સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 7.101

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ નારદો ભગવાનૃષિઃ ॥
બ્રહ્મણો માનસઃ પુત્રસ્ત્રિષુ લોકેષુ ગર્વિતઃ

સર્વલોકચરઃ સોઽપિ યુવા દેવનમસ્કૃતઃ ॥
તથા યદૃચ્છયા ચાયમટમાનઃ સમંતતઃ

વાસુદેવં સ વૈ દ્રષ્ટું નિત્યં દ્વારવતીં પુરીમ્ ॥
આયાતિ ઋષિભિઃ સાર્દ્ધં ક્રોધેન ઋષિ સત્તમઃ

અથાશ્વાગચ્છતસ્તસ્ય સર્વે યદુકુમારકાઃ ॥
યે પ્રદ્યુમ્નપ્રભૃતયસ્તે ચ પ્રહ્વાનનાઃ સ્થિતાઃ

અભાવાચ્ચાર્ઘ્યપાદ્યાનાં પૂજાં ચક્રુઃ સમંતતઃ ॥
સાંબસ્ત્વવશ્યભાવિત્વાત્તસ્ય શાપસ્ય કારણાત્

અવજ્ઞાં કુરુતે નિત્યં નારદસ્ય મહાત્મનઃ ॥
રતક્રીડા સ વૈ નિત્યં રૂપયૌવનગર્વિતઃ

અવિનીતં તુ તં દૃષ્ટ્વા ચિન્તયામાસ નારદઃ ॥
અસ્યાહમવિનીતસ્ય કરિષ્યે વિનયં શુભમ્

એવં સ ચિન્તયિત્વાતુ વાસુદેવમથાબ્રવીત્ ॥
ઇમાઃ ષોડશસાહસ્રાઃ સ્ત્રિયો યા દેવસત્તમ

સર્વાસ્તાસાં સદા સાંબે ભાવો દેવ સમાશ્રિતઃ ॥
રૂપેણાપ્રતિમઃ સાંબો લોકેઽસ્મિન્સચરાચરે

સદાઽર્હંતિ ચ તાસ્તસ્ય દર્શનં હ્યપિ સત્સ્ત્રિયઃ ॥
શ્રુત્વૈવં નારદાદ્વાક્યં ચિન્તયામાસ કેશવઃ

યદેતન્નારદેનોક્તં સત્યમત્ર તુ કિં ભવેત્ ॥
એવં ચ શ્રૂયતે લોકે ચાપલ્યં સ્ત્રીષુ વિદ્યતે ॥
શ્લોકાવિમૌ પુરા ગીતૌ ચિત્તજ્ઞૈર્યોષિતાં દ્વિજૈઃ

પૌંશ્ચલ્યાદતિચાપલ્યાદજ્ઞાનાચ્ચ સ્વભાવતઃ ॥
રક્ષિતા યત્નતો હ્યેતા વિકુર્વંતિ હિ ભર્તૃષુ

નૈતા રૂપં પરીક્ષંતે નાઽઽસાં વયસિ સંશ્રયઃ ॥
સુરૂપં વા વિરૂપં વા પુમાનિત્યેવ ભુંજતે

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
મનસા ચિન્તયિત્વૈવં કૃષ્ણો નારદમબ્રવીત્ ॥
નહ્યહં શ્રદ્દધામ્યેતદ્યદેતદ્ભાષિતં પુરા

બ્રુવાણમેવં દેવં તુ નારદઃ પ્રત્યુવાચ હ ॥
તથાહં તુ કરિષ્યામિ યથા શ્રદ્ધાસ્યતે ભવાન્

એવમુક્ત્વા યયૌ ભૂયો નારદસ્તુ યથાગતમ્ ॥
તતઃ કતિપયાહસ્ય દ્વારકાં પુનરભ્યગાત્

તસ્મિન્નહનિ દેવોઽપિ સહાંતઃપૌરકૈર્જનૈઃ ॥
અનુભૂય જલક્રીડાં પાનમાસેવતે રહઃ

રમ્યે રૈવતકોદ્યાને નાનાદ્રુમવિભૂષિતે ॥
સર્વર્તુકુસુમૈર્નિત્યં વાસિતે સર્વકામને

નાનાજલજફુલ્લાભિર્દીર્ઘિકા ભિરલંકૃતે ॥
હંસસારસસંઘુષ્ટે ચક્રવાકોપશોભિતે

તસ્મિન્સ રમતે દેવઃ સ્ત્રીભિઃ પરિવૃતસ્તદા ॥
હારનૂપુરકેયૂરરસનાદ્યૈર્વિભૂષણૈઃ

ભૂષિતાનાં વરસ્ત્રીણાં સર્વાંગીણાં વિશેષતઃ ॥
તત્રસ્થઃ પિબતે પાનં શુભગન્ધાન્વિતં શુભમ્

એતસ્મિન્નંતરે બુદ્ધ્વા મદ્યમત્તાસ્તતઃ સ્ત્રિયઃ ॥
ઉવાચ નારદઃ સાંબમસ્મિંસ્તિષ્ઠ કુમારક

ત્વાં સમાહ્વયતે દેવો ન યુક્તં સ્થાતુમત્ર તે ॥
તદ્વાક્યાર્થમબુદ્ધ્વૈવ નારદેનાથ નોદિતઃ

ગત્વા તુ સત્વરં સાંબઃ પ્રણામમકરોત્પિતુઃ ॥
નિર્દ્દિષ્ટમાસનં ભેજે યથાભાવેન વિષ્ણુના

એતસ્મિન્નંતરે તત્ર યાસ્તુ વૈ ચાલ્પસાત્ત્વિકાઃ ॥
તા દૃષ્ટ્વા સહસા સાંબં સર્વાશ્ચુક્ષુભિરે સ્ત્રિયઃ

ન સ દૃષ્ટઃ પુરા યાભિરંતઃપુરનિવાસિભિઃ ॥
મદ્યદોષાત્તતસ્તાસાં સ્મૃતિલોપાત્તથા બહુ

સ્વભાવતોઽલ્પસત્ત્વાનાં જઘનાનિ વિસુસ્રુવુઃ ॥
શ્રૂયતે ચાપ્યયં શ્લોકઃ પુરાણપ્રથિતઃ ક્ષિતૌ

બ્રહ્મચર્યેઽપિ વર્ત્તંત્યા યોગિન્યા વા પ્રમાદતઃ ॥
પ્રકૃષ્ટં પુરુષં દૃષ્ટ્વા વરાંગં ક્લિદ્યતે સ્ત્રિયાઃ

લોકેઽપિ દૃશ્યતે હ્યેતન્મદ્યસ્યાપ્યથ સેવનાત્ ॥
લજ્જાં મુંચંતિ નિઃશંકા હ્રીમત્યો હ્યપિ ચ સ્ત્રિયઃ

સમાંસૈર્ભોજનૈઃ સ્નિગ્ધૈઃ પાનૈઃ સીધુસુરાસવૈઃ ॥
ગંધૈર્મનોજ્ઞૈર્વસ્ત્રૈશ્ચ કામઃ સ્ત્રીષુ વિજૃંભતિ

મદ્યં ન દેયમત્યર્થં પુરુષેણ વિપશ્ચિતા ॥
મદોન્મત્તાઃ સ્વભાવેન પૂર્વં સંતિ યતઃ સ્ત્રિયઃ

નારદોઽપ્યથ તં સાંબં પ્રેષયિત્વા ત્વરાન્વિતઃ ॥
આજગામાથ તત્રૈવ સાંબસ્યાનુપદેન તુ

આયાંતં તાઃ સ્વયં દૃષ્ટ્વા પ્રિયસૌમનસં મુનિમ્॥
સહસૈવોત્થિતાઃ સર્વા મદોન્મત્તા અપિ સ્ત્રિયઃ

તાસામથોત્થિતાનાં તુ વાસુદેવસ્ય પશ્યતઃ ॥
ભિત્ત્વા વાસાંસ્યનર્ઘાણિ પાત્રેષુ પતિતાનિ તુ

જઘનેષુ વિલગ્નાનિ તાનિ પેતુઃ પૃથક્પૃથક્ ॥
તદ્દૃષ્ટ્વા તુ હરિઃ કુદ્ધસ્તાઃ શશાપ તતોઽબલાઃ

યસ્માદ્ગતાનિ ચેતાંસિ માં મુક્ત્વાઽન્યત્ર વઃ સ્ત્રિયઃ ॥
તસ્માત્પતિકૃતાઁલ્લોકાનાયુષોંઽતે ન યાસ્યથ ॥

પતિલોકાત્પરિભ્રષ્ટાઃ સ્વર્ગમાર્ગાત્તથૈવ ચ ॥
ભૂત્વા હ્યશરણા ભૂયો દસ્યુહસ્તં ગમિષ્યથ

શાપદોષાત્તતસ્તસ્માત્તાઃ સ્ત્રિયો ગાં ગતે હરૌ ॥
હૃતાઃ પાંચનદૈશ્ચૌરૈરર્જુનસ્ય પ્રપશ્યતઃ

અલ્પસત્ત્વાશ્ચ યાશ્ચાસંસ્તા ગતા દૂષણં સ્ત્રિયઃ ॥
રુક્મિણી સત્યભામા ચ તથા જાંબવતી પ્રિયે

ન પ્રાપ્તા દસ્યુહસ્તં તાઃ સ્વેન સત્ત્વેન રક્ષિતાઃ ॥
શપ્ત્વૈવં તાઃ સ્ત્રિયઃ કૃષ્ણઃ સાંબમપ્યશપત્પુનઃ

યસ્માદતીવ તે કાંતં દૃષ્ટ્વા રૂપમિમાઃ સ્ત્રિયઃ ॥
ક્ષુબ્ધાઃ સર્વા યતસ્તસ્માત્કુષ્ઠરોગમવાપ્નુહિ

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા સાંબો લજ્જાસમન્વિતઃ॥
ઉવાચ પ્રહસન્વાક્યં સ સ્મરન્નૃષિસત્તમમ્

અનિમિત્તમહં તાત ભાવદોષવિવર્જિતઃ ॥
શપ્તો ન મેઽત્ર વૈ કુદ્ધો દુર્વાસા નાન્યથા વદેત્

એવમુક્ત્વા તતઃ સાંબઃ કૃષ્ણં કમલલોચનમ્ ॥
તતો વૈરાગ્યસંયુક્તશ્ચિન્તાશોકપરાયણઃ

પ્રભાસક્ષેત્રમગમત્સર્વપાતકનાશનમ્ ॥
એવં તત્ક્ષેત્રમાસાદ્ય તપસ્તેપે સુદારુણમ્

પ્રતિષ્ઠાપ્ય સહસ્રાંશું દેવં પાપનિષૂદનમ્ ॥
તતશ્ચારાધયામાસ પરં નિયમમાશ્રિતઃ

ત્રિસંધ્યં પૂજયામાસ દિવ્યગંધાનુલેપનૈઃ ॥
સ્તોત્રેણાનેન ભક્ત્યા વૈ સ્તૌતિ નિત્યં દિનાધિપમ્

॥ સાંબ ઉવાચ ॥ ॥
નમસ્ત્રૈલોક્યદીપાય નમસ્તે તિમિરાપહ ॥
નમઃ પંકજનાથાય નમઃ કુમુદશત્રવે

નમો જગત્પ્રતિષ્ઠાય જગદ્ધાત્રે નમોઽસ્તુ તે ॥
દેવદેવ નમસ્યામિ સૂર્યં ત્રૈલોક્યદીપકમ્

આદિત્યવર્ણો ભુવનસ્ય ગોપ્તા અપૂર્વ એષ પ્રથમઃ સુરાણામ્ ॥
હિરણ્યગર્ભઃ પુરુષો મહાત્મા સ પઠ્યતે વૈ તમસઃ પરસ્તાત્

ઇતિ સ્તુતસ્તદા સૂર્યઃ પ્રસન્નેનાંતરાત્મના ॥
ઉવાચ દર્શનં ગત્વા સાંબં જાંબવતીસુતમ્

સાંબસાંબ મહાવાહો શૃણુ ગોવિન્દનન્દને ॥
સ્તોત્રેણાનેન તુષ્ટોઽહં વરં બ્રૂહિ યદીપ્સિતમ્

॥ સાંબ ઉવાચ ॥ ॥
કૃષ્ણેનાહં સુરશ્રેષ્ઠ શપ્તઃ પાપઃ સુદુર્મતિઃ ॥
કુષ્ઠાંતં કુરુ મે દેવ યદિ તુષ્ટોઽસિ મે પ્રભો

॥ શ્રીભાનુરુવાચ ॥ ॥
ભૂય એવ મહાભાગ નીરોગસ્ત્વં ભવિષ્યસિ ॥
યાદૃગ્રૂપઃ પુરા હ્યાસીર્મમ ચૈવ પ્રસાદતઃ

અદ્ય પ્રભૃતિ નેક્ષ્યાસ્તા વિષ્ણુભાર્યાઃ કથંચન ॥
ન તાસાં દર્શને જાતુ સ્થાતવ્યં યદુનન્દન

તાસામીર્ષ્યાપરીતેન વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના ॥
કુષ્ઠં તે યાદવશ્રેષ્ઠ પ્રદત્તં હિ મહાત્મના

યો માં સ્તોત્રેણ ચાનેન સમાગત્ય ચ સ્તોષ્યતિ ॥
ન તસ્યાન્વયસંભૂતઃ કુષ્ઠી કશ્ચિદ્ભવિષ્યતિ

અથાદિત્યસ્ય નામાનિ સમ્યગ્જાનીહિ દ્વાદશ ॥
દ્વાદશૈવ તથાન્યાનિ તાનિ વક્ષ્યામ્યશેષતઃ

આદિત્યઃ સવિતા સૂર્યો મિહિરોઽર્કઃ પ્રતાપનઃ ॥
માર્ત્તંડો ભાસ્કરો ભાનુશ્ચિત્રભાનુર્દ્દિવાકરઃ

રવિર્દ્વાદશનામૈવં જ્ઞેયઃ સામાન્યનામભિઃ ॥
વિષ્ણુર્ધાતા ભગઃ પૂષા મિત્રોંઽશુર્વરુણો ઽર્યમા

ઇન્દ્રો વિવસ્વાંસ્ત્વષ્ટા ચ પર્જન્યો દ્વાદશઃ સ્મૃતઃ ॥
ઇતિ તે દ્વાદશાદિત્યાઃ પૃથક્ત્વેન પ્રકીર્તિતાઃ

ઉત્તિષ્ઠંતિ સદા હ્યેતે માસૈર્દ્વાદશભિઃ ક્રમાત્ ॥
વિષ્ણુસ્તપતિ વૈ ચૈત્રે વૈશાખે ચાર્યમા સદા

વિવસ્વાઞ્જ્યેષ્ઠમાસે તુ આષાઢે ચાંશુમાંસ્તથા ॥
પર્જ્જન્યઃ શ્રાવણે માસિ વરુણઃ પ્રૌષ્ઠસંજ્ઞિકે

ઇન્દ્રશ્ચાશ્વયુજે માસિ ધાતા તપતિ કાર્તિકે ॥
માર્ગશીર્ષે તથા મિત્રઃ પૌષે પૂષા દિવાકરઃ

માઘે ભગસ્તુ વિજ્ઞેયસ્ત્વષ્ટા તપતિ ફાલ્ગુને ॥
શતૈર્દ્વાદશભિર્વિષ્ણૂ રશ્મીનાં દીપ્યતે સદા

દીપ્યતે ગોસહસ્રેણ શતૈશ્ચ ત્રિભિરર્યમા ॥
દ્વિસપ્તકૈર્વિવસ્વાંસ્તુ અંશુમાન્પઞ્ચકૈસ્ત્રિભિઃ

વિવસ્વાનિવ પર્જન્યો વરુણશ્ચાર્યમા ઇવ ॥
ઇન્દ્રસ્તુ દ્વિગુણૈઃ ષડ્ભિર્ભાત્યેકાદશભિઃ શતૈઃ

મિત્રવચ્ચ ભગસ્ત્વષ્ટા સહસ્રેણ શતેન ચ ॥
ઉત્તરોપક્રમેઽર્કસ્ય વર્ધન્તે રશ્મયઃ સદા ॥
દક્ષિણોપક્રમે ભૂયો હ્રસન્તે સૂર્યરશ્મયઃ

એવં દ્વાદશ મૂર્તિસ્થઃ પ્રભાસક્ષેત્રમધ્યતઃ ॥
સાંબાદિત્યેતિ વિખ્યાતઃ સ્થાસ્યે મન્વન્તરાન્તરે

માઘસ્ય શુક્લપક્ષે તુ પઞ્ચમ્યાં યાદવોત્તમ ॥
એકભક્તં સદા ખ્યાતં ષષ્ઠ્યાં નક્તમુદાહૃતમ્

સપ્તમ્યામુપવાસં તુ કૃત્વા સાંબાર્કસંનિધૌ ॥
રક્તચન્દનમિશ્રૈસ્તુ કરવીરૈર્મહાવ્રતઃ

દત્ત્વા કુન્દરકં ધૂપં પૂજયેદ્ભાસ્કરં બુધઃ ॥
બ્રાહ્મણાન્દિવ્યભોજ્યેન ભોજયિત્વાઽપિ શક્તિતઃ

એવં યઃ કુરુતે સમ્યક્સાંબાદિત્યસ્ય પૂજનમ્ ॥।
સમ્યક્છ્રદ્ધાસમાયુક્તઃ સંપ્રાપ્સ્યત્યખિલં ફલમ્

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
એવમુક્ત્વા સહસ્રાંશુસ્તત્રૈવાંતરધીયત ॥
સાંબોઽપિ નિર્જરો ભૂત્વા દ્વારકાં પુનરાગમત્

ઇત્યેતત્કથિતં દેવિ સાંબાદિત્યમહોદયમ્ ॥
શ્રુતં હરતિ પાપાનિ તથાઽઽરોગ્યં પ્રયચ્છતિ

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહા પુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે પ્રથમે પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યે સાંબાદિત્યમાહાત્મ્યવર્ણનંનામૈકોત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ