સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 7.187

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
તતો ગચ્છેન્મહાદેવિ સર્વકામફલપ્રદમ્ ॥
પ્રભાસપંચકં પુણ્યમાદ્યં તત્ર વ્યવસ્થિતમ્

તસ્યૈવ પશ્ચિમે ભાગે પ્રભાસ ઇતિ ચોચ્યતે ॥
વૃદ્ધપ્રભાસશ્ચ તતો દક્ષિણે નાતિદૂરતઃ

જલ પ્રભાસશ્ચ તતો દક્ષિણેન વરાનને ॥
કૃતસ્મરપ્રભાસશ્ચ શ્મશાનં યત્ર ભૈરવમ્

એવં પંચપ્રભાસાન્યઃ પશ્યેદ્ભક્તયા સમન્વિતઃ ॥
સ યાતિ પરમં સ્થાનં જરામરણવર્જિતમ્

ન નિવર્તતિ યત્પ્રાપ્ય દુષ્પ્રાપ્યં ત્રિદશૈરપિ ॥
પ્રભાસં પ્રથમં તીર્થં ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્

દેવાનામપિ દુષ્પ્રાપ્યં મહાપાતકનાશનમ્ ॥
પ્રભાસે ત્વેકરાત્રેણ અમાવાસ્યાં કૃતોદકઃ

મુચ્યતે પાતકૈઃ સર્વૈઃ શિવલોકં સ ગચ્છતિ ॥
સપ્તજન્મકૃતં પાપં ગંગાસાગરસંગમે

જન્મનાં ચ સહસ્રેણ યત્પાપં કુરુતે નરઃ ॥
સ્નાનાદેવાસ્ય નશ્યેત સાગરે લવણાંભસિ

ચતુર્દશ્યામમાવાસ્યાં પઞ્ચદશ્યાં વિશેષતઃ ॥
અહોરાત્રોષિતો ભૂત્વા બ્રાહ્મણાન્ભોજ્ય શક્તિતઃ

દત્ત્વા ગાં કાંચનં તેભ્યઃ શિવઃ પ્રીતો ભવત્વિતિ ॥
એવં કૃત્વા નરો દેવિ કુલાનાં તારયેચ્છતમ્

॥ દેવ્યુવાચ ॥ ॥
પ્રભાસપંચકં હ્યેતદ્યત્ત્વયા પરિકીર્તિતમ્ ॥
કથમત્ર સમુદ્ભૂતમેતન્મે કૌતુકં મહત્

એક એવ શ્રુતોઽસ્માભિઃ પ્રભાસસ્તીર્થવાસિતઃ ॥
પ્રભાસાઃ પંચ દેવેશ યત્ત્વયા પરિકીર્તિતાઃ

એતન્મે સંશયં સર્વં યથાવદ્વક્તુમર્હસિ ॥

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુ દેવિ પ્રવક્ષ્યામિ કથાં પાપપ્રણાશનીમ્ ॥
યાં શ્રુત્વા માનવો ભક્ત્યા પ્રાપ્નોતિ પરમાં ગતિમ્

પુરા મહેશ્વરો દેવશ્ચચાર વસુધામિમામ્ ॥
દિવ્યરૂપધરઃ કાન્તો દિગ્વાસાઃ સ યદૃચ્છયા

એવં ચ રમમાણસ્તુ ઋષીણામાશ્રમં મહત્ ॥
જગામ કૌતુકાવિષ્ટો ભિક્ષાર્થં દારુકે વને

ભ્રમમાણસ્ય તસ્યાથ દૃષ્ટ્વા રૂપમનુત્તમમ્ ॥
તા નાર્યઃ કામસંતપ્તા બભૂવુર્વ્યથિતેન્દ્રિયાઃ

સાનુરાગાસ્તતઃ સર્વા અનુગચ્છંતિ તં સદા ॥
સમાલિંગંતિ તાઃ કાશ્ચિત્કાશ્ચ વીક્ષંતિ રાગતઃ

પ્રાર્થયંતિ તથા ચાન્યાઃ પરિત્યજ્ય ગૃહાન્સ્વકાન્

એવં તાસાં સ્વરૂપં તે દૃષ્ટ્વા સર્વે મહર્ષયઃ ॥
કોપેન મહતા યુક્તાઃ શેપુસ્તં વૃષભધ્વજમ્ ॥

યસ્માત્ત્વં નગ્નતામેત્ય આશ્રમેઽસ્મિન્મમાગતઃ ॥
મોહયાનઃ સ્ત્રિયોઽસ્માકં લજ્જાં નૈવં કરોષિ ચ ॥
તસ્માત્તે પતતાલ્લિંગં સદ્ય એવ વૃષધ્વજ

તતસ્તત્પતિતં લિંગં તત્ક્ષણાચ્છંકરસ્ય ચ ॥
તસ્મિન્પ્રપતિતે ભૂમૌ પ્રાકંપત વસુંધરા

ક્ષુભિતાઃ સાગરાઃ સર્વે મર્યાદા વિજહુસ્તદા ॥
શીર્ણાનિ ગિરિશૃંગાણિ ત્રસ્તાઃ સર્વે દિવૌકસઃ

તતો દેવાઃ સગન્ધર્વાઃ સમહોરગકિન્નરાઃ ॥
ઊચુઃ પિતામહં ગત્વા કિમેતત્કારણં વિભો

સાગરાઃ ક્ષુભિતા યેન પ્લાવયંતિ વસુંધરામ્ ॥
શીર્યંતે ગિરિશૃઙ્ગાણિ કંપતે ચ વસુંધરા

ચિહ્નાનિ લોકનાશાય દૃશ્યન્તે દારુણાનિ ચ ॥
તેષાં તદ્વચન શ્રુત્વા બ્રહ્મલોકે પિતામહઃ

ધ્યાત્વા તુ સુચિરં કાલં વાક્યમેતદુવાચ હ ॥
શિવલિંગં નિપતિતં પૃથિવ્યાં સુરસત્તમાઃ

શાપેન ઋષિમુખ્યાનાં ભાર્ગવાણાં મહાત્મનામ્ ॥
તસ્મિન્નિપતિતે ભૂમૌ ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્

એતદવસ્થતાં પ્રાપ્તં તસ્માત્તત્રૈવ ગમ્યતામ્ ॥
વિષ્ણુના સહ ગીર્વાણાસ્તથા નીતિર્વિધીયતામ્

તતઃ ક્ષીરોદધિં જગ્મુર્બ્રહ્માદ્યાસ્ત્રિદિવૌકસઃ ॥
યત્ર શેતે ચતુર્બાહુર્યોગનિદ્રાં ચ સંગતઃ

તસ્મૈ સર્વં સમાચખ્યુસ્તેનૈવ સહિતાસ્તતઃ ॥
જગ્મુર્યત્ર મહાદેવો લિંગેન રહિતો વિભુઃ

ઊચુઃ સમાહિતાઃ સર્વે પ્રણિપત્ય દિવૌકસઃ

લિંગમુત્ક્ષિપ્યતામેતદ્યત્ક્ષિતૌ પતિતં વિભો ॥
એતે મહાર્ણવાઃ સર્વે પ્લાવયંતિ વસુંધરામ્

॥ ભગવાનુવાચ ॥ ॥
ઋષિભિઃ પાતિતં હ્યેતન્મમ લિંગં સુરેશ્વરાઃ ॥
ન તુ શક્યો મયા કર્તું બાધસ્તેષાં મહાત્મનામ્

શાપો હિ ભાર્ગવેન્દ્રાણામતો મે શ્રૂયતાં વચઃ ॥
પૂજયધ્વં સુરાઃ સર્વે બ્રહ્મવિષ્ણુપુરસ્સરાઃ

લિંગમેતત્તતઃ સર્વે સર્વં લિપ્સથ સત્તમાઃ ॥
પ્રકૃતિં સાગરાઃ સર્વે યાસ્યંતિ ગિરયસ્તથા

એતત્પુણ્યતમે ક્ષેત્રે ધૃત્વા સર્વે સમાહિતાઃ ॥
અથોદ્ધૃત્ય સુરાઃ સર્વે પ્રભાસં ક્ષેત્રમાગતાઃ

તત્રૈવ નિદધુઃ સર્વે તતઃ પૂજાં પ્રચક્રિરે ॥
બ્રહ્મણા પૂજિતં લિંગં વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના

શક્રેણાથ કુબેરેણ યમેન વરુણેન ચ ॥
ઊચુશ્ચૈવ તતો દેવા લિંગં સંપૂજ્ય ભક્તિતઃ

અદ્યપ્રભૃતિ રુદ્રસ્ય લિંગં સંપૂજ્ય ભક્તિતઃ ॥
ભવિષ્યામો ન સંદેહસ્તથા પિતૃગણાશ્ચ યે

ય એનં પૂજયિષ્યંતિ ભક્તિયુક્તાશ્ચ માનવાઃ ॥
યાસ્યંતિ તે સુરાવાસં સશરીરા નરોત્તમાઃ

અત્રૈવ પ્રથમં લિગં યતોસ્માઽભિઃ પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥
પ્રભાસં નામ ચાસ્યાપિ પ્રભાસેતિ ભવિષ્યતિ

એવમુક્ત્વા ગતાઃ સર્વે ત્રિદિવં સુરસત્તમાઃ ॥
તં દૃષ્ટ્વા ત્રિદિવં યાન્તિ ભૂયાંસઃ પ્રાણિનો ભુવિ

તતસ્ત્રિવિષ્ટપં વ્યાપ્તં બહુભિઃ પ્રાણિભિઃ પ્રિયે ॥
તદ્દૃષ્ટ્વા ત્રિદિવં વ્યાપ્તં સહસ્રાક્ષઃ સુદુઃખિતઃ

જ્ઞાત્વા લિંગપ્રભાવં તુ તતશ્ચાગત્ય ભૂતલમ્ ॥
વજ્રેણાચ્છાદયામાસ સમંતાત્સ વરાનને

તતઃ પ્રભૃતિ નો દેવિ સ્વર્ગં ગચ્છંતિ માનવાઃ ॥
ઇતિ સંક્ષેપતઃ પ્રોક્તઃ પ્રભાસસ્ય મહોદયઃ ॥
સર્વપાપોપશમનઃ સર્વકામફલં પ્રદઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે પ્રથમેપ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યે પ્રભાસપઞ્ચકમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ સપ્તાશીત્યુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ