સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 5.7-2

॥ શ્રીમહાદેવ ઉવાચ ॥ ॥
ત્રિવિષ્ટપેશ્વરં દેવિ સપ્તમં પર્વતાત્મજે ॥
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ લભ્યતે તત્ત્રિવિષ્ટપમ્

પુરા વારાહકલ્પે તુ દેવર્ષિર્નારદોઽમલઃ ॥
ત્રિવિષ્ટપં ગતો દેવિ દ્રષ્ટુકામઃ શતક્રતુમ્

તત્રોદ્યાનવને રમ્યે કલ્પવૃક્ષૈર્વિરાજિતે ॥
સર્વત્ર કુસુમામોદસુખસ્પર્શાનિલાકુલે

વીણાવેણુરવૈર્ઘુષ્ટે દેવગંધર્વસેવિતે ॥
વજ્રેંદ્રનીલવૈદૂર્યચંદ્રકાંતાદિદીપિતે

બ્રહ્મલોકાદિભિર્લોકૈરનૌપમ્યગુણે શુભે ॥
દદર્શ તત્ર દેવેશમુપવિષ્ટં શતક્રતુમ્ ॥
સ્તૂયમાનં મુદા દેવૈઃ સિ દ્ધચારણકિન્નરૈઃ

પૃષ્ટસ્તુ નારદો દેવિ વાસવેન મહામુનિઃ ॥
કથયામાસ માહાત્મ્યં મહાકાલવનસ્ય ચ

મહાકાલવનં રમ્યં સદાનંદકરં શુભમ્ ॥
સેવ્યં પુણ્યં પવિત્રં ચ તીર્થાનામુત્તમોત્તમમ્

પુણ્યં પશ્યંતિ યે લોકા મહાકાલવનં શુભમ્ ॥
બ્રહ્મહત્યાદિકં પાપં તેષાં નશ્યતિ નિશ્ચિ તમ્

સ્વયં તિષ્ઠતિ દેવોઽત્ર સર્વભૂતગણૈર્વૃતઃ ॥
તસ્માત્તત્તીર્થમુખ્યાનાં પ્રવરં કથ્યતે બુધૈઃ

પૃથિવ્યાં નૈમિષં પુણ્યં સર્વપાપપ્રણાશનમ્ ॥
તસ્માદ્દશગુણં પ્રોક્તં પુષ્કરં તીર્થમુત્તમમ્

તતો દશગુણં પ્રોક્તં પ્રયાગં સર્વકામિકમ્ ॥
તસ્માદ્દશગુણં પ્રોક્તં વિખ્યાતમમરેશ્વરમ્

પ્રાચી સરસ્વતી પુણ્યા તસ્માદ્દશગુણા સ્મૃતા ॥
તસ્માદશગુણં પ્રોક્તં ગયાકૂપં વિશિષ્યતે

તસ્માદ્દશગુણં દેવિ કુરુક્ષેત્રં વિશિષ્યતે ॥
કુરુક્ષેત્રાદ્દશગુણા પુણ્યા વારાણસી તથા

તસ્યા દશગુણં શ્રેષ્ઠં મહાકાલં વિશિષ્યતે ॥
મહાકાલવનં શક્ર કિલ ત્રૈલોક્યભૂષણમ્

ષષ્ટિ કોટિસહસ્રાણિ ષષ્ટિકોટિશતાનિ ચ ॥
લિંગાનિ તત્ર વિદ્યંતે ભુક્તિમુક્તિકરાણિ ચ

શક્તયો નવ કોટ્યસ્તુ તસ્મિન્ક્ષેત્રે વસન્તિ હિ

કૃમિકીટપતંગાશ્ચ મૃતા યત્ર તતઃ ક્રતૌ ॥
યાંતિ દિવ્યૈર્વિમાનૈશ્ચ રુદ્રલોકં સનાતનમ્ ॥
માહાત્મ્યમદ્ભુતં શ્રુત્વા નારદાત્સુરસત્તમઃ

સર્વદેવ ગણૈઃ સાર્દ્ધમાજગામ ત્વરાન્વિતઃ ॥
વાસવઃ શ્રીમહાકાલવનં હર્ષસમન્વિતઃ ॥ ૧- ॥
દૃષ્ટ્વા તથાવિધં રમ્યં મહાકાલવનં શુભમ્ ॥
ત્રિવિષ્ટપાદપ્યધિકં પ્રલયેઽપ્યક્ષયં સ્મૃતમ્

વિચિત્રાણિ ચ હર્મ્યાણિ કાંચનાનિ શુભાનિ ચ ॥
પ્રાસાદાઃ શતશો ભૌમમણિવિદ્રુમભૂષિતાઃ

વજ્રેંદ્રનીલરચિતાઃ શુદ્ધસ્ફટિકસંનિભાઃ ॥
તોરણાનિ વિચિત્રાણિ માણિક્યરચિતાનિ ચ ॥
દૃષ્ટ્વા તથાવિધં રમ્યં મહાકાલવનોત્તમમ્

નારદં પ્રશશંસુસ્તે સર્વે દેવા મુદાન્વિતાઃ ॥
દેવર્ષીણાં મહાપ્રાજ્ઞા યેનેયં કથિતા કથા

ન કૈલાસં ગમિષ્યામો ન ચ મેરું તથાવિધમ્ ॥
ન મંદરં ગમિષ્યામો ન યાસ્યામસ્ત્રિવિષ્ટપમ્

એષામરાવતી શ્રેષ્ઠા હ્યેષા ભોગવતી શુભા ॥
એષા પૈતામહો લોકો વિષ્ણુલોકસ્તથૈવ ચ

એતસ્મિન્નંતરે દેવિ શૂન્યં જાતં ત્રિવિષ્ટપમ્ ॥
જ્ઞાત્વા શૂન્યમથાત્માનં ચિંતયિત્વા પુનઃપુનઃ ॥
ગમનાય મતિં ચક્રે કૃત્વા દેહમથાત્મનઃ

ત્યક્ત્વા માં ત્રિદશાઃ સર્વે મહાકાલવનં ગતાઃ॥
અહં તત્રૈવ યાસ્યામિ યત્ર તે ત્રિદશા ગતાઃ

ઇત્યુક્ત્વા તત્ક્ષણં પ્રાપ્તો મહાકાલવનોત્તમે ॥
કૌતુકાત્સોઽથ વૈ શ્રેષ્ઠં તીર્થં તત્રાપિ ભૂતલે ॥
દદર્શ રમણીયં તૈર્દેવૈઃ પરિવૃતં તદા

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ વાગુવાચાશરીરિણી ॥
ભોભોસ્ત્રિવિષ્ટપાત્રૈવ સ્વનામ્ના સ્થાપયસ્વ મામ્ ॥
કર્કોટકસ્ય પૂર્વે તુ મહામાયાશ્ચ દક્ષિણે

ઇત્યુક્તો દેવદેવેન હૃષ્ટસ્તદ્ગતચેતસા ॥
સ્વનામ્ના સ્થાપયામાસ દેવં ત્રિવિષ્ટપેશ્વરમ્

પૂજયિત્વા શુભૈઃ પુષ્પૈરુવાચેદં વરાનને ॥
અદ્યપ્રભૃતિ ભૂર્લોકો નામ્ના ખ્યાતિં ગમિષ્યતિ

યે ત્વાં પશ્યંતિ યત્નેન અપિ દુષ્કૃત કારિણઃ ॥
તે યાસ્યંતિ પરં સ્થાનં દિવ્યાલંકારભૂષિતાઃ

અષ્ટમ્યાં ચ ચતુર્દ્દશ્યાં સંક્રાંતૌ વા વિશેષતઃ ॥
યઃ કરિષ્યતિ પૂજાં ચ ભક્તિયુક્તો હિ માનવઃ

વિમાનવરમાસ્થાય કામગં રત્નભૂષિતમ્ ॥
ઉદિતાદિત્યસંકાશં મત્સમીપે વસિષ્યતિ

કિં દાનૈર્વિવિધૈર્દત્તૈઃ કિં યજ્ઞૈર્વિવિધૈઃ કૃતૈઃ ॥
તે પ્રાપ્સ્યંતિ ફલં સર્વં યે ત્વાં દ્રક્ષ્યંતિ ભક્તિતઃ

યંયં કામમભિધ્યાય પૂજયિષ્યંતિ માનવાઃ ॥
તત્તન્મનોરથપ્રાપ્તિર્ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ

ત્રિદશૈશ્ચ પુનઃ પ્રોક્તં દૃષ્ટ્વા મલ્લિંગમુત્તમમ્ ॥
ત્રિવિષ્ટપેન ધન્યેન સ્થાપિતં દેવમીશ્વરમ્

પૂજયિષ્યંતિ યે ધન્યા દેવં ત્રિવિષ્ટપેશ્વરમ્ ॥
તેષાં વાસોઽક્ષયો દિવ્યો ભવિષ્યતિ ત્રિવિષ્ટપે

ઇત્યુક્ત્વા પૂજયામાસ ભૂયો લિંગં ત્રિવિષ્ટપમ્ ॥
સાર્દ્ધં ત્રિવિષ્ટપેનૈવ પુનઃ સ્થાનં સ્વકં ગતઃ

એષ તે કથિતો દેવિ પ્રભાવઃ પાપનાશનઃ ॥
શ્રવણાત્કીર્ત્તનાદ્વાપિ સ્વર્ગલોકોઽક્ષયો ભવેત્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવંત્યખણ્ડે ચતુરશીતિલિઙ્ગમાહાત્મ્યે ત્રિવિષ્ટપેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ સપ્તમો ઽધ્યાયઃ