સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 5.70-2

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુ સપ્તતિકં દેવં દુર્દ્ધરેશ્વરમીશ્વરમ્ ॥
યસ્ય દર્શનતો દેવિ નરઃ પાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

દુર્દ્ધર્ષોનામ રાજાભૂન્નેપાલવિષયે પુરા ॥
પુણ્યકેતુર્યશસ્વી ચ સત્યસંધો દૃઢવ્રતઃ

તિસ્રસ્તસ્યાભવન્ભાર્યાસ્તત્તુલ્યાઃ સુમનોહરાઃ ॥
વિહરન્ત વનોદ્યાને વસન્તે પૃથિવીપતિઃ

કદા મૃગરસાવિષ્ટો દેવાદ્વૈ વાતરંહસા॥
તુરગેણોહિતઃ પ્રાપ વનં રુચિરપાદપમ્

ગજેંદ્રમૃગશાર્દૂલસિંહસંબરસંકુલમ્ ॥
ઋક્ષવાનરવારાહગણ્ડકાદિવિરાજિતમ્

તસ્મિન્વને સુવિસ્તીર્ણં કદલીખંડમંડિતમ્ ॥
હંસકારંડવાકીર્ણં ચક્રવાકોપશોભિતમ્

દદર્શ દર્પણસ્વચ્છં સરો નીરજરાજિતમ્ ॥
સ્નાતસિદ્ધ વધૂવૃન્દકુચકુંકુમપિંજરમ્

દદર્શ કન્યાં તત્રૈવ કાનનસ્યેવ દેવતામ્ ॥
સ તાં દૃષ્ટ્વા સુચાર્વંગીં મન્મથેન પ્રપીડિતઃ

ચિત્રન્યસ્ત ઇવ ક્ષિપ્રમભૂદ્વિસ્મયનિશ્ચલઃ ॥
સા ભુજંગીવ સંકૃષ્ટા મન્ત્રેણેવાંતિકં યયૌ

કન્દર્પકોટિસદૃશં વિશ્રાન્તં નૃપમબ્રવીત્ ॥
સુતાં માં વિદ્ધિ રાજેન્દ્ર કલ્પસ્ય પ્રાણવલ્લભામ્

તપોરતસ્ય શાંતસ્ય સર્વદા બ્રહ્મચારિણઃ ॥
મદર્થે પ્રાર્થ્યતાં વિપ્ર સ માં તુભ્યં પ્રદાસ્યતિ

ઇતિ તસ્યા વચઃ શ્રુત્વા મન્મથેનાકુલીકૃતઃ ॥
લજ્જાં ત્યક્ત્વા સ ભૂપાલો યયાચે વિજને ચ તામ્

મમ પ્રાણવ્યયઃ સુભ્રૂસ્ત્વાં વિના સમુપસ્થિતઃ ॥
કાર્યાકાર્યવિચારો હિ કસ્ય જીવિતશાંતયે

ત્યજ્યતે પ્રાપ્તમમૃતં યદેતદ્બુદ્ધિલાઘવમ્ ॥
કો જાનીતે પરે લોકે કસ્ય કિં નુ ભવિષ્યતિ ॥

ભજ મામનવદ્યાંગિ તવેતદ્વદનામૃતમ્॥
ન પાયયસિ ચેન્મહ્યં મૃતં જાનીહિ મે પ્રિયે

સ્વયં પિબામિ ચેદ્વિદ્ધિ પરલોકગતં હિ મામ્ ॥
શ્રુત્વેતિ ચકિતા તન્વી પ્રોવાચ વિનયાન્વિતા

ભ્રષ્ટાયાં મયિ તાતસ્ય વિનષ્ટે કન્યકાફલે ॥
કુલં પતતિ નઃ સર્વં તસ્માદેતદ્વિચિ ન્ત્યતામ્

યદિ તે પરમં પ્રેમ મમોપરિ મહીપતે ॥
મદર્થે પ્રાર્થ્યતાં વિપ્ર સ માં નૃનં પ્રદાસ્યતિ

તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા નાન્યથા મે ભવિષ્યતિ ॥
જ્ઞાત્વા કન્યાં દ્વિજસ્યૈવ કલ્પસ્ય બ્રહ્મચારિણઃ

ગત્વા યયાચે પ્રણતઃ સ્થિતં નિજતપોવને ॥
મુનીન્દ્રશ્ચંદ્રવદનાં સ ચાસ્મૈ તાં દદૌ મુદા

તત્રૈવ સંગતો રાજા મન્મથેન વશીકૃતઃ ॥
રેમે રમણકૈર્યોગૈર્ન સસ્માર નિજં પુરમ્

કદલીખણ્ડકુઞ્જેષુ રમ્યાસુ વનરાજિષુ ॥
બહુલામ્રકદંબેષુ રાજા ભેજે નવાં વધૂમ્ ॥
સિષેવે ચારુ સુરતં સ વિદગ્ધોઽતિમુગ્ધયા

એવં હિ વસતસ્તસ્ય દુર્દ્ધર્ષસ્ય વરા નને ॥
આજગામ સુદુર્દ્ધર્ષો રાક્ષસોઽતિભયંકરઃ

જ્વલિતો વિકટાકારો દંષ્ટ્રોત્કટકટાનનઃ ॥
તં નૃપં મોહયિત્વા તુ તરસા તરલેક્ષણામ્ ॥
જહાર મન્મથાવિષ્ટો રૂપયૌવનશાલિનીમ્

રાજા ચ તાં હૃતાં દૃષ્ટ્વા વિયોગવિષમૂર્છિતઃ ॥
સ્મૃત્વાસ્મૃત્વા સુચાર્વંગીં વિલલાપાકુલેન્દ્રિયઃ ॥

હા પ્રિયે પ્રેમપીયૂષે પ્રણયામૃતદીર્ઘિકે ॥
હા સુન્દરિ વિશાલાક્ષિ વક્વ ગતા માં વિહાય વૈ

પુનરિન્દુમિવાનંદં કદા દ્રક્ષ્યામિ તે મુખમ્ ॥
ઇતિ પ્રલાપમકરોત્સ્મરંસ્તાં ચારુહાસિનીમ્ ॥
ઉન્મત્ત ઇવ બભ્રામ તત્ર તત્ર સ્મરાતુરઃ

એવં વિલપતસ્તસ્ય દુર્દર્ષસ્ય નૃપસ્ય તુ ॥
આજગામ તમુદ્દેશં કલ્પો બ્રાહ્મણસત્તમઃ ॥
દદર્શ નૃપતિં તત્ર ભ્રમંતં ભ્રમરં યથા

જ્ઞાત્વા જામાતરં સમ્યક્સમાશ્વાસ્ય વચોઽબ્રવીત્ ॥
એહિ દુર્દ્ધર્ષ રાજેન્દ્ર ગહના કર્મણો ગતિઃ ॥
ક્વ ગતો હિ મહીપાલ નેપાલવિષયસ્તવ

કુલીના રૂપવત્યશ્ચ તિસ્રો ભાર્યાઃ ક્વ વૈ ગતાઃ ॥
ક્વ તે રાજ્યં ગતં ભૂપ કુત્ર પુત્રી ગતા મમ

સર્વં વિનશ્વરં લોકે ગન્ધર્વનગરોપમમ્ ॥
અનિત્યં જીવિતં ભૂપ રાજ્યં વૈ બુદ્બુદોપમમ્

એવમાશ્વાસિતો રાજા કલ્પેન ચ પુનઃપુનઃ ॥
સસ્માર તાં સુચાર્વંગી મન્મથેન પ્રપીડિતઃ

બ્રૂહિ મે ભગવન્સમ્યગ્યદિ તેઽસ્તિ દયા મયિ ॥
કથં રાજ્યં સ્વકીયં સ્યાત્કથં મે સુહૃદાગમઃ

તિસ્રો ભાર્યાઃ કથં વિપ્ર પશ્યામિ પૃથિવીતલે ॥
લાવણ્યામૃતશાલિન્યસ્તવ પુત્ર્યા દ્વિજોત્તમ ॥
કથં સમાગમો ભૂયો ભવિષ્યતિ મયા સહ

ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા વિપ્રેણોક્તં વરાનને॥
ગચ્છ ભૂપાલ નેપાલં મહાકાલં તતો વ્રજ

તસ્મિન્ક્ષેત્રે તીર્થવરે લિંગં સર્વાર્થસાધકમ્ ॥
વિદ્યતે યત્ર સૂર્યેણ તપસ્તપ્તં સુદુષ્કરમ્

શિપ્રાયાસ્તુ તટે રમ્યે પુણ્યે બ્રહ્મેશપશ્ચિમે॥
તસ્ય દર્શનમાત્રેણ તવાભીષ્ટં ભવિષ્યતિ

કલ્પસ્ય વચનં શ્રુત્વા સત્વરો નૃપસત્તમઃ ॥
નેપાલં ચ તતો ગત્વા સમાશ્વાસ્ય સુહૃજ્જનમ્

સાંતઃપુરપરીવારો મહાકાલવનં ગતઃ ॥
સર્વદા સર્વસિદ્ધીનામાશ્રયં વિષયં શ્રિયઃ

તત્ર સ્નાત્વા જલે પુણ્યે શિપ્રાયાશ્ચાશુસિદ્ધિદે ॥
સૂર્યેણારાધિતં લિંગં દદર્શ નૃપસત્તમઃ

પૂજયામાસ રત્નૈશ્ચ દિવ્યૈર્વસ્ત્રૈઃ સુભૂષણૈઃ ॥
કર્પૂરેણ સુગન્ધેન લિંગપૂજા કૃતા તદા

મુક્તાફલૈઃ સુતારૈશ્ચ જલધારાભિરેવ ચ ॥
ભક્ત્યા નનર્ત્ત તસ્યાગ્રે સંસ્તુવન્વિવિધૈઃ સ્તવૈઃ

શુશ્રાવ શ્રોત્રપીયૂષં ગીતં દેવગૃહે શુભે ॥
તચ્છ્રુત્વા કૌતુકાવિષ્ટો ધ્વનિં શ્રુત્વા મનોરમામ્ ॥
પ્રિયામપશ્યત્તત્રસ્થાં લાવણ્યલલનાવધિમ્

તાં દૃષ્ટ્વા વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનસ્તન્મયોઽભવત્ ॥
ક્ષિપ્રં તદ્દર્શનેનૈવ સ્મરેણ તરલીકૃતઃ

જ્ઞાત્વા મે સૈવ પત્નીયં દૃષ્ટા દેવપ્રસાદતઃ ॥
સાપિ લાવણ્યનલિની રાજહંસં વિલોક્ય તમ્

ક્ષિપ્રં પુલિકિતા તસ્યા વિરરાજ કુચસ્થલી ॥
એતસ્મિન્નંતરે દેવિ વાણી લિંગાત્સમુત્થિતા

વિશ્વાવસોઃ સિદ્ધપતેઃ સુતૈષા પ્રાણવલ્લભા ॥
કલ્પેન પાલિતા સમ્યસ્ત્વદર્થં નૃપસત્તમ

આનીતા તે મયા પત્ની હત્વા તં રાક્ષસાધિ પમ્ ॥
ગૃહાણ ચ મયા દત્તાં ભુંક્ષ્વ રાજ્યમકણ્ટકમ્

ઇત્યુક્તોઽસૌ ગતો દેવિ લબ્ધ્વા ભાર્યાં પ્રિયાં તદા ॥
સાંતઃપુરપરીવારો લિંગસ્યાસ્ય પ્રભાવતઃ

આરાધિતો નરેંદ્રેણ દુર્દ્ધર્ષેણ મહાત્મના ॥
તદાપ્રભૃતિ દેવોઽયં દુર્દ્ધર્ષેશ્વરસંજ્ઞકઃ ॥
ત્રિષુ લોકેષુ વિખ્યાતો વાંછિતાર્થફલ પ્રદઃ

યે પશ્યંતિ વિશાલાક્ષિ દુર્દ્ધર્ષેશ્વરસંજ્ઞકમ્ ॥
તે દુર્દ્ધર્ષા ભવિષ્યંતિ શત્રૂણાં સમરે સદા

સંક્રાંતૌ રવિવારે ચ ગ્રહણે ચંદ્ર સૂર્યયોઃ ॥
ગત્વાર્ચયંતિ યે દેવિ દેવં દુર્દ્ધર્ષમીશ્વરમ્॥
તે પ્રયાંતિ વિમાનેન મદીયં સ્થાનમુત્તમમ્

પાપાચારાશ્ચ યે જીવા દુષ્કર્મનિરતા નરાઃ ॥
મુચ્યંતે પાતકાત્સદ્યો દુર્દ્ધષેંશ્વરદર્શનાત્

દર્શનાત્સ્પર્શનાત્સદ્યો નામસંકીર્તનાદપિ ॥
બ્રહ્મહત્યાસહસ્રં હિ તત્ક્ષણાદેવ નશ્યતિ ॥

કૃતઘ્નો નિંદકો દુષ્ટઃ પાપકર્મા દુરાત્મવાન્ ॥
પરદારરતશ્ચૌરો બ્રહ્મઘ્નો ગુરુતલ્પગઃ ॥
મુચ્યતે સર્વપાપેભ્યો દુર્દ્ધર્ષેશ્વરદર્શનાત્

અયને વિષુવે ચૈવ સંપ્રાપ્તે સોમપર્વણિ ॥
યે પશ્યંતિ ચ દુર્દ્ધર્ષં સ્નાત્વા શિપ્રાજલે શુભે ॥
ગંગાયાસ્ત્રિગુણં પુણ્યં જાયતે નાત્ર સંશયઃ

તત્ર યદ્દીયતે દાનં તસ્ય સંખ્યા ન વિદ્યતે ॥
પિતરસ્તોષિતાસ્તેન આત્મા વૈ તોષિતસ્તતઃ

કલ્પકોટિસહસ્રં તુ મત્પુરે પૂજિતો વસેત્ ॥
યદા યાતિ ચ ભૂલોકે તદાસૌ ભૂપતિર્ભવેત્

અધૃષ્યઃ શત્રુવર્ગેણ ફલં પ્રાપ્નોતિ ચાક્ષયમ્ ॥
પદં યત્ત્રિદશૈર્વંદ્યં પુનરાવૃત્તિવર્જિતમ્ ॥

એષ તે કથિતો દેવિ પ્રભાવઃ પાપનાશનઃ ॥
દુર્દ્ધર્ષેશ્વરદેવસ્ય પ્રયાગેશમતઃ શૃણુ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિ સાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવંત્યખણ્ડે ચતુરશીતિલિંગમાહાત્મ્ય ઉમામહેશ્વરસંવાદે દુર્દ્ધર્ષેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ સપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ