ ॥ ૨૨-

નિવેદ્યકાલે સન્દિગ્ધે પૃચ્છન્ન પટમુચ્યતે ।
ઉષ્ણીષઞ્ચોત્તરીયઞ્ચ શ્વેતસૂક્ષ્મ સુવાસસા ॥ ૨૨-

ઉષ્ણીષઞ્ચોત્તરીયઞ્ચ નવહસ્તપ્રમાણતઃ ।
ખટ્ગપાદસમુત્સેધ રત્નિદ્વયસમાયુતમ્ ॥ ૨૨-

પ્. ૧૦૫) અથવા હસ્તમાત્રં સ્યાત્ પાદદ્વિગુણવિસ્તરમ્ ।
વિસ્તારદ્વિગુણાયામં કક્ષ્યાભિર્બન્ધયેત્ તતઃ ॥ ૨૨-

ખટ્ગાયાલક્ષણં પ્રોક્તમાસનં શૃણુ સુવ્રત ।
ચતુઃસિહ્મસમાયુક્તં હસ્તમાત્રોચ્છ્રયં ભવેત્ ॥ ૨૨-

દ્વિરત્નિવિસ્તૃતં કાર્યં વૃત્તં ચ ચતુરશ્રકમ્ ।
આચ્છાદ્યતરુભિચ્છોર્ધ્વન્નિઘૃણં સુદૃઢં ક્રમાત્ ॥ ૨૨-

હંસા કારેણ વા પાદં ભૂતપાદમથાપિ વા ।
ગજાકારં વૃષાકારં પાદઙ્કુર્યાદ્ વિશેષતઃ ॥ ૨૨-

કપોતનાસિકા યુક્તં નાનારત્નૈર્વિભૂષિતમ્ ।
હાટકં રજતં વાપિ યથા દારુમયન્તુ વા ॥ ૨૨-

આસનં ત્વિદમાખ્યાતં તતઃ પદ્માસનં શૃણુ ।
ઊર્ધ્વાધોદલસંયુક્તં વૃત્તમબ્જાસનં સ્મૃતમ્ ॥ ૨૨-

ખટ્ગાકારૈર્યુતં પીઠં સમં વા ચતુરાયતમ્ ।
ફલકાપાદહિનઞ્ચ તતો રથમિહોચ્યતે ॥ ૨૨-

ચતુશ્ચક્રસમાયુક્તઞ્ચક્ર પોતતરુદ્વયમ્ ।
તદૂર્ધ્વે વેદિકાયુક્તમુત્તરન્તુ નિવેશયેત્ ॥ ૨૨-

તદૂર્ધ્વે પદ્મપટ્ટઞ્ચ ક્ષૂદ્રપટ્ટં તતો ન્યસેત્ ।
કાપોત નાસિકાયુક્તં ફલકોપરિ વિન્યસેત્ ॥ ૨૨-

દ્વાદશક્ષુદ્ર પાદાઃ સ્યુરષ્ટૌ વા ષોડશાપિ વા ।
વિંશતિર્વા સમાખ્યાતા નાસિકાસ્તદ્વદેવ હિ ॥ ૨૨-

પ્રત્યગ્રે મુકુલં કાર્યં તસ્ય નાલં ત્રિવક્રકમ્ ।
વૃષભૌ પાર્શ્વયોર્ન્યસ્ત્વા તયોર્મધ્યે પિતામહઃ ॥ ૨૨-

યષ્ટિરજ્જુ સમાયુક્તસ્ત્વગ્રભાગે પ્રતિષ્ઠિતઃ ।
પ્રાસાદવત્તદુપરિ મણ્ટપન્તોરણં હિ વા ॥ ૨૨-

રથં સમાસતઃ પ્રોક્તં રઙ્ગઞ્ચૈવ તતઃ શૃણુ ।
રથાધિષ્ઠાનવત્ કૃત્વા બ્રહ્માણં મુકુલન્ ત્યજેત્ ॥ ૨૨-

રઙ્ગમણ્ટપવત્ કૃત્વા હ્યધપ્રાસાદવત્ કૃતમ્ ।
દારુણા દ્વિતલઙ્કૃત્વા તદૂર્ધ્વે તુ રગંમયઃ ॥ ૨૨-

ચતુર્વાપિ ગજોમધ્યે વૃષસિંહદ્રુમોથવા ।
તલોર્ધ્વેયં ત્રિડોલાંશ્ચ અન્યદુક્તન્તુ કારયેત્ ॥ ૨૨-

પ્. ૧૦૬) એવં તુ રઙ્ગમાખ્યાતં શિબિકાઞ્ચ તત શૃણુ ।
શિબિકા ચૈવ મૌણ્ડી ચ શેખરી ચ ત્રિધા ભવેત્ ॥ ૨૨-

ઉત્તમં સપ્તતાલન્તુ પઞ્ચતાલન્તુ મધ્યમમ્ ।
અધમન્તુ ચતુસ્તાલં વિસ્તારં ત્રિવિધં સ્મૃતમ્ ॥ ૨૨-

વિસ્તાર દ્વિગુણાયામં પાદો ન દ્વિગુણં તુ વા ।
દન્તૈર્વા દારુસારૈર્વા કાઞ્ચનાદ્યૈરલઙ્કૃતમ્ ॥ ૨૨-

પદ્મપટ્ટિકયા યુક્તં ફલકાદિ દૃઢાન્તરમ્ ।
પદ્મપત્રં ષડઙ્ગુલ્યં ફલકાઙ્ગુલિ હીનકમ્ ॥ ૨૨-

ષોડશાઙ્ગુલમુત્સેધં ભિત્તેરુચ્છ્રયમુત્તમમ્ ।
એકૈકાઙ્ગુલિહીનાસ્યુર્મધ્યમસ્યાધમસ્ય તુ ॥ ૨૨-

પટ્ટિકા વિસ્તરં શસ્તમથાષ્ટાઙ્ગુલમુત્તમમ્ ।
અઙ્ગુલાઙ્ગુલિહીનન્તુ મધ્યકન્ય સયોસ્તથા ॥ ૨૨-

મધ્યે પટ્ટિકયા યુક્તં ફલકાઞ્જાલકાન્વિતમ્ ।
ભિત્તિપાદાશ્રિતં કીલમાયસેન તુ કારયેત્ ॥ ૨૨-

નાનારૂપસમાયુક્તં નાનાનટસમાયુતમ્ ।
મધ્યપટ્ટસમં પ્રોક્તમગ્રભિત્તેઃ સમુન્નતમ્ ॥ ૨૨-

ભિત્યગ્રે સિમ્હકૌતિર્યક્ મકરેતચ્છિરોપરિ ।
પાલિકા સદૃશાઃ પાદાઃ સપ્તવાષ્ટાઙ્ગુલોન્નતાઃ ॥ ૨૨-

એવં વૈ શિબિકાપ્રોક્તા મૌણ્ડી શેખરયોઃ શૃણુ ।
વિસ્તારસ્ય સમં પ્રોક્તં ભિત્તે રુચ્છ્રયમેવ તુ ॥ ૨૨-

શલાકૃતિ યથા રૂપં મૌણ્ડ્યાકારં વિધીયતે ।
શેખરે શિખરૈર્યુક્તં કાપોતૈઃ પાદસંયુતમ્ ॥ ૨૨-

એવન્તુ શિબિકા પ્રોક્તા હ્યણ્ડજાદીં તતઃ શૃણુ ।
અણ્ડજં મુણ્ડજઞ્ચૈવ રોમજઞ્ચર્મજં તથા ॥ ૨૨-

વામજં શયનં પઞ્ચ કલ્પાસ્ત્વેતે વિશેષતઃ ।
અણ્ડજઞ્ચાત્ર બોધવ્યં પક્ષિપિઞ્છસમુદ્ભવમ્ ॥ ૨૨-

કાર્પાસેન કૃતં યત્તુ મુણ્ડજં ચ પ્રકીર્તિતમ્ ।
આવિકાદિ મૃગાણાન્તુ રોમજં રોમજં સ્મૃતમ્ ॥ ૨૨-

ચર્મજં વ્યાઘ્ર સિંહયોઃ કૌશેયં વામજં સ્મૃતમ્ ।
પટ્ટં વાપિ પ્રકર્તવ્યં સ દેશેનસમન્વિતમ્ ॥ ૨૨-

પ્. ૧૦૭) અણ્ડજં શ્વેતરૂપં સ્યાન્મુણ્ડજં પીતવર્ણકમ્ ।
રોમજં કૃષ્ણવર્ણન્તુ રક્તવર્ણન્તુ ચર્મજમ્ ॥ ૨૨-

વામજં સિતવર્ણન્તુ શુક્લરૂપન્તુ પટ્ટકમ્ ।
યથાર્હકં તથા કૃત્વા હ્યુપધાનં તથા ભવેત્ ॥ ૨૨-

નવદ્વાદશકૈર્વાપિ દશપઞ્ચાધિકૈસ્તુ વા ।
નાનાવર્ણૈઃ સવર્ણૈશ્ચ નાનારૂપસમાયુતૈઃ ॥ ૨૨-

એતૈર્વસ્ત્રૈસ્તુ સંપ્રોક્તં તરઙ્ગમિહશોભનમ્ ।
સ્તમ્ભાયામ સમાયુક્તં સ્તંભવેષ્ટ ન મુચ્યતે ॥ ૨૨-

શુદ્ધકાંસ્યેન કર્તવ્યં વિસ્તારં રત્નિમાત્રકમ્ ।
ષોડશાઙ્ગુલવિસ્તારમથવા દ્વાદશાઙ્ગુલમ્ ॥ ૨૨-

તારાર્ધં વા તુ તુઙ્ગં સ્યાત્ કુર્યાદ્ દેવસ્ય દર્પણમ્ ।
તત્ર તુ દ્વાદશાઙ્ગુલ્યં પાદુકં સ્વપ્રમાણતઃ ॥ ૨૨-

આયામાર્ધન્તુ વિસ્તારં વિસ્તારાર્ધં સમુચ્છૃતમ્ ।
લોહે નૈવ તુ કર્તવ્યં પાદુકાદ્વયમુત્તમમ્ ॥ ૨૨-

ચામરવ્યજનાદીનાં લક્ષણં વક્ષ્યતે ધુના ।
માયૂરવ્યજનં કુર્યાચ્ચમર્યા ચામરં તથા ॥ ૨૨-

હેમરત્નમયં દણ્ડં રૌપ્યન્તામ્રમયં તુ વા ।
દન્તૈર્વા દારુસારૈર્વા દણ્ડં કુર્યાદ્ વિશેષતઃ ॥ ૨૨-

શ્વેતચ્છત્રસ્ય પિઞ્છસ્ય વક્ષ્યેહં લક્ષણં શૃણુ ।
સપ્ત ષટ્તાલતારં વા હ્યધવા પઞ્ચતાલકમ્ ॥ ૨૨-

વસ્ત્રૈરાવેષ્ટ્ય સર્વત્ર મૌક્તિકૈશ્ચ વિભૂષયેત્ ।
મયૂરપિઞ્છકૈઃ પિઞ્છમથોદ્યુગન્તુ કલ્પયેત્ ॥ ૨૨-

સૌવર્ણં રજતં વાપિ તામ્રં વા મકુટં ભવેત્ ।
નવાષ્ટ સપ્તષડ્ડસ્તૈઃ પઞ્ચહસ્તૈશ્ચતુષ્કકૈઃ ॥ ૨૨-

ત્રિહસ્તૈર્વા યથા લાભન્તેષાં દણ્ડસ્ય દૈર્ઘ્યકમ્ ।
તાલઞ્છત્રન્તુ કર્તવ્યં તત્ પ્રમાણન્તુ બુદ્ધિમાન્ ॥ ૨૨-

છત્રં પિઞ્છં તથા પ્રોક્તમષ્ટમઙ્ગલમુચ્યતે ।
દર્પણં પૂર્ણકુંભઞ્ચ વૃષભં યુગ્મચામરમ્ ॥ ૨૨-

શ્રિવત્સં સ્વસ્તિકં શઙ્ખં દીપો દેવાષ્ટમઙ્ગલમ્ ।
સ્ત્રીણાં શિરોપરિન્યસ્ત્વા મઙ્ગલાનિ વિશેષતઃ ॥ ૨૨-

પ્. ૧૦૮) રત્નિમાત્રં સમુત્સેધં મન્વઙ્ગુલ સુવિસ્તૃતમ્ ।
દર્પણાદિની રૂપાણિ કૃત્વા વૈ શિરસિ ન્યસેત્ ॥ ૨૨-

સર્વધા શુક્લવર્ણાઃ સ્યુઃ સર્વાભરણસંયુતાન્ ।
યન્માનં દિવ્યનારીણાં તન્માને નૈવ કારયેત્ ॥ ૨૨-

હૃદયેં જલિસંયુક્તાઃ પદ્મપીઠોપરિ સ્થિતાઃ ।
લોકૈર્વા દારુભિર્વાપિ કારયેદ્ દેશિકોત્તમઃ ॥ ૨૨-

સ્વનામ્નૈવ ચ સંપૂજ્ય સર્વમઙ્ગલકર્મસુ ।
અથવાષ્ટાઙ્ગુલન્તારમાયામં ષોડશાઙ્ગુલમ્ ॥ ૨૨-

અધસ્તાત્ પદ્મપીઠન્તુ તચ્ચતુર્થાં શમાનતઃ ।
પદ્મોર્ધ્વે દર્પણાદીનિ કારયેદ્ અથ લેખયેત્ ॥ ૨૨-

દેવાષ્ટમઙ્ગલં પ્રોક્તમસ્ત્રાણાં લક્ષણં શૃણુ ।
શૂલં પરશુ વજ્રઞ્ચ ખટ્ગંપાશં તથાઙ્કુશમ્ ॥ ૨૨-

ઘણ્ટાનાગઞ્ચ વહ્નિઞ્ચ ક્ષુરિકા ચ દશાયુધમ્ ।
એકતાલપ્રમાણન્તુ ભૂતાનામુપરિ સ્થિતમ્ ॥ ૨૨-

વિંશત્યઙ્ગુલમાયામં ભૂતાનાન્તુ પ્રકીર્તિતમ્ ।
ભૂતવત્ ભૂતમાનેન કારયેત્ સર્વમાનકૈઃ ॥ ૨૨-

યદ્વર્ણમાયુધસ્યોક્તં તદ્વર્ણં નામતદ્ભવેત્ ।
ભાગેન કારયેચ્છૂલં ગણ્ડિકાભાગમેવ ચ ॥ ૨૨-

શૂલસ્ય લક્ષણં પ્રોક્તં પરશોર્લ્લક્ષણં શૃણુ ।
ગણ્ડિકાશૂલપાદાભ્યાં કાલમાનેન વૈ બુધઃ ॥ ૨૨-

ભાગન્નાલં તથા ગ્રન્ધિ ચતુરાસ્ય સમાયુતમ્ ।
એવં વૈ પરશુ પ્રોક્તં વજ્રલક્ષણમુચ્યતે ॥ ૨૨-

તાલમાત્રં તથા યામં વિસ્તારોઽષ્ટાઙ્ગુલં મતમ્ ।
તન્મધ્યે ગણ્ડિકાં કુર્યાત્ ચતુરઙ્ગુલમાનતઃ ॥ ૨૨-

શેષૈરષ્ટાઙ્ગુલૈરેવ અધશ્ચોર્ધ્વં ત્રિશૂલવત્ ।
પાર્શ્વ પત્રદ્વયઞ્ચક્રં મધ્યમત્ર ઋજુસ્થિતમ્ ॥ ૨૨-

એવં વજ્રં સમાખ્યાતં ખટ્ગલક્ષણમુચ્યતે ।
એકાઙ્ગુલન્તુ વિસ્તારમધસ્તાત્ કઞ્ચુકં ભવેત્ ॥ ૨૨-

ચતુરઙ્ગુલવિસ્તારા ફલકા ચતુરશ્રકા ।
ત્રિયઙ્ગુલં ભવેત્ કર્ણં તસ્ય નાહં દ્વયાઙ્ગુલમ્ ॥ ૨૨-

પ્. ૧૦૯) કર્ણોર્ધ્વે પાલિકાં કુર્યાત્ ફલકોક્તાર્ધમાનતઃ ।
તદૂર્ધ્વોઙ્ગુલવિસ્તારમર્ધાઙ્ગુલમથાયતમ્ ॥ ૨૨-

ઋજુઙ્કૃત્વા કૃતિર્વક્ત્રમેવં ખડ્ગસ્યલક્ષણમ્ ।
ફણદ્વયસમાયુક્તઃ પાશઃ પ્રોક્તોભુજઙ્ગમઃ ॥ ૨૨-

પૂર્વોક્તવિધિના કાર્યા ઘણ્ટા લક્ષણસંયુતાઃ ।
નાગં હીનાઙ્ગવત્ કૃત્વા ફણયુક્તં સજિહ્વકમ્ ॥ ૨૨-

અગ્નિજ્વાલાસમાયુક્તો નાલમર્ધમિદં ભવેત્ ।
ક્ષુરિકાન્તાલમાત્રોચ્ચાન્તસ્ય મૂલન્તુ ખટ્ગવત્ ॥ ૨૨-

ઋજુતીષ્ણાસ્ય સંયુક્તાં સૂક્ષ્માગ્રેણ સમાયુતામ્ ।
એવં દશાયુધં પ્રોક્તં સદાશિવકરેધૃતમ્ ॥ ૨૨-

સર્વમઙ્ગલકાર્યેષુ ઉત્સવે યાગકર્મણિ ।
પૂજયેત્ સુવિશેષેણ લોકપાલાયુધાંચ્છૃણુ ॥ ૨૨-

વજ્રં શક્તિઞ્ચ દણ્ડઞ્ચ ખટ્ગંપાશાંકુશૌ ગદામ્ ।
ત્રિશૂલં ચક્રં પદ્મઞ્ચ દશાયુધમિતિ સ્મૃતમ્ ॥ ૨૨-

પ્રાક્ દશાસ્ત્રોક્તમાનેન લોકશાસ્ત્રાણિ કારયેત્ ।
પૂર્વવદ્ વજ્રમુક્તન્તુ શક્તિલક્ષણમુચ્યતે ॥ ૨૨-

મૂલે ગણ્ડિકયાયુક્તં ભવેદેકૈકમઙ્ગુલમ્ ।
એકૈકાઙ્ગુલ વૃધ્યા તુ વિસ્તરં ગણ્ડિકાત્રયમ્ ॥ ૨૨-

ચતુરઙ્ગુલન્તુ તન્મૂલં નાહન્તસ્ય ષડઙ્ગુલમ્ ।
તદૂર્ધ્વે ગણ્ડિકાયુક્તં કુમ્ભઞ્ચૈવ તદૂર્ધ્વતઃ ॥ ૨૨-

દણ્ડમેવં સમાખ્યાતં ખટ્ગંપાશન્તુ પૂર્વવત્ ।
દણ્ડાગ્રે ગણ્ડિકાયુક્તા જિહ્વા શ્વેત્બાલચન્દ્રવત્ ॥ ૨૨-

અઙ્કુશં ત્વિતિવિખ્યાતં ગદાલક્ષણમુચ્યતે ।
ગદાયાસ્તુ પ્રકર્તવ્યં કુમ્ભાધસ્તાત્ તુ પૂર્વવત્ ॥ ૨૨-

કુમ્ભધારા સમાયુક્ત ગદા વૈ દણ્ડવત્ સ્મૃતૌ ।
પ્રાગુક્તા વયવોપેતં શૂલં પૂર્વવ દેવ હિ ॥ ૨૨-

ચક્રસ્ય શૂલવન્માનં દ્વાદશારસમન્વિતમ્ ।
મધ્યે નાભિ સમાયુક્તં પરિતઃ પત્રસંયુતમ્ ॥ ૨૨-

એવઞ્ચક્રં સમાખ્યાતં પદ્મલક્ષણમુચ્યતે ।
અષ્ટાઙ્ગુલન્તુ મુકુલં દલાષ્ટકસમન્વિતમ્ ॥ ૨૨-

પ્. ૧૧૦) ચતુરઙ્ગુલનાલન્તુ કુર્યાત્ પદ્મં સ લક્ષણમ્ ।
સૌવર્ણં રજતં વાપિ તામ્રા યાસન્તુ દારુવત્ ॥ ૨૨-

તેષાં રત્નિસમુત્સેધં કૃત્વા પુરુષમાનતઃ ।
કિઞ્ચિદત્ર વિશેષોસ્તિ શક્તિસ્ત્રીરુપયા ભવેત્ ॥ ૨૨-

શેષાશ્ચ પુરુષાકારા સર્વાભરણભૂષિતાઃ ।
અસ્ત્રાણિ શિરસાધાર્યા નમસ્કૃત્વા કૃતાઞ્જલિઃ ॥ ૨૨-

અસ્ત્રવર્ણાસ્તુ પૂર્વાઃ સ્યુર્નામતન્નામ એવ તુ ।
અસ્ત્રાણાં લક્ષણં પ્રોક્તં તોરણાનાં શૃણુ ક્રમાત્ ॥ ૨૨-

પલાશખદિરાશ્વત્થૈઃ શમીબિલ્વશિરીષકૈઃ ।
કારયેત્ તોરણાન્ સમ્યક્ યથા વા યાજ્ઞિકૈઃ પુનઃ ॥ ૨૨-

સપ્તષટ્પઞ્ચહસ્તોચ્ચં વિસ્તારં સ્યાત્ તદર્ધકમ્ ।
એકહસ્તપ્રમાણેન મધ્યે શૂલસમાયુતમ્ ॥ ૨૨-

તોરણાનાં વિધિઃ પ્રોક્તા ભદ્રં તોરણમુચ્યતે ।
દ્વારેષુ ગોપુરાણાઞ્ચ વિન્યસેચ્છુભ કર્મણિ ॥ ૨૨-

દ્વારાત્ પાદાધિકં દૈર્ઘ્યં વિસ્તારં દ્વારતઃ સમમ્ ।
કુમ્ભગણ્ડિયુતં સ્તંભં વિષ્કંભં રત્નિવિસ્તૃતમ્ ॥ ૨૨-

અશ્વત્થ પત્રવલયૈરષ્ટમઙ્ગલકૈર્યુતમ્ ।
ત્રિશૂલમુપરિ ન્યસ્ત્વા હસ્તમાત્રપ્રમાણકમ્ ॥ ૨૨-

ભદ્રતોરણમેવોક્તં સુવર્ણકુસુમં શૃણુ ।
દ્વાદશાઙ્ગુલવિસ્તારં વસુભાગાર્ધમેવ વા ॥ ૨૨-

મધ્યમે કર્ણિકાયુક્તે દલાષ્ટકસમન્વિતમ્ ।
પુષ્પમેવં સમાખ્યાતં પટ્ટઞ્ચ ગોલકાં શૃણુ ॥ ૨૨-

પટ્ટઞ્ચ ભાગવિસ્તારં લિઙ્ગનાહઞ્ચ દૈર્ઘ્યકમ્ ।
ગોલકા કિઞ્ચિદાવિધં લિઙ્ગમાનેન કારયેત્ ॥ ૨૨-

જટામકુટમીશસ્ય શક્તિનાન્તુ કિરીટકમ્ ।
મકુટં કુણ્ડલઞ્ચૈવ હારકેયૂરકં તથા ॥ ૨૨-

કટકં કટિસૂત્રઞ્ચ પાદનૂપુરકં તથા ।
કુર્યાદુદર બન્ધઞ્ચ સ્ત્રીણાં વૈ રત્નભૂષણમ્ ॥ ૨૨-

પ્. ૧૧૧) યથા હિ પ્રતિમાનાન્તુ તથા તત્રૈવ બુદ્ધિમાન્ ।
એવમાભરણં પ્રોક્તં ક્ષુરકર્તરિકાં શૃણુ ॥ ૨૨-

અષ્ટાઙ્ગુલમયિ વામં તદર્દ્ધં વિસ્તૃતં તથા ।
આયસેન તુ કર્તવ્યં તન્નાલઞ્ચતુરઙ્ગુલમ્ ॥ ૨૨-

દ્વાદશાઙ્ગુલમાનેન વિવક્રમરસંયુતમ્ ।
ક્ષુરકર્તરિકૌ પ્રોક્તૌ દીક્ષાકર્મણિ યોજયેત્ ॥ ૨૨-

દ્વાદશાઙ્ગુલમાનેન ઊર્મિજાલેનમાર્જનમ્ ।
નાલિકેરસ્ય પત્રાણાં સારાન્ બહુલસંયુતાન્ ॥ ૨૨-

અરત્નિમાત્રમાયામન્તં મૂલે રજ્જુબન્ધનમ્ ।
દ્વિવિધામાર્જની પ્રોક્તાહ્યયં માર્જનકર્મણિ ॥ ૨૨-

મૃત્પાત્રાણીહ સર્વાણિ માસાદૂર્ધ્વં પરિત્યજેત્ ।
લોહદાર્વાદિકરણં તલ્લયાન્તં પરિગ્રહેત્ ॥ ૨૨-

એવં સમાસતઃ પ્રોક્તં ગ્રમાદીનાં તતઃ શૃણુ ।
ઇતિ કરણાધિકારલક્ષણપટલ દ્વાવિંશતિતમઃ

અથ ગ્રામાદિલક્ષણ પટલઃ
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ ગ્રામાદીનાન્તુ લક્ષણમ્ ।
દેવાનાં પૂજનાર્થન્તુ ગ્રામાદિવિન્યસેત્ ક્રમાત્ ॥ ૨૩-

ગ્રામઞ્ચ નગરઞ્ચૈવ પત્તનં ખર્પટં પરમ્ ।
ખેટકં કુટિકઞ્ચૈવ શિબિરં રાજધાનિકમ્ ॥ ૨૩-

સેનામુખં દશૈતાનિ કીર્તિતાનિ ક્રમેણ વૈ ।
વિપ્રાણાઞ્ચ સસત્યાનાં વાસોગ્રામ ઇતિ સ્મૃતમ્ ॥ ૨૩-

સ એવ વિપ્રમુખ્યાનામગ્રહાર ઇતિ સ્મૃતમ્ ।
અનેકજાતિસંબાધં નાનાશિલ્પજનૈર્યુતમ્ ॥ ૨૩-

ક્રયવિક્રયકૈઃ કીર્ણં સર્વદેવૈઃ સમાયુતમ્ ।
નગરં ત્વિતિવિખ્યાતં પત્તનં શૃણુ સાંપ્રતમ્ ॥ ૨૩-

પ્. ૧૧૨) દીપાન્તરગતદ્રવ્યં વિક્રયક્રયકૈર્યુતમ્ ।
પત્તનં ત્વબ્ધિતીરે તુ તયોર્મિશ્રન્તુ ખર્પટમ્ ॥ ૨૩-

ક્રયવિક્રયકૈર્યુક્ત નાનાજાતિસમાયુતમ્ ।
તન્તુ વાયૈઃ સમાયુક્તં તત્પુરં ત્વિતિસંસ્મૃતમ્ ॥ ૨૩-

શૂદ્રૈરધિષ્ઠિતં યત્તત્ ખેટકં ત્વિતિકીર્તિતમ્ ।
તેષાં સમાન્તરે યેષાં વા સંકુટિકમુચ્યતે ॥ ૨૩-

રાજસેના ચ મૂનાન્તુ નિવેશં શિબિરં સ્મૃતમ્ ।
ચતુરઙ્ગસમાકીર્ણં નૃપભૂતિસમાયુતમ્ ॥ ૨૩-

રાજવેશ્મસમાયુક્તં રાજધાનીતિ ચોચ્યતે ।
સર્વજાતિસમાકીર્ણં નૃપવેશ્મસમાયુતમ્ ॥ ૨૩-

બહુરક્ષાસમાયુક્તં સેનામુખમિતિ સ્મૃતમ્ ।
ગ્રામદ્વાદશ સાહસ્રૈર્દશસાહસ્રકૈરથ ॥ ૨૩-

સહસ્રાષ્ટકસઙ્ગ્યાભિઃ કર્તવ્યઞ્ચોત્તમત્રયમ્ ।
સપ્તષટ્પઞ્ચસાહસ્રૈર્મધ્યમત્રયમેવ હિ ॥ ૨૩-

ચતુસ્ત્રિદ્વિસહસ્રૈસ્તુ કન્યસત્રયમાશ્રયેત્ ।
એવં નવવિધં પ્રોક્તમથક્ષુદ્રાણિ ચોચ્યતે ॥ ૨૩-

સહસ્રમર્ધમર્ધઞ્ચ ક્ષુદ્રેષુ વરમુચ્યતે ।
દ્વિશતં ત્વર્ધમર્ધઞ્ચ ક્ષુદ્રમધ્યમમેવ ચ ॥ ૨૩-

ચત્વારિંશદથત્રિંશદ્વિંશત્ ક્ષુદ્રાવરં સ્મૃતમ્ ।
અષ્ટાદશવિધન્તેષુ યથા શક્તન્તુ કારયેત્ ॥ ૨૩-

વિદ્યાચારગુણૈર્યુક્તાન્ પત્ન્યગ્નિ ગુરુપુત્રકાન્ ।
દરિદ્રાં વેદશાસ્ત્રજ્ઞાનાહૂ યા ભ્યર્ચયેત્ ક્રમાત્ ॥ ૨૩-

વિપ્રનામાદિકં ગોત્રૈસ્તામ્ર પત્રતલેર્પયેત્ ।
ગ્રામબીજાં વિનિચ્છિત્ય તથા પ્રત્યકરેણુના ॥ ૨૩-

પ્રમાણૈર્નિશ્ચિતં ભૂમિં દદ્યાદુદકપૂર્વકમ્ ।
એવમેવ કૃતે પશ્ચાત્ ગ્રામવિન્યાસમારભેત્ ॥ ૨૩-

ભૂમિં સમતલઙ્કૃત્વા ખાતકર્ષણસંયુતમ્ ।
પઞ્ચસાહસ્ર દણ્ડેન કલ્પયેદુત્તમસ્ય તુ ॥ ૨૩-

સહસ્રદણ્ડમાનેન મધ્યમસ્ય તુ બુદ્ધિમાન્ ।
તદર્ધદણ્ડમાનેન કર્તવ્યં ત્વધમસ્ય તુ ॥ ૨૩-

પ્. ૧૧૩) વૃત્તં વા ચતુરશ્રં વા પૂર્વાયામમથાપિ વા ।
દક્ષિણાયતમેવાથ કલ્પયેત્ તન્ત્રવિત્તમઃ ॥ ૨૩-

તન્મધ્યે નૈ-ઋતેભાગે દણ્ડમાનેન વિસ્તૃતમ્ ।
શઙ્કુમણ્ડલમાસ્તીર્ય મધ્યે શઙ્કું સ લક્ષણમ્ ॥ ૨૩-

ખદિરઞ્ચન્દનં વાપિ સાલયાજ્ઞકવૃક્ષજમ્ ।
દ્વાદશાઙ્ગુલમુત્સેધં નાહઙ્કૃત્વા તદર્ધતઃ ॥ ૨૩-

મૂલાત્ ષોડશ હીનાગ્રં સુદૃઢમૃજુમવ્રણમ્ ।
શઙ્કુપ્રમાણાદ્ દ્વિગુણં ત્રિગુણં મણ્ડલત્રયમ્ ॥ ૨૩-

બ્રહ્માણં મનસાધ્યાત્વા શઙ્કુણ્ડલમધ્યમે ।
ન્યસ્ત્વાચ્છાયાગ્રપતનં દૃષ્ટ્વા સંલક્ષ્યસુચિના ॥ ૨૩-

પૂર્વાહ્ણે વા પરાહ્ણે વા સૂત્રં તત્ર પ્રસારયેત્ ।
એવં પાચીન્તુ સઙ્કલ્પ્ય મત્સ્યે નોદીચિકંબુધઃ ॥ ૨૩-

એકાશીતિ પદન્તત્ર સૂત્રમાનેન કલ્પયેત્ ।
તત્રસ્થ દેવાન્ સઙ્કલ્પ્ય ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ ક્રમાત્ ॥ ૨૩-

ઈશાનશ્ચાથફર્જન્યો જયન્તશ્ચ મહેન્દ્રકઃ ।
આદિત્યઃ સત્ય અભ્રંશા વન્તરિક્ષશ્ચ પૂર્વગાઃ ॥ ૨૩-

અગ્નિઃ પૂષા ચ વિતથોગ્રહક્ષતયમૌ તથા ।
ગન્ધર્વો ભૃંગરાજસ્તુ મૃગશ્ચિવ તુ દક્ષિણે ॥ ૨૩-

નિ-ઋતિદ્વૌ વારિકશ્ચૈવ સુગ્રીવં પુષ્પદન્તકઃ ।
વરુણશ્ચાસુરઃ શોષઃ પાપયક્ષ્મા ચ પશ્ચિમે ॥ ૨૩-

વાયુર્નાગસ્તથા મુખ્યો ભલ્લાટઃ સોમ એવ ચ ।
ઋગોદધ્યયનશ્ચૈવ દ્વાત્રિંશત્ બાહ્યદેવતાઃ ॥ ૨૩-

મરીચિકો વિવસ્વાંશ્ચ મિત્રશ્ચ પૃથિવીતરઃ ।
આપશ્ચૈવાપવત્સશ્ચ સવિતા સાવિત્ર એવ ચ ॥ ૨૩-

ઇન્દ્ર ઇન્દ્ર જયશ્ચૈવ રુદ્રોરુદ્ર જયસ્તથા ।
તત્ સમંદ્વા * * * * * * * * * * * *? ।
તદર્ધં ક્ષુદ્રવિધિના દક્ષિણોત્તરમાર્ગતઃ ।
ગ્રહારંભસ્ય પૂર્વે તુ દેવાનામાલયં પૃથક્ ॥ ૨૩-

પ્. ૧૧૪) શ્રીવત્સન્નાભિવર્તઞ્ચ પાર્શ્વયુક્તન્તુ પદ્મકમ્ ।
નન્દ્યાવર્તઞ્ચ ભદ્રઞ્ચ સ્વસ્તિકઞ્ચ પ્રકીર્ણકમ્ ॥ ૨૩-

ગ્રામા ગ્રહારયોર્ન્યાસમેવં પ્રોક્તં વિશેષતઃ ।
કુમ્ભવેદિક સિંહાખ્યા સ્ત્રિધાસેના નિવેશનમ્ ॥ ૨૩-

દણ્ડકન્ ત્વિતિવિખ્યાતં નાગરાદિપ્રકલ્પયેત્ ।
વીધયઃ પ્રાઙ્મુખસ્તિસ્રઃ સપ્તપઞ્ચ ઉદઙ્મુખાઃ ॥ ૨૩-

અષ્ટદ્વારન્તુ વિન્યાસં શ્રીવત્સન્તુ પ્રગદ્યતે ।
તા એવ વિધયઃ પ્રોક્તા નાભિયુક્તઞ્ચ મધ્યમે ॥ ૨૩-

પાર્શ્વયો રાજવીધી ચ નાભિવર્તસ્ય ચોચ્યતે ।
અનાભિઃ પૂર્વવત્ પ્રોક્તં પાર્શ્વયુક્તમિતિ સ્મૃતમ્ ॥ ૨૩-

અષ્ટદ્વારસમાયુક્તં પ્રાઙ્મુખં પઞ્ચવીધિકાઃ ।
શેષાણિ પૂર્વવત્ કૃત્વા નન્દ્યાવર્તમુદાહૃતમ્ ॥ ૨૩-

દ્વારવીધિં યદિપ્રોક્ષ્યદ્રુમમધ્યમ સંસ્પૃશેત્ ।
ભદ્રકં નામનામેતિ સ્વસ્તિકઞ્ચ તતઃ શૃણુ ॥ ૨૩-

તિર્યગ્વીધિરયુગ્માશ્ચ પ્રાઙ્મુખાશ્ચતુરત્થ્યયા ।
સ્વસ્તિકઞ્ચ ઇતિ પ્રોક્તં પદ્મકઞ્ચ તતઃ શૃણુ ॥ ૨૩-

નાભિમઙ્ગલવીધીભ્યામયુગ્માઃ ક્ષુદ્રવિધયઃ ।
પરિવેષ્ટિઞ્ચ તદ્વારમેતત્ પદ્મકમુચ્યતે ॥ ૨૩-

તથા સ્વસ્તિકવત્ કૃત્વા કોણમધ્યે ચ દ્વારકૌ ।
એતત્ તુ કર્ણિકા પદ્મં પદ્માવર્તમથશૃણુ ॥ ૨૩-

પદ્મવત્ પ્રોતરત્થ્યાન્તં પદ્માવર્તમિતિ સ્મૃતમ્ ।
સ્વમધ્યે નાભિયુક્તન્તુ તદ્યુક્તા ચાન્તવીધિકા ॥ ૨૩-

પ્રકીર્ણકમિતિ પ્રોક્તં કુમ્ભકઞ્ચ તતઃ શૃણુ ।
આવૃતઞ્ચોક્તરત્થ્યા ચ કુમ્ભકઞ્ચેતિ કથ્યતે ॥ ૨૩-

પઞ્ચ * * * * * * * * * * * * * *? ।
સહસ્રદણ્ડમાનેન મધ્યમસ્ય તુ બુદ્ધિમાન્ ।
તદર્ધદણ્ડમાનેન કર્તવ્યં ત્વધમસ્ય તુ ॥ ૨૩-

પ્. ૧૧૫) યથેષ્ટાયતરત્થ્યેક દ્વારદ્વયસમન્વિતમ્ ।
તદ્દણ્ડકમિતિ પ્રોક્તમેતત્ ગ્રામાદિનામતઃ ॥ ૨૩-

નાભિપ્રોક્તં દણ્ડછેદં સૂત્રછેદં ન કારયેત્ ।
સગર્ભા સર્વ-ઋદ્ધિઃ સ્યાદગર્ભા સર્વનાશિની ॥ ૨૩-

તસ્માદાદૌ પ્રકર્તવ્યા સગર્ભા પૃથિવી તતઃ ।
શતદ્વયપલૈસ્તામ્રૈસ્તદર્ધૈર્વા તદર્ધકૈઃ ॥ ૨૩-

પલૈઃ ફેલા પ્રકર્તવ્યા હસ્તમાત્રપ્રમાણતઃ ।
નવકોષ્ઠસમાયુક્તં સપિધાના સમાદૃઢા ॥ ૨૩-

રત્નબીજ સમ્રધ્યા તુ લોહકન્દાનિ ચૈવ હિ ।
ફેલામધ્યે યથા ન્યસ્ત્વા સુમુહૂર્તે તુ વિન્યસેત્ ॥ ૨૩-

ગ્રામમધ્યે સભાસ્થાને દ્વારદક્ષિણપાર્શ્વકે ।
દેવાલયે તથા રામે તટાકસ્ય તુ તીરકે ॥ ૨૩-

એવં ગર્ભં સુવિન્યસ્ય ગ્રહશ્રેણી સમારભેત્ ।
ત્રિદણ્ડં પઞ્ચદણ્ડં વા સપ્તદણ્ડાધમત્રયમ્ ॥ ૨૩-

નવૈકાદશદશકં મધ્યમત્રિતયં વિદુઃ ।
દશપઞ્ચાધિકં સપ્તદશચૈકોનવિંશતિઃ ॥ ૨૩-

ઉત્તમ ત્રિતયદ્વત્ર એષામેક તમંબુધઃ ।
વિસ્તારાભદ્વિગુણાધિક્યં દણ્ડૈકમધિકં યથા ॥ ૨૩-

વિસ્તારાદર્દ્ધમાયામં દ્વિગુણં ત્રિગુણાયતમ્ ।
પુરુષસ્યપ્રધાનં હિ વાસં દક્ષિણમુચ્યતે ॥ ૨૩-

ઉત્તરેરઙ્ગમેવં સ્યાત્ સ્ત્રીણાઞ્ચેદ્વિપરીતકમ્ ।
ઈશે મહાસનં પ્રોક્તં માંહેન્દ્રે દ્વારવેશનમ્ ॥ ૨૩-

નૈ-ઋતે કલ્પયેદ્ ધાન્યં ફર્જ્જન્યેજલનિર્ગમમ્ ।
વિધેરભિમુખદ્વારં ગ્રહાણાં તદ્વિધીયતે ॥ ૨૩-

સપ્તવિંશતિ દણ્ડં વા મહાવીધિ પ્રમાણતઃ ।
તત્ સમન્દ્વારમાખ્યાતં તદ્વાસ્તૂક્ત પદેષુ વૈ ॥ ૨૩-

તદર્ધં ક્ષુદ્ર વિધિના દક્ષિણોત્તરમાર્ગતઃ ।
ગ્રહારંભસ્ય પૂર્વે તુ દેવાનામાલયં પૃથક્ ॥ ૨૩-

પ્. ૧૧૬) ઈશાને ચેશ્વર સ્થાનં સોમેશાનાન્તરેઽથવા ।
તથૈન્દ્રાશાન યોર્મધ્યે કલ્પયેત્ તુ વિચક્ષણઃ ॥ ૨૩-

સહસ્રભૂસુરાદૂર્ધ્વે બ્રહ્મેશો વાયુદેશકે ।
પઞ્ચમૂર્તિ વિધાનેન સ્થાપયેદ્ વૈ જનાર્દનમ્ ॥ ૨૩-

ઐન્દ્રે તુ ભાસ્કરસ્થાનં મહામોટ્યાસ્તુ પાવકે ।
દુર્ગસ્થાનન્તુ યામ્યાયાં મહેશિ તુશ્ચ નૈ-ઋતે ॥ ૨૩-

વિષ્ણુ સ્થાનન્તુ વારુણ્યાં સુબ્રહ્મણ્યન્તુ વાયવે ।
વિનાયક સ માતૃણાં સ્થાનં સમ્યક્ તથોત્તરે ॥ ૨૩-

પ્રાકાર પરિખાબાહ્યે માતૃણાં સ્થાનમિષ્યતે ।
તાસાં વૈ ચોત્તરદ્વારં ગ્રામાદીનાં હિતાય વૈ ॥ ૨૩-

સૂર્યસ્ય પશ્ચિમદ્વારમન્યેષાં પૂર્વતોમુખમ્ ।
તટાકસ્ય તુ તીરે તુ જ્યેષ્ઠા દેવીં પ્રકલ્પયેત્ ॥ ૨૩-

બાહ્યે ચાભ્યન્તરેવાપિ દેવાગારં પૃથક્ પૃથક્ ।
શિવસ્ય વાસ્તુ બાહ્યે તુ પ્રાસાદં પ્રોક્તદેશકે ॥ ૨૩-

સન્ધિમર્મેષુ વીધ્યગ્રે દેવાનામાલયન્ન હિ ।
ગ્રામાયામસ્ય પઞ્ચાંશં પરિતઃ કલ્પયેત્ પૃથક્ ॥ ૨૩-

પૈશાચમિતિ વિખ્યાતં તત્ર દેવાલયં સ્મૃતમ્ ।
શિવસ્યારાધનં નિત્યં ભુક્તિમુક્તિપ્રદાયકમ્ ॥ ૨૩-

અન્યેષાં પૂજનન્નિત્યં ગ્રામ-ઋદ્ધિકરં ભવેત્ ।
દેવસ્થાનં વિનાયત્ર એકકાલં ન વાસયેત્ ॥ ૨૩-

નિત્યપૂજાવિહીને તુ ક્રુદ્ધં પીડાં કરોતિ હિ ।
તત્ પૂજકાસ્તુ તત્ પાર્શ્વે તસ્યાલયસમીપતઃ ॥ ૨૩-

આવાસં સંપ્રકલ્પ્યૈવ ન્યસેયુર્નિરુપદ્રવાઃ ।
ગ્રામાદીનાન્તુ પરિતઃ શૂદ્રાણાન્તુ નિવાસકમ્ ॥ ૨૩-

વારિજાં પશ્ચિમેભાગે અથવા દક્ષિણે દિશિ ।
પ્રાચ્યાઞ્ચૈવ કુલાલાનાં પશ્ચિમે વા વિશેષતઃ ॥ ૨૩-

પશ્ચિમે માંસવૃત્તીનાં વાયવ્યેમત્સ્યજીવિનામ્ ।
દક્ષિણે તૈલ વૃત્તીનામુત્તરે પુષ્પજીવિનામ્ ॥ ૨૩-

પ્. ૧૧૭) આગ્નેય્યાં નાપિતાનાન્તુ નૈ-ઋત્યાન્તન્તુ વાયકાન્ ।
પરિતઃ પરિઘાતન્તત્ બાહ્યે ચાપ્યન્ત્યજનાન્ પૃથક્ ॥ ૨૩-

પૂર્વે વા પશ્ચિમે વાપિ કર્મકારાન્ પ્રકલ્પયેત્ ।
કારુકાણાન્તતો બાહ્યે ચણ્ડાલાનાન્તતો બહિઃ ॥ ૨૩-

ગ્રામાત્ ક્રોશમતિક્રમ્ય નગરાણાન્તદર્ધતઃ ।
ગ્રામસ્યૈશાન દિક્ભાગે શ્મશાનન્તુ વિધીયતે ॥ ૨૩-

નદ્યાસ્તીરેઽથવા સોમે કઞ્ચિદ્દૂરં સમાશ્રિતમ્ ।
ચતુર્દિક્ષુ તટાકઞ્ચ કોણે વાપિ પ્રકલ્પયેત્ ॥ ૨૩-

એવં સમાસતઃ પ્રોક્તં ગ્રામાદીનાન્તુ લક્ષણમ્ ।
શૃણુત્વમેવ મનસા વિભવસ્ય તુ નિશ્ચયમ્ ॥ ૨૩-

ઇતિ ગ્રામાદિલક્ષણપટલસ્ત્રયોવિંશતિતમઃ

અથ વિભવનિશ્ચય પટલઃ
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ વિભવસ્ય વિનિશ્ચયમ્ ।
સામ્રતં હારકઞ્ચૈવ દ્વિવિધં માર્ગમુચ્યતે ॥ ૨૪-

શિવં સામ્રમિતિ પ્રોક્તમન્યેષાં હારકં સ્મૃતમ્ ।
અશક્તઃ સામ્રતં કર્તું હારકેણસમારભેત્ ॥ ૨૪-

સમાપ્તિ પૂર્વં યત્ કર્મસામ્રતં હ્યભિધીયતે ।
પશ્ચાત્ કર્મસમાપ્તિઃ સ્યાત્ હારકં માર્ગમુચ્યતે ॥ ૨૪-

નવધા કલ્પયેદ્ વિદ્વાન્ યજ્ઞોપસ્કરમાદરાત્ ।
આદિશૈવાંસ્તપોયુક્તાં વિધિજ્ઞાન્ મન્ત્રસંયુતાન્ ॥ ૨૪-

શિવવ્રતધરાન્મુખ્યાન્ શૈવવેદ વિશારદાન્ ।
યસ્મિન્ સઞ્જાયતે ભક્તિસ્તસ્મિન્નાહૂયશાસ્ત્રતઃ ॥ ૨૪-

પ્. ૧૧૮) સર્વશાસ્ત્રાશ્રિતં શાસ્ત્રં સર્વજ્ઞાનેષુ દુર્લ્લભમ્ ।
સર્વપૂજા ક્રિયાયુક્તં તન્ત્રં સર્વાર્થસાધનમ્ ॥ ૨૪-

ઇદં શાસ્ત્રં પરં દિવ્યં તમસામિવ ભાસ્કરઃ ।
તસ્માચ્છૈવમિદં શ્રેષ્ઠં રત્નાનામિવ ભાસ્કરઃ ॥ ૨૪-

શૈવરત્નમતં દિવ્યં શૈવશાસ્ત્રાર્થ પારગાઃ ।
જઙ્ગમા ઇવમૂર્તિસ્થાઃ શિવસ્યેવ વિશેષતઃ ॥ ૨૪-

નમસ્કૃત્વા યથા ન્યાયં પપ્રચ્છેત્ સવિધાનતઃ ।
અનુજ્ઞાપ્ય સ્વદેશસ્થાન્ ભક્તિયુક્તાન્ દૃઢવૃતાન્ ॥ ૨૪-

યૂયં દાસાઃ શિવેમુખ્યા યુષ્માકમિહમુખ્યતઃ ।
ભક્તસ્ય મમ દાસસ્ય યુષ્મદ્ ભક્તિપરસ્ય ચ ॥ ૨૪-

અનુમાન્યો ભવદ્ભિશ્ચ પૂજા સંપ્રતિગ્રહ્યતામ્ ।
અહં દીક્ષાં કરીષ્યામિ યેષુ યજ્ઞપરં પરમ્ ॥ ૨૪-

સમાપ્યતાઞ્ચ યુષ્માભિર્દીર્ઘ સત્રં વિશિષ્યતે ।
અરિષ્ટાનાઞ્ચ શાન્ત્યર્થં યૂયમેવ પ્રગૃહ્યતામ્ ॥ ૨૪-

તત્ પુનર્મહદત્યન્તં યુષ્માકં પ્રક્ષિપામ્યહમ્ ।
શતમષ્ટોત્તરં વાપિ આદિશૈવાન્ પ્રગૃહ્ય ચ ॥ ૨૪-

એત દેવઞ્ચ કર્તવ્યં મયાયજ્ઞસમાપ્તિકમ્ ।
યુષ્મચ્છાસનમાર્ગેણ પ્રયતામ વિશેષતઃ ॥ ૨૪-

હવિષામધ્યમે તાવદર્ચનાભોગમેવ તુ ।
ગન્ધપુષ્પાર્થમેતાવદ્ ધૂપસ્ય ચ તથૈવ ચ ॥ ૨૪-

સ્નપનાર્થં તથા ચૈવ ઉત્સવાર્થં તથૈવ ચ ।
એતાવત્ પરિચારાણામુદ્ભૂતિકસમન્વિતમ્ ॥ ૨૪-

પ્રાયચ્છિત્તાર્થમેતાવત્ કૃત્તિકાદીપકાય વૈ ।
આશ્રાયણાર્થમેતાવત્ પ્રભૂતહવિરત્થકમ્ ॥ ૨૪-

ન્યૂનાતિરિક્ત વસ્ત્વેશ્ચ સર્વેષાઙ્ગુરવે તથા ।
તન્ત્ર સંરક્ષકસ્યૈવ એતાવલ્લેખકસ્ય ચ ॥ ૨૪-

શ્રોતૄણાઞ્ચૈવ વક્તુશ્ચ દૈવજ્ઞસ્ય તથૈવ હિ ।
શુશ્રૂષકાણામેતાવત્ ભોગમેતાવ દેવ તુ ॥ ૨૪-

પ્. ૧૧૯) શૈવાતિથ્યર્થમેતાવત્ ભક્તાનામપિ ચૈવ હિ ।
વાદ્યકાનાં હિ વૈ તાવત્ તથા વૈ તક્ષકસ્ય તુ ॥ ૨૪-

યથાર્હકં તથા સ્મૃત્વા સ્મૃત્વા ચૈવ તુ કારયેત્ ।
ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય સર્વસ્વં પરિકલ્પ્ય યથા ક્રમમ્ ॥ ૨૪-

ભૂમિભાગેન વૈ હ્યેષાં ભૃત્ત્યર્થં પરિકલ્પયેત્ ।
યદ્યન્તરેભિ હ્રિયતે તત્ સમાપ્તિફલં ભવેત્ ॥ ૨૪-

અક્ષીણં કલ્પયેત્ તેષાં યથા શુદ્ધાં ન ભોજનમ્ ।
અક્લેશવસ્ત્રા જીવન્તિ નિત્યં ગન્ધાદિવાસિતાઃ ॥ ૨૪-

ગ્રહસ્થાન્ સ્થાપયેદ્ ધીમાન્ સર્વોપકરણાનિ તુ ।
સુપુષ્ટભોગઙ્કૃત્વા તુ સુસ્થિરં શાસનાન્વિતમ્ ॥ ૨૪-

કૃત વા નલ્પભોગં યઃ ક્લેશેન પરિચારકાન્ ।
સતમેવ હિ દેવેશઃ ક્લેશયત્ય ચલાત્મકઃ ॥ ૨૪-

ન તિષ્ઠેદ્યદિ વા તિષ્ઠેત્ નતમાઢ્યં પ્રકલ્પયેત્ ।
સ્વયત્નતઃ ફલંદાતુ રદા તુશ્ચાપ્યફં વ્રજેત્ ॥ ૨૪-

સહૈકવિંશત્ પૂર્વૈસ્તુ સ્વકુલૈશ્ચ તથાનુજૈઃ ।
વિત્તશાઠ્યેન યઃ કુર્યાત્ ધર્મશાઠ્યેન વા નરઃ ॥ ૨૪-

ન તત્ફલમવાપ્નોતિ પ્રલોભા ક્રાન્તમાનસઃ ।
તસ્માત્ ત્રિભાગં વિત્તસ્ય જીવનાર્થમથાત્મનઃ ॥ ૨૪-

ભાગદ્વયઞ્ચ ધર્માર્થમનિત્યં જીવિતં યતઃ ।
સાધયિત્વા ચ તત્ પૂર્ણન્તામ્રપાત્ર તલેર્પિતમ્ ॥ ૨૪-

નિશ્ચયં વિભવસ્યોક્તં કર્ષણં શૃણુ સુવ્રત ।
ઇતિ વિભવનિશ્ચયપટલશ્ચતુર્વિંશતિતમઃ

પ્. ૧૨૦) અથ કર્ષણ પટલઃ
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ પ્રાસાદાર્થન્તુ કર્ષણમ્ ।
સુમુહૂર્તે સુલગ્ને ચ દેશિકઃ શિલ્પિભિઃ સહ ॥ ૨૫-

ઉત્તરાયણકાલે તુ કર્ષણાદીન્ સમારભેત્ ।
શિશિરશ્ચ વસન્તશ્ચ ગ્રીષ્મ પ્રાવૃટ્ તથૈવ ચ ॥ ૨૫-

શરચ્ચૈવ તુ હેમન્તો ઋતવઃ ષટ્પ્રકીર્તિતાઃ ।
તપસ્તપસ્ય શિશિરસ્તૌ માસૌમાખફાલ્ગુનૌ ॥ ૨૫-

વસન્તશ્ચૈત્ર વૈશાખૌમાસૌ તૌમધુમાધવૌ ।
જ્યેષ્ઠાષાઢાવ્રતુ ગ્રીસ્મોમાસૌ શુક્લશુચિસ્મિતૌ ॥ ૨૫-

પ્રાવૃટ્ચ્છ્રાવણ ભાદ્રાખ્યૌ નભોનભસ્ય સંજ્ઞિતૌ ।
માસૌ શરદિષોર્જૌ તુ તાવાશ્વયુજકાર્તિકૌ ॥ ૨૫-

સહઃ સહસ્યૌ હેમન્તૌ માર્ગપુષ્યૌ તુ તૌ સ્મૃતૌ ।
દક્ષિણં શર્વરી જ્ઞેયા દેવાનામુત્તરોત્તમૌ ॥ ૨૫-

દિનૌતદુત્તરાયણે દક્ષિણે ત્વરિતે મતમ્ ।
માર્ગશીર્ષં તથા ષાઢં પ્રોષ્ઠં માખંવિવર્જયેત્ ॥
૨૫-

સર્વે માસાગ્રહીતવ્યાઃ શિવેન પરિભાષિતાઃ ।
તત્રાપિ સર્વમાસેષુ વસન્તશ્રેષ્ઠ ઉચ્યતે ॥ ૨૫-

શ્રેષ્ઠં મધ્યમમેવોક્તં અધમં દક્ષિણાયનમ્ ।
નક્ષત્રપક્ષવારાશ્ચ પૂર્વમેવ સુભાષિતાઃ ॥ ૨૫-

કૃત્તિકા વહ્નિદૈવત્યં રોહિણી ચ પ્રજાપતિઃ ।
મૃગશીર્ષઃ સોમદેવત્યમાર્દ્રાયાન્તુ શિવં સ્મૃતમ્ ॥ ૨૫-

પુનર્વસોસ્ત્વદિત્યાશ્ચ તિષ્યસ્ય ચ બૃહસ્પતિઃ ।
આશ્લેષસ્ય હિનાગઃ સ્યાન્મખસ્ય પિતરસ્તથા ॥ ૨૫-

ભોગો હિ ફાલ્ગુને ચૈવ હ્યર્યમોત્તર ફાલ્ગુનઃ ।
હસ્તં સાવિત્રમિત્યુક્તં સર્વકાર્યેષુ પૂજિતમ્ ॥ ૨૫-

ત્વષ્ટા ચૈવ તુ ચિત્તાયા સ્વાતેર્વૈ વાયુદૈવતમ્ ।
ઇન્દ્રાગ્ની ચ વિશાખ્યસ્ય ત્વનૂરાધસ્યમિશ્રકમ્ ॥ ૨૫-

જ્યોષ્ઠાયાશ્ચૈવ ચેન્દ્રસ્તુ મૂલસ્ય નિ-ઋતિસ્તથા ।
પૂર્વાષાઢાંભ ઇત્યુક્તા સ્થપનેષ્વહિતં ત્વિદમ્ ॥ ૨૫-

પ્. ૧૨૧) વિશ્વે દેવોત્તરાષાઢં બ્રહ્માત્માભિજિતસ્તથા ।
શ્રવણસ્ય હરિશ્ચૈવ શ્રવિષ્ઠાવસવસ્તથા ॥ ૨૫-

વરુણઃ શતભિષજસ્ત્વજઃ પ્રોષ્ઠપદસ્ય તુ ।
ઉત્તરપ્રોષ્ઠ પાદસ્ય ત્વહિર્બુદ્ધ્નિશ્ચ કીર્તિતમ્ ॥ ૨૫-

પૂષા ચૈવ તુ રેવત્યાશ્ચાશ્વિન્યાશ્વયુજસ્તથા ।
યમશ્ચૈવ ભરણ્યાશ્ચ દિનાનામધિદૈવતાઃ ॥ ૨૫-

તિષ્યશ્રવણહસ્તાર્દ્રામૈત્રાદિત્યમખાસ્તથા ।
પ્રાજાપત્યાશ્વયુક્ સ્વાતિ સૌમ્યપૌષ્ણ્યત્રિરુત્તરાઃ ॥ ૨૫-

દ્વિતીયા ચ તૃતીયા ચ પઞ્ચમી ષષ્ઠ સપ્તમી ।
દશમ્યેકાદશી ચૈવ પ્રતિપચ્ચ ત્રયોદશી ॥ ૨૫-

પૌર્ણમાસી ચ તિથયઃ શુક્લપક્ષે વિશેષતઃ ।
રાશયશ્ચરવર્જ્યાસ્તુ શેષાગ્રાહ્યાધનુર્વિના ॥ ૨૫-

બુધઃ શુક્રેન્દુ જીવશ્ચ વારાશ્રેષ્ઠાસ્તુ નેતરાઃ ।
દ્રેક્કાણાંશકહોરાશ્ચ એકાદર્શનમિષ્યતે ॥ ૨૫-

ત્યક્ત્વા સોમોદયં તત્ર ચાન્યેષામુદયં શુભમ્ ।
વ્યાધિ પીડાં કરોત્યત્ર ક્રૂરૈર્જુષ્ટદિનં ત્વિહ ॥ ૨૫-

સોમસૂર્યૌ ચ ભુઞ્જાશ્ચ ત્રિષષ્ઠાય સ્થિતાઃ શુભાઃ ।
ત એવ લગ્નગાઃ કુર્યાર્વ્યાધિશોક ભયાનિ તુ ॥ ૨૫-

અષ્ટમસ્થાગ્રહાઃ સર્વે કર્તુઃ કુર્વન્તિ દુસ્થિતમ્ ।
એકાદશ ગતાઃ સર્વે ક્ષેમારોગ્યસમૃદ્ધિદાઃ ॥ ૨૫-

ભયકૃત્ ભાર્ગવઃ પ્રોક્તઃ સટ્સપ્તદશમ સ્થિતઃ ।
નવદ્વિસપ્ત પઞ્ચસ્થો ગુરુઃ શોભનકૃત્ તથા ॥ ૨૫-

સોમોતિ સૌખ્યકૃત્ પ્રોક્તો દ્વિતીયે પઞ્ચમેપિ ચ ।
રવિવારઃ શુભોયુક્તઃ પૌષ્ણહસ્તત્રિરુત્તરૈઃ ॥ ૨૫-

સૌરિવારઃ શુભઃ પ્રોક્તસ્વાતીરોહિણી યોગતઃ ।
બુધયુક્તા દ્વિતીયા ચ ગુરુઃ ષષ્ઠિસમાયુતઃ ॥ ૨૫-

ઇન્દુરેકાદશી યુક્તઃ પ્રાણપીડાં કરોતિ હિ ।
પૌષ્ણસ્તુ સપ્તમીયુક્ત પ્રજાન્દહતિ વહ્નિવત્ ॥ ૨૫-

પ્. ૧૨૨) અશુભઃ સોમવારસ્તુ ઉત્તરાષાઢસંયુતઃ ।
વિષ્ઠિસ્ત્રણાન્ત નક્ષત્રખણ્ડાંશ્ચ ગુલિકાંસ્ત્યજેત્ ॥ ૨૫-

દુર્દિને ચ દિશાદાહે ભૂકંપે ચણ્ડમારુતે ।
અશનિધ્વનિસંયુક્ત દિવસે ચાશુભં સ્મૃતમ્ ॥ ૨૫-

સંક્રાન્તૌ ગ્રહણે ચૈવ અયને વિષુવે તથા ।
ઉત્સવે શાન્તિકાલે વા ષડશીતિમુખેપિ ચ ॥ ૨૫-

યદિમોહેન કુર્યાચ્ચેત્ કર્તુર્વૈ વસ્તુનાશનમ્ ।
એવં પરીક્ષ્ય બધ્નિયાત્ યદીશ્ચેચ્છ્રિયમાત્મનઃ ॥ ૨૫-

પર્વતેષુ ચ રમ્યેષુ ગ્રામે ચ નગરેથવા ।
ઇન્દ્રેશાને ત્વથેશાને સોમેશાનેઽથવા પુનઃ ॥ ૨૫-

યસ્મિં દેશેમનોજ્ઞે તુ તત્ર પ્રાસાદમારભેત્ ।
અથભૂમિં પરિક્ષ્યાદૌ કર્ષણન્તદનન્તરમ્ ॥ ૨૫-

શ્વેતારક્તા તથા પીતા કૃષ્ણાભૂ બ્રાહ્મણાદયઃ ।
મોક્ષદા બ્રાહ્મણી ભૂમિર્જયદાક્ષત્રિયા તથા ॥ ૨૫-

વૈશ્યા ભૂમિસ્તુ ધનદાવૃષલા પુત્રદાયિકા ।
ઊષરાં ક્રિમિભિર્જુષ્ટાં વલ્મીકાયાં વિવર્જયેત્ ॥ ૨૫-

જાનુમાત્રં ખનેત્ભૂમિં તન્મૃદાપૂર્યચાવટમ્ ।
ઉત્તમાત્વધિકાભૂમિસ્તત્ સમઞ્ચેત્તુ મધ્યમા ॥ ૨૫-

ન્યૂનેવર્જ્યા પ્રયત્નેન તત્રસ્થાં દેવતાં ન્યસેત્ ।
ભૂતપ્રેત પિશાચાનાં બલિન્દત્વા વિશેષતઃ ॥ ૨૫-

એતત્ તુ દેવદેવસ્ય સ્થાનં કર્તું મહીતલે ।
બલિં પૂજાઞ્ચ સંગ્રાહ્ય શીઘ્રં ગચ્છેદ્ યથા સુખમ્ ॥ ૨૫-

એવમુક્ત્વા તતો દેવાનુદ્વાસ્યાથ પ્રકર્ષણમ્ ।
પિઙ્ગલૌ પાલિતૌ રક્તૌ વૃષૌ વૈ નાઙ્ગહીનકૌ ॥ ૨૫-

અન્યવર્ણં ન કર્તવ્યં ન બાલૌ ન ચ વૃત્તકૌ ।
હેમશૃઙ્ગખુરૌ ન્યસ્ત્વા વૃષમન્ત્રેણ પૂજયેત્ ॥ ૨૫-

યુગઞ્ચ સહલં બધ્વા યાજ્ઞકૈર્વૃક્ષસંભવૈઃ ।
શમિબિલ્વઞ્ચ ખદિરો પનસસ્તંબકસ્તથા ॥ ૨૫-

પ્. ૧૨૩) તક્ષકેન તથા કૃત્વા યન્ત્રયિત્વા સલોહકમ્ ।
હલં યુગેનસંબધ્વા ગોચર્મકૃતરજ્જુના ॥ ૨૫-

આચાર્યસ્ત્વાદિશૈવસ્તુ સકલીકૃત વિગ્રહઃ ।
પૂણ્યાહં વાચયિત્વા તુ સંપ્રોક્ષ્ય પઞ્ચગવ્યકૈઃ ॥ ૨૫-

કર્ષયેચ્છિવમન્ત્રેણ પ્રાગુદક્ પ્રણવાં મહીમ્ ।
આચાર્યં પૂજયિત્વા તુ દદ્યાત્ તુ સહલૌ વૃષૌ ॥ ૨૫-

તિલસર્ષપમુદ્ગાંશ્ચ શાલીબીજાંશ્ચ વાપયેત્ ।
પઞ્ચરાત્ર્યાં ત્વઙ્કુરિતા ગ્રાહ્યાન્યા તુ વિવર્જિતા ॥ ૨૫-

તેષુ પક્ષેષુ કાલેષુ ગોગણાનાં નિવેદયેત્ ।
એવં પરીક્ષ્ય વસુધાં સંગ્રાહ્યો દેશિકોત્તમઃ ॥ ૨૫-

વિસૃજ્યમેષ વૃષભં ગતે સૂર્યે દિને શુભે ।
શઙ્કુચ્છાયા ગૃહીતવ્યા મણ્ડલન્તત્ર કારયેત્ ॥ ૨૫-

કૃત્વા સમતલં તત્ર ગોમયેનાનુલિપ્ય ચ ।
દ્વાદશાઙ્ગુલમાયામં સ્વાયામન્નાહમેવ તુ ॥ ૨૫-

અષ્ટાંશૈકં પરિત્યજ્ય સપ્તાંશમૂર્ધ્વનાહકમ્ ।
શમીબિલ્વ પલાશૈર્વા યાજ્ઞિકૈર્વા વિશેષતઃ ॥ ૨૫-

શંકુન્ન્યસ્ત્વા તુ તન્મધ્યે ભ્રામયેન્મણ્ડલત્રયમ્ ।
શંઙ્કુચ્છાયાઞ્ચ સંલક્ષ્ય પૂર્વાહ્ણે વા પરાહ્ણકે ॥ ૨૫-

તન્મધ્યે પાતયેત્ પ્રાચીં સૂત્રમાર્ગેણ દેશિકઃ ।
પ્રાચીસૂત્રપ્રમાણેન મત્સ્યન્તત્ર પ્રકલ્પ્ય ચ ॥ ૨૫-

ભવેત્ સૂત્રમુદક્ ચૈવં સંકલ્પ્ય ચતુરશ્રકમ્ ।
પ્રાસાદમણ્ડપાનાઞ્ચ પ્રાકારાણાઞ્ચ વિસ્તૃતઃ ॥ ૨૫-

સઙ્ગ્રાહ્ય સુવિશેષેણ પુણ્યાહં વાચયેત્ બુધઃ ।
મૂલસ્થાનં ગૃહીત્વા તુ બાલસ્થાનન્તુ કારયેત્ ॥ ૨૫-

કર્ષણાયા વિધિઃ પ્રોક્તો બાલસ્થાન વિધિં શૃણુ ।
ઇતિ કર્ષણવિધિપટલઃ પઞ્ચવિંશતિતમઃ

પ્. ૧૨૪) અથ તરુણાલયલક્ષણ પટલઃ
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ તરુણાલયલક્ષણમ્ ।
આદ્યં દ્વિતીયમેવન્તુ દ્વિવિધન્તરુણાલયમ્ ॥ ૨૬-

મૂલસ્થાનસ્ય યત્ પૂર્વન્તદાદ્યન્તરુણાલયમ્ ।
પૂનઃ પ્રાસાદકરણે ભિન્નેચ્છિન્નેન વીકૃતે ॥ ૨૬-

યત્ કૃતન્તત્ દ્વિતીયાખ્યન્તરુણાલયમુત્તમમ્ ।
અન્યાનિ સર્વકર્માણિ સમાનમિતિ ભાષિતમ્ ॥ ૨૬-

મૂલસ્થાનં વિનિશ્ચિત્ય બાલસ્થાનન્તુ કારયેત્ ।
બાલલિઙ્ગં પ્રતિષ્ઠાપ્ય પશ્ચાન્મૂલં પ્રતિષ્ઠયેત્ ॥ ૨૬-

બાલસ્થાનં વિનાપૂર્વં મૂલસ્થાનં ન કારયેત્ ।
બાલસ્થાનં વિના યત્ર પુત્રપૌત્ર વિનાશનમ્ ॥ ૨૬-

તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન બાલસ્થાનન્તુ કારયેત્ ।
યસ્મિન્ કાલે યદા ક્ષેત્રે કૃતે ભૂમિપરિગ્રહે ॥ ૨૬-

તસ્યાગ્રે ચોત્તરેવાપિ અગ્રે વામેગ્રદક્ષિણે ।
ઈશાને વાપિ શેષેણ કારયેત્ તરુણાલયમ્ ॥ ૨૬-

પઞ્ચસપ્ત નવાહે વા રાત્રૌ કૃત્વાઙ્કુરાર્પણમ્ ।
લોહજં શૈલજં લિઙ્ગં દારુજં મૃન્મયન્તુ વા ॥ ૨૬-

કારયેત્ તુ વિશેષેણ લક્ષણોક્તેન દેશિકઃ ।
શમીબિલ્વમધૂકૈશ્ચ અશ્વત્થોદુંબરૈસ્તહા ॥ ૨૬-

બાલલિઙ્ગં પ્રકર્તવ્યં મૃન્મયઞ્ચેત્ સુપક્વકમ્ ।
દ્વાદશાઙ્ગુલમુત્સેધમુત્તમં પરિકીર્તિતમ્ ॥ ૨૬-

સપ્તાઙ્ગુલમધોત્સેધમધમામધમેવ હિ ।
તસ્માત્ દ્વ્યઙ્ગુલ વૃધ્યા તુ બાલલિઙ્ગા નવસ્મૃતાઃ ॥ ૨૬-

સ્વધામકુણ્ડલી ભૂતં સર્વવૃત્તમિહોચ્યતે ।
છત્રાકારં શિરઃ કુર્યાલ્લક્ષણોદ્ધારણં વિના ॥ ૨૬-

સ્વયોનિં કારયેત્ પીઠમથવા ચેષ્ટકામયમ્ ।
સપ્તપઞ્ચ ત્રિહસ્તં વા કર્તવ્યન્તરુણાલયમ્ ॥ ૨૬-

એવમાદ્યં સમાખ્યાતં દ્વિતીયે તરુણાલયે ।
પૂજાભાગસમાયામં ત્રિપાદં વાર્દ્ધમેવ વા ॥ ૨૬-

પ્. ૧૨૫) આયામ સદૃશન્નાહં લક્ષણોધારણં વિના ।
નતૌ વિષ્ણુ વિરિઞ્ચાંશૌ તશ્ચિરોન્મૂલલિઙ્ગવત્ ॥ ૨૬-

લિઙ્ગમેવં સમાપાદ્ય મૂલગર્ભાર્ધમાનતઃ ।
ત્રિયંશં વા ચતુર્થાશં પ્રોક્તં બાલગ્રહં ત્વિહ ॥ ૨૬-

બાલગેહાન્તરે પિઠં બાલલિઙ્ગસમોન્નતમ્ ।
ઉચ્છ્રાયસમવિસ્તારં સાવટં સપ્રણાલકમ્ ॥ ૨૬-

લિઙ્ગાયામં ત્રિધા કૃત્વા ભાગં પીઠે નિવેશયેત્ ।
વૃત્તં વા ચતુરશ્રં વા ષોડશાંશેન યોજિતમ્ ॥ ૨૬-

રત્નન્યાસં ન કર્તવ્યં પાદશૈલાનિકાનિ ચ ।
પ્રતિલિઙ્ગં ન કર્તવ્યં સૂત્રઞ્ચૈવ તથા ભવેત્ ॥ ૨૬-

તદ્વિમાનાગ્ર ભાગે તુ મણ્ડપં સુવિશેષતઃ ।
દશાષ્ટ નવહસ્તં વા સપ્તહસ્તમથાપિ વા ॥ ૨૬-

ષોડશસ્તંભસંયુક્તં સર્વાલઙ્કારસંયુતમ્ ।
તન્મધ્યે વેદિકાં કુર્યાત્ નવભાગૈક ભાગતઃ ॥ ૨૬-

હસ્તમાત્રસમુત્સેધાં દર્પણોદરવત્ સમામ્ ।
ગોમયાલેપનઙ્કૃત્વા બ્રાહ્મણાન્ ભોજયેત્ તતઃ ॥ ૨૬-

પુણ્યાહન્તત્ર કર્તવ્યં વાસ્તુહોમં વિશેષતઃ ।
તદ્ધોમં વિધિવત્ કૃત્વા પર્યગ્નિકરણં તથા ॥ ૨૬-

વસ્ત્રૈઃ સશાલિભિર્યુક્તં સદર્ભૈઃ પુષ્પસંયુતમ્ ।
પીઠસ્ય મધ્યમે ન્યસ્ત્વા કણ્ઠમાત્રે જલે તથા ॥ ૨૬-

ઉષિતં લિઙ્ગમુત્થાપ્ય સ્નાનવેદ્યુ પરિન્યસેત્ ।
સૌવર્ણં રાજતં વાપિ ક્ષૌમઙ્કાર્પાસમેવ વા ॥ ૨૬-

કૌતુકં હૃદયે નૈવ કૃત્વા ઘૃતશિરોર્પણમ્ ।
શયને શાયયેલ્લિઙ્ગં પ્રાક્ શિરસ્કં સયોનિકમ્ ॥ ૨૬-

ગન્ધપુષ્પાક્ષતૈશ્ચૈવ સંપૂજ્યશયનો પરિ ।
વસ્ત્રેણાચ્છાદનઙ્કૃત્વા હૃદિના પુષ્પદર્ભકૈઃ ॥ ૨૬-

સર્વલક્ષણસંયુક્તં શયનં સંપ્રકલ્પયેત્ ।
ત્રિરાત્રમેક રાત્રં વા જલે ચૈવાધિવાસ્ય ચ ॥ ૨૬-

પ્. ૧૨૬) વસ્ત્રેણ વેષ્ટયિત્વા તુ કુમ્ભં સૂત્રેણ વેષ્ટિતમ્ ।
પઞ્ચરત્નસમાયુક્તં વસ્ત્રયુગ્મેન વેષ્ટિતમ્ ॥ ૨૬-

વ્યોમવદ્ વ્યાપિનં દેવં ધ્યાત્વારૂપં સદાશિવમ્ ।
વિન્યસેત્ કુમ્ભમધ્યે તુ શિવમન્ત્રં સમુચ્ચરન્ ॥ ૨૬-

સંપૂજ્યગન્ધપુષ્પાદ્યૈર્હૃદયેન તુ મન્ત્રતઃ ।
તસ્ય વામે તુ વર્ધન્યાં ગૌરીં વિન્યસ્ય મન્ત્રતઃ ॥ ૨૬-

હૈમવસ્ત્રસમાયુક્તાં વર્ધનીં પૂર્વવદ્યજેત્ ।
મૂલલિઙ્ગે તુ દેવેશં દ્વિતીયશ્ચેત્ સમાવહેત્ ॥ ૨૬-

વિજ્ઞાપ્ય દેવદેવેશં ક્ષણકાલં વિચક્ષણઃ ।
એકાબ્દાત્ દ્વાદશાબ્દાન્તં બાલસ્થાને સ્થિરો ભવ ॥ ૨૬-

એત યોરબ્દયોર્મધ્યે કુર્યાન્મૂલપ્રવેશનમ્ ।
વિજ્ઞાપયેત્ દ્વિતીયે તુ ચાદ્યે વિજ્ઞાપનં વિના ॥ ૨૬-

વિદ્યેશોમા શિવાખ્યેષુ કલશેષુ પૃથક્ પૃથક્ ।
તત્તદ્રૂપમનુસ્મૃત્ય સ્વસ્વમન્ત્રેણ વિન્યસેત્ ॥ ૨૬-

સકૂર્ચાન્ વસ્ત્રસંયુક્તાન્ સર્વલક્ષણસંયુતાન્ ।
ગન્ધપુષ્પાદિના પૂજ્ય હૃદયેન વિચક્ષણઃ ॥ ૨૬-

દિશા સ્વધ્યયનં કુર્યા દૃગ્યજુઃ સામાધર્વકૈઃ ।
નવપઞ્ચ તથા ત્રીણિ એકહોમમથાપિ વા ॥ ૨૬-

કૃત્વાગ્નિમુખસંસ્કારં પૂર્વોક્તવિધિના તતઃ ।
ખદિરં વટબિલ્વૌ ચ પ્લક્ષાશ્વત્થાવુદુંબરમ્ ॥ ૨૬-

શમીવૈકં તતઞ્ચૈવ સમિત્ પૂર્વાદિતઃ ક્રમાત્ ।
પલાશસ્તુ પ્રધાનસ્ય હોમયેદ્ધૃદયેન તુ ॥ ૨૬-

ઔદુંબરસમિદ્ભિર્વા સર્વેષાઞ્ચૈવ કારયેત્ ।
સમિદાજ્યાન્નકૈર્મન્ત્રૈર્હોમઙ્કૃત્વા પૃથક્ પૃથક્ ॥ ૨૬-

સમિધં હૃદયે નૈવ મૂલે નૈવ ઘૃતં હુનેત્ ।
શિવગાયત્રિ મન્ત્રેણ ચરુંહુત્વા વિશેષતઃ ॥ ૨૬-

સ્પર્શા હુતિં શિવાઙ્ગેન હુત્વાઙ્ગાનિ ચ સંસ્પૃશેત્ ।
પ્રભાતે વિમલે હોમઙ્કૃત્વા પૂર્ણાં શિવેન તુ ॥ ૨૬-

પ્. ૧૨૭) આચાર્યં પૂજયિત્વા તુ મૂર્તિપાનથ પૂજયેત્ ।
દૈવજ્ઞં પૂજયિત્વા તુ અધ્યે તૄન્ પરિચારકાન્ ॥ ૨૬-

ઉત્થાપ્યશયનાલ્લિઙ્ગન્તરુણાલય મધ્યમે ।
સંસ્થાપ્ય લિઙ્ગં સુસ્નિગ્ધં પીઠસ્યા વટમધ્યમે ॥ ૨૬-

કુમ્ભસ્થ દેવદેવેશં શિવમન્ત્રેણ વિન્યસેત્ ।
શિવાઙ્ગાનિ ન્યસેત્ પશ્ચાત્ પિણ્ડિકાયાં મનોન્મનીમ્ ॥ ૨૬-

અષ્ટવિદ્યેશ્વરાંસ્તત્ર પીઠે પૂર્વાદિષુ ન્યસેત્ ।
વિદ્યેશોમા શિવાખ્યૈસ્તુ કુમ્ભૈરસ્ત્રાભિષેચનમ્ ॥ ૨૬-

અર્ચનોક્તમથાભ્યર્ચ્ય નૈવેદ્યં દાપયેત્ ક્રમાત્ ।
દ્વારાદિપીઠપર્યન્તં વિન્યસેત્ તુ યથા વિધિ ॥ ૨૬-

સ્નપનન્તત્ર કુર્વીત યથા શક્ત્યા વિશેષતઃ ।
ઉત્સવન્તુ યથા શક્તિ દ્વિતીયે તરુણાલયે ॥ ૨૬-

બલ્યન્તઃ પૂજયેન્નિત્યમુત્સવન્ન સમાચરેત્ ।
બાલસ્થાન વિધિઃ પ્રોક્તા શૃણુષ્વાલયવાસ્તુકમ્ ॥ ૨૬-

ઇતિ તરુણાલયલક્ષણ પટલઃ સડ્વિંશતિતમઃ

અથ પ્રાસાદવાસ્તુ લક્ષણપટલઃ
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ પ્રાસાદવાસ્તુ લક્ષણમ્ ।
મૂલસ્થાનન્તુ સંશોધ્ય વાસ્તુ રૂપં પ્રકલ્પયેત્ ॥ ૨૭-

પુણ્યાહં વાચયિત્વા તુ પ્રોક્ષયિત્વા શિવામ્ભસા ।
પુષ્પાદિભિરથાભ્યર્ચ્ય વાસ્તુ દેવાન્ સ્વનામકૈઃ ॥ ૨૭-

યદઙ્ગં સંસ્પૃશેત્ કર્તા પૂજાન્તે તન્નિરીક્ષયેત્ ।
તત્રૈવ વાસ્તુ દેહેપિ બ્રૂયાચ્છલ્યં યથાર્થતઃ ॥ ૨૭-

શિરસ્પર્શાત્ તુ તત્રૈવ અસ્થિશલ્યઙ્કરદ્વયાત્ ।
હસ્તમાત્રે મુખસ્પર્શાત્ કાષ્ઠપૃષ્ઠે ગલેદ્ધૃવમ્ ॥ ૨૭-

કણ્ઠસ્પર્શે ગલેત્વસ્થિ ત્રિકરે શૃંખલં વિદુઃ ।
ત્રિભિર્હસ્તૈરુરસ્પર્શાત્ ભવેચ્છલ્યન્તુ શૃંખલમ્ ॥ ૨૭-

પ્. ૧૨૮) કરસ્પર્શાત્ કરાન્તે તુ ખટ્ગાપાતં સમાદિશેત્ ।
બાહુસંસ્પર્શનાત્ કર્તુરઙ્ગારસ્તુ ત્રિહસ્તતઃ ॥ ૨૭-

અશ્વપાદં વિનિર્દિષ્ટઙ્ગુલ્ફે પદપ્રમાણતઃ ।
કણકં પાદસંસ્પર્શાત્ સવિતસ્તિપ્રમાણતઃ ॥ ૨૭-

કનિષ્ઠાઙ્ગુષ્ઠયોઃ સ્પર્શાત્ કરાદ્ધેકાં શમુચ્યતે ।
લોહશલ્યં કટિસ્પર્શાત્ તત્ કરદ્વયમાનતઃ ॥ ૨૭-

જાનુસંસ્પર્શનાદ્ધસ્તેનાપિતોપસ્કરં તથા ।
ભુમિષ્ઠં શલ્યમુદ્વાસ્ય તત્ પ્રદેશં ખનેત્ તતઃ ॥ ૨૭-

યાવત્ પ્રાસાદવિસ્તારં તત્ સમં વા તદર્દ્ધકમ્ ।
અર્ધાધિકમથાધ્યર્ધં ખાત્વા પ્રાસાદમાનતઃ ॥ ૨૭-

અવટસ્ય ચતુર્થાંશન્ત્ર્યંશં વા વાલુકૈઃ સમમ્ ।
અશ્વેભપાદમુસલૈર્મુત્ગરૈસ્તુ ઘનં કૃતમ્ ॥ ૨૭-

સમં કૃત્વા તતઃ પશ્ચાત્ પ્રોક્ષયિત્વા શિવાસ્ત્રતઃ ।
પઞ્ચગવ્યેન સંસિચ્ય પવમાનમુદીરયન્ ॥ ૨૭-

વાસ્તુ વિન્યાસમાર્ગન્તુ દશસૂત્રેણ દેશિકઃ ।
એકાશીતિ પદં વાસ્તુ સર્વસંપત્કરન્નૃણામ્ ॥ ૨૭-

અસુરાણાં હિતાર્થન્તુ શુક્રઃ કૃત્વા મહાતપઃ ।
મહાતપસિસંભૂતો ભૂતાકારોમહાબલઃ ॥ ૨૭-

અપ્રયુક્તસ્તતો ભૂતો દેવૈર્યુદ્ધં પ્રવર્તતે ।
નહતેસ્ત્રાદિભિર્જ્ઞાત્વા દેવૈઃ સુનિહિતઃ કૃતમ્ ॥ ૨૭-

ભૂમ્યામથોમુખસ્તત્ર * * * * * સંસ્થિતાઃ ।
વંશૌદ્વૌ તત્ર વિજ્ઞેયૌ ચતુષ્કોણેષુ સંસ્થિતૌ ॥ ૨૭-

પાર્શ્વવં શોર્ધ્વપાશાશ્ચ ત્વષ્ટૌ ચૈવ પ્રકીર્તિતાઃ ।
પૂત્વોત્તરમુખારજ્જુરૂર્ધ્વં વંશમિતિ સ્મૃતમ્ ॥ ૨૭-

શિરોમર્માણિતાન્યાહુઃ કોણપાર્શ્વે તથાષ્ટસુ ।
સૂત્રાણીહ સિરાજ્ઞેયા તત્સન્ધૌ સન્ધિરુચ્યતે ॥ ૨૭-

પદે ચૈક તુ ષટ્ભાગે તત્ તત્ ષટ્કસ્તુ ચોચ્યતે ।
પદે ચતુર્થભાગન્તુ તચ્ચતુષ્કમિતિરીતમ્ ॥ ૨૭-

પ્. ૧૨૯) રજ્વગ્રસંસ્થિતં યત્ તત્ કેવલં મર્મ ઉચ્યતે ।
વાસ્તુ મધ્યે ભવેત્ પદ્મં પદમેકાષ્ટભાજિતમ્ ॥ ૨૭-

કોણાત્ ત્રિશૂલં સ્યાત્ પાદં પાદાર્ધં કરસંપુટમ્ ।
એષાન્તુ પીડને દોષા બહવઃ પરિકીર્તિતાઃ ॥ ૨૭-

સિરાશ્ચ સીરં મર્માણિ નશ્યન્તિ સ્થાન વાસિનઃ ।
મિત્રનાશન્તુ સન્ધૌ તુ ષટ્કે વૈ રંસમન્તતઃ ॥ ૨૭-

ચતુષ્કે વાહનક્ષયં મરણં મર્મસુ ક્રમાત્ ।
પદ્મસ્થાને વિનાશન્તુ ત્રિશૂલે ગર્ભનાશનમ્ ॥ ૨૭-

ગોધનસ્ય વિનાશં સ્યાત્ કરસંપુટપીડને ।
વાસ્તુ દેવાં યથા સ્થાપ્ય ઈશાનાદી ન શેષતઃ ॥ ૨૭-

ઈશાનશ્ચાથ પર્જન્યો જયન્તોથમહેન્દ્રકઃ ।
આદિત્યઃ સત્યકં શાવન્તરિક્ષશ્ચ પૂર્વગાઃ ॥ ૨૭-

અગ્નિઃ પૂષા ચ વિતથો ગ્રહક્ષતયમૌ તથા ।
ગન્ધર્વો ભૃઙ્ગરાજશ્ચ મૃગશ્ચૈવ તુ દક્ષિણે ॥ ૨૭-

નિ-ઋતિર્દૌ વારિકશ્ચૈવ સુગ્રીવઃ પુષ્પદન્તકઃ ।
વારુણો રોગશોષૌ ચ પાપયક્ષ્મા ચ પશ્ચિમે ॥ ૨૭-

વાયુર્નાગસ્તથા મુખ્યો ભલ્લાટઃ સોમ એવ ચ ।
ઋગોદિતિર્દિદિશ્ચૈવ દ્વાત્રિંશત્ બાહ્યદેવતાઃ ॥ ૨૭-

એકમેકં પદં ભુક્ત્વા શ્મશાનાદ્યાઃ સુસંસ્થિતાઃ ।
બ્રહ્મા નવપદાન્ ભુંક્તે વાસ્તુ મધ્યે વિશેષતઃ ॥ ૨૭-

સમરીકસ્તથૈન્દ્રે તુ વિવસ્વાંશ્ચૈવ દક્ષિણે ।
મિત્રશ્ચ પશ્ચિમે ભાગે હ્યુત્તરે પૃથિવીધરઃ ॥ ૨૭-

બ્રહ્મણશ્ચ ચતુર્દિક્ષુ સ્થિતાઃ ષટ્પદભોગિનઃ ।
આપશ્ચૈવા પવત્સશ્ચ ઐશાન્ન્યાં દિશિસંસ્થિતૌ ॥ ૨૭-

શુનાસીરશ્ચ સાવિત્ર આગ્નેય્યાં દિશિસંશ્થિતૌ ।
ઇંદ્ર ઇંદ્ર જયશ્ચૈવ નૈ-ઋત્યાં દિઽસિસંસ્થિતૌ ॥ ૨૭-

રુદ્ર રુદ્ર જયૌવાયૌ ચતુષ્કોણે પ્રકીર્તિતાઃ ।
એતે દ્વિપદભોક્તારો દ્વ્યર્ધમેવ પદસ્મૃતઃ ॥ ૨૭-

ચરકી ચ વિતારી ચ પૂતનાપાપરાક્ષસી ।
ઈશાનાદિષુ કોણેષુ બાહ્યસ્થાઃ પદવર્જિતાઃ ॥ ૨૭-

પ્. ૧૩૦) એવં વિન્યસ્ય પૂર્વે તુ વાસ્તુદેહં પ્રકલ્પયેત્ ।
યત્ કિઞ્ચિદ્વાસ્તુ વિન્યાસં તત્ સર્વં વાસ્તુ રૂપકમ્ ॥ ૨૭-

ઈશાનેકન્તુ વિન્યસ્ત્વા વાપૌ નૈ-ઋતગોચરે ।
અગ્નિવાય્વોશ્ચ દિક્ભાગે જાનુકૂર્પરસંસ્થિતૌ ॥ ૨૭-

લિઙ્ગમિન્દ્ર પદેન્યસ્ત્વા પાદૌ નૈ-ઋતિ વિન્યસેત્ ।
મરીચિશ્ચોદરસ્થાને સ્તનૌ વિન્યસ્ય બુદ્ધિમાન્ ॥ ૨૭-

વિવસ્વતિ ચ મિત્રે ચ વિન્યસે અકુક્ષિપાર્શ્વકે ।
ઊરુહસ્ત તલૌ ચૈવ સાવિતે સ્થાપયેત્ તતઃ ॥ ૨૭-

ઊરુપ્રકોષ્ઠ મધ્યે ચ પાદૌ સવિતરિ ન્યસેત્ ।
રુદ્રરુદ્રજયૌ ચૈવ વિન્યસેત્ પૂર્વવચ્છુભમ્ ॥ ૨૭-

મહેન્દ્રાદ્યન્તરિક્ષાન્તા બાહુમધ્યે સ્થિતા સ્મૃતાઃ ।
સુજાનુકૂર્પરે ચૈવ હ્યગ્નૌ વિન્યસ્ય બુદ્ધિમાન્ ॥ ૨૭-

પૂષાદિમૃગપર્યન્તઞ્જંઘાઞ્ચ વિનિવેશયેત્ ।
દૌવારિપાપયક્ષ્માન્તે ચાન્યજંઘા વિનિશ્ચિતાઃ ॥ ૨૭-

વાયૌ કૂર્પરજાનૂચ્ચં ઋગાન્તં બાહુ સંસ્થિતમ્ ।
શેતે ત્વધોમુખો વાસ્તુ દેવઃ પ્રાચ્યભુવં પ્રતિ ॥ ૨૭-

ઉગ્રઃ સુભીષણો યસ્માત્ તસ્માત્ પૂજ્યં ક્રિયાર્થિભિઃ ।
પુણ્યાહં વાચયિત્વા તુ પ્રોક્ષયેત્ પઞ્ચગવ્યકૈઃ ॥ ૨૭-

ગન્ધપુષ્પાદિભિર્ધૂપૈર્વાસ્તુ દેવાન્ પ્રપૂજયેત્ ।
ઈશાનં પૂજયેત્ પૂર્વં ઘૃતેના ક્ષતમિશ્રિતમ્ ॥ ૨૭-

પર્જન્યાય વિશેષેણ દદ્યાન્નિલોત્પલાદિકમ્ ।
જયન્તસ્ય પતાકાન્તુ નીલવર્ણાં વિશેષતઃ ॥ ૨૭-

મહેન્દ્રસ્ય તુ રત્નાનિ ભાસ્કરસ્ય વિતાનકમ્ ।
ગોધૂમમણ્ડકાન્ સત્યે દદ્યાન્મત્સ્યંભ્રશસ્ય તુ ॥ ૨૭-

દદ્યાત્ તુ શાકુનં માંસમન્તરિક્ષાય દેશિકઃ ।
અગ્નયે તુ સ્રવં દદ્યાલ્લાજં પૂષ્ણે તથૈવ ચ ॥ ૨૭-

ક્ષીરાન્નં વિતથસ્યોક્તં મધ્વન્નં હિ ગ્રહક્ષ્તે ।
માંસોદનં યમસ્યાથ ગન્ધં ગન્ધર્વકસ્ય તુ ॥ ૨૭-

ભૃંગે તુ શાકુનાજિહ્વા મૃગેયવતિલસ્તથા ।
કૃસરં ત્વથપિત્રે તુ દન્તકાષ્ઠઞ્ચ દૌવ્રકે ॥ ૨૭-

પ્. ૧૩૧) યાવન્ત્વથ ચ સુગ્રીવે કુશાન્વૈ પુષ્પદન્તકે ।
દવાપદ્મન્તુ વરુણે રોગસ્યમધુ ચૈવ હિ ॥ ૨૭-

ઘૃતોદનન્તુ શોષસ્ય યવાન્વૈપાપયક્ષ્મણિ ।
ઘ્તાક્તમણ્ડકં દદ્યાદ્રોગાય તુ વિશેષતઃ ॥ ૨૭-

નાગપુષ્પાણિ નાગાય મુખ્યસ્યા પૂપમુચ્યતે ।
મુદ્ગાન્નઞ્ચૈવ ભલ્લાટે પાયસં મધુસોમકે ॥ ૨૭-

ઋગસ્યૈવ તુ શાલૂકં લોહિતાન્યદિતૌ તથા ।
પૂરિકાઞ્ચ દિતૌ દદ્યાત્ ક્રમેણોક્તં બલિક્રમમ્ ॥ ૨૭-

પયોદધિકુશાંશ્ચૈવ હરિદ્રાન્નં ગુલાન્નકમ્ ।
પક્વમાંસઞ્ચ શુદ્ધાન્નં પક્વઞ્ચ પિશિતં તથા ॥ ૨૭-

વિદિક્ષ્વા પાદિદેવાનાં બલિંદદ્યાત્ પૃથક્ પૃથક્ ।
ઘૃતાન્નં રક્તાહારઞ્ચ લડ્ડુકં માષમેવ ચ ॥ ૨૭-

સમરીયકપૂર્વેભ્યો દદ્યાદ્દિક્ષુ વિશેષતઃ ।
તિલાક્ષતય વાંશ્ચૈવ પઞ્ચગવ્યં કુશં તથા ॥ ૨૭-

દાતવ્યઞ્ચરુણા તત્ર બ્રહ્મણે તુ વિશેષતઃ ।
ચરકી પ્રભૃતીનાન્તુ માંસં પક્વન્નિવેદયેત્ ॥ ૨૭-

સર્વેષાઞ્ચૈવ શુદ્ધાન્નં ગુલાજ્યન્ધિસંયુતમ્ ।
અલાભે સતિદાતવ્યં ગન્ધાદ્યૈશ્ચ સમન્વિતમ્ ॥ ૨૭-

સર્વેષામેવ મન્ત્રાસ્તુ નામપ્રણવસંયુતાઃ ।
પૂજાદીનાં નમોન્તન્તુ બલિઃ સ્વહાન્તમુચ્યતે ॥ ૨૭-

કૃત્વૈવં બલિદાનાન્તે પૂણ્યાહન્તુ વિશેષતઃ ।
સંપ્રોક્ષ્ય પઞ્ચગવ્યેન મૂલમન્ત્રમદીરયન્ ॥ ૨૭-

વાસ્તુહોમન્તતઃ કૃત્વા મધ્યે ચોત્તરપૂર્વકે ।
આરંભસ્યાદિ કાલે તુ હોમઙ્કૃત્વા વિશેષતઃ ॥ ૨૭-

સ્થણ્ડિલન્તત્ર કુર્વીત હસ્તમાત્રપ્રમાણતઃ ।
ચતુરંગુલમુત્સેધં ગન્ધપુષ્પં સદર્ભયુક્ ॥ ૨૭-

શિવાગ્નિઞ્જનયેત્ તત્ર પૂર્વોક્તેન વિધાનતઃ ।
અગ્નિમધ્યે ન્યસેદ્ વાસ્તુન્ તત્રસ્થૈર્દૈવતૈર્યુતમ્ ॥ ૨૭-

આજ્યાદિ દ્રવ્યમેવન્તુ વાસ્તોર્વક્ત્રે હુનેત્ ક્રમાત્ ।
પાર્થિવેન તુ બીજેન સર્વદ્રવ્યૈસ્તુ હોમયેત્ ॥ ૨૭-

પ્. ૧૩૨) તત્રસ્થ દેવતાનામ્ના સ્વાહાન્તેન તુ હોમયેત્ ।
એવં પૃથક્ શતં પ્રોક્તં તદર્દ્ધં વા તદર્ધકમ્ ॥ ૨૭-

દશસઙ્ખ્યાથવા તત્ર પ્રત્યેકં દ્રવ્યમાચરેત્ ।
દ્રવ્યાન્તે વ્યાહૃતિં હુત્વા પૂર્ણાહુતિં શિવસ્ય તુ ॥ ૨૭-

વાસ્તુ દેવાન્ વિસૃજ્યાથ પશ્ચાદગ્નિં વિસર્જયેત્ ।
એવં પ્રાસાદવાસ્તુઞ્ચ સંપૂજ્યસાધકોત્તમઃ ॥ ૨૭-

બલિં દત્વાગ્નિ સંપૂજ્ય વાસ્તુકર્મસમારભેત્ ।
વાસ્તુકર્મ યદા રબ્ધં વાસ્તુહોમં તદા ચરેત્ ॥ ૨૭-

વાસ્તુહોમં વિનાયત્ર કૃતં વાસ્તુવિનશ્યતિ ।
વાપ્યાદિ હોમપર્યન્તં તત્સર્વં સમવેન તુ ॥ ૨૭-

ચતુરાયપદં કૃત્વા માહેન્દ્ર દ્વારકલ્પનમ્ ।
એતદ્ વિશેષમેવન્તુ ગ્રહ વાસ્તુવિધિં પ્રતિ ॥ ૨૭-

એવમેવ તુ સંપ્રોક્તં પ્રાસાદવાસ્તુલક્ષણમ્ ।
આદ્યેષ્ટકાવિધિં પશ્ચાચ્છૃણુષ્વૈકાગ્રમાનસઃ ॥ ૨૭-

ઇતિ પ્રાસાદવાસ્તુલક્ષણ પટલઃ સપ્તવિંશતિતમઃ

અથ આદ્યેષ્ટકાવિધિ પટલઃ
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ શૃણુત્વં પ્રથમેઽષ્ટકામ્ ।
ખનનં પૂરણઙ્કૃત્વા વાસ્તુ દેવાન્ પ્રપૂજયેત્ ॥ ૨૮-

તસ્યોત્તરે પ્રપાઙ્કૃત્વા પૂર્વે વાથ વિશેષતઃ ।
સ્થણ્ડિલન્તસ્ય મધ્યે તુ શાલિભિશ્ચતુરઙ્ગુલમ્ ॥ ૨૮-

અધિવાસ્યાર્ધ રાત્રૌ તુ ચતસ્રઃ પ્રથમેઽષ્ટકાઃ ।
શિલામયવિમાનઞ્ચેચ્છિલાખણ્ડાધિવાસયેત્ ॥ ૨૮-

ઇષ્ટકામય ધામ્નિ તુ ઇષ્ટાકાસ્થાપયેત્ સુધીઃ ।
તાલત્રયસમુત્સેધં દ્વિગુણેન સુવિસ્તૃતમ્ ॥ ૨૮-

વિસ્તાર દ્વિગુણાયામં કારયેન્મધ્યમોત્તમે ।
અધ્યર્ધતાલમતાલં મધ્યમાન્મધ્યભાવયેત્ ॥ ૨૮-

પ્. ૧૩૩) તાલમાત્રસમુત્સેધં મધ્યમાદધમં ભવેત્ ।
મધ્યમત્રયમિત્યુક્તં મથમત્રયમુચ્યતે ॥ ૨૮-

એકાદશાઙ્ગુલોન્નત્યા હ્યધમોત્તમમાચરેત્ ।
નવાઙ્ગુલેન તન્મધ્યં સપ્તાઙ્ગુલ્યાધમાધમમ્ ॥ ૨૮-

ઉન્નતિસ્ત્વેવમાખ્યાતં દ્વિગુણૈર્વિસ્તૃતિર્ભવેત્ ।
તાસાં દ્વિગુણકૈર્દૈર્ઘ્યં માનૈઃ સર્વાણિકારયેત્ ॥ ૨૮-

શિલાયાઃ કથિતં માનમિષ્ટકાયાઃ શૃણુ ક્રમાત્ ।
ષડઙ્ગુલં તદુત્સેધં દ્વાદશાઙ્ગુલવિસ્તૃતમ્ ॥ ૨૮-

વિસ્તારદ્વિગુણં દૈર્ઘ્યમુત્તમોત્તમમેવ હિ ।
ત્રિયઙ્ગુલપ્રમાણેન કનીયસસમુન્નતી ॥ ૨૮-

ઉત્તમાધમયોર્મધ્ય સપ્તધાસુવિભાજિતે ।
નવધા ભેદમાખ્યાતં યથારુચિ સમાચરેત્ ॥ ૨૮-

ઉન્નતે દ્વિગુણન્તારં તસ્માત્ દ્વિગુણમાયતમ્ ।
એવં સુપક્વકૈકાર્યં સુદૃઢૈસ્તુ મનોહરૈઃ ॥ ૨૮-

મૂલં સ્થૂલં ભવેન્નારી હ્યગ્રં સ્થૂલં નપુંસકમ્ ।
મૂલમગ્રં સમઞ્ચેત્તુ પુલ્લિઙ્ગમિતિ નિશ્ચિતમ્ ॥ ૨૮-

પુલ્લિઙ્ગૈશ્ચૈવ પૂંસાં સ્યાત્ સ્ત્રીણાં સ્ત્રીલિઙ્ગકૈસ્તથા ।
પાટલિપુષ્પસંકાશામિષ્ટકાંશં ગ્રહેત્ તતઃ ॥ ૨૮-

સૂત્રૈર્દર્ભૈરથાવૃત્ય વસ્ત્રૈરાવેષ્ટ્ય યત્નતઃ ।
ગન્ધપુષ્પૈરલઙ્કૃત્ય સ્થણ્ડિલોપરિવિન્યસેત્ ॥ ૨૮-

તસ્ય પૂર્વે તુ કલશાન્ સ વસ્ત્રાન્ સૂત્રવેષ્ટિતાન્ ।
વિદ્યેશ્વરસમાયુક્તાન્ સ્થણ્ડિલોપરિવિન્યસેત્ ॥ ૨૮-

મધ્યમે શિવકુમ્ભન્તુ તસ્ય વામે તુ વર્ધનીમ્ ।
પૂજયેદ્ધૃદયે નૈવ ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ ક્રમાત્ ॥ ૨૮-

તસ્યૈવોત્તરદિગ્ભાગે હોમં કુર્યાદ્વિચક્ષણઃ ।
સમિદાજ્યાન્નકૈશ્ચૈવ યથા વિધિવિશેષતઃ ॥ ૨૮-

તિલતણ્ડુલસંમિશ્રૈર્વિશેષેણ ઘૃત પ્લુતૈઃ ।
ઈશાનેન તુ મન્ત્રેણ જુહુયા તુ શતાહુતિઃ ॥ ૨૮-

પ્. ૧૩૪) શિવાઙ્ગૈશ્ચૈવ વિદ્યાઙ્ગૈર્દ્રવ્યાન્તે જુહુયાત્ તતઃ ।
પ્રભાતેસુ મુહૂર્તે તુ ઇષ્ટકાસ્થાપનં ભવેત્ ॥ ૨૮-

સ્થાપકં પૂજયેત્ પૂર્વં સ્થપતિં તદનન્તરમ્ ।
મન્ત્રોક્ત સર્વકર્માણિ સ્થાપકેન સમાચરેત્ ॥ ૨૮-

મન્ત્રહીનઞ્ચ યત્ કર્મ સર્વં સ્થપતિના કુરુ ।
કૃતઞ્ચેત્ મન્ત્રયુક્કર્મત્વભિચારાય તત્ ભવેત્ ॥ ૨૮-

તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન મન્ત્રોક્તાન્ સ્થાપકેન તુ ।
સુમુહૂર્તે ન્યસેદ્વિદ્વાંશ્ચતસ્રશ્ચેષ્ટકાઃ ક્રમાત્ ॥ ૨૮-

દ્વારસ્ય દક્ષિણે ભાગે કર્તવ્યા પ્રથમેઽષ્ટકાઃ ।
પૂર્વાદિષુ ચતુર્દિક્ષુ ચતુર્ભિર્બ્રહ્મભિર્ન્યસેત્ ॥ ૨૮-

અગ્રમગ્રન્તથૈશાન્યે મૂલગ્રમઞ્ચ નૈ-ઋતે ।
મૂલાગ્રઞ્ચાગ્નિ વાયવ્યાં સ્થાપયેત્ તુ વિચક્ષણઃ ॥ ૨૮-

સદ્યાદિ બ્રહ્મમન્ત્રેણ પૂર્વાદિપુરુષાદિકે ।
તેષાં મધ્યે તદા ગર્તે પૂરયેદુદકૈઃ શુભૈઃ ॥ ૨૮-

કલશાન્તસ્થ તોયૈશ્ચ શિવમન્ત્રેણ પૂરયેત્ ।
શુભં સ્યાદ્દક્ષિણાવર્તં વામાવર્તમશોભનમ્ ॥ ૨૮-

તદ્દોષશમનાર્થન્તુ ઈશાનેન શતાહુતિઃ ।
તત્રૈવ નવરત્નાનિ વિન્યસેદનુપૂર્વશઃ ॥ ૨૮-

વજ્રમૌક્તિક વૈડૂર્ય શઙ્ખસ્ફટિક પુષ્યકાન્ ।
ચન્દ્રકાન્તં મહાનીલં માણિક્કઞ્ચક્રમાં ન્યસેત્ ॥ ૨૮-

તેષામભાવે સૌવર્ણં વિન્યસેત્ તુ વિચક્ષણઃ ।
ગજદન્તે તથા ક્ષેત્રે વલ્મીકે કર્કટાલયે ॥ ૨૮-

વૃષ શૃઙ્ગે હૃદે નદ્યાઞ્તીર્થે વૈ પર્વતે તથા ।
સમુદ્રે ચ મૃદં ગ્રાહ્ય પૂરયેદવટં તથા ॥ ૨૮-

મૃદલાભે તુ મતિમાં નદીતીરે મૃદંગ્રહેત્ ।
અત ઊર્ધ્વં પ્રકર્તવ્યં પ્રાસાદં લક્ષણેન તુ ॥ ૨૮-

આદ્યેઽષ્ટકા વિધિઃ પ્રોક્તા ગર્ભન્યાસવિધિં શૃણુ ।
ઇતિ આદ્યેઽષ્ટકાવિધિ પટલ અષ્ટવિંશતિતમઃ

પ્. ૧૩૫) અથ ગર્ભન્યાસવિધિ પટલઃ
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ ગર્ભં ન્યાસવિધિ ક્રમમ્ ।
યત્ પ્રાસાદં સગર્ભન્તુ સર્વસંપત્કરં નૃણામ્ ॥ ૨૯-

અગર્ભં યદ્વિમાનન્તુ અભિચારાય તત્ ભવેત્ ।
તસ્માદાદૌ પ્રકર્તવ્યં ગર્ભન્યાસં સમૃધિદમ્ ॥ ૨૯-

ભાજનં પૂર્વમારભ્ય સુવર્ણાદ્યૈર્યથા ક્રમમ્ ।
સૌવર્ણં રાજતં વાપિ તામ્રં કાંસમયં તથા ॥ ૨૯-

શઙ્ખં વા શુક્તિકં વાપિ સંપ્રોક્તં ગર્ભભાજનમ્ ।
લોહૈરેવ પ્રકર્તવ્યા ફેલાચોક્તપ્રમાણતઃ ॥ ૨૯-

શઙ્ખઞ્ચ શુક્તિકઞ્ચૈવ સ્વપ્રમાણૈઃ પરિગ્રહેત્ ।
અદ્રવ્યેણ પિધાનં સ્યાત્ સુસ્નિગ્ધં સુદૃઢં સમમ્ ॥ ૨૯-

પાદવિષ્કંભવિસ્તારા પઞ્ચવિંશત્ પદાન્વિતા ।
તદ્વિસ્તારસમોત્સેધા નવકોષ્ઠાન્વિતાપિ વા ॥ ૨૯-

ઘનં વૈ ષોડશાંશૈશ્ચ તદર્ધાઃ કોષ્ઠભિત્તયઃ ।
ઉત્તમન્તુ સમાખ્યાતં વિસ્તારોત્સેધતઃ સમા ॥ ૨૯-

વિસ્તારસ્ય ત્રિપાદં વા હ્યર્ધં વા ભાજનોચ્છ્રયમ્ ।
સમં ત્રિપાદમધ્યં વા કોષ્ઠભિત્ત્યુચ્છ્રયં ભવેત્ ॥ ૨૯-

પિધાનં કઞ્ચિદાધિક્યં કૃત્વા તદનુસારતઃ ।
ખણ્ડિતં શોષિતં વર્જ્યમેવં ભાજનમુચ્યતે ॥ ૨૯-

ક્ષાલયિત્વા તુ ગવ્યૈશ્ચ મૃદા વૈ ગર્ભભાજનમ્ ।
ભવનસ્યેન્દ્ર દિક્ભાગે મણ્ડપે સમલઙ્કૃતે ॥ ૨૯-

ગોમયેન સમાલિપ્ય પુણ્યાહં વાચ્ય તત્ર વૈ ।
સિતેન ધાતુનાલિપ્ય ફણયુક્તં ભુજઙ્ગકમ્ ॥ ૨૯-

સ્થણ્ડિલઙ્કારયેત્ તત્ર શાલિભિઃ સમલઙ્કૃતમ્ ।
તદર્ધૈરભિત કાર્યં સપ્તદ્વીપસમુદ્રકાન્ ॥ ૨૯-

કુશવસ્ત્રૈઃ સમાસ્તીર્ય પુષ્પૈર્લ્લાજસમાયુતૈઃ ।
તસ્મિન્ ધ્યાત્વા તુ ભુવનં વિન્યસેત્ ગર્ભભાજનમ્ ॥ ૨૯-

બ્રાહ્મન્તુ મધ્યમપદં ત્વષ્ટૌ તત્પરિતઃ સુરાઃ ।
મરીચિઃ સવિતા ચૈવ વિવસ્વાંશ્ચ વિશેષતઃ ॥ ૨૯-

પ્. ૧૩૬) રુદ્રોમિત્રેન્દ્રભૂભર્તા હ્યાપશ્ચૈતેસુ રાસ્તથા ।
પૂર્વાદિવિન્યસેત્ તત્ર નવકોષ્ઠાધિદેવતાઃ ॥ ૨૯-

ઈશાનશ્ચ જયન્તશ્ચ આદિત્યશ્ચ ભ્રશોગ્નિકઃ ।
વિતથશ્ચ યમો ભૃંગો નિ-ઋતિશ્ચ સુકર્ણકઃ ॥ ૨૯-

વરુણઃ શોષવાયૂ ચ મુખ્યઃ સોમોદિતિ સ્મૃતાઃ ।
બાહ્યષોડશકોષ્ઠાનામધિ દેવાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ॥ ૨૯-

માણિક્ક વજ્રમુક્તાશ્ચ વૈડૂર્યં શઙ્ખમેવ ચ ।
સ્ફટિકં પુષ્યરાગઞ્ચ સૂર્યકાન્તેન્દુ કાન્તકૌ ॥ ૨૯-

પ્રણવન્તુ સમુચ્ચાર્ય બ્રહ્માદિષુ વિનિક્ષિપેત્ ।
શાલિની વારગોધૂમશ્યા મમાષકુલુત્થકાન્ ॥ ૨૯-

તિલનિષ્પાપ સિદ્ધાર્થાન્ બાહ્ય વૃત્તેઽષ્ટદિક્ષુ વૈ ।
તાલં તથાઞ્જનશ્યામં વિસકઞ્ચ મનઃશિલા ॥ ૨૯-

કુરુષ્કગન્ધ પક્ષાણાં રોચનાગૈરિકં તથા ।
જયન્તાદિષુ કોષ્ઠેષુ ન્યસેત્ તદનુપૂર્વશઃ ॥ ૨૯-

પર્વતે ચ તથા તિર્થે નદ્યાસ્તીરે હૃદે મૃદમ્ ।
કુલીરાવાસવલ્મીકે શંખે વૈ ગજદન્તકે ॥ ૨૯-

સલિલેન ચ સંયુક્તમષ્ટદિક્ષુ ચ વિન્યસેત્ ।
સુવર્ણં રજતન્તામ્ર માયસન્ત્રપુકન્તથા ॥ ૨૯-

મધ્યમે ચ ચતુર્દિક્ષુ વિન્યસ્ત્વા પઞ્ચલોહકમ્ ।
ઉત્પલસ્ય ચ પદ્મસ્ય નીલલોહિતકસ્ય ચ ॥ ૨૯-

કુમુદસ્ય ચ મૂલાનિ વિન્યસેદનુપૂર્વશઃ ।
ખટ્વાઙ્ગં હરિણં શૂલં પરશું વૃષભં તથા ॥ ૨૯-

કપાલં કૂર્મસર્પાંશ્ચ સુવર્ણેન કૃતં ક્ષિપેત્ ।
બ્રહ્માદીશાન પર્યન્તં વિન્યસ્ય પ્રણવેન તુ ॥ ૨૯-

ગન્ધપુષ્પાદિનાભ્યર્ચ્ય વિધાનેન વિધાય ચ ।
વસ્ત્રેણાચ્છાદ્યયત્નેન દર્ભૈરાચ્છાદ્યબુદ્ધિમાન્ ॥ ૨૯-

સ્થણ્ડિલં વિન્યસેદ્ વેદ્યાં શયનો પરિદેશિકઃ ।
તસ્ય દક્ષિણ દિગ્ભાગે હોમઙ્કૃત્વા વિચક્ષણઃ ॥ ૨૯-

અષ્ટત્રિંશત્ કલાભિશ્ચ ષડંગૈશ્ચ દશાક્ષરૈઃ ।
હુત્વા દેવસ્ય નામ્નાથ વાસ્ત્વભ્યન્તર બાહ્યયોઃ ॥ ૨૯-

પ્. ૧૩૭) સંપાતં વિધિવદ્ધુત્વા પૂર્ણાહુતિમથાચરેત્ ।
તતો ભ્યુક્ષ્ય હૃદાગવ્યૈર્ગર્ભસ્થાનં સુનિશ્ચિતમ્ ॥ ૨૯-

આલયે મણ્ડપે ચૈવ નિર્ગમસ્ય પ્રદક્ષિણે ।
ગોપુરાણાઞ્ચ સર્વેષાં પ્રવેશસ્ય પ્રદક્ષિણે ॥ ૨૯-

પ્રાસાદમૂલતઃ કુર્યાદુપાને વા વૃતૌ તથા ।
ભૂમિષ્ઠં શૂદ્રજાતીનામુપાને નૃપ વૈશ્યયોઃ ॥ ૨૯-

નૈ-ઋતે પથિવિપ્રાણાં ગર્ભસ્થાનં વિધીયતે ।
સર્વેષાન્તુ વૃતૌ શસ્તં ભૂગતં વાપિ કારયેત્ ॥ ૨૯-

પ્રાક્ દ્વારઞ્ચેત્ પ્રકર્તવ્યમૈન્દ્ર પાવકમધ્યમે ।
યદીચ્છેત્પશ્ચિમદ્વારે દક્ષિણે ભિત્તિકે ન્યસેત્ ॥ ૨૯-

કવાટાર્ગલ યોગે વા ન્યસ્તવ્યઙ્ગર્ભભાજનમ્ ।
મણ્ડપે સ્તંભમૂલે તુ પ્રથમાવરણે બુધઃ ॥ ૨૯-

ગોપુરાણાન્તુ કર્તવ્યં દક્ષિણે વિનિવેશયેત્ ।
ગર્ભસ્થાનન્તુ સંપ્રોક્ષ્ય ગવ્યૈર્મૃદ્ભિર્હૃદા બુધઃ ॥ ૨૯-

ફેલામાદાય સદ્યેન વામમન્ત્રાભિમંત્રિતામ્ ।
અઘોરેણાવકુણ્ઠ્યાથ દત્વાહ્યર્ઘ્યં મુખેન તુ ॥ ૨૯-

અખણ્ડર્ક્ષે તુ તદ્રાત્રૌ સ્થિરરાશ્યુદયે શુભે ।
સ્થાપયેચ્છિવમન્ત્રેણ નિશ્ચલં સુદૃઢં બુધઃ ॥ ૨૯-

સ્થપતિર્દૃઢકર્માણિ કૃત્વા તત્ર પ્રસન્નધીઃ ।
સ્થાપકં પૂજયેત્ પૂર્વં સ્થપતિં તદનન્તરમ્ ॥ ૨૯-

સુવર્ણભૂષિતા ધેનુર્દક્ષિણા સ્થાપકસ્ય તુ ।
શૃણુવત્સ યથાન્યયમઙ્ગુલીનાન્તુ લક્ષણમ્ ॥ ૨૯-

ઇતિ ગર્ભન્યાસવિધિપટલ એકોનત્રિંશત્તમઃ

પ્. ૧૩૮) અથ અઙ્ગુલી લક્ષણવિધિ પટલઃ
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ અઙ્ગુલીનાન્તુ લક્ષણમ્ ।
માનાઙ્ગુલન્તુ પ્રથમં માત્રાઙ્ગુલં દ્વિતીયકમ્ ॥ ૩૦-

દેહલબ્ધ પ્રમાણન્તુ તૃતીયમઙ્ગુલં સ્મૃતમ્ ।
યસ્માત્ પરમણુર્નાસ્તિ પરમાણુસ્તદુચ્યતે ॥ ૩૦-

પરમાણુરધશ્ચૈવાપિ ચ કેશાગ્ર એવ ચ ।
રીક્ષાયૂકાય વાસ્તત્ર ક્રમશોઽષ્ટગુણૈર્મતમ્ ॥ ૩૦-

માનાઙ્ગુલમિતિ પ્રોક્તં તતો માત્રાઙ્ગુલં શૃણુ ।
આચાર્ય દક્ષિણે હસ્તે મધ્યમાઙ્ગુલિમધ્યમે ॥ ૩૦-

પર્વમાત્રાઙ્ગુલં જ્ઞેયં દેહલબ્ધાઙ્ગુલં શૃણુ ।
પ્રતિમાયાસ્તથોત્સેધે કાલગણ્યેન ભાજિતે ॥ ૩૦-

તેષ્વેકં ભાગવન્માનં દેહલબ્ધાઙ્ગુલં સ્મૃતમ્ ।
પ્રાસાદમણ્ડપાંશ્ચૈવ પ્રાકારાન્ ગોપુરાનપિ ॥ ૩૦-

ગ્રામાધ્વક્ષેત્ર ગણ્યેષુ માનાઙ્ગુલવિધાનતઃ ।
આચાર્યદક્ષાઙ્ગુલિભિર્મિતેર્વ્યાસમિધાદિકૈઃ ॥ ૩૦-

કૂર્ચે પવિત્રકે ચૈવ સૃવે સૃક્ભિરથાન્યકૈઃ ।
યાગે પ્રયોજિતાનીહ માત્રાઙ્ગુલિવિધિશ્ચરેત્ ॥ ૩૦-

અથમાનાઙ્ગુલૈર્વાપિ કારયેદ્યાગકર્મણિ ।
દેહલબ્ધાઙ્ગુલે નૈવ પ્રતિમાઙ્કારયેત્ બુધઃ ॥ ૩૦-

એકાઙ્ગુલસ્ય સંજ્ઞા સ્યાત્ બૈન્દુમોક્ષોક્તમાત્રકમ્ ।
કલાકોલક પદ્માક્ષિ ચાશ્વિનીદ્વ્યઙ્ગુલસ્ય તુ ॥ ૩૦-

રુદ્રાક્ષાગ્નિગુણાશ્ચૈવ શૂલવિદ્યા ત્રિયઙ્ગુલમ્ ।
યુગભાગઞ્ચ વેદઞ્ચ તુરીયં ચતુરઙ્ગુલમ્ ॥ ૩૦-

રુદ્રાનનેન્દ્રિયં ભૂત બાણં પઞ્ચાઙ્ગુલસ્ય તુ ।
કર્માઙ્ગમયનઞ્ચૈવ રસશ્ચૈવ ષડઙ્ગુલમ્ ॥ ૩૦-

પાતાલમુનિધાતૂંશ્ચ ચાબ્ધિં સપ્તાઙ્ગુલસ્ય તુ ।
વસુલોકેશમૂર્તિશ્ચ તતોઽષ્ટાઙ્ગુલસંજ્ઞકાઃ ॥ ૩૦-

દ્વારં સૂત્રં ગ્રહં શક્તિર્નવાઙ્ગુલમિતિ સ્મૃતમ્ ।
દિશાનાડ્યાયુધઞ્ચૈવ પ્રાદુર્ભાવં દશાઙ્ગુલમ્ ॥ ૩૦-

પ્. ૧૩૯) ત્રિષુ વિષ્કૂશ્ચ વિંશશ્ચ ગતિત્રિંશતિરુચ્યતે ।
ત્રિજગત્ ચત્વારિંશત્ પઞ્ચાશચ્છક્વરીતિ ચ ॥ ૩૦-

અતિશક્વરિશ્ચ ષષ્ટિસ્તુ યષ્ટિસપ્તતિરુચ્યતે ।
અત્યષ્ટ્યશીતિકં વિદ્ધિ નવતી ધૃતિરેવ ચ ॥ ૩૦-

અતિધૃતિઃ શતાઙ્ગુલ્યમિતિ સંજ્ઞા પ્રકીર્તિતાઃ ।
એકં દશં શતઞ્ચૈવ સહસ્રમયુતં પુનઃ ॥ ૩૦-

નિયુતં પ્રયુતઞ્ચૈવ કોટિઞ્ચૈવ યથાર્બુદમ્ ।
બૃન્દં ખર્વં નિખર્વઞ્ચ શંખં પદ્મમતઃ પરમ્ ॥ ૩૦-

સમુદ્રમધ્યન્તારાખ્યં પરાખ્યમપરં તથા ।
પરાર્ધમેવમાખ્યાતં દશવૃત્ત્યુત્તરોત્તરમ્ ॥ ૩૦-

એવમેતાનિ ચોક્તાનિ સઙ્ખ્યા સ્થાનાનિવિંશતિઃ ।
કાલં યમં ત્રિભાગઞ્ચ ષટ્કલાશ્ચ વિતસ્તિકમ્ ॥ ૩૦-

ષટ્કોલકં મુખઞ્ચૈવ દ્વાદશાઙ્ગુલસંજ્ઞકમ્ ।
અઙ્ગુષ્ઠ તર્જનીયુક્તં પ્રાદેશમિતિ કીર્તિતમ્ ॥ ૩૦-

મધ્યમાઙ્ગુષ્ઠ સંયુક્તં તાલમાનમિતિ સ્મૃતમ્ ।
અઙ્ગુષ્ઠાનામિકાયુક્તં વિતસ્તિરિતિ ચોચ્યતે ॥ ૩૦-

કનિષ્ઠાઙ્ગુષ્ઠયોર્યુક્તં ગોકર્ણમિતિ સંજ્ઞિકમ્ ।
પ્રાદેશશ્ચ વિતસ્તિશ્ચ ગોકર્ણશ્ચ ઇમે ત્રયઃ ॥ ૩૦-

યજ્ઞાદિકે પ્રયોક્તવ્યાઃ પ્રાસાદાદૌ નમાપયેત્ ।
રત્નિઃ સંવૃતમુષ્ટિઃ સ્યાદરત્નિઃ પ્રસૃતાઙ્ગુલિઃ ॥ ૩૦-

કિષ્કુશ્ચ પ્રાજાપત્યશ્ચ ધનુર્મુષ્ટિધનુ ગ્રહૌ ।
અઙ્ગુલેસ્તુ ચતુર્વિંશત્ કિષ્કુરિત્યુચ્યતે બુધૈઃ ॥ ૩૦-

પઞ્ચવિંશતિભિશ્ચૈવ પ્રાજાપત્યમુદાહૃતમ્ ।
ષડ્વિંશતિધનુર્મુષ્ટિઃ સપ્તવિંશદ્ધનુગ્રહઃ ॥ ૩૦-

કિષ્કુસ્તાદિ ચત્વારિમાનાઙ્ગુલવશાત્તમ ।
એભિર્હસ્ત પ્રમાણૈસ્તુ પ્રાસાદાદીનિ કારયેત્ ॥ ૩૦-

શયનઞ્ચાસનઞ્ચૈવ કિષ્કુમાનવશાત્ કુરુ ।
લિઙ્ગઞ્ચ પિણ્ડિકાઞ્ચૈવ પ્રાસાદં ગોપુરં તથા ॥ ૩૦-

પ્. ૧૪૦) પ્રાકારમણ્ડપઞ્ચૈવ પ્રાજાપત્યકરેણ તુ ।
ધનુગ્રહશ્ચતુષ્કં યદ્દણ્ડમાનં પ્રકીર્તિતમ્ ॥ ૩૦-

સહસ્રદણ્ડમાનેન ક્રોશમાત્રં વિધીયતે ।
ગવ્યૂતિર્દ્વિગુણં જ્ઞેયં તદ્વિગુણન્તુ ઘાતકમ્ ॥ ૩૦-

ઘાતકસ્ય ચતુષ્કન્તુ યોજનાપરિકીર્તિતા ।
પ્રતિમાયાસ્તદુત્સેધં તાલદણ્ડેન ભાજયેત્ ॥ ૩૦-

ચતુર્વિંશચ્છતઞ્ચૈવ ઉત્તમં દશતાલકમ્ ।
વિંશચ્છતઞ્ચ મધ્યન્તુ કન્યસં ષોડશાધિકમ્ ॥ ૩૦-

દ્વાદશાધિકમેવં યત્ નવતાલોત્તમં ભવેત્ ।
અષ્ટૌશતઞ્ચતુઃશતં મધ્યમં કન્યસં તથા ॥ ૩૦-

શતં ષણ્ણવતિશ્ચૈવ નવત્યુત્તરકરદ્વયમ્ ।
અષ્ટતાલમિદં પ્રોક્તં ત્રિવિધં પૂર્વપદ્ધતિ ॥ ૩૦-

ઇત્યેવં ભાગહીનં સ્યાદેક તાલાન્તમેવ હિ ।
તયોદશાર્દ્ધં મુખજ્યેષ્ઠન્તયોદશન્તુ મધ્યમમ્ ॥ ૩૦-

તત્દ્વાદશાર્ધમધમમુત્તમં દશતાલકે ।
નવતાલોત્તમે ચૈવ મુખં વૈ દ્વાદશાઙ્ગુલમ્ ॥ ૩૦-

અર્ધાર્ધાઙ્ગુલ હીનેન મધ્યમાધમમુચ્યતે ।
ત્રિવિધાદશતાલેન ત્રિમૂર્તીનાન્તુ કીર્તિતા ॥ ૩૦-

ત્રિવિધં નવતાલેન દેવાનાં યોષિતામપિ ।
અષ્ટતાલેન મર્ત્યાનાં સપ્તતાલેન રક્ષસામ્ ॥ ૩૦-

ષટ્તાલેન તુ ગન્ધર્વાન્ પઞ્ચતાલો ગણાધિપઃ ।
વામનસ્ય તથૈવસ્યાચ્ચતુસ્તાલાસ્તુ ભૂતકાઃ ॥ ૩૦-

ત્રિતાલં કિન્નરાણાન્તુ મત્સ્યાનાન્તુ દ્વિતાલકમ્ ।
અણુજાનાન્તથૈકં સ્યાત્ પિશાચાનાન્તુ વિંશતિઃ ॥ ૩૦-

અઙ્ગુલ્યઃ સમ્યગાખ્યાતાઃ પ્રાસાદલક્ષણ શૃણુ ।
ઇતિ અઙ્ગુલીલક્ષણવિધિપટલસ્ત્રિંશત્તમઃ

પ્. ૧૪૧) અથ પ્રાસાદલક્ષણવિધિ પટલઃ
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ પ્રાસાદાનાન્તુ લક્ષણમ્ ।
સપ્તાષ્ટ નવહસ્તઞ્ચ અધમં ત્રિતયં ભવેત્ ॥ ૩૧-

દશદ્વાદશકં હસ્તં ષોડશં મધ્યમત્રયમ્ ।
વિંશત્ ત્રિંશચ્ચ પઞ્ચાશત્ ત્રીણિચોત્તમમિષ્યતે ॥ ૩૧-

એવં નવવિધં પ્રોક્તં પ્રાસાદાનાન્તુ વિસ્તરમ્ ।
વિસ્તારં પઞ્ચવિંશત્તુ ભાગં કૃત્વા વિચક્ષણઃ ॥ ૩૧-

નવાંશં ગર્ભગેહન્તુ ભિત્તિમાનન્તુ ષોડશ ।
અથવા ષોડશાંશે તુ ચતુષ્ટં ગર્ભવિસ્તરમ્ ॥ ૩૧-

દ્વાદશાંશસ્તુ ભિત્તેસ્તુ વિસ્તારં સર્વતઃ સમમ્ ।
એકાશીતિ પદઙ્કૃત્વા નવાંશં ગર્ભમેવ તુ ॥ ૩૧-

ષોડશં ભિત્તિમાનન્તુ ભિત્તિમભ્યન્તરં વિદુઃ ।
તત્ બાહ્યૈકન્તુ સલિલં તત્ બાહ્યૈકન્તુ ભિત્તિકમ્ ॥ ૩૧-

બાહ્યભિત્તૌ ચતુર્દ્વારમથવા દ્વારમેકતઃ ।
અન્યત્ સર્વસમં પ્રોક્તં સ્થૂપ્યન્તં કારયેત્ બુધઃ ॥ ૩૧-

યદુક્તં ભિત્તિવિસ્તારં બાહ્યાભ્યન્તરયોઃ સમમ્ ।
બાહ્યે વા ભ્યન્તરે વાપિ ત્રિવિધં ભિત્તિમાનકમ્ ॥ ૩૧-

લિઙ્ગમાનવિમાનસ્ય વિસ્તારં શૃણુ સાંપ્રતમ્ ।
યાવલ્લિઙ્ગસ્ય વિષ્કંભં ત્રિગુણં પીઠવિસ્તરમ્ ॥ ૩૧-

તત્તારં ત્રિગુણીકૃત્ય ગર્ભગેહં પ્રચક્ષતે ।
ગર્ભગેહં ત્રિભાગૈકં ભિત્તિમાનં વિધીયતે ॥ ૩૧-

યદીશ્ચેત્ કર્તૃ વિસ્તારન્તદ્વિસ્તારં વિધીયતે ।
પૂજાંશં દ્વિગુણં પીઠં ત્રિગુણં વા વિશેષતઃ ॥ ૩૧-

પીઠસ્ય ત્રિગુણં ગર્ભન્તત્રિભાગૈક ભિત્તિકમ્ ।
સંવીક્ષ્ય સમભૂમિશ્ચેદુપપીઠં પ્રકલ્પયેત્ ॥ ૩૧-

વિસ્તારસ્યાષ્ટભાગૈકમુપપીઠસ્ય ચોચ્છ્રયમ્ ।
તત્ પાદહીનમર્દ્ધં વા દ્વાદશાંશં વિભજ્યતમ્ ॥ ૩૧-

દ્વિભાગૌ પટ્ટિકાધસ્તાદૂર્ધ્વમંશેન પટ્ટિકા ।
ષટ્ભાગં કર્ણભાગં સ્યાદેકાંશાક્ષુદ્ર પટ્ટિકા ॥ ૩૧-

પ્. ૧૪૨) તસ્યોર્ધ્વે તુ દ્વિભાગેન ગ્રીવં પાદૈરલઙ્કૃતમ્ ।
યથા લઙ્કાર સંયુક્તમુપપીઠં પ્રકીર્તિતમ્ ॥ ૩૧-

તતો જાઙ્ગલભૂમિશ્ચેદધિષ્ઠાનં પ્રકલ્પયેત્ ।
તચ્ચતુર્વિધમાખ્યાતમિહશાસ્ત્રે વિશેષતઃ ॥ ૩૧-

પદ્મબન્ધઞ્ચારુબન્ધં પાદબન્ધં પ્રતિક્રમમ્ ।
વિસ્તારસ્ય ચતુર્થાંશમધિષ્ઠાનોચ્છ્રયં ભવેત્ ॥ ૩૧-

પદ્મબન્ધં પ્રવક્ષ્યેઽહં શૃણુ તત્વઙ્ગજાનન ।
ઉત્સેધં સપ્તવિંશત્ તુ દ્વિભાગા પટ્ટિકા ભવેત્ ॥ ૩૧-

એકાંશં દલમેવોક્તમુપાનઞ્ચૈક ભાગિકમ્ ।
જગતી તુ ષડંશા સ્યાત્ દ્વિભાગાર્ધદલી ક્રમાત્ ॥ ૩૧-

અર્ધભાગં ભવેત્ સ્કન્ધં ભાગમૂર્ધ્વદલં તથા ।
ત્રિભાગં કુમુદં વિદ્યા દધોબ્જં ભાગમેવ તુ ॥ ૩૧-

પટ્ટિકા ચૈકભાગા તુ ગ્રીવા ચૈવ દ્વિભાગિકા ।
તદૂર્ધ્વમેક ભાગન્તુ પદ્મબન્ધતો પરિ ॥ ૩૧-

દ્વિભાગા પટ્ટિકાયા તુ એકભાગેન યોજનમ્ ।
તત્વ્રતેશ્ચૈક ભાગન્તુ પદ્મબન્ધમિતિ સ્મૃતમ્ ॥ ૩૧-

અધિષ્ઠાનસ્ય ચોત્સેધઞ્ચતુર્વિંશતિ ભાજિતમ્ ।
દ્વિભાગાપટ્ટિકા પ્રોક્તા હ્યુપાનઞ્ચૈક ભાગિકમ્ ॥ ૩૧-

ષટ્ભાગાજગતી પ્રોક્તા કુમુદં પઞ્ચભાગિકમ્ ।
એકાંશાપટ્ટિકા પ્રોક્તા ગ્રીવા ચૈવ ત્રિયંશકા ॥ ૩૧-

એકાંશાપટ્ટિકા વિદ્ધિ ત્રિયંશાચોર્ધ્વપટ્ટિકા ।
મહાપટ્ટિકા ત્રિયંશા એકં વા જનમુચ્યતે ॥ ૩૧-

પાદબન્ધમિતિખ્યાતં સર્વકાર્યેષુ પૂજિતમ્ ।
વૃતિક્રમં વિશેષેણ કર્તવ્યં પાદબન્ધવત્ ॥ ૩૧-

પટ્ટિકાં પ્રતિવક્ત્રન્તુ કુમુદાવૃત્તમુચ્યતે ।
એવં પ્રતિમુખં કાર્યમધિષ્ઠાનં સમાસતઃ ॥ ૩૧-

પાદાયામમધિષ્ઠાનં દ્વિગુણં સર્વસંમતમ્ ।
પાદાર્ધં પ્રસ્તરં પ્રોક્તં કર્ણં પ્રસ્તરવત્સમમ્ ॥ ૩૧-

પ્. ૧૪૩) પ્રસ્તરદ્વિગુણાયામં શેખરં હિતમુચ્યતે ।
ભાગસ્થૂપિં પ્રકર્તવ્યં સર્વાલઙ્કારસંયુતમ્ ॥ ૩૧-

પ્રસ્તરાદૂર્ધ્વભાગે તુ કર્ણકૂટસમાયુતમ્ ।
ચતુર્દિક્ષુ કપોતઞ્ચ તયોર્મધ્યેઽષ્ટપઞ્જરમ્ ॥ ૩૧-

અર્ધભાગન્તુ કણ્ઠં સ્યાત્ ભાગાર્ધં શિખરં ભવેત્ ।
એવમેકતલં પ્રોક્તં દ્વિતલાદીનિમચ્છૃણુ ॥ ૩૧-

પ્રસ્તરાન્મૂલપાદાચ્ચ તલં પ્રતિતદૂર્ધ્વતઃ ।
સપ્તભાગૈકભિન્નન્તુ તલેષ્વેવં પ્રકીર્તિતમ્ ॥ ૩૧-

આદ્વાદશતલા દેવં ભૂમૌ પ્રકલ્પયેત્ ।
એવમુક્તમિહોત્સેધં દ્વારભેદં તતચ્છૃણુ ॥ ૩૧-

વૃતેરૂર્ધ્વોત્તરાન્તં યદ્વારસ્યોત્સેધમુચ્યતે ।
ઉત્સેધાર્ધદશાંશો ન દ્વ્યંશં તુ પરિહીનકમ્ ॥ ૩૧-

વિસ્તારમુત્તમં મધ્યમધન્તુ પ્રકીર્તિતમ્ ।
પૂર્વે વા પશ્ચિમે વાપિ દ્વારઙ્કૃત્વા વિચક્ષણઃ ॥ ૩૧-

પદ્મબન્ધ્યાદ્યધિષ્ઠાને વૃત્તે રુપરિનિર્ગમમ્ ।
વૃતેરધસ્તાદુચ્છેદં મસૂરે પાદબન્ધકે ॥ ૩૧-

અઙ્ગચ્છેદન્તુ કર્તવ્યમાઙ્ગન્તુ ન ચ કારયેત્ ।
દ્વારભેદમિદં પ્રોક્તં જાતિભેદં તતઃ શૃણુ ॥ ૩૧-

નાગરં દ્રાવિઢઞ્ચૈવ વેસરઞ્ચ ત્રિધામતમ્ ।
કણ્ઠાદારભ્ય વૃત્તં યત્ તદ્વેસરમિતિ સ્મૃતમ્ ॥ ૩૧-

ગ્રીવમારભ્ય ચાષ્ટાશ્રં વિમાનં દ્રાવિડાખ્યકમ્ ।
સર્વં વૈ ચતુરશ્રં યત્ પ્રાસાદં નાગરન્ત્વિદમ્ ॥ ૩૧-

એવં જાતિરિતિખ્યાતં તત્ભેદઞ્ચ તતઃ શૃણુ ।
કૈલાસોમન્ધરોમેરુ હિમવન્નિષધં સ્મૃતમ્ ॥ ૩૧-

નીલપર્વતમાહેન્દ્રૌ નલીનકપ્રલીનકઃ ।
નન્દ્યાવર્તં ચ શ્રીવર્તં પર્વતાકૃતિરેવ ચ ॥ ૩૧-

ઇત્યેવમાદિ સર્વેષાં ભેદમિત્યભિધીયતે ।
ચતુઃશાલાચતુષ્કૂટ યુક્તઃ કૈલાસ એવ હિ ॥ ૩૧-

પ્. ૧૪૪) મન્ધરોનામ ઇત્યુક્તશ્ચતુઃશાલાષ્ટકૂટકમ્ ।
મેરુર્નામ ઇતિખ્યાતસ્ત્વષ્ટશાલાષ્ટ કૂટકઃ ॥ ૩૧-

હિમવાનિતિ વિખ્યાતો યુક્તષોડશપઞ્જરઃ ।
અષ્ટશાલાષ્ટકૂટસ્તુ પ્રાસાદો લક્ષણાન્વિતઃ ॥ ૩૧-

પ્રાસાદો નિષધસ્તત્ર કૂટશાલા વિહીનકઃ ।
અષ્ટશાલા સમાયુક્તશ્ચાષ્ટ પઞ્જરસંયુતઃ ॥ ૩૧-

ચતુઃશાલાસમાયુક્તો વેદીસોપાનસંયુતઃ ।
નલીનકસ્તુ સંપ્રોક્તા પ્રલીનકમતઃ શૃણુ ॥ ૩૧-

શીર્ષકઞ્ચતુરશ્રન્તુ પાર્શ્વયોઃ કોષ્ઠસંયુતઃ ।
પઞ્જરં નાસિકા યુક્તં સોપાનં પાર્શ્વયોસ્તતઃ ॥ ૩૧-

પ્રલીનક ઇતિ પ્રોક્તા નન્દ્યાવર્તમિતિ શૃણુ ।
ચતુષ્કૂટશ્ચતુઃશાલાશ્ચત્વારઃ પાર્શ્વનાસિકાઃ ॥ ૩૧-

મુખનાસી તથા યુક્તં દ્વાદશઞ્ચાનુનાસિકાઃ ।
ચતુઃસોપાનસંયુક્તં ભૂમૌ ભૂમૌ વિશેષતઃ ॥ ૩૧-

નન્દ્યાવર્તમિદં વત્સ શ્રીપ્રદઞ્ચ તતઃ શૃણુ ।
કોષ્ઠકાસ્ત્વિહ ચત્વારશ્ચતુષ્કોણેષુ ચૈવ હિ ॥ ૩૧-

ચતુર્નાસી સમાયુક્તમનુનાસી દશાષ્ટકમ્ ।
એવં લક્ષણસંયુક્તં શ્રીપ્રદન્ત્વિતિ કીર્તિતમ્ ॥ ૩૧-

કૂટશાલાસમાયુક્તા પુનઃ પઞ્જરનાસિકા ।
વેદિકાજાલકોપેતા પર્વતા કૃતિરુચ્યતે ॥ ૩૧-

એવં તલે તલે કર્યન્નૂનમેકૈક ભાગિકમ્ ।
જાતિભેદં સમાખ્યાતં પાદાનામધુનોચ્યતે ॥ ૩૧-

ચતુરશ્રમથાષ્ટાશ્રં ષોડશાશ્રન્તુ વૃત્તકમ્ ।
કુમ્ભયુક્તાસ્તથા કેચિત્ કેચિત્ કુમ્ભવિહીનકાઃ ॥ ૩૧-

કેચિદ્ વૈકુંભમણ્ડિભ્યાં યુક્તાઃ પાદા ઇતિ સ્મૃતાઃ ।
પાદાનામા ઇતિ પ્રોક્તો તેષાં લક્ષણમુચ્યતે ॥ ૩૧-

વિસ્તારસ્ય ચતુર્વિંશત્ ભાગૈકં પાદવિસ્તરમ્ ।
તદૈવદણ્ડમાખ્યાતં પાદાલઙ્કારકર્મણિ ॥ ૩૧-