સુભાષિતાવલિ · શ્લોક 1027-1040

યે સંતોષસુખપ્રબુદ્ધમનસસ્તેષામભિન્નો મૃદો
યેપ્યેતે ધનલોભસંકુલધિયસ્તેષાં તુ દૂરે નૃણામ્ ।
ઇત્થં કસ્ય કૃતે કૃતઃ સ વિધિના તાદૃક્પદં સંપદાં
સ્વાત્મન્યેવ સમાપ્તહેમમહિમા મેરુર્ન મે રોચતે ॥

દ્રવ્યાણામધરોત્તરવ્યતિકરો ભગ્નાશયાનામધો
બીજાનાં નયનં સ્વયં ચ નિજવચ્છિદ્રક્રિયાન્વેષણમ્ ।
વ્યૂહાબન્ધવિધાયિભિર્ગતભયૈર્મુગ્ધપ્રસુપ્તાર્ભકં
શૂન્યં પ્રાપ્ય નિવાસમાખુભિરહો કિં કિં ન યદ્યત્કૃતમ્ ॥

અન્યોન્યસ્ય લયં ભયાદિવ મહાભૂતેષુ યાતેષ્વલં
કલ્પાન્તે પરમેક એવ સ તરુઃ સ્કન્ધોચ્ચયૈર્જૃમ્ભતે ।
વિન્યસ્ય ત્રિજગન્તિ કુક્ષિકુહરે દેવેન યસ્યાસ્યતે
શાખાગ્રે શિશુનેવ સેવિતજલક્રીડાવિલાસાલસમ્ ॥ત્રિવિક્રમસ્ય

ત્રૈલોક્યોપકૃતિપ્રસક્તમનસો દેવસ્ય શંભોઃ પ્રિયા
જાતા શૈલકુલે વરૈરભિમતૈરાનન્દયન્તી સુરાન્ ।
મ્લેચ્છાનામપિ વાઞ્છિતાર્પણપરા સ્વસ્યાસ્પદસ્યામ્બિકા
વિન્ધ્યસ્યોન્નતિમાતનોતિ ન નિજાં દૈવસ્ય કીદૃગ્બલમ્ ॥ભા. અમૃતદત્તસ્ય

કિં ત્વં હાલિક મૂઢધીર્હતફલં મા મા કૃથા લાઙ્ગલં
ક્ષેત્રં નૈવ ભવત્યધઃ કઠિનતા નૈવાત્ર દૃષ્ટા ત્વયા ।
ઉલ્લેખોપિ ન જાયતેત્ર વિરમ ક્લેશઃ ફલં કેવલં
નિર્બીજા બહવો ગતાશ્ચ સતતં દૃષ્ટાઃ શ્રુતા વા ન કિમ્ ॥કસ્યાપિ

કોયં ભ્રાન્તિપ્રકારસ્તવ પવન ઘનાવસ્કરસ્થાનજાતં
તેજસ્વિવ્રાતસેવ્યે નભસિ નયસિ યત્પાંસુપૂરં પ્રતિષ્ઠામ્ ।
યસ્મિન્નુત્થાપ્યમાને જનનયનપથોપદ્રવસ્તાવદાસ્તાં
કેનોપાયેન સહ્યો વપુષિ મલિનતાદોષ એષ ત્વયૈવ ॥ભા. અમૃતદત્તસ્ય

જાતઃ કૂર્મઃ સ એકઃ પૃથુભુવનભરાયાર્પિતં યેન પૃષ્ઠં
શ્લાઘ્યં જન્મ ધ્રુવસ્ય ભ્રમતિ નિયમિતં યત્ર તેજસ્વિચક્રમ્ ।
સંજાતવ્યર્થપક્ષાઃ પરહિતકરણે નોપરિષ્ટાન્ન ચાધો
બ્રહ્માણ્ડોદુમ્બરાન્તર્મશકવદપરે જન્તવો જાતનષ્ટાઃ ॥કસ્યાપિ

કટુ રટસિ કિમેવં કર્ણયોઃ કુઞ્જરારે-
રવિદિતનિજબુદ્ધે કિં ન વિજ્ઞાતમસ્તિ ।
શિરતરકરદંષ્ટ્રાટઙ્કનિર્ભિન્નકુમ્ભં
મશક ગલકરન્ધ્રે હસ્તિયૂથં મમજ્જ ॥કસ્યાપિ

ઉદ્રર્જન્કુટિલસ્તટાશ્રયતરુપ્રોન્મૂલનોડ્ડામરો
મા ગર્વીઃ સરિતઃ પ્રવાહ જલધિં પ્રક્ષોભયામીતિ ભોઃ ।
સ્વાં સત્તાં યદિ વાઞ્છસિ ભ્રમ મરુષ્વેવાઃસ્વ તત્રૈવ વા
દૂરે વાડવવહ્નિરત્ર તુ મહાસત્ત્વૈર્વિશન્પીયસે ॥

સ્થૈર્યં તુઙ્ગશિરા જગત્સ્થિતિકૃતે વેલામહીભૃચ્છ્રિતો
દૂરાત્પ્રેરણયા કલાવત ઇમં ક્રાન્તું જલાનાં પતે ।
મિથ્યા વાઞ્છસિ કિં તતસ્તવ પરં સ્યાદ્રત્નસત્ત્વક્ષયો
નૂનં ઘટ્ટનમાપ્ય પાદતલગસ્ત્વસ્યૈવ ચાન્તે લુઠેઃ ॥

આન્દોલયસ્યવિરતં ગગનાર્કમઙ્કે
તારાગણં ચ શશિનં ચ તથેતરાણિ ।
તેજાંસિ ભાસુરતડિત્પ્રભૃતીનિ સાધો
ચિત્રં તથાપિ ન જહાસિ યદાન્ધ્યમન્તઃ ॥

અયં સ ભુવનત્રયપ્રથિતસંયમઃ શંકરો
બિભર્તિ વપુષાધુના વિરહકાતરઃ કામિનીમ્ ।
અનેન કિલ નિર્જિતા વયમિતિ પ્રિયાયાઃ કરં
કરેણ પરિપીડયઞ્જયતિ જાતહાસઃ સ્મરઃ ॥

ભ્રૂશાર્ઙ્ગાકૃષ્ટમુક્તાઃ કુવલયમધુપવ્યોમલક્ષ્મીમુષો યે
ક્ષીવા યે કૃષ્ણશારા નરહૃદયભિદસ્તારકક્રૂરશલ્યાઃ ।
તે દીર્ઘાપાઙ્ગપુઙ્ખાઃ સ્મિતવિષવિષમાઃ પક્ષ્મલાઃ સ્ત્રીકટાક્ષાઃ
પાયાસુર્વોતિવીર્યાસ્ત્રિભુવનજયિનઃ પઞ્ચબાણસ્ય બાણાઃ ॥

ગચ્છ ગચ્છસિ ચેત્કાન્ત પન્થાનઃ સન્તુ તે શિવાઃ ।
મમાપિ જન્મ તત્રૈવ ભૂયાદ્યત્ર ગતો ભવાન્ ॥