સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 5.72

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
દ્વિસપ્તતીશ્વરં વિદ્ધિ ચન્દ્રાદિત્યેશ્વરં પ્રિયે ॥
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ કૃતકૃત્યો નરો ભવેત્

શંબરેણ પુરા દેવિ નિર્જિતાઃ સંગરે સુરાઃ ॥
નષ્ટા રણં પરિત્યજ્ય પ્રાણત્રાણપરાયણાઃ

ગ્રસ્તં ચ રાહુણા દૃષ્ટ્વા શશાંકં ભયવિહ્વલમ્ ॥
વિનતાયાઃ સુતો જ્યેષ્ઠઃ પ્રોક્તઃ સૂર્યેણ સારથિઃ

વહારુણ રથં શીઘ્રં યત્ર યુદ્ધં ન વિદ્યતે ॥
શ્રૂયતે ચન્દ્રસૂર્યૌ તૌ દૈત્યાનાં બલવત્તરૌ

રાહુર્દંષ્ટ્રાકરાલસ્તુ સ તૃતીયો ભયંકરઃ ॥
ન જ્ઞાયતે રણે ચન્દ્રો મૃતો નષ્ટોઽથવા પુનઃ

સ ચ ન જ્ઞાયતે શક્રઃ ક્વ ગતો વરુણો રણે॥
યમો ન જ્ઞાયતે કુત્ર ધનદસ્ય ચ કા કથા

એવમુક્તોઽરુણો રુગ્ણો રવિણા રણમધ્યતઃ॥
રથં સંપ્રેરયામાસ યત્ર યુદ્ધં ન વિદ્યતે

એતસ્મિન્નંતરે ચન્દ્રઃ સમાયાતસ્તુ તત્ક્ષણાત્ ॥
રાહુગ્રહગૃહીતોઽપિ યત્ર દેવો દિવસ્પતિઃ

સંત્રસ્તઃ સ વિલોલાક્ષઃ ક્ષણમાત્રમચેતનઃ ॥
બભૂવ સહસા ચન્દ્રો દૃષ્ટ્વા દેવં દિવાકરમ્

શંબરેણ રણે રુદ્ધા રુદ્રાશ્ચ ભયવિદ્રુતાઃ ॥
જગ્મુર્દિશો દશ ભયાદસુરેન્દ્રવિભીષિતાઃ

સાધ્યાઃ સર્વે ભયત્રસ્તા ગતા યત્ર ન દાનવાઃ ॥
તેષુ ભગ્નેષુ દેવેષુ હતશિષ્ટેષુ સંગરે

વ્યધમત્સર્વગાત્રાણિ વર્માણિ ચ જનક્ષયે ॥
પલાયમાનદેવાનામસુરો બલવચ્છરૈઃ

પૃષ્ઠતો નિજઘાનાથ નિકૃત્તાશ્ચ સહસ્રશઃ ॥
અહં નષ્ટચ્છલેનૈવ વ્યગ્રીભૂતે ઽસુરે તદા

આસુરં રૂપમાસ્થાય પ્રાણત્રાણપરાયણઃ ॥
શીઘ્રં ચ ગમ્યતે તાવદ્યાવન્નાયાતિ શંબરઃ

ઇત્યુક્તં નિશિનાથેન ભયભીતેન પાર્વતિ ॥
ચન્દ્રાદિત્યૌ ક્ષણાન્નીતાવરુણેન રથેન વૈ

યત્ર દેવો જગન્નાથો ગરુડસ્થો જનાર્દનઃ ॥
સુરસંઘાતસંકેતકિંનરાકીર્ણકંદરે ॥

મંદરે સુરનારીણાં નંદને વરચન્દને ॥
દૃષ્ટ્વા તત્ર જગન્નાથં શંખચક્રગદાધરમ્ ॥
સ્તુતિં તૌ ચક્રતુર્દેવૌ ચન્દ્રસૂર્યૌ યશસ્વિનિ

નમો લોકત્રયાધ્યક્ષ સ્વપ્રભાજિતભાસ્કર ॥
નમો વિષ્ણો નમો જિષ્ણો નમસ્તે કૈટભાંતક

નમઃ સર્વક્રિયાકર્ત્રે જગત્ત્રાત્રે ચ તે નમઃ ॥
નમશ્ચક્રાયુધાધૃષ્ય નમો દાનવઘાતિને

નમઃ ક્રમત્રયાક્રાંતત્રૈલોક્યાંતર્હિતોદ્ભવ ॥
નમઃ પ્રચંડદૈત્યેંદ્રકુલકાલ મહાબલ ॥

નમો નાભિહ્રદોદ્ભૂતપદ્મગર્ભમહાપ્રભો ॥
જનિતાશેષલોકેશવિરંચાય મહાદ્યુતે

અમરારિવિનાશાય મહાસમરશાલિને ॥
નમસ્તે વિબુધાધીશ શરણં ભવ નઃ પ્રભો

ચન્દ્રસૂર્યકૃતં સ્તોત્રં શ્રુત્વા દેવો જનાર્દનઃ ॥
આશ્વાસ્ય સ્તુતિપૂર્વેણ પ્રાહ દેવો હ્યધોક્ષજઃ

॥
॥ વિષ્ણુરુવાચ ॥ ॥
સ્વાગતં ચન્દ્રસૂર્યૌ ભો ભવંતૌ સ્તુતિભાજનૌ ॥
કિં કારણમિહ પ્રાપ્તૌ તદ્બ્રૂતાં વિગતજ્વરૌ

નારાયણેનૈવમુક્તૌ પ્રોચતુશ્ચંદ્રભાસ્કરૌ ॥
સમરે નિર્જિતા દેવાઃ શંબરેણ દુરાત્મના

ન જ્ઞાતાઃ ક્ત્ર ગતાસ્તે ચ આવાં નષ્ટૌ પ્રયત્નતઃ ॥
અરુણેન ઇહાનીતૌ દૃષ્ટસ્ત્વં દેવ દૈવતઃ

શંબરેણ જિતા દેવાઃ સ ચ સર્વત્ર દૃશ્યતે ॥
સ્થલે ચૈવ જલે ચૈવ શંબરઃ ક્રૂરપૌરુષઃ

નશ્યતાં ત્રિદશેંદ્રાણાં પૃષ્ઠતઃ શરવૃષ્ટિભિઃ ॥
ચિચ્છેદ નરવર્માણિ ચ્છત્રાણિ ચ ધનૂંષિ ચ

વર્માણિ ચ વિચિત્રાણિ મુકુટાનિ મહાંતિ ચ ॥
પૃથૂનિ ચાપિ ચાપાનિ ચર્માણિ વિવિધાનિ ચ

ગજાશ્ચ મદસંભિન્નકપોલાઃ કોટિશઃ સુરાઃ ॥
વાજિનશ્ચામરાપીડા રત્નપર્યાણભૂષણાઃ

વિબુધા ધ્વસ્તસન્નાહા વિગજા વિપદાતિનઃ ॥
વિપદામાકરાકારા બભૂવ સુરવાહિની

તતો દૈત્યાધિપો માની પરિવૃત્તો મહારણાત્ ॥
નિર્જિતારિર્મહાતેજા જ્વાલાવાનિવ પાવકઃ

વંદ્યમાનો મુનિગણૈઃ સ્તૂયમાનો મહર્ષિભિઃ ॥
આનંદિતો જયાશીર્ભિઃ પ્રવરૈર્દૈત્યપુંગવૈઃ

તત્ર સર્વર્દ્ધિસંપૂર્ણમાસનં હેમભૂષણમ્ ॥
અધ્યતિષ્ઠત દૈત્યેંદ્રસ્તત્ર મંગલવેશ્મનિ ॥
તત્રોપવિષ્ટઃ શુશુભે દૈત્યરાજો મહાયશાઃ

દિવ્યચંદનપુષ્ટાંગઃ સુરપુષ્પસમુજ્જ્વલઃ ॥
મુકુટાકારજુષ્ટાંગઃ સિતચામરવીજિતઃ ॥
મૃતોત્થિતૈસ્તથા દૈત્યૈર્દૈત્યાધીશૈરધિષ્ઠિતઃ

ક્રતુભિર્મૂર્ત્તિમદ્ભિશ્ચ સેવ્ય માનો મહાબલઃ ॥
સર્વપુષ્પોત્કરયુતૈર્નાનાવિહગનાદિભિઃ

તત્ર શ્રીરતુલા લોકે તત્ર લક્ષ્મીર્નિરર્ગલા ॥
તત્ર કાંતિર્દ્યુતિઃ શોભા શંબરો યત્ર દાનવઃ

એવં સ દૈત્યનૃપતિઃ સભૃત્યસ્તત્ર મોદતે ॥
સ્વયમિંદ્રસ્તુ સંજાતશ્ચંદ્રસૂર્યૌ કૃતૌ સ્વકૌ

તયોરિતિ વચઃ શ્રુત્વા સ દેવઃ પુરુષોત્તમઃ ॥
ચિરં ધ્યાત્વા સ્વમનસિ તદાવોચદિદં પ્રિયે

ચંદ્રસૂર્યૌ મયા જ્ઞાતં શંબરસ્ય વિચેષ્ટિતમ્ ॥
બ્રહ્મણો વરદાનેન ભોક્તવ્યં તપસઃ ફલમ્

શંબરાય પુરા ક્ષિપ્તં વજ્રં કુલિશપાણિના ॥
હૃદયે નિહતઃ સોઽપિ તથાપિ ન મૃતોઽસુરઃ

ગમ્યતાં ચ મયાજ્ઞપ્તૌ મહાકા લવનોત્તમે ॥
ચન્દ્રસૂર્યૌ મમાદેશાત્તત્ર સિદ્ધિં ચ લપ્સ્યથ

તત્રાનંતો મહાકાલો લિંગરૂપો મહેશ્વરઃ ॥
તસ્ય ચોત્તરતો દેશે લિંગં કામપ્રદં શિવમ્

તસ્ય દર્શનમાત્રેણ કૃતકૃત્યૌ ભવિષ્યથઃ ॥
તસ્ય જ્વાલાસમૂહેન મરણં શંબરસ્ય ચ ॥
ભવિષ્યતિ ન સંદેહસ્તસ્માત્તત્રૈવ ગમ્ય તામ્

ઇત્યુક્તૌ વાસુદેવેન ચંદ્રસૂર્યૌ યશસ્વિનિ ॥
સત્વરં હૃષ્ટરોમાણૌ મહાકાલવનં ગતૌ

તત્ર દૃષ્ટ્વા મહાદેવં તેજસો રાશિમવ્ય યમ્ ॥
સ્તુતં ચ વિવિધૈઃ સ્તોત્રૈઃ પૂજિતં કુસુમૈઃ શુભૈઃ

એતસ્મિન્નંતરે વાણી લિંગમધ્યાત્સમુત્થિતા ॥
આશ્વાસયંતી તરસા ચન્દ્રસૂર્યૌ હિમાત્મજે

હતઃ સ શંબરો દૈત્યો ગતૌ તૌ ચન્દ્રભાસ્કરૌ ॥
દૈત્યાનાં નિર્મિતૌ દુષ્ટૌ પાતાલાંતરસંસ્થિતૌ

રાહુકેતૂ ગ્રહાંતે તુ કૃતૌ સમયપૂર્વકૌ ॥
સ્થાપિતઃ સ્વપદે શક્રો દેવૈઃ સહ ન સંશયઃ

સ્વં સ્વં સ્થાનં ગતાઃ સર્વે લોકપાલા મુદા યુતાઃ ॥
કાંતિપ્રતાપસંયુક્તૌ ભવન્તૌ ભુવનત્રયે

ગગને ગ્રહનક્ષત્રૈઃ સહિતૌ વિચરિષ્યથઃ ॥
પૂર્વવત્પુણ્યપાપાનાં સાક્ષિભૂતૌ ભવિષ્યથઃ

ઇત્યુક્તૌ ચન્દ્રસૂર્યૌ તુ તયા વાણ્યા વરાનને ॥
સન્તુષ્ટૌ કૃતકૃત્યૌ તુ સંજાતૌ લિંગદર્શનાત્

એતસ્મિન્નંતરે દેવા વિમાનસ્થા સમાગતાઃ ॥
યત્ર ચંદ્રશ્ચ સૂર્યશ્ચ મહાકા લવને શુભૌ

જ્ઞાત્વા લિંગસ્ય માહાત્મ્યં નામ ચકુઃ સમાહિતાઃ ॥
સેવિતં ચંદ્રસૂર્યાભ્યાં લિંગં તેજોમયં પરમ્

ચન્દ્રાદિત્યેશ્વરંનામ ખ્યાતિં યાસ્યતિ ભૂતલે ॥
લિંગસ્યાસ્ય સમુત્થેન જ્વાલાસંઘેન શંબરઃ॥
દગ્ધો ભૃત્યજનૈઃ સાર્દ્ધં ચન્દ્રસૂર્યાનુસેવનાત્

ઇત્યુક્ત્વા ત્રિદશાઃ સવેં સમીપે સર્વતઃ સ્થિતાઃ॥
સ્તુવન્તો વિવિધૈઃ સ્તોત્રૈશ્ચંદ્રાદિત્યેશ્વરં શિવમ્

ચન્દ્રાદિત્યૌ ચ તત્રસ્થૌ સ્થિતૌ લિંગસમીપતઃ ॥
આરાધયન્તૌ દેવેશં પદં પ્રાપ્તૌ ચ પૂર્વવત્

યે પશ્યંતિ નરા ભક્ત્યા ચન્દ્રાદિત્યેચરં શિવમ્ ॥
તે યાંતિ સૂર્યલોકં તુ ચન્દ્રલોકં તથૈવ ચ

।
વિમાનૈઃ સૂર્યસકાશૈસ્તથા ચંદ્રપ્રભૈઃ શુભૈઃ ॥
યાવચ્ચન્દ્રશ્ચ સૂર્યશ્ચ તાવત્તેષાં સુખં ભવેત્

ચન્દ્રસૂર્યોપરાગે તુ ચંદ્રાદિત્યેશ્વરં શિવમ્ ॥
યે પશ્યંતિ નરા ભક્ત્યા સ્નાત્વા શિપ્રાં ચ પાવનીમ્

તેષાં કુલશતં યાવત્પૈતૃકં માતૃકં તથા ॥
લોકે ચંદ્રસ્ય સૂર્યસ્ય મોદતે શાશ્વતીઃ સમાઃ॥

અમાસોમસમાયોગે યે પશ્યન્તિ પ્રસંગતઃ ॥
ચન્દ્રાદિત્યેશ્વરં દેવં ન તે યાંતિ યમાલયમ્

એષ તે કથિતો દેવિ પ્રભાવઃ પાપનાશનઃ ॥
ચન્દ્રાદિત્યેશ્વરેશસ્ય શ્રૂયતાં કરભેશ્વરમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવંત્યખંડે ચતુરશીતિ લિઙ્ગમાહાત્મ્ય ઉમામહેશ્વરસંવાદે ચદ્રાદિત્યેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ દ્વિસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ