સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 7.148

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
તતો ગચ્છેન્મહાદેવિ કૂપં કુંડલસંભવમ્ ॥
તસ્યૈવ ચોત્તરે ભાગે બ્રહ્મકુણ્ડસમીપતઃ

યત્ર સિદ્ધો મહાદેવિ રૂપકુંડલહારકઃ ॥
તત્ર સ્નાત્વા નરો દેવિ મુચ્યેત્સ્તેયકૃતાદઘાત્

સપ્ત જન્માનિ દેવેશિ ન તસ્યાન્વયસંભવઃ ॥
ચૌરઃ કશ્ચિદ્ભવેત્ક્રૂરસ્તત્ર સ્નાનપ્રભાવતઃ

શિવરાત્ર્યાં વિશેષેણ પિંડદાનાદિકાં ક્રિયામ્ ॥
કુર્યાચ્છસ્ત્રહતાનાં ચ પાપિનાં તત્ર મુક્તયે

॥ દેવ્યુવાચ ॥ ॥
કથં કુણ્ડલરૂપં તુ પૃથિવ્યાં ખ્યાતિમાગતમ્ ॥
એતત્કથય મે દેવ વિસ્તરાદ્વદતાં વર

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુ દેવિ મહાપુણ્યાં કથાં પાપપ્રણાશનીમ્ ॥
યાં શ્રુત્વા મુચ્યતે પાપાન્નરો જન્મશતાર્જિતાત્

પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યાચ્છિવરાત્ર્યામુપોષિતઃ ॥
આસીત્સુદર્શનો રાજા પૃથિવ્યામેકરાટ્ સુધીઃ ।

ધન્યો હિ સ ધનાઢ્યશ્ચ પ્રજાં યત્નૈરપાલયત્ ॥
રાજ્યં તસ્ય સુસંપન્નં બ્રાહ્મણૈરુપશોભિતમ્ ॥
સમૃદ્ધમૃદ્ધિસંયુક્તં વિટતસ્કરવર્જિતમ્

તસ્મિઞ્જનપદે રમ્યે પુરી ભગવતી શુભા ॥
ચાતુર્વર્ણ્યસમાયુક્તા પુરપ્રાકારમંડિતા

તસ્મિન્પુરવરે રમ્યે રાજ્યં નિહતકણ્ટકમ્ ॥
કરોતિ બાન્ધવૈઃ સાર્દ્ધમૃદ્ધિયુક્તઃ સુદર્શનઃ ॥
હિરણ્યદત્તસ્ય સુતો જાતો ગાંધારકન્યયા

તસ્ય ભાર્યા પ્રિયા સાધ્વી ભર્તૃવ્રતપરાયણા ॥
સુનંદા નામવિખ્યાતા કાશિરાજસુતા શુભા

તયા સાર્ધં હિ રાજેન્દ્રો ભોગાન્સ બુભુજે સદા ॥
ભુંજમાનસ્ય ભોગાન્વૈ ચિરકાલો ગતસ્તદા

અકરોત્સ મહાયજ્ઞાન્દદૌ દાનાનિ ભૂરિશઃ ॥
એવં કાલો ગતસ્તસ્ય ભાર્યયા સહ સુવ્રતે

કદાચિન્માઘમાસે તુ શિવરાત્ર્યાં વરાનને ॥
સસ્માર પૂર્વજાતિં સ ભાર્યામાહૂય ચાબ્રવીત્

॥ સુદર્શન ઉવાચ ॥ ॥
શિવરાત્રિવ્રતં દેવિ મયા કાર્યં વરાનને ॥
વ્રતસ્યાસ્ય પ્રભાવેન પ્રાપ્તં રાજ્યં મયા કિલ

॥રાજ્ઞ્યુવાચ ॥ ॥
મહાન્પ્રભાવો રાજેન્દ્ર એવમુક્તં ત્વયા મમ ॥
એતન્મે કારણં બ્રૂહિ આશ્ચર્યં હૃદિ વર્તતે

॥
॥ રાજોવાચ ॥ ॥
શૃણુ તીર્થસ્ય માહાત્મ્યં શિવરાત્રિમુપોષણાત્ ॥
તસ્મિઞ્છિવપુરે રમ્યે સ્વર્ગદ્વારે સુશોભને

આદિતીર્થે પ્રભાસે તુ કામિકે તીર્થ ઉત્તમે

ઋદ્ધિયુક્તે પુરે તસ્મિન્નિત્યં ધર્માનુસેવિતે ॥
શિવરાત્ર્યાં ગતો રાજ્ઞિ તિથીનામુત્તમા તિથિઃ

માનવાસ્તત્ર યે કેચિત્પુરરાષ્ટ્રનિ વાસિનઃ॥
તત્રાગતા વરારોહે શિવરાત્ર્યામુપોષિતુમ્

ધનનામા વણિક્કશ્ચિત્તત્રૈવ વસતે સદા ॥
ધનાઢ્યઃ સ તુ ધર્માત્મા સદા ધર્મપરાયણઃ ॥

સ ભાર્યાસહિતસ્તત્ર શિવરાત્રિમુપોષિતઃ ॥
તસ્ય ભાર્યાઽભવત્સાધ્વી રૂપયૌવનસંવૃતા

પ્રચલન્મેખલાહારા સર્વાભરણભૂષિતા ॥
સ તયા ભાર્યયા સાર્ધં કામક્રોધવિવર્જિતઃ

પ્રભાસસ્યાગ્રતો ભૂત્વા સ્નાતઃ શુક્લાંબરઃ શુચિઃ ॥
યથોક્તેન વિધાનેન ભક્ત્યા નિદ્રાવિવર્જિતઃ

તત્રાહં ચૌરરૂપેણ પાપઃ સ્તૈન્યં સમાશ્રિતઃ ॥
સચ્છૂદ્રાણાં કુલે જાતો દેવબ્રાહ્મણપૂજકઃ

પૂર્વકર્માનુસંયોગાદ્વિકર્મણિ રતઃ સદા ॥
તસ્યાં રાત્ર્યામહં તત્ર જનમધ્યે તુ સંસ્થિતઃ

કુણ્ડલીનઃ સ્થિતસ્તત્ર રંધ્રાપેક્ષી વરાનને ॥
વણિજસ્તસ્ય ભાર્યાયાશ્છિદ્રાન્વેષણતત્પરઃ

સા રાત્રિર્જાગ્રતસ્તસ્ય ગતા મે વિજને તથા ॥
ગીતનૃત્યાદિનિર્ઘોષૈર્વેદમંગલપાટકૈઃ

તાલશબ્દૈસ્તથા બન્ધૈઃ પુસ્તકાનાં ચ વાચકૈઃ ॥
એવં રાત્ર્યાં તુ શેષાયાં યાવત્તિષ્ઠતિ તત્ર વૈ

નિરોધેન સમાયુક્તા પીડ્યમાના શુચિસ્મિતા ॥
ધનિભાર્યા નિરોધાર્તા દેવાગારાદ્બહિર્ગતા

તસ્યાઃ કર્ણૌ ત્રોટયિત્વા પુપ્લુવેઽહં જલે સ્થિતઃ ॥
તતઃ કોલાહલસ્તત્ર કૃતસ્તત્પુરવાસિભિઃ

શ્રુત્વા કોલાહલં શબ્દં કર્ણત્રોટનજં તદા ॥
ધાવિતા રક્ષકાસ્તત્ર રાજશાસનકારકાઃ

તૈરહં શસ્ત્રહસ્તૈશ્ચ ઉલ્કાહસ્તૈઃ સમંતતઃ ॥
નિરીક્ષિતોઽથ ન પ્રાપ્તં સુવર્ણં મન્મુખે સ્થિતમ્ ॥

ખડ્ગેન તીક્ષ્ણધારેણ છિત્ત્વા શીર્ષં તદા મમ ॥
ઉલ્કાહસ્તા નિરીક્ષન્તો નાપશ્યન્સ્વર્ણમણ્વપિ

હિત્વા માં તે ગતાઃ સર્વે ગત્વા રાજ્ઞે ન્યવેદયન્ ॥
ન કિઞ્ચિત્તત્ર સંપ્રાપ્તં હતોઽસ્માભિશ્ચ તત્ક્ષણાત્

કથયિત્વા તુ તે સર્વે યથાદેશં ગતાઃ પુનઃ ॥
તતો વૈ બન્ધુના તત્ર ભયભીતેન ચેતસા

નિખાતં મમ તત્રૈવ શિરઃ કાયેન સંયુતમ્ ॥
ખાતં કૃત્વા પ્રિયે તત્ર બ્રહ્મતીર્થસ્ય ચોત્તરે

પિહિતોઽહં તુ તત્રૈવ પ્રભાસે તીર્થ ઉત્તમે ॥
શિવરાત્રિપ્રભાવેન તજ્જાતિસ્મરતાં ગતઃ

રાજ્યં નિષ્કણ્ટકં પ્રાપ્તં સમૃદ્ધં વરવર્ણિનિ ॥
એતત્પ્રભાસમાહાત્મ્યં શિવરાત્રેરુપોષણાત્ ॥
એતત્ફલં મયા લબ્ધં ગત્વા તસ્માદુપોષયે

॥ રાજ્ઞ્યુવાચ ॥ ॥
ગચ્છાવસ્તત્ર યત્રૈવ કપાલં પતિતં તવ ॥
સ્ફોટિતે ચ કપાલે ચ હિરણ્યં દૃશ્યતે યદિ ॥
પ્રત્યયો મે ભવેત્પશ્ચાત્તવ વાક્યં ન સંશયઃ

॥ રાજોવાચ ॥ ॥
કલ્પં હિ તિષ્ઠતે ચાસ્થિ યાવદ્ભૂમિવિપર્યયઃ ॥
ઉત્તિષ્ઠ વ્રજ ભદ્રં તે પ્રભાસં ક્ષેત્રમુત્તમમ્

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા યદ્રાજ્ઞા સમુદીરિતમ્ ॥
ગમનાય મતિં ચક્રે શિવરાત્ર્યા ઉપોષણે

તતોઽશ્વૈર્જવનૈયુર્ક્તં રથં હેમવિભૂષિતમ્ ॥
આસ્થાય સહ પત્ન્યા ચ પ્રભાસં ક્ષેત્રમેયિવાન્

વ્રતં કૃત્વા પ્રભાસે તુ યથોક્તં વરવર્ણિનિ ॥
બ્રહ્મતીર્થે સમાગત્ય ઉદ્ધૃત્ય સકલં તતઃ

હિરણ્યં દર્શયામાસ સ્ફોટયિત્વા શવં સ્વયમ્

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
જાતસંપ્રત્યયા ભાર્યા તસ્ય રાજ્ઞો બભૂવ હ ॥
જગામ પરમં સ્થાનં યત્ર કલ્યાણમુત્તમમ્

જનોઽપિ વિસ્મિતઃ સર્વો દૃષ્ટ્વા ચિત્રં તદદ્ભુતમ્ ॥

નદી ચિત્રપથાનામ તત્રોત્પન્ના વરાનને ॥
ચિત્રાદિત્યસ્ય પૂર્વેણ બ્રહ્મતીર્થસ્ય ચોત્તરે

તસ્યાં તત્તિષ્ઠતે તત્ર સર્વપાપપ્રણાશનમ્ ॥

શ્રાવણે માસિ સંપ્રાપ્તે તસ્મિન્કૂપે વિધાનતઃ ॥
યઃ સ્નાનં કુરુતે દેવિ શ્રાદ્ધં તત્ર વિશેષતઃ

ચિત્રાદિત્યં તુ સંપૂજ્ય શિવલોકે મહીયતે

એતત્તે કથિતં સર્વં શિવરાત્ર્યા મહત્ફલમ્ ॥
ભુક્તિમુક્તિપ્રદં પુણ્યં સર્વપાપપ્રણાશનમ્

ય ઇદં પઠતે નિત્યં શૃણુયાદ્વાપિ માનવઃ ॥
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો રુદ્રલોકે મહીયતે

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખંડે પ્રથમે પ્રભાસ ક્ષેત્રમાહાત્મ્યે કુણ્ડલકૂપમાહાત્મ્યવર્ણનંનામાષ્ટાચત્વારિંશદુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ