સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 5.9

॥ વ્યાસ ઉવાચ ॥ ॥
કથં તન્માહિષં કુણ્ડં માતૄણામાકૃતિઃ કથમ્॥
રુદ્રસ્યૈવ કથં ક્ષેત્રે મહિષો દાનવો હતઃ

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ ॥ ॥
કપાલખંડમાદાયં મહાદેવોઽપ્યતિપ્રભમ્ ।
બ્રહ્મતેજો મયં દિવ્યં જ્વલંતમિવ ચાર્ચિષા

ક્રીડમાનો જગન્નાથો મોહયામાસ વૈ સુરાન્॥
નિમેષાત્સ ઇમં લોકં યોગાત્મા યોગલીલયા

પ્રાપ્ય પુણ્યતમં ક્ષેત્રં યત્રાતિષ્ઠન્મહાપ્રભુઃ ॥
તત્રતત્ર મહદ્દિવ્યં કપાલં દેવતાધિપઃ

સ્થાપયામાસ દીપ્તાર્ચિર્ગણાનામગ્રતઃ પ્રભુઃ ॥
ત્વત્સ્થાપિતમથો દૃષ્ટ્વા ગતાઃ સર્વે મહૌજસઃ

વિનદત્સમહાનાદં નાદયંત દિશો દશ ॥
ક્ષોભાર્ણવાશનિપ્રખ્યં નભો યેન વિદીર્યતે

તેન શબ્દેન ઘોરેણ દાનવો દેવકંટકઃ ॥
હાલાહલ ઇતિ ખ્યાતો દેશં તમભિધાવિતઃ

અમૃષ્યમાણઃ ક્રોધાર્તો દુરાત્મા દુર્જયઃ સુરૈઃ ॥
બ્રહ્મદત્તવરશ્ચૈવ માહિષં વપુરાસ્થિતઃ

દૈત્યૈઃ પરિવૃતો ઘોરૈ કોટિભિશ્ચોદ્યતાયુધૈઃ ॥
તમાયાંતં તુ સક્રોધં મહિષં દેવકંટકમ્

સમાવેક્ષ્યાહ વૈ દેવો ગણાન્સર્વા ન્પિનાકધૃક્ ॥
માયાવી ગણપા દૈત્યસ્ત્રૈલોક્યસ્યાપિ કંટકઃ

આયાતિ ત્વરિતો યૂયં તસ્માદેનં વિનિઘ્નથ ॥
કપાલસ્ય ગતિં સર્વ આશ્રિતા ગણનાયકાઃ

તતો દેવગણા દૃષ્ટ્વા તમાયાંતં મહાસુરમ્ ॥
ગર્જમાનં મહાનાદં ભ્રમમાણં મહાભુજમ્

બિભિદુઃ શલસંઘાતૈરસિભિ ર્મુસલૈસ્તથા ॥
સંમુહ્ય શરજાલેન તતો ભૂમૌ ન્યપાતયન્

હતે તસ્મિન્મહાદેવો દેવાન્પ્રોવાચ વૈ તદા ॥
અહો દર્પાતિમૂઢઃ સ દર્પેણ નિધનં ગતઃ

એતસ્મિન્નંતરે વ્યાસ તત્કપાલાત્સુભૈરવાઃ ॥
દીપ્તાસ્યા માતરઃ સર્વાઃ પ્રચંડાસ્ત્રા મહાબલાઃ

અભ્યધાવંસ્તમુદ્દેશં મહાદેવં નિવેદ્ય વૈ ॥
દૈત્યં તા ભક્ષયંતિ સ્મ ભિત્ત્વા ભિત્ત્વા મહાબલાઃ

કપાલમાતરસ્તસ્માત્ખ્યાતાઃ ક્ષેત્રે મહાબલાઃ ॥
મહાકપાલસ્તસ્માદ્વૈ તાદૃશઃ પરિ કીર્તિતઃ

સ્થાપિતસ્ય કપાલસ્ય ભિત્ત્વા સમભવત્પુરા ॥
ખ્યાતં શિવતડાગં ચ સર્વપાપપ્રણાશનમ્

તદદ્યાપિ મહદ્દિવ્યં સરસ્તત્ર પ્રકાશતે ॥
ત્રિષુ લોકેષુ વિખ્યાતં ગણગંધર્વસેવિતમ્

પાત્રસ્થમુદ્ધુતં વાપિ શીતોષ્ણં ક્વથિતં જલમ્ ॥
રૌદ્રં સરઃ પુનાતીહાશ્વમેધાવભૃથો યથા

પ્રાગાદ્બ્રહ્માપિ તં દેશં દેવતાનાં શતૈર્વૃતઃ ॥
સ્વર્ગલોકસ્ય નિઃશ્રેણી કીર્તિતા બ્રહ્મણા સ્વયમ્

અત્ર ત્યજંતિ યે પ્રાણાન્રુદ્ર લોકં વ્રજંતિ તે ॥
ધન્યા વ્યાસ નરા મર્ત્યે મહાકાલવને સ્થિતાઃ

રૌદ્રે સરસિ યે સ્નાંતિ જલં વાપિ પિબંતિ યે ॥
સ્વધર્માચારનિરતાઃ પશ્યંતીશાનમીશ્વરમ્

ઇતિ સ્વર્ગગતા દેવાઃ સ્પૃહાં કુર્વંતિ નિત્યશઃ

ઇદં શુભં દિવ્યમધર્મનાશનં મહાકપાલં સુરદૈત્યપૂજિતમ્ ॥
મહાપ્રભં પાપહરં સનાતનં સુરેશલોકાદપિ દુર્લભં સદા

તપોરતૈઃ સિદ્ધગણૈરભિષ્ટુતં યથા નભઃસ્થં દિનનાથમંડલમ્ ॥
ય એકચિત્તઃ શૃણુયાત્પ્રસાદતસ્ત્રિવિષ્ટપં ગચ્છતિ સોઽભિનંદિતઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સહિતાયાં પંચમ આવન્ત્યખણ્ડેઽવન્તીક્ષેત્ર માહાત્મ્યે મહિષકુણ્ડરુદ્રસરોમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ નવમોઽધ્યાયઃ