સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 7.58-2

ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
અથ દ્વિતીયાં તે વચ્મિ શક્તિં દેવિ ક્રિયાત્મિકામ્ ॥
પ્રભાસસ્થાં મહાદેવીં દેવાનાં પ્રીતિદાયિનીમ્

સોમેશાદ્વાયવે ભાગે ષષ્ટિધન્વતરે સ્થિતા ॥
તત્ર પીઠં મહાદેવિ યોગિનીગણવન્દિતમ્

તસ્મિન્સ્થાને સ્થિતં દેવિ પાતાલવિવરં મહત્ ॥
તસ્મિન્મહાપ્રભે સ્થાને રક્ષારૂપેણ સંસ્થિતામ્

પાતાલનિધિ નિક્ષેપદિવ્યૌષધિરસાયનમ્ ॥
ક્ષેત્રમધ્યે સ્થિતં સર્વં તદર્ચનરતો લભેત્

ભૈરવીતિ ચ તદ્દેવ્યાઃ પૂર્વં નામ પ્રકીર્ત્તિતમ્ ॥
અસ્મિન્પુનશ્ચાંતરે તુ અષ્ટાવિંશે ચતુર્યુગે ॥
ત્રેતાયુગમુખે રાજા અજાપાલો બભૂવ હ

તેન ચાગત્ય ક્ષેત્રેસ્મિન્પંચવર્ષશતાનિ ચ ॥
ભૈરવી પૂજિતા દેવી વ્યાધિગ્રસ્તેન ભામિનિ

તતઃ પ્રોવાચ તં દેવી સંતુષ્ટા રાજસત્તમમ્ ॥
અલં ક્લેશેન રાજર્ષે તુષ્ટાહં તવ ભક્તિતઃ

ઇત્યુક્તઃ સ તદા રાજા કૃતાઞ્જલિપુટઃ સુધીઃ ॥
પ્રણમ્યોવાચ તાં દેવીમાનંદાસ્રાવિલેક્ષણઃ

યદિ તુષ્ટાસિ મે દેવિ વરાર્હો યદિ વાપ્યહમ્ ॥
સર્વે રોગાઃ શરીરાન્મે નાશં યાંતુ બહિઃ કૃતાઃ

એવમુક્તા તુ સા દેવી પુનઃ પ્રોવાચ તં નૃપમ્ ॥
સર્વમેવ મહારાજ યથોક્તં તે ભવિષ્યતિ

ઇત્યુક્તે તુ તદા દેવ્યા તસ્ય રાજ્ઞઃ કલેવરાત્ ॥
નિર્ગતા વ્યાધયસ્તત્ર અજારૂપેણ વૈ પૃથક્

સહસ્રાણાં તુ પઞ્ચૈવ નિયતં સાર્દ્ધમેવ ચ ॥
ઇતિ વૃત્તે મહાદેવ્યા પુનઃ પ્રોક્તો નરાધિપઃ

રાજન્નેતાનજારૂપાન્વ્યાધીન્પાલય કૃત્સ્નશઃ ॥
કિંકુર્વાણા ભવિષ્યંતિ તવૈવાદેશકારિણઃ

।
અજાપાલેતિ તે નામ ખ્યાતં લોકે ભવિષ્યતિ ॥
તવ નામ્ના મમ નામ અજાપાલેશ્વરીતિ ચ ॥
ભવિષ્યતિ ધરાપૃષ્ઠે તચ્ચ યાવચ્ચતુર્યુગમ્ ॥

અષ્ટમ્યાં ચ ચતુર્દ્દશ્યાં યોઽત્ર માં પૂજયિષ્યતિ ॥
તસ્યાષ્ટગુણમૈશ્વર્યં દાસ્યે તુષ્ટા ન સંશયઃ

અશ્વયુક્છુક્લાષ્ટમ્યાં ચ ત્રિઃ કૃત્વા તુ પ્રદક્ષિણામ્ ॥
સોમેશં મધ્યતઃ કૃત્વા સંસ્નાપ્યાભ્યર્ચ્ય માં પૃથક્ ॥
તસ્ય વર્ષત્રયં રાજન્ન ભીઃ શોકો ભવિષ્યતિ

યા તુ વંધ્યા ભવેન્નારી રોગિણી દુર્ભગા તથા ॥
તયોક્તા નવમી કાર્યા મમાગ્રે તુષ્ટિવર્દ્ધિની

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
ઇત્યુક્ત્વા તુ તદા દેવી તત્રૈવાંતર્હિતાઽભવત્ ॥
પ્રભાસક્ષેત્રમધ્યસ્થઃ સ રાજાતુલવિક્રમઃ

પાલયામાસ ધર્માત્મા તાનજાન્વ્યાધિરૂપિણઃ ॥
ઔષધીર્વિવિધાકારાસ્તેષાં યાઃ પુષ્ટિહેતવઃ

તત્ર વર્ષશતં સાગ્રં પુષ્ટિં નીતા અજાઃ પૃથક્ ॥
મહાનિધાનસંસ્થાનમજાપાલેન નિર્મિંતમ્

અથ તસ્યાઃ પ્રસાદેન સ રાજા પૃથુવિક્રમઃ ॥
સપ્તદ્વીપાધિપો જાતઃ સૂર્યવંશવિભૂષણઃ

॥ દેવ્યુવાચ ॥ ॥
અત્યાશ્ચર્યમિદં દેવ અજા દેવ્યાઃ સમુદ્ભવમ્ ॥
પુનશ્ચ શ્રોતુમિચ્છામિ તસ્ય રાજ્ઞોદ્ભુતં મહત્

કથં રાજા સ દેવેશ સપ્તદ્વીપાં વસુન્ધરામ્॥
શશાસ એક એવાસૌ કથં તે વ્યાધયઃ કૃતાઃ

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
પુરા બભૂવ રાજર્ષિર્દિલીપ ઇતિ વિશ્રુતઃ ॥
દીર્ઘો નામ સુતસ્તસ્ય રઘુસ્તસ્માદજાયત

અજઃપુત્રો રઘોશ્ચાપિ તસ્માદ્યશ્ચાતિવીર્યવાન્ ॥
સ ભૈરવીં સમારાધ્ય કૃત્વા વ્યાધીનજાગણાન્

પાલયામાસ સંહૃષ્ટો હ્યજાપાલસ્તતોઽભવત્॥
તસ્મિન્કાલે બભૂવાથ રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ

લંકાસ્થિતઃ સુરગણાન્નિયુયોજ સ્વકર્મસુ॥
અખંડમંડલં ચન્દ્રમાતપત્રં ચકાર હ

ઇન્દ્રં સેનાપતિં ચક્રે વાયું પાંસુપ્રમાર્જકમ્॥
વરુણં દૂતકર્મસ્થં ધનદં ધનરક્ષકમ્

યમં સંયમનેઽરીણાં યુયુજે મન્ત્રણે મનુમ્॥
મેઘાશ્છર્દંતિ લિંપંતિ દ્રુમાઃ પુષ્પાણિ ચિક્ષિપુઃ

સપ્તર્ષયઃ શાંતિપરા બ્રાહ્મણાઃ શંસિનઃ પ્રિયઃ॥
નાગા યામકકક્ષાયાં ગન્ધર્વા ગીતતત્પરાઃ

।
પ્રેક્ષણીયેઽપ્સરોવૃંદં વાદ્યે વિદ્યાધરા વૃતાઃ॥
ગંગાદ્યાઃ સરિતઃ પાને ગાર્હપત્યે હુતાશનઃ

વિશ્વકર્માંગસંસ્કારે તેન શિલ્પી નિયોજિતઃ॥
તિષ્ઠંતિ પાર્થિવાઃ સર્વે પુરઃ સેવાવિધાયિનઃ

દૃશ્યંતે ભાસ્વરૈ રત્નૈઃ પ્રસ્ખલંતો વિભૂષણૈઃ॥
તાન્દૃષ્ટ્વા રાવણઃ પ્રાહ પ્રહસ્તં પ્રતિહારકમ્

સેવાં કર્ત્તું મમ સ્થાને બ્રૂહિ કેઽત્ર સમાગતાઃ ॥
ઉવાચ સ પ્રણમ્યાગ્રે દણ્ડપાણિર્નિશાચરઃ

એષ કાકુત્સ્થો માંધાતા ધુન્ધુમારો નલોઽર્જુનઃ ॥
યયાતિર્નહુષો ભીમો રાઘવોઽયં વિદૂરથઃ

એતે ચાન્યે ચ બહવો રાજાન ઇહ ચાગતાઃ ॥
સેવાકરાસ્તવ સ્થાને નાજાપાલ ઇહો ગતઃ

રાવણઃ કુપિતઃ પ્રાહ શીઘ્રં દૂત વિસર્જય ॥
ઇત્યુક્ત્વા પ્રહિતો દૂતો ધૂમ્રાક્ષો નામ રાક્ષસઃ

ધૂમ્રાક્ષ ગચ્છ બ્રૂહિ ત્વમજાપાલં મમા જ્ઞયા ॥
સેવાં કર્ત્તું મમાગચ્છ કરં વા યચ્છ પાર્થિવ

અથવા ચન્દ્રહાસેન ત્વાં કરિષ્યે વિકંધરમ્ ॥
રાવણેનૈવમુક્તસ્તુ ધૂમ્રાક્ષો ગરુડો યથા ॥

સંપ્રાપ્તસ્તાં પુરીં રમ્યાં તવ રાજકુલં ગતઃ ॥
દદર્શાયાંતમેકં સ અજાપાલમજાવૃતમ્

મુક્તકેશં મુક્તકચ્છં સ્વર્ણકંબલધારિણમ્ ॥
યષ્ટિસ્કંધં રેણુવૃતં વ્યાધિભિઃ પરિવારિતમ્

નિઘ્નંતમિવ શાર્દૂલં સર્વોપદ્રવનાશનમ્ ॥
મહ્યામાલિખ્ય નામાનિ વિનિઘ્નંતં દ્વિષાં ગણમ્

સ્નાતં ભુક્તં નિજસ્થાને કૃતકૃત્યં મનું યથા ॥
દૃષ્ટ્વા હૃષ્ટમનાઃ પ્રાહ ધૂમ્રાક્ષો રાવણોદિતમ્

અજાપાલોઽપિ સાક્ષેપં પ્રત્યુ ક્ત્વા કારણોત્તરમ્ ॥
પ્રેષયામાસ ધૂમ્રાક્ષં તતઃ કૃત્યં સમાદધે

જ્વરમાકારયિત્વા તુ પ્રોવાચેદં મહીપતિઃ॥
ગચ્છ લંકાધિપસ્થાનમાચર ત્વં યથોદિતમ્

નિયુક્તસ્ત્વજપાલેન જ્વરો દિવિ જગામ હ ॥
ગત્વા ચ કંપયામાસ રાવણં રાક્ષસેશ્વરમ્

રાવણસ્તં વિદિત્વા તુ જ્વરં પરમદારુણમ્ ॥
પ્રોવાચ તિષ્ઠતુ નૃપસ્તેન મે ન પ્રયોજનમ્

તતઃ સ વિજ્વરો રાજા બભૂવ ધનદાનુજઃ ॥
એવં તસ્ય ચરિત્રાણિ સંતિ ચાન્યાનિ કોટિશઃ

અજાપાલસ્ય દેવેશિ સૂર્યવત્ત્વિટ્કિરીટિનઃ ॥
તેનૈષાઽઽરાધિતા દેવી અજાપાલેન ધીમતા ॥
સર્વરોગપ્રશમની સર્વો પદ્રવનાશિની

પૂજયેત્તાં વિધાનેન ભોગેપ્સુર્યદિ માનવઃ ॥
ગંધૈર્ધૂપૈરલંકારૈર્વસ્ત્રૈરન્યૈશ્ચ ભક્તિતઃ

ઇતિ તે કથિતં સર્વમજાદેવ્યાઃ સમુદ્ભવમ્ ॥
સર્વદુઃખોપશમનં સર્વપાતકનાશનમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયા સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે પ્રથમે પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યેઽજાપાલેશ્વરીમાહાત્મ્યવર્ણનંનામાષ્ટપઞ્ચાશોઽધ્યાયઃ