સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 7.225

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
તતોગચ્છેન્મહાદેવિ દેવં ચાઽનરકેશ્વરમ્॥
તસ્માદુત્તરદિગ્ભાગે સર્વપાતકનાશનમ્ ॥
તન્માહાત્મ્યં પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુ હ્યેકમનાઃ પ્રિયે

મથુરાનામ વિખ્યાતા નગરી ધરણીતલે॥
તત્ર વિપ્રોઽભવત્પૂર્વં દેવશર્મેતિ વિશ્રુતઃ ॥
અગસ્ત્યગોત્રો વિદ્વાન્વૈ સ તુ દારિદ્ર્યપીડિતઃ

અથાપરોઽભવત્તત્ર તાદૃગ્રૂપવયોઽન્વિતઃ ॥
તન્નામ ગોત્રો દેવેશિ બ્રાહ્મણો વેદપારગઃ

અથ પ્રાહ યમો દૂતં રૌદ્રમૂર્ધશિરોરુહમ્ ॥
ગચ્છ ભો મથુરાં શીઘ્રં દેવશર્માણમાનય

અથાગત્ય તતો દૂતો ગૃહીત્વા તત્ર વૈ ગતઃ ॥
તં દૃષ્ટ્વાથ યમો નત્વા પ્રાહ દૂતં ક્રુધાન્વિતઃ

નાયમાનેતુમાદિષ્ટો દેવશર્માં મયા તવ ॥
અન્યોસ્તિ દેવશર્મા યસ્ત માનય ગતાયુષમ્ ॥
એનં વિપ્રં ચ દીર્ઘાયું નય તત્રાવિલંબિતમ્

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
અથાબ્રવીદ્બ્રાહ્મણો વૈ નાહં યાસ્યે ગૃહં વિભો ॥
દારિદ્ર્યેણાતિનિર્વિણ્ણો યાવજ્જીવં સુરેશ્વર ॥
ઇહૈવ ક્ષપયિષ્યામિ શેષમાયુસ્તવાંતિકે

॥ યમ ઉવાચ ॥ ॥
અકાલે નાત્ર ચાયાતિ કશ્ચિદ્બ્રાહ્મણસત્તમ ॥
મુહૂર્તમપિ નો જીવેત્પૂર્ણકાલેન વૈ ભુવિ

અત એવ હિ મે નામ ધર્મરાજેતિ વિશ્રુતમ્

ન મે સુહૃન્ન મે દ્વેષ્યઃ કશ્ચિદસ્તિ ધરાતલે ॥
વિદ્ધઃ શરશતેનાપિ નાઽકાલે મ્રિયતે યતઃ

કુશાગ્રેણાપિ વિદ્ધઃ સન્કાલે પૂર્ણે ન જીવતિ ॥
તસ્માદ્ગચ્છ દ્વિજશ્રેષ્ઠ યાવદ્ગાત્રં ન દહ્યતે

અથાબ્રવીદ્બ્રાહ્મણોઽસૌ યદિ પ્રેષયસે પ્રભો ॥
પ્રશ્નમેકં મયા પૃષ્ટો યથાવદ્વક્તુમર્હસિ

ન વૃથા જાયતે દેવ સાધૂનાં દર્શનં ક્વચિત્ ॥
યુષ્માકં ચ વિશેષેણ તસ્માદેતદ્બ્રવીમ્યહમ્

એતે યે નરકા રૌદ્રા દૃશ્યન્તે ચ સુદારુણાઃ ॥
કર્મણા કેન કં ગચ્છેન્માનવો નરકં યમ

કતિ સંખ્યાઃ સ્યુરેતે ચ નરકાઃ કિંપ્રમાણતઃ ॥
એતત્સર્વં સુરશ્રેષ્ઠ યથાવદ્વક્તુમર્હસિ

॥ યમ ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુ દેવ પ્રવક્ષ્યામિ યાવન્તો નરકાઃ સ્થિતાઃ ॥
કર્મણા યેન ગચ્છેત માનવો દ્વિજસત્તમ ॥
એકવિંશત્સમાખ્યાતા નરકા મમ મન્દિરે

યાનેતાન્પ્રેક્ષસે વિપ્ર યંત્ર મધ્યે વ્યવસ્થિતાન્ ॥
પીડ્યમાનાન્કિંકરૈર્મે કૃતઘ્નાન્પા પસંયુતાન્

લોહાસ્યવાયસા યેષાં નેત્રોદ્ધારં પ્રકુર્વતે ॥
એતૈર્નિરીક્ષિતાન્યેવ કલત્રાણિ દુરાત્મભિઃ

પરેષાં દ્વિજશાર્દૂલ સરાગૈઃ પાપિ ભિઃ સદા ॥
કુમ્ભીપાકગતાનેતાનથ પશ્યસિ પાપિનઃ

કૂટસાક્ષ્યરતા હ્યેતે કટુવાઙ્નિરતાસ્તથા ॥
એતે લોહમયાસ્તમ્ભાન્સંતપ્તાન્પાવકપ્ર ભાન્

આલિંગંતિ દુરાત્માનઃ પરદારરતાસ્તુ યે ॥
એતે વૈતરણીમધ્યે પૂયશોણિતસંકુલે

યે તિષ્ઠંતિ દ્વિજશ્રેષ્ઠ સર્વે વિશ્વાસઘાતકાઃ ॥
અસિપત્રવને ઘોરે ભિદ્યન્તે યે તુ ખણ્ડશઃ ॥
તે નષ્ટાઃ સ્વામિનં ત્યક્ત્વા સંગ્રામે સમુપસ્થિતે

અંગારરાશીન્વૈ દીપ્તાન્યે ગાહન્તે નરાધમાઃ ॥
સ્વામિદ્રોહરતા હ્યેતે તથા હેતુપ્રવાદકાઃ

લોહશંકુભિરાકીર્ણમાક્રમન્તિ નરાધમાઃ ॥
ક્રન્દમાના દ્વિજશ્રેષ્ઠ ઉપાનદ્દાનવર્જિતાઃ

અધોમુખા નિબદ્ધા યે વૃક્ષાગ્રે પાવકોપરિ ॥
બ્રહ્મહત્યાન્વિતાઃ સર્વ એતે ચૈવ નરાધમાઃ

મશકૈર્મત્કુણૈઃ કાકૈર્યે ભક્ષ્યંતે વિહંગમૈઃ ॥
વ્રતભંગરતા હ્યેતે વ્રતિના ચૈવ હિંસકાઃ

કુઠારકણ્ઠિતા હ્યેતે ભૂયઃ સંતિ તથાવિધાઃ ॥
ગોહન્તારો દુરાત્માનો દેવબ્રાહ્મણાનિંદકા

યે ભક્ષ્યંતે શૃગાલૈશ્ચ વૃકૈર્લોહમયૈર્મુખૈઃ ॥
પરસ્વાનાં ચ હર્તારઃ પરસ્ત્રીણાં ચ હર્તૃકાઃ ॥
આત્મમાંસાનિ યે પાપા ભક્ષયંતિ બુભુક્ષિતાઃ ॥

ન દત્તમન્નમેતૈસ્તુ કદાચિદ્વૈ દ્વિજોત્તમ ॥
રુધિરં યે પિબંત્યેતે વસાપૂયપરિપ્લુતમ્ ॥
બ્રાહ્મણાનાં વિનાશાય ગવામેતે સદા સ્થિતાઃ ॥

કૂટશાલ્મલિબદ્ધાશ્ચ તીક્ષ્ણકણ્ટકપીડિતાઃ ॥
છિદ્રાન્વેષણસંયુક્તાઃ પરેષાં નિત્યસંસ્થિતાઃ

ક્રકચેન તુ છિદ્યન્તે ય ઇમે દ્વિજસત્તમ ॥
અભક્ષ્યનિરતા હ્યેતે સ્વધર્મસ્ય વિદૂષકાઃ

કન્યાવિક્રયકર્ત્તારઃ કન્યાનાં જીવભંજકાઃ ॥
પુરીષમધ્યગા હ્યેતે પચ્યંતે મમ કિંકરૈઃ

સંદેશૈર્દારુણૈર્જિહ્વા યેષામુત્પાટ્યતે મુહુઃ ॥
વાગ્લોપનિરતા હ્યેતે મૃષાવાદપરાયણાઃ

યે શીતેન પ્રબાધ્યંતે વેપ માના મુહુર્મુહુઃ ॥
દેવસ્વાનાં ચ હર્તારો બ્રાહ્મણાનાં વિશેષતઃ

તેષાં શિરસિ નિક્ષિપ્તો ભૂરિભારો દ્વિજોત્તમ ॥
અતોઽમી બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ પૂત્કા રયન્તિ ભૈરવમ્

॥ યમ ઉવાચ ॥ ॥
એવમેતત્સમાખ્યાતં તવ સર્વં દ્વિજોત્તમ ॥
નરકાણાં સ્વરૂપં તુ કર્મણાં વૈ યથાક્રમમ્

ગચ્છ શીઘ્રં મહાભાગ યાવત્કાયો ન દહ્યતે

॥ બ્રાહ્મણ ઉવાચ ॥ ॥
કથય ત્વં સુરશ્રેષ્ઠ મમ સર્વં સમાહિતઃ ॥
ન ગચ્છેત્કર્મણા યેન નરકં માનવઃ ક્વચિત્

સતાં સપ્તપદં મૈત્રમિત્યાહુર્બુદ્ધિકોવિદાઃ ॥
મિત્રતાં ચ પુરસ્કૃત્ય સમાસાદ્વક્તુમર્હસિ

॥ યમ ઉવાચ ॥ ॥
પ્રભાસં ક્ષેત્રમાસાદ્યા નરકેશ્વરમુત્તમમ્ ॥
યઃ પશ્યતિ નરો ભક્ત્યા નરકં સ ન પશ્યતિ

સ્થાપિતં યન્મયા લિંગં શિવભક્ત્યા યુતેન ચ ॥
એતદ્ગુહ્યં મયા પ્રોક્તં તવ પ્રીત્યૈ દ્વિજોત્તમ

ગોપનીયં પ્રયત્નેન મમ વાક્યાદસંશયમ્ ॥
એવમુક્તસ્તદા વિપ્રઃ સ્વયમેવાવનિં યયૌ

લબ્ધ્વા કલેવરં સોઽથ વિસ્મયં પરમં ગતઃ ॥
તત્સ્મૃત્વા વચનં સર્વં ધર્મરાજસ્ય ધીમતઃ

ગત્વા તત્ર સ નિત્યં વૈ પૂજયામાસ તં પ્રભુમ્ ॥
યાવજ્જીવં વરારોહે તતઃ સિદ્ધિં પરાં ગતઃ

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન ભક્ત્યા તમવલોકયન્ ॥
અપિ પાતકયુક્તોઽપિ ન યાતિ નરકે નરઃ

આશ્વયુક્કૃષ્ણપક્ષે તુ ચતુર્દશ્યાં વિધાનતઃ ॥
યસ્તત્ર કુરુતે શ્રાદ્ધં સોઽશ્વમેધફલં લભેત્

કૃષ્ણાજિનં તત્ર દેયં બ્રાહ્મણે વેદપારગે ॥
યાવત્તિલાનાં સંખ્યાનં તાવત્સ્વર્ગે મહીયતે

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે પ્રથમે પ્રભાસક્ષેત્ર માહાત્મ્યે ઽનરકેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ પઞ્ચવિંશત્યુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ