સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 5.67-2

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥
સપ્તષષ્ટિકસંખ્યાકં કેદારેશ્વરસંજ્ઞકમ્ ॥
દેવં શૃણુ વરારોહે દર્શનાત્પાપનાશનમ્

સૃષ્ટિકાલે પુરા દેવિ દેવા વ્યાપ્તા હિમેન હિ ॥
શીતાર્ત્તા વિહ્વલાઃ સર્વે બ્રહ્માણં શરણં ગતાઃ

હિમાદ્રિણાર્દિતાઃ સર્વે વયં દેવ જગત્પતે ॥
ત્રાહિ ભીતાંશ્ચતુવક્ત્ર પિતામહ નમોઽસ્તુ તે

દેવાનાં વચનં શ્રુત્વા પ્રોક્તં વૈ બ્રહ્મણા પ્રિયે ॥
પીડિતા હિમશૈલેન શંકરશ્વશુરેણ ચ

નાહં યાતું સમર્થોઽસ્મિ સત્યમેતન્મયોદિતમ્॥ ॥
મહાદેવ મૃતે દેવા ગતિરન્યા ન વિદ્યતે

સ એવ શરણં દેવઃ સર્વેષાં નો ભવિષ્યતિ ॥
તસ્યાજ્ઞયા મયા સર્વે પર્વતા રચિતાઃ પુરા

કૃતા બુદ્ધિર્વિચિત્રા ચ હિમાદ્રિશ્ચ મયા કૃતઃ ॥
અસેવ્યઃ સર્વજંતૂનામધૃષ્યો દુર્ગમો ગિરિઃ

હિમાચલસ્ય તસ્યૈવ શાસ્તા દેવો મહેશ્વરઃ ॥
તસ્માદ્યાસ્યામહે દેવા કૈલાસં પર્વતોત્તમમ્

યત્ર તિષ્ઠતિ વિશ્વાત્મા દેવદેવો મહેશ્વરઃ ॥
એવમુક્ત્વા ગતો બ્રહ્મા દેવૈઃ સાર્દ્ધં મમાંતિકમ્ ॥
દૃષ્ટોહં પૂજિતસ્તૈસ્તુ સ્તુતોઽહં વિવિધૈઃ સ્તવૈઃ

મયા સંમાનિતા દેવાશ્ચતુવક્ત્રઃ પ્રપૂજિતઃ ॥
પૂજયિત્વા મયા પૃષ્ટો બ્રહ્મા ગમનકારણમ્ ॥5.2.67.૧ ૦॥
કિં કાર્યં ત્રિદશૈઃ સાર્દ્ધમાગતોઽસિ પિતામહ ॥
કથિતં બ્રહ્મણા સર્વં શ્રુતં સર્વં મયા પ્રિયે

હિમાચલં સમાહૂય મર્યાદા ચ કૃતા મયા ॥
શૈલાનાં રાજરાજત્વે હિમાદ્રિશ્ચ પ્રતિષ્ઠિતઃ

દેવાનાં વિષયાશ્ચૈવ ગંધર્વાણાં તથૈવ ચ ॥
યક્ષાણામથ નાગાનાં કિંનરાણાં તથૈવ ચ

વિદ્યાધરાણાં ક્રીડાર્થં પૃથક્પૃથઙ્નિવેશિતાઃ ॥
રૂપતો ભાતિ શૈલેંદ્રઃ શુદ્ધસ્ફટિકસંનિભઃ

જાહ્નવીનિર્ઝરોષ્ણીષઃ શર્વાણીજનકસ્તથા

સર્વદેવમયો દિવ્યઃ સર્વતીર્થમયઃ કૃતઃ ॥
સર્વાશ્રમનિવાસશ્ચ સર્વામરનિષેવિતઃ

એવં સંસ્થાપ્ય શૈલેંદ્રં લિંગમૂર્ત્તિરહં સ્થિતઃ ॥
વિખ્યાતસ્ત્રિષુ લોકેષુ કેદારેશ્વરનામતઃ

ઉદકં નિર્મિતં તત્ર મંત્રપૂર્ણં મયા પ્રિયે ॥
માહાત્મ્યં વિવિધં પ્રોક્તં લિંગસ્ય ચ જલસ્ય ચ

યોત્રાગત્ય નરો ભક્ત્યા સમ્યઙ્માં પૂજયિષ્યતિ ॥
જલં યોઽત્રૈવ ગૃહ્ણાતિ વિધાનેન વરાનને ॥
તસ્યોદરે ભવિષ્યામિ લિંગરૂપી ન સંશયઃ

ઇત્યુક્તે વચને દેવિ સદેવાસુરપન્નગાઃ ॥
યક્ષરક્ષઃપિશાચાશ્ચ ભૂતવૈતાલકિંનરાઃ

વિદ્યાધરગણાશ્ચૈવ મમ દર્શનલાલસાઃ ॥
સમાયાતા વરારોહે પીત્વા તત્ર જલં શુભમ્

દૃષ્ટોઽહં વિધિના તૈસ્તુ લિંગમૂર્ત્તિગતઃ પ્રિયે ॥
મમ તુલ્યાશ્ચ તે જાતાસ્તસ્મિન્નદ્રિવરે સ્થિતાઃ ॥
જનલોકગતૈઃ સિદ્ધૈઃ પૂજ્યમાના વરાનને

અથ કાલેન બહુના શ્રુત્વા માહાત્મ્યમુત્તમમ્ ॥
કેદારેશ્વરદેવસ્ય જલસ્ય ચ વિશેષતઃ

મનુષ્યાઃ સમુપાયાતાસ્તે રજોબહુલા યતઃ ॥
તમઃપ્રાયા વિશાલાક્ષિ તદાહં માહિષં વપુઃ

કૃતવાંસ્તદ્ભયાર્થાય ન ચ તે ભીતિમાગતાઃ ॥
ઇહ દેવોત્ર દેવોઽત્ર બભ્રમુસ્તે દિદૃક્ષવઃ

ન તૈર્દૃષ્ટો મહાદેવિ યતોઽહં મહિષાકૃતિઃ ॥
સ્થિતોઽસ્મ્યલક્ષ્યરૂપેણ તતસ્તે દીનમાનસાઃ ॥
ઉદ્વિગ્ના નિશ્વસન્તશ્ચ વૈરાગ્યં પરમં ગતાઃ

નાત્ર દેવો ન તીર્થાનિ ન ગંગા પુણ્યદાયિની ॥
ન ધર્મો ન પરો લોકઃ સર્વમે તદ્વિડમ્બનમ્

એવં કિલ પુરાણેષુ શ્રૂયતે સર્વદા શ્રુતૌ ॥
હિમાલયે ચ કેદારં લિંગં મોક્ષપ્રદાયકમ્

એવં તુ વદતાં તેષાં માનુષાણાં યશસ્વિનિ ॥
આકાશાદુત્થિતા વાણી મયા પ્રોક્તાનુકંપયા

અમાર્ગં મા વદત્વત્ર ન નિંદ્યાઃ શ્રુતયોઽવ્યયાઃ ॥
પુરાણં નાન્યથા પ્રોક્તં બ્રહ્મણા લોકકર્તૃણા

યે નિંદંતિ પુરાણાનિ ધર્મશાસ્ત્રાણિ નાસ્તિકાઃ ॥
તે યાંતિ નરકં ઘોરં યાવદાભૂતસંપ્લવમ્

સદા દેવોત્ર કેદારઃ સ્વર્ગમોક્ષપ્રદાયકઃ ॥
વિદ્યતે ત્રિદશૈઃ પૂજ્યઃ સતતં નૈવ દૃશ્યતે

કરોતિ પૂજાં હિમવાન્માસાનષ્ટૌ ચ શાશ્વતાન્ ॥
હિમાદ્રિસ્તેન પુણ્યેન નગેન્દ્રસ્તુ કૃતો નગૈઃ ॥
સેવ્યશ્ચ રમણીયશ્ચ સર્વતીર્થનમસ્કૃતઃ

સર્વરત્નનિધાનશ્ચ દેવાનાં વલ્લભસ્તથા ॥
ગ્રીષ્મે ચૈવ વસન્તે ચ દેવદેવોઽત્ર દૃશ્યતે

નિયતેનૈવ કાલેન માનુષાણાં ચ સર્વદા ॥
યદિ બુદ્ધિઃ પરા જાતા સર્વદા મમ દર્શને

આખ્યાસ્યે તદુપાયં ચ શ્રૂયતાં સાવધાનતઃ ॥
મા વિકલ્પોઽત્ર કર્ત્તવ્યઃ સર્વાન્કામાનવાપ્સ્યથ

ક્ષેત્રાણામુત્તમં ક્ષેત્રં ભુક્તિમુક્તિપ્રદાયકમ્ ॥
પ્રલયેઽપ્યક્ષયં પ્રોક્તં મહાકાલવનં નરાઃ

તત્રાહં સંભવિષ્યામિ લોકાનામનુકંપયા ॥
લિંગરૂપેણ શિપ્રાયાસ્તટે પુણ્યે સુશોભને

સોમેશ્વરસ્ય દેવસ્ય પશ્ચિમે સ્થાનમુત્તમમ્ ॥
પ્રસિદ્ધમુપયાસ્યામિ કેદારેશ્વરનામતઃ

સર્વદા દર્શનં તત્ર મયા સાર્દ્ધં ભવિષ્યતિ ॥
સર્વેષાં ચ પ્રદાસ્યામિ સર્વા ન્કામાન્ન સંશયઃ

ઇહ યાવત્ફલં તસ્માદ્દાસ્યામિ હ્યધિકં તતઃ ॥
ઇતિ તે માનવાઃ સર્વે શ્રુત્વા વાણીં મનોરમામ્ ॥
આકાશાદુત્થિતાં દિવ્યાં મનઃપ્રહ્રાદકારિકામ્

ગતા વનં મહાકાલં સંસ્મરન્તો મહેશ્વરમ્ ॥
વિકલ્પેન વિચિત્રેણ સત્યમેવેતિ નાન્યથા

સ્નાત્વા શિપ્રાજલે પુણ્યે યાવત્પશ્યન્તિ ભાસ્કરમ્ ॥
તાવદૃષ્ટિપથોત્પન્નં લિંગં પાપપ્રણાશનમ્

અથ તે હર્ષિતાઃ પ્રોચુઃ કેદારોઽયં ન સંશયઃ ॥
દૃષ્ટોઽસ્માકં ન સન્દેહો ગંગા શિપ્રાજલે સ્થિતા

તતસ્તે પૂજયામાસુઃ પુષ્પૈર્નાનાવિધૈસ્તથા ॥
પૂજિતોઽહં વિશાલાક્ષિ તેષાં તુષ્ટો વરાનને॥

દુર્લભોઽતિવરો દત્તઃ કૈલાસે સ્થાનમુત્તમમ્ ॥
અક્ષયં ચ પદં દત્તં પુનરાવૃત્તિવર્જિતમ્

અતોઽહં ત્રિદશૈઃ પ્રોક્તઃ કેદારેશ્વરના મતઃ ॥
પ્રાર્થિતઃ પરયા ભક્ત્યા લોકાનામનુકંપયા

ઇહાગત્ય નરા યે ચ ત્વાં પશ્યંતિ સુભક્તિતઃ ॥
તેષાં ફલં ત્વયા દેવ દાતવ્યમધિકં યતઃ

હિમાદ્રૌ હિમનાથસ્ય યાત્રાયાઃ પ્રત્યહં ફલમ્ ॥
લભન્તે ચ નરા નિત્યં નાત્ર કાર્યા વિચારણા

બ્રહ્મહા વા સુરાપો વા સ્તે યી વા ગુરુતલ્પગઃ ॥
તત્સંપર્કી નરો યસ્તુ ત્વાં દૃષ્ટ્વા કિલ્વિષાકરઃ

સોઽપિ યાતિ પરં સ્થાનં પુનરાવૃત્તિવર્જિતમ્ ॥
ચાંદ્રાયણાનાં વિધિ વચ્છતાનાં ચૈવ યત્ફલમ્ ॥
તત્ફલં સમવાપ્નોતિ કેદારેશ્વરદર્શનાત્

તે નરાઃ પશવો લોકે તેષાં જન્મ નિરર્થકમ્ ॥
યૈર્ન દૃષ્ટો મહાકાલે કેદારેશ્વરસંજ્ઞકઃ

કૌમારે યૌવને બાલ્યે વાર્દ્ધકે યદુપાર્જિતમ્॥
તત્પાપં સંક્ષયં યાતિ કેદારેશ્વરદર્શનાત્

હિમાલયકૃતા યાત્રા તસ્યાઃ પ્રોક્તં ચ યત્ફલમ્॥
તત્ફલં સમવાપ્નોતિ કેદારેશ્વરદર્શનાત્

ઇત્યુક્તોઽહં તદા દેવિ દેવૈઃ પ્રણતિપૂર્વકમ્ ॥
તથેતિ ચ મયા પ્રોક્તં તેઽપિ દેવા દિવં ગતાઃ

એષ તે કથિતો દેવિ પ્રભાવઃ પાપનાશનઃ ॥
કેદારેશ્વરદેવસ્ય પિશાચાખ્યમતઃ શૃણુ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવંત્યખણ્ડે ચતુરશીતિલિઙ્ગમાહાત્મ્યે કેદારેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ સપ્તષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ