શ્રીરાધાકૃષ્ણસહસ્રનામસ્તોત્રમ્ · અધ્યાય 1

સનત્કુમાર ઉવાચ -
કિં ત્વં નારદ જાનાસિ પૂર્વજન્મનિ યત્ત્વયા । પ્રાપ્તં ભગવતઃ સાક્ષાચ્છૂલિનો યુગલાત્મકમ્

કૃષ્ણમન્ત્રરહસ્યં ચ સ્મર વિસ્મૃતિમાગતમ્ । સૂત ઉવાચ - ઇત્યુક્તો નારદો વિપ્રાઃ કુમારેણ તુ ધીમતા

ધ્યાને વિવેદાશુ ચિરં ચરિતં પૂર્વજન્મનઃ । તતશ્ચિરં ધ્યાનપરો નારદો ભગવત્પ્રિયઃ

જ્ઞાત્વા સર્વં સુવૃત્તાન્તં સુપ્રસન્નાનનોઽબ્રવીત્ । ભગવન્સર્વવૃત્તાન્તઃ પૂર્વકલ્પસમુદ્ભવઃ

મમ સ્મૃતિમનુપ્રાપ્તો વિના યુગલલમ્ભનમ્ ॥ તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય નારદસ્ય મહાત્મનઃ

સનત્કુમારો ભગવાન્ વ્યાજહાર યથાતથમ્ । સનત્કુમાર ઉવાચ - શૃણુ વિપ્ર પ્રવક્ષ્યામિ યસ્મિઞ્જન્મનિ શૂલિનઃ

પ્રાપ્તં કૃષ્ણરહસ્યં વૈ સાવધાનો ભવાધુના । અસ્માત્સારસ્વતાત્કલ્પાત્પૂર્વસ્મિન્પઞ્ચવિંશકે

કલ્પે ત્વં કાશ્યપો જાતો નારદો નામ નામતઃ । તત્રૈકદા ત્વં કૈલાસં પ્રાપ્તઃ કૃષ્ણસ્ય યોગિનઃ

સમ્પ્રષ્ટું પરમં તત્ત્વં શિવં કૈલાસવાસિનમ્ । ત્વયા પૃષ્ટો મહાદેવો રહસ્યં સ્વપ્રકાશિતમ્

કથયા માસ તત્ત્વેન નિત્યલીલાનુગં હરેઃ । તતસ્તદન્તે તુ પુનસ્ત્વયા વિજ્ઞાપિતો હરઃ

નિત્યાં લીલાં હરેર્દ્રષ્ટું તતઃ પ્રાહ સદાશિવઃ । ગોપીજનપદસ્યાન્તે વલ્લભેતિ પદં તતઃ

ચરણાચ્છરણં પશ્ચાત્પ્રપદ્યે ઇતિ વૈ મનુઃ । મન્ત્રસ્યાસ્ય ઋષિઃ પ્રોક્તો સુરભિશ્છન્દ એવ ચ

ગાયત્રી દેવતા ચાસ્ય બલ્લવીવલ્લભો વિભુઃ । પ્રપન્નોઽસ્મીતિ તદ્ભક્તૌ વિનિયોગ ઉદાહૃતઃ

નાસ્ય સિદ્ધાદિકં વિપ્ર શોધનં ન્યાસકલ્પનમ્ । કેવલં ચિન્તનં સદ્યો નિત્યલીલાપ્રકાશકમ્

આભ્યન્તરસ્ય ધર્મસ્ય સાધનં વચ્મિ સામ્પ્રતમ્

સઙ્ગૃહ્ય મન્ત્રં ગુરુભક્તિયુક્તો વિચિન્ત્ય સર્વં મનસા તદીહિતમ્ ।
કૃપાં તદીયાં નિજધર્મસંસ્થો વિભાવયન્નાત્મનિ તોષયેદ્ગુરુમ્

સતાં શિક્ષેત વૈ ધર્માન્પ્રપન્નાનાં ભયાપહાન્ । ઐહિકામુષ્મિકીચિન્તાવિધુરાન્ સિદ્ધિદાયકાન્

સ્વેષ્ટદેવધિયા નિત્યં તોષયેદ્વૈષ્ણવાંસ્તથા । ભર્ત્સનાદિકમેતેષાં ન કદાચિદ્વિચિન્તયેત્

પૂર્વકર્મવશાદ્ભવ્યમૈહિકં ભોગ્યમેવ ચ । આયુષ્યકં તથા કૃષ્ણઃ સ્વયમેવ કરિષ્યતિ

શ્રીકૃષ્ણં નિત્યલીલાસ્થં ચિન્તયેત્સ્વધિયાનિશમ્ । શ્રીમદર્ચાવતારેણ કૃષ્ણં પરિચરેત્સદા

અનન્યચિન્તનીયોઽસૌ પ્રપન્નૈઃ શરણાર્થિભિઃ । સ્થેયં ચ દેહગેહાદાવુદાસીનતયા બુધૈઃ

ગુરોરવજ્ઞાં સાધૂનાં નિન્દાં ભેદં હરે હરૌ । વેદનિન્દાં હરેર્નામબલાત્પાપસમીહનમ્

અર્થવાદં હરેર્નામ્નિ પાષણ્ડં નામસઙ્ગ્રહે । અલસે નાસ્તિકે ચૈવ હરિનામોપદેશનમ્

નામવિસ્મરણં ચાપિ નામ્ન્યનાદરમેવ ચ । સન્ત્યજેદ્ દૂરતો વત્સ દોષાનેતાન્સુદારુણાન્

પ્રપન્નોઽસ્મીતિ સતતં ચિન્તયેદ્ધૃદ્ગતં હરિમ્ । સ એવ પાલનં નિત્યં કરિષ્યતિ મમેતિ ચ

તવાસ્મિ રાધિકાનાથ કર્મણા મનસા ગિરા । કૃષ્ણકાન્તેતિ ચૈવાસ્મિ યુવામેવ ગતિર્મમ

દાસાઃ સખાયઃ પિતરઃ પ્રેયસ્યશ્ચ હરેરિહ । સર્વે નિત્યા મુનિશ્રેષ્ઠ ચિન્તનીયા મહાત્મભિઃ

ગમનાગમને નિત્યં કરોતિ વનગોષ્ઠયોઃ । ગોચારણં વયસ્યૈશ્ચ વિનાસુરવિઘાતનમ્

સખાયો દ્વાદશાખ્યાતા હરેઃ શ્રીદામપૂર્વકાઃ । રાધિકાયાઃ સુશીલાદ્યાઃ સખ્યો દ્વાત્રિંશદીરિતાઃ

આત્માનં ચિન્તયેદ્વત્સ તાસાં મધ્યે મનોરમામ્ । રૂપયૌવનસમ્પન્નાં કિશોરીં ચ સ્વલઙ્કૃતામ્

નાનાશિલ્પકલાભિજ્ઞાં કૃષ્ણભોગાનુરૂપિણીમ્ । તત્સેવનસુખાહ્લાદભાવેનાતિસુનિર્વૃતામ્

બ્રાહ્મં મુહૂર્તમારભ્ય યાવદર્ધનિશા ભવેત્ । તાવત્પરિચરેત્તૌ તુ યથાકાલાનુસેવયા

સહસ્રં ચ તયોર્નામ્નાં પઠેન્નિત્યં સમાહિતઃ । એતત્સાધનમુદ્દિષ્ટં પ્રપન્નાનાં મુનીશ્વર

નાખ્યેયં કસ્યચિત્તુભ્યં મયા તત્ત્વં પ્રકાશિતમ્ । સનત્કુમાર ઉવાચ - તતસ્ત્વં નારદ પુનઃ પૃષ્ટવાન્વૈ સદાશિવમ્

નામ્નાં સહસ્રં તચ્ચાપિ પ્રોક્તવાંસ્તચ્છૃણુષ્વ મે । ધ્યાત્વા વૃન્દાવને રમ્યે યમુનાતીરસંગતમ્

કલ્પવૃક્ષં સમાશ્રિત્ય તિષ્ઠન્તં રાધિકાયુતમ્ । પઠેન્નામસહસ્રં તુ યુગલાખ્યં મહામુને

દેવકીનન્દનઃ શૌરિર્વાસુદેવો બલાનુજઃ । ગદાગ્રજઃ કંસમોહઃ કંસસેવકમોહનઃ

ભિન્નાર્ગલો ભિન્નલોહઃ પિતૃબાહ્યાઃ પિતૃસ્તુતઃ । માતૃસ્તુતઃ શિવધ્યેયો યમુનાજલભેદનઃ

વ્રજવાસી વ્રજાનન્દી નન્દબાલો દયાનિધિઃ । લીલાબાલઃ પદ્મનેત્રો ગોકુલોત્સવ ઈશ્વરઃ

ગોપિકાનન્દનઃ કૃષ્ણો ગોપાનન્દઃ સતાં ગતિઃ । બકપ્રાણહરો વિષ્ણુર્બકમુક્તિપ્રદો હરિઃ

બલદોલાશયશયઃ શ્યામલઃ સર્વસુન્દરઃ । પદ્મનાભો હૃષીકેશઃ ક્રીડામનુજબાલકઃ

લીલાવિધ્વસ્તશકટો વેદમન્ત્રાભિષેચિતઃ । યશોદાનન્દનઃ કાન્તો મુનિકોટિનિષેવિતઃ

નિત્યં મધુવનાવાસી વૈકુણ્ઠઃ સમ્ભવઃ ક્રતુઃ । રમાપતિર્યદુપતિર્મુરારિર્મધુસૂદનઃ

માધવો માનહારી ચ શ્રીપતિર્ભૂધરઃ પ્રભુઃ । બૃહદ્વનમહાલીલો નન્દસૂનુર્મહાસનઃ

તૃણાવર્તપ્રાણહારી યશોદાવિસ્મયપ્રદઃ । ત્રૈલોક્યવક્ત્રઃ પદ્માક્ષઃ પદ્મહસ્તઃ પ્રિયઙ્કરઃ

બ્રહ્મણ્યો ધર્મગોપ્તા ચ ભૂપતિઃ શ્રીધરઃ સ્વરાટ્ । અજાધ્યક્ષઃ શિવાધ્યક્ષો ધર્માધ્યક્ષો મહેશ્વરઃ

વેદાન્તવેદ્યો બ્રહ્મસ્થઃ પ્રજાપતિરમોઘદૃક્ । ગોપીકરાવલમ્બી ચ ગોપબાલકસુપ્રિયઃ

બાલાનુયાયી બલવાન્ શ્રીદામપ્રિય આત્મવાન્ । ગોપીગૃહાઙ્ગણરતિર્ભદ્રઃ સુશ્લોકમઙ્ગલઃ

નવનીતહરો બાલો નવનીતપ્રિયાશનઃ । બાલવૃન્દી મર્કવૃન્દી ચકિતાક્ષઃ પલાયિતઃ

યશોદાતર્જિતઃ કમ્પી માયારુદિતશોભનઃ । દામોદરોઽપ્રમેયાત્મા દયાલુર્ભક્તવત્સલઃ

સુબદ્ધોલૂખલે નમ્રશિરા ગોપીકદર્થિતઃ । વૃક્ષભઙ્ગી શોકભઙ્ગી ધનદાત્મજમોક્ષણઃ

દેવર્ષિવચનશ્લાઘી ભક્તવાત્સલ્યસાગરઃ । વ્રજકોલાહલકરો વ્રજાનદવિવર્દ્ધનઃ

ગોપાત્મા પ્રેરકઃ સાક્ષી વૃન્દાવનનિવાસકૃત્ । વત્સપાલો વત્સપતિર્ગોપદારકમણ્ડનઃ

બાલક્રીડો બાલરતિર્બાલકઃ કનકાઙ્ગદી । પીતામ્બરો હેમમાલી મણિમુક્તાવિભૂષણઃ

કિઙ્કિણીકટકી સૂત્રી નૂપુરી મુદ્રિકાન્વિતઃ । વત્સાસુરપતિધ્વંસી બકાસુરવિનાશનઃ

અઘાસુરવિનાશી ચ વિનિદ્રીકૃતબાલકઃ । આદ્ય આત્મપ્રદઃ સઙ્ગી યમુનાતીરભોજનઃ

ગોપાલમણ્ડલીમધ્યઃ સર્વગોપાલભૂષણઃ । કૃતહસ્તતલગ્રાસો વ્યઞ્જનાશ્રિતશાખિકઃ

કૃતબાહુશૃઙ્ગયષ્ટિર્ગુઞ્જાલઙ્કૃતકણ્ઠકઃ । મયૂરપિચ્છમુકુટો વનમાલાવિભૂષિતઃ

ગૈરિકાચિત્રિતવપુર્નવમેઘવપુઃ સ્મરઃ । કોટિકન્દર્પલાવણ્યો લસન્મકરકુણ્ડલઃ

આજાનુબાહુર્ભગવાન્નિદ્રારહિતલોચનઃ । કોટિસાગરગામ્ભીર્યઃ કાલકાલઃ સદાશિવઃ

વિરઞ્ચિમોહનવપુર્ગોપવત્સવપુર્દ્ધરઃ । બ્રહ્માણ્ડકોટિજનકો બ્રહ્મમોહવિનાશકઃ

બ્રહ્મા બ્રહ્મેડિતઃ સ્વામી શક્રદર્પાદિનાશનઃ । ગિરિપૂજોપદેષ્ટા ચ ધૃતગોવર્દ્ધનાચલઃ

પુરન્દરેડિતઃ પૂજ્યઃ કામધેનુપ્રપૂજિતઃ । સર્વતીર્થાભિષિક્તશ્ચ ગોવિન્દો ગોપરક્ષકઃ

કાલિયાર્તિકરઃ ક્રૂરો નાગપત્નીડિતો વિરાટ્ । ધેનુકારિઃ પ્રલમ્બારિર્વૃષાસુરવિમર્દનઃ

માયાસુરાત્મજધ્વંસી કેશિકણ્ઠવિદારકઃ । ગોપગોપ્તા ધેનુગોપ્તા દાવાગ્નિપરિશોષકઃ

ગોપકન્યાવસ્ત્રહારી ગોપકન્યાવરપ્રદઃ । યજ્ઞપત્ન્યન્નભોજી ચ મુનિમાનાપહારકઃ

જલેશમાનમથનો નન્દગોપાલજીવનઃ । ગન્ધર્વશાપમોક્તા ચ શઙ્ખચૂડશિરો હરઃ

વંશી વટી વેણુવાદી ગોપીચિન્તાપહારકઃ । સર્વગોપ્તા સમાહ્વાનઃ સર્વગોપીમનોરથઃ

વ્યંગધર્મપ્રવક્તા ચ ગોપીમણ્ડલમોહનઃ । રાસક્રીડારસાસ્વાદી રસિકો રાધિકાધવઃ

કિશોરીપ્રાણનાથશ્ચ વૃષભાનસુતાપ્રિયઃ । સર્વગોપીજનાનન્દી ગોપીજનવિમોહનઃ

ગોપિકાગીતચરિતો ગોપીનર્તનલાલસઃ । ગોપીસ્કન્ધાશ્રિતકરો ગોપિકાચુમ્બનપ્રિયઃ

ગોપિકામાર્જિતમુખો ગોપીવ્યજનવીજિતઃ । ગોપિકાકેશસંસ્કારી ગોપિકાપુષ્પસંસ્તરઃ

ગોપિકાહૃદયાલમ્બી ગોપીવહનતત્પરઃ । ગોપિકામદહારી ચ ગોપિકાપરમાર્જિતઃ

ગોપિકાકૃતસંનીલો ગોપિકાસંસ્મૃતપ્રિયઃ । ગોપિકાવન્દિતપદો ગોપિકાવશવર્તનઃ

રાધાપરાજિતઃ શ્રીમાન્નિકુઞ્જેસુવિહારવાન્ । કુઞ્જપ્રિયઃ કુઞ્જવાસી વૃન્દાવનવિકાસનઃ

યમુનાજલસિક્તાઙ્ગો યમુનાસૌખ્યદાયકઃ । શશિસંસ્તમ્ભનઃ શૂરઃ કામી કામવિજોહનઃ

કામાદ્યાઃ કામનાથશ્ચ કામમાનસભેદનઃ । કામદઃ કામરૂપશ્ચ કામિની કામસઞ્ચયઃ

નિત્યક્રીડો મહાલીલઃ સર્વઃ સર્વગતસ્તથા । પરમાત્મા પરાધીશઃ સર્વકારણકારણઃ

ગૃહીતનારદવચા હ્યક્રૂરપરિચિન્તિતઃ । અક્રૂરવન્દિતપદો ગોપિકાતોષકારકઃ

અક્રૂરવાક્યસઙ્ગ્રાહી મથુરાવાસકારણઃ (ઓર્મ્)। અક્રૂરતાપશમનો રજકાયુઃપ્રણાશનઃ

મથુરાનન્દદાયી ચ કંસવસ્ત્રવિલુણ્ઠનઃ । કંસવસ્ત્રપરીધાનો ગોપવસ્ત્રપ્રદાયકઃ

સુદામગૃહગામી ચ સુદામપરિપૂજિતઃ । તન્તુવાયકસંપ્રીતઃ કુબ્જાચન્દનલેપનઃ

કુબ્જારૂપપ્રદો વિજ્ઞો મુકુન્દો વિષ્ટરશ્રવાઃ । સર્વજ્ઞો મથુરાલોકી સર્વલોકાભિનન્દનઃ

કૃપાકટાક્ષદર્શી ચ દૈત્યારિર્દેવપાલકઃ । સર્વદુઃખપ્રશમનો ધનુર્ભઙ્ગી મહોત્સવઃ

કુવલયાપીડહન્તા દન્તસ્કન્ધબલાગ્રણીઃ । કલ્પરૂપધરો ધીરો દિવ્યવસ્ત્રાનુલેપનઃ

મલ્લરૂપો મહાકાલઃ કામરૂપી બલાન્વિતઃ । કંસત્રાસકરો ભીમો મુષ્ટિકાન્તશ્ચ કંસહા

ચાણૂરઘ્નો ભયહરઃ શલારિસ્તોશલાન્તકઃ । વૈકુણ્ઠવાસી કંસારિઃ સર્વદુષ્ટનિષૂદનઃ

દેવદુન્દુભિનિર્ઘોષી પિતૃશોકનિવારણઃ । યાદવેન્દ્રઃ સતાંનાથો યાદવારિપ્રમર્દ્દનઃ

શૌરિશોકવિનાશી ચ દેવકીતાપનાશનઃ । ઉગ્રસેનપરિત્રાતા ઉગ્રસેનાભિપૂજિતઃ

ઉગ્રસેનાભિષેકી ચ ઉગ્રસેનદયાપરઃ । સર્વસાત્વતસાક્ષી ચ યદૂનામભિનન્દનઃ

સર્વમાથુરસંસેવ્યઃ કરુણો ભક્તબાન્ધવઃ । સર્વગોપાલધનદો ગોપીગોપાલલાલસઃ

શૌરિદત્તોપવીતી ચ ઉગ્રસેનદયાકરઃ । ગુરુભક્તો બ્રહ્મચારી નિગમાધ્યયને રતઃ

સંકર્ષણસહાધ્યાયી સુદામસુહૃદેવ ચ । વિદ્યાનિધિઃ કલાકોશો મૃતપુત્રપ્રદસ્તથા

ચક્રી પાઞ્ચજની ચૈવ સર્વનારકિમોચનઃ । યમાર્ચિતઃ પરો દેવો નામોચ્ચારવશોઽચ્યુતઃ

કુબ્જાવિલાસી સુભગો દીનબન્ધુરનૂપમઃ । અક્રૂરગૃહગોપ્તા ચ પ્રતિજ્ઞાપાલકઃ શુભઃ

જરાસન્ધજયી વિદ્વાન્ યવનાન્તો દ્વિજાશ્રયઃ । મુચુકુન્દપ્રિયકરો જરાસન્ધપલાયિતઃ

દ્વારકાજનકો ગૂઢો બ્રહ્મણ્યઃ સત્યસઙ્ગરઃ । લીલાધરઃ પ્રિયકરો વિશ્વકર્મા યશઃપ્રદઃ

રુક્મિણીપ્રિયસન્દેશો રુક્મશોકવિવર્દ્ધનઃ । ચૈદ્યશોકાલયઃ શ્રેષ્ઠો દુષ્ટરાજન્યનાશનઃ

રુક્મિવૈરૂપ્યકરણો રુક્મિણીવચને રતઃ । બલભદ્રવચોગ્રાહી મુક્તરુક્મી જનાર્દનઃ

રુક્મિણીપ્રાણનાથશ્ચ સત્યભામાપતિઃ સ્વયમ્ । ભક્તપક્ષી ભક્તિવશ્યો હ્યક્રૂરમણિદાયકઃ

શતધન્વાપ્રાણહારી ઋક્ષરાજસુતાપ્રિયઃ । સત્રાજિત્તનયાકાન્તો મિત્રવિન્દાપહારકઃ

સત્યાપતિર્લક્ષ્મણાજિત્પૂજ્યો ભદ્રાપ્રિયઙ્કરઃ । નરકાસુરઘાતી ચ લીલાકન્યાહરો જયી

મુરારિર્મદનેશોઽપિ ધરિત્રીદુઃખનાશનઃ । વૈનતેયી સ્વર્ગગામી અદિત્ય કુણ્ડલપ્રદઃ

ઇન્દ્રાર્ચિતો રમાકાન્તો વજ્રિભાર્યાપ્રપૂજિતઃ । પારિજાતાપહારી ચ શક્રમાનાપહારકઃ

પ્રદ્યુમ્નજનકઃ સામ્બતાતો બહુસુતો વિધુઃ । ગર્ગાચાર્યઃ સત્યગતિર્ધર્માધારો ધરાધરઃ

દ્વારકામણ્ડનઃ શ્લોક્યઃ સુશ્લોકો નિગમાલયઃ । પૌણ્ડ્રકપ્રાણહારી ચ કાશીરાજશિરોહરઃ

અવૈષ્ણવવિપ્રદાહી સુદક્ષિણભયાવહઃ । જરાસન્ધવિદારી ચ ધર્મનન્દનયજ્ઞકૃત્

શિશુપાલશિરશ્છેદી દન્તવક્ત્રવિનાશનઃ । વિદૂરથાન્તકઃ શ્રીશઃ શ્રીદો દ્વિવિદનાશનઃ

રુક્મિણીમાનહારી ચ રુક્મિણીમાનવર્દ્ધનઃ । દેવર્ષિશાપહર્તા ચ દ્રૌપદીવાક્યપાલકઃ

દુર્વાસોભયહારી ચ પાઞ્ચાલીસ્મરણાગતઃ । પાર્થદૂતઃ પાર્થમન્ત્રી પાર્થદુઃખૌઘનાશનઃ

પાર્થમાનાપહારી ચ પાર્થજીવનદાયકઃ । પાઞ્ચાલીવસ્ત્રદાતા ચ વિશ્વપાલકપાલકઃ

શ્વેતાશ્વસારથિઃ સત્યઃ સત્યસાધ્યો ભયાપહઃ । સત્યસન્ધઃ સત્યરતિઃ સત્યપ્રિય ઉદારધીઃ

મહાસેનજયી ચૈવ શિવસૈન્યવિનાશનઃ । બાણાસુરભુજચ્છેત્તા બાણબાહુવરપ્રદઃ

તાર્ક્ષ્યમાનાપહારી ચ તાર્ક્ષ્યતેજોવિવર્દ્ધનઃ । રામસ્વરૂપધારી ચ સત્યભામામુદાવહઃ

રત્નાકરજલક્રીડો વ્રજલીલાપ્રદર્શકઃ । સ્વપ્રતિજ્ઞાપરિધ્વંસી ભીષ્માજ્ઞાપરિપાલકઃ

વીરાયુધહરઃ કાલઃ કાલિકેશો મહાબલઃ । વર્વરીષશિરોહારી વર્વરીષશિરઃપ્રદઃ

ધર્મપુત્રજયી શૂરદુર્યોધનમદાન્તકઃ । ગોપિકાપ્રીતિનિર્બન્ધનિત્યક્રીડો વ્રજેશ્વરઃ

રાધાકુણ્ડરતિર્ધન્યઃ સદાન્દોલસમાશ્રિતઃ । સદામધુવનાનન્દી સદાવૃન્દાવનપ્રિયઃ

અશોકવનસન્નદ્ધઃ સદાતિલકસઙ્ગતઃ । સદાગોવર્દ્ધનરતિઃ સદા ગોકુલવલ્લભઃ

ભાણ્ડીરવટસંવાસી નિત્યં વંશીવટસ્થિતઃ । નન્દગ્રામકૃતાવાસો વૃષભાનુગ્રહપ્રિયઃ

ગૃહીતકામિનીરૂપો નિત્યં રાસવિલાસકૃત્ । વલ્લવીજનસઙ્ગોપ્તા વલ્લવીજનવલ્લભઃ

દેવશર્મકૃપાકર્તા કલ્પપાદપસંસ્થિતઃ । શિલાનુગન્ધનિલયઃ પાદચારી ઘનચ્છવિઃ

અતસીકુસુમપ્રખ્યઃ સદા લક્ષ્મીકૃપાકરઃ । ત્રિપુરારિપ્રિયકરો હ્યુગ્રધન્વાપરાજિતઃ

ષડ્ધુરધ્વંસકર્તા ચ નિકુમ્ભપ્રાણહારકઃ । વજ્રનાભપુરધ્વંસી પૌણ્ડ્રકપ્રાણહારકઃ

બહુલાશ્વપ્રીતિકર્તા દ્વિજવર્યપ્રિયઙ્કરઃ । શિવસઙ્કટહારી ચ વૃકાસુરવિનાશનઃ

ભૃગુસત્કારકારી ચ શિવસાત્ત્વિકતાપ્રદઃ । ગોકર્ણપૂજકઃ સામ્બકુષ્ઠવિધ્વંસકારણઃ

વેદસ્તુતો વેદવેત્તા યદુવંશવિવર્દ્ધનઃ । યદુવંશવિનાશી ચ ઉદ્ધવોદ્ધારકારકઃ

રાધા ચ રાધિકા ચૈવ આનન્દા વૃષભાનુજા । વૃન્દાવનેશ્વરી પુણ્યા કૃષ્ણમાનસહારિણી

પ્રગલ્ભા ચતુરા કામા કામિની હરિમોહિની । લલિતા મધુરા માધ્વી કિશોરી કનકપ્રભા

જિતચન્દ્રા જિતમૃગા જિતસિંહા જિતદ્વિપા । જિતરમ્ભા જિતપિકા ગોવિન્દહૃદયોદ્ભવા

જિતબિમ્બા જિતશુકા જિતપદ્મા કુમારિકા । શ્રીકૃષ્ણાકર્ષણા દેવી નિત્યં યુગ્મસ્વરૂપિણી

નિત્યં વિહારિણી કાન્તા રસિકા કૃષ્ણવલ્લભા । આમોદિની મોદવતી નન્દનન્દનભૂષિતા

દિવ્યામ્બરા દિવ્યહારા મુક્તામણિવિભૂષિતા । કુઞ્જપ્રિયા કુઞ્જવાસા કુઞ્જનાયકનાયિકા

ચારુરૂપા ચારુવક્ત્રા ચારુહેમાઙ્ગદા શુભા । શ્રીકૃષ્ણવેણુસઙ્ગીતા મુરલીહારિણી શિવા

ભદ્રા ભગવતી શાન્તા કુમુદા સુન્દરી પ્રિયા । કૃષ્ણક્રીડા કૃષ્ણરતિઃ શ્રીકૃષ્ણસહચારિણી

વંશીવટપ્રિયસ્થાના યુગ્માયુગ્મસ્વરૂપિણી । ભાણ્ડીરવાસિની શુભ્રા ગોપીનાથપ્રિયા સખી

શ્રુતિનિઃશ્વસિતા દિવ્યા ગોવિન્દરસદાયિની । શ્રીકૃષ્ણપ્રાર્થનીશાના મહાનન્દપ્રદાયિની

વૈકુણ્ઠજનસંસેવ્યા કોટિલક્ષ્મીસુખાવહા । કોટિકન્દર્પલાવણ્યા રતિકોટિરતિપ્રદા

ભક્તિગ્રાહ્યા ભક્તિરૂપા લાવણ્યસરસી ઉમા । બ્રહ્મરુદ્રાદિસંરાધ્યા નિત્યં કૌતૂહલાન્વિતા

નિત્યલીલા નિત્યકામા નિત્યશૃઙ્ગારભૂષિતા । નિત્યવૃન્દાવનરસા નન્દનન્દનસંયુતા

ગોપિકામણ્ડલીયુક્તા નિત્યં ગોપાલસઙ્ગતા । ગોરસક્ષેપણી શૂરા સાનન્દાનન્દદાયિની

મહાલીલા પ્રકૃષ્ટા ચ નાગરી નગચારિણી । નિત્યમાઘૂર્ણિતા પૂર્ણા કસ્તૂરીતિલકાન્વિતા

પદ્મા શ્યામા મૃગાક્ષી ચ સિદ્ધિરૂપા રસાવહા । કોટિચન્દ્રાનના ગૌરી કોટિકોકિલસુસ્વરા

શીલસૌન્દર્યનિલયા નન્દનન્દનલાલિતા । અશોકવનસંવાસા ભાણ્ડીરવનસઙ્ગતા

કલ્પદ્રુમતલાવિષ્ટા કૃષ્ણા વિશ્વા હરિપ્રિયા । અજાગમ્યા ભવાગમ્યા ગોવર્દ્ધનકૃતાલયા

યમુનાતીરનિલયા શશ્વદ્ગોવિન્દજલ્પિની । શશ્વન્માનવતી સ્નિગ્ધા શ્રીકૃષ્ણપરિવન્દિતા

કૃષ્ણસ્તુતા કૃષ્ણવૃતા શ્રીકૃષ્ણહૃદયાલયા । દેવદ્રુમફલા સેવ્યા વૃન્દાવનરસાલયા

કોટિતીર્થમયી સત્યા કોટિતીર્થફલપ્રદા । કોટિયોગસુદુષ્પ્રાપ્યા કોટિયજ્ઞદુરાશ્રયા

મનસા શશિલેખા ચ શ્રીકોટિસુભગાઽનઘા । કોટિમુક્તસુખા સૌમ્યા લક્ષ્મીકોટિવિલાસિની

તિલોત્તમા ત્રિકાલસ્થા ત્રિકાલજ્ઞાપ્યધીશ્વરી । ત્રિવેદજ્ઞા ત્રિલોકજ્ઞા તુરીયાન્તનિવાસિની

દુર્ગારાધ્યા રમારાધ્યા વિશ્વારાધ્યા ચિદાત્મિકા । દેવારાધ્યા પરારાધ્યા બ્રહ્મારાધ્યા પરાત્મિકા

શિવારાધ્યા પ્રેમસાધ્યા ભક્તારાધ્યા રસાત્મિકા । કૃષ્ણપ્રાણાર્પિણી ભામા શુદ્ધપ્રેમવિલાસિની

કૃષ્ણારાધ્યા ભક્તિસાધ્યા ભક્તવૃન્દનિષેવિતા । વિશ્વાધારા કૃપાધારા જીવધારાતિનાયિકા

શુદ્ધપ્રેમમયી લજ્જા નિત્યસિદ્ધા શિરોમણિઃ । દિવ્યરૂપા દિવ્યભોગા દિવ્યવેષા મુદાન્વિતા

દિવ્યાઙ્ગનાવૃન્દસારા નિત્યનૂતનયૌવના । પરબ્રહ્માવૃતા ધ્યેયા મહારૂપા મહોજ્જ્વલા

કોટિસૂર્યપ્રભા કોટિચન્દ્રબિમ્બાધિકચ્છવિઃ । કોમલામૃતવાગાદ્યા વેદાદ્યા વેદદુર્લભા

કૃષ્ણાસક્તા કૃષ્ણભક્તા ચન્દ્રાવલિનિષેવિતા । કલાષોડશસમ્પૂર્ણા કૃષ્ણદેહાર્દ્ધધારિણી

કૃષ્ણબુદ્ધિઃ કૃષ્ણસારા કૃષ્ણરૂપવિહારિણી । કૃષ્ણકાન્તા કૃષ્ણધના કૃષ્ણમોહનકારિણી

કૃષ્ણદૃષ્ટિઃ કૃષ્ણગોત્રી કૃષ્ણદેવી કુલોદ્વહા । સર્વભૂતસ્થિતાવાત્મા સર્વલોકનમસ્કૃતા

કૃષ્ણદાત્રી પ્રેમધાત્રી સ્વર્ણગાત્રી મનોરમા । નગધાત્રી યશોદાત્રી મહાદેવી શુભઙ્કરી

શ્રીશેષદેવજનની અવતારગણપ્રસૂઃ । ઉત્પલાઙ્કારવિન્દાઙ્કા પ્રસાદાઙ્કા દ્વિતીયકા

રથાઙ્કા કુઞ્જરાઙ્કા ચ કુણ્ડલાઙ્કપદસ્થિતા । છત્રાઙ્કા વિદ્યુદઙ્કા ચ પુષ્પમાલાઙ્કિતાપિ ચ

દણ્ડાઙ્કા મુકુટાઙ્કા ચ પૂર્ણચન્દ્રા શુકાઙ્કિતા । કૃષ્ણાન્નાહારપાકા ચ વૃન્દાકુઞ્જવિહારિણી

કૃષ્ણપ્રબોધનકરી કૃષ્ણશેષાન્નભોજિની । પદ્મકેસરમધ્યસ્થા સઙ્ગીતાગમવેદિની

કોટિકલ્પાન્તભ્રૂભઙ્ગા અપ્રાપ્તપ્રલયાચ્યુતા । સર્વસત્ત્વનિધિઃ પદ્મશઙ્ખાદિનિધિસેવિતા

અણિમાદિગુણૈશ્વર્યા દેવવૃન્દવિમોહિની । સર્વાનન્દપ્રદા સર્વા સુવર્ણલતિકાકૃતિઃ

કૃષ્ણાભિસારસઙ્કેતા માલિની નૃત્યપણ્ડિતા । ગોપીસિન્ધુસકાશાહ્વા ગોપમણ્ડપશોભિની

શ્રીકૃષ્ણપ્રીતિદા ભીતા પ્રત્યઙ્ગપુલકાઞ્ચિતા । શ્રીકૃષ્ણાલિઙ્ગનરતા ગોવિન્દવિરહાક્ષમા

અનન્તગુણસમ્પન્ના કૃષ્ણકીર્તનલાલસા । બીજત્રયમયી મૂર્તિઃ કૃષ્ણાનુગ્રહવાઞ્છિતા

વિમલાદિનિષેવ્યા ચ લલિતાદ્યર્ચિતા સતી । પદ્મવૃન્દસ્થિતા હૃષ્ટા ત્રિપુરાપરિસેવિતા

વૃન્તાવત્યર્ચિતા શ્રદ્ધા દુર્જ્ઞેયા ભક્તવલ્લભા । દુર્લભા સાન્દ્રસૌખ્યાત્મા શ્રેયોહેતુઃ સુભોગદા

સારઙ્ગા શારદા બોધા સદ્વૃન્દાવનચારિણી । બ્રહ્માનન્દા ચિદાનન્દા ધ્યાનાનન્દાર્દ્ધમાત્રિકા

ગન્ધર્વા સુરતજ્ઞા ચ ગોવિન્દપ્રાણસઙ્ગમા । કૃષ્ણાઙ્ગભૂષણા રત્નભૂષણા સ્વર્ણભૂષિતા

શ્રીકૃષ્ણહૃદયાવાસમુક્તાકનકનાલિ(ઓર્સિ)કા । સદ્રત્નકઙ્કણયુતા શ્રીમન્નીલગિરિસ્થિતા

સ્વર્ણનૂપુરસમ્પન્ના સ્વર્ણકિઙ્કિણિમણ્ડિતા । અશોષરાસકુતુકા રમ્ભોરૂસ્તનુમધ્યમા

પરાકૃતિઃ પરાનન્દા પરસ્વર્ગવિહારિણી । પ્રસૂનકબરી ચિત્રા મહાસિન્દૂરસુન્દરી

કૈશોરવયસા બાલા પ્રમદાકુલશેખરા । કૃષ્ણાધરસુધાસ્વાદા શ્યામપ્રેમવિનોદિની

શિખિપિચ્છલસચ્ચૂડા સ્વર્ણચમ્પકભૂષિતા । કુઙ્કુમાલક્તકસ્તૂરીમણ્ડિતા ચાપરાજિતા

હેમહારાન્વિતા પુષ્પાહારાઢ્યા રસવત્યપિ । માધુર્ય્યમધુરા પદ્મા પદ્મહસ્તા સુવિશ્રુતા

ભ્રૂભઙ્ગાભઙ્ગકોદણ્ડકટાક્ષશરસન્ધિની । શેષદેવા શિરસ્થા ચ નિત્યસ્થલવિહારિણી

કારુણ્યજલમધ્યસ્થા નિત્યમત્તાધિરોહિણી । અષ્ટભાષવતી ચાષ્ટનાયિકા લક્ષણાન્વિતા

સુનીતિજ્ઞા શ્રુતિજ્ઞા ચ સર્વજ્ઞા દુઃખહારિણી । રજોગુણેશ્વરી ચૈવ શરચ્ચન્દ્રનિભાનના

કેતકીકુસુમાભાસા સદા સિન્ધુવનસ્થિતા । હેમપુષ્પાધિકકરા પઞ્ચશક્તિમયી હિતા

સ્તનકુમ્ભી નરાઢ્યા ચ ક્ષીણાપુણ્યા યશસ્વિની । વૈરાજસૂયજનની શ્રીશા ભુવનમોહિની

મહાશોભા મહામાયા મહાકાન્તિર્મહાસ્મૃતિઃ । મહામોહા મહાવિદ્યા મહાકીર્તિર્મહારતિઃ

મહાધૈર્યા મહાવીર્યા મહાશક્તિર્મહાદ્યુતિઃ । મહાગૌરી મહાસમ્પન્મહાભોગવિલાસિની

સમયા ભક્તિદાશોકા વાત્સલ્યરસદાયિની । સુહૃદ્ભક્તિપ્રદા સ્વચ્છા માધુર્યરસવર્ષિણી

ભાવભક્તિપ્રદા શુદ્ધપ્રેમભક્તિવિધાયિની । ગોપરામાભિરામા ચ ક્રીડારામા પરેશ્વરી

નિત્યરામા ચાત્મરામા કૃષ્ણરામા રમેશ્વરી । એકાનેકજગદ્વ્યાપ્તા વિશ્વલીલાપ્રકાશિની

સરસ્વતીશા દુર્ગેશા જગદીશા જગદ્વિધિઃ । વિષ્ણુવંશનિવાસા ચ વિષ્ણુવંશસમુદ્ભવા

વિષ્ણુવંશસ્તુતા કર્ત્રી વિષ્ણુવંશાવની સદા । આરામસ્થા વનસ્થા ચ સૂર્ય્યપુત્ર્યવગાહિની

પ્રીતિસ્થા નિત્યયન્ત્રસ્થા ગોલોકસ્થા વિભૂતિદા । સ્વાનુભૂતિસ્થિતા વ્યક્તા સર્વલોકનિવાસિની

અમૃતા હ્યદ્ભુતા શ્રીમન્નારાયણસમીડિતા । અક્ષરાપિ ચ કૂટસ્થા મહાપુરુષસમ્ભવા

ઔદાર્યભાવસાધ્યા ચ સ્થૂલસૂક્ષ્માતિરૂપિણી । શિરીષપુષ્પમૃદુલા ગાઙ્ગેયમુકુરપ્રભા

નીલોત્પલજિતાક્ષી ચ સદ્રત્નકવરાન્વિતા । પ્રેમપર્યઙ્કનિલયા તેજોમણ્ડલમધ્યગા

કૃષ્ણાઙ્ગગોપનાઽભેદા લીલાવરણનાયિકા । સુધાસિન્ધુસમુલ્લાસામૃતાસ્યન્દવિધાયિની

કૃષ્ણચિત્તા રાસચિત્તા પ્રેમચિત્તા હરિપ્રિયા । અચિન્તનગુણગ્રામા કૃષ્ણલીલા મલાપહા

રાસસિન્ધુશશાઙ્કા ચ રાસમણ્ડલમણ્ડિની । નતવ્રતા સિંહરીચ્છા સુમૂર્તિઃ સુરવન્દિતા

ગોપીચૂડામણિર્ગોપી ગણેડ્યા વિરજાધિકા । ગોપપ્રેષ્ઠા ગોપકન્યા ગોપનારી સુગોપિકા

ગોપધામા સુદામામ્બા ગોપાલી ગોપમોહિની । ગોપભૂષા કૃષ્ણભૂષા શ્રીવૃન્દાવનચન્દ્રિકા

વીણાદિઘોષનિરતા રાસોત્સવવિકાસિની । કૃષ્ણચેષ્ટા પરિજ્ઞાતા કોટિકન્દર્પમોહિની

શ્રીકૃષ્ણગુણનાગાઢ્યા દેવસુન્દરિમોહિની । કૃષ્ણચન્દ્રમનોજ્ઞા ચ કૃષ્ણદેવસહોદરી

કૃષ્ણાભિલાષિણી કૃષ્ણપ્રેમાનુગ્રહવાંછિતા । ક્ષેમા ચ મધુરાલાપા ભ્રુવોમાયા સુભદ્રિકા

પ્રકૃતિઃ પરમાનન્દા નીપદ્રુમતલસ્થિતા । કૃપાકટાક્ષા બિમ્બોષ્ઠી રમ્ભા ચારુનિતમ્બિની

સ્મરકેલિનિધાના ચ ગણ્ડતાટઙ્કમણ્ડિતા । હેમાદ્રિકાન્તિરુચિરા પ્રેમાદ્યા મદમન્થરા

કૃષ્ણચિન્તા પ્રેમચિન્તા રતિચિન્તા ચ કૃષ્ણદા । રાસચિન્તા ભાવચિન્તા શુદ્ધચિન્તા મહારસા

કૃષ્ણાદૃષ્ટિત્રુટિયુગા દૃષ્ટિપક્ષ્મિવિનિન્દિની । કન્દર્પજનની મુખ્યા વૈકુણ્ઠગતિદાયિની

રાસભાવા પ્રિયાશ્લિષ્ટા પ્રેષ્ઠા પ્રથમનાયિકા । શુદ્ધા સુધાદેહિની ચ શ્રીરામા રસમઞ્જરી

સુપ્રભાવા શુભાચારા સ્વર્ણદી નર્મદામ્બિકા । ગોમતી ચન્દ્રભાગેડ્યા સરયૂસ્તામ્રપર્ણિસૂઃ

નિષ્કલઙ્કચરિત્રા ચ નિર્ગુણા ચ નિરઞ્જના । એતન્નામસહસ્રં તુ યુગ્મરૂપસ્ય નારદ

પઠનીયં પ્રયત્નેન વૃન્દાવનરસાવહે । મહાપાપપ્રશમનં વન્ધ્યાત્વવિનિવર્તકમ્

દારિદ્ર્યશમનં રોગનાશનં કામદં મહત્ । પાપાપહં વૈરિહરં રાધામાધવભક્તિદમ્

નમસ્તસ્મૈ ભગવતે કૃષ્ણાયાકુણ્ઠમેધસે । રાધાસઙ્ગસુધાસિન્ધૌ નમો નિત્યવિહારિણે

રાધાદેવી જગત્કર્ત્રી જગત્પાલનતત્પરા । જગલ્લયવિધાત્રી ચ સર્વેશી સર્વસૂતિકા

તસ્યા નામસહસ્રં વૈ મયા પ્રોક્તં મુનીશ્વર । ભુક્તિમુક્તિપ્રદં દિવ્યં કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ

॥ ઇતિ શ્રીબૃહન્નારદીયપુરાણે પૂર્વભાગે બૃહદુપાખ્યાને તૃતીયપાદે રાધાકૃષ્ણસહસ્રનામકથનં નામ દ્વ્યશીતિતમોઽધ્યાયઃ ॥