સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 5.65

॥ વ્યાસ ઉવાચ ॥ ॥
નાગતીર્થં ત્વયા બ્રહ્મન્પુરા પ્રોક્તં યશસ્વિના ॥
તસ્ય તીર્થવરસ્યાઽપિ મહિમાનં ચ સત્તમ

ભૂયસ્તુ શ્રોતુમિચ્છામિ ત્વત્તો બ્રહ્મવિદાં વર ॥
કિયત્કાલે સમાખ્યાતમેતદ્વિસ્તરતો વદ

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ॥ ॥
શૃણુ બ્રહ્મન્પ્રવક્ષ્યામિ તવાગ્રે નાગતીર્થજામ્ ॥
કથાં પુણ્યતમાં તુભ્યં ભુવિ પાપહરાં પરામ્

યસ્યાઃ શ્રવણમાત્રેણ શાપમુક્તો ભવેન્નરઃ ॥
પુરા નાગાઃ પરિભ્રષ્ટા માતુઃ શાપાત્પરંતપ

જનમેજયેન દગ્ધાસ્તે મોક્ષિતા હ્યાસ્તિકેન ચ ॥
પપ્રચ્છુસ્તે દ્વિજશ્રેષ્ઠ જરત્કાર્વાત્મજં તદા

॥ નાગા ઊચુઃ ॥ ॥
બ્રહ્મંસ્તવ પ્રસાદેન મોક્ષિતા હવ્યવાહનાત્ ॥
જનમેજયસ્ય યજ્ઞેસ્મિન્દેવરાજસ્ય સંનિધૌ

અસ્માકં ભૂતિમન્વિચ્છન્વાસસ્યાર્થં પરંતપ ॥
યસ્મિન્સ્થાને સદા બ્રહ્મન્નિવાસો જાયતેઽભયઃ

॥ આસ્તીક ઉવાચ ॥ ॥
શ્રૂયતાં માતુલશ્રેષ્ઠા યુષ્માકં હિતમુત્તમમ્ ॥
મહાકાલવને રમ્યે યા વૈ કુશસ્થલી સ્મૃતા

તસ્યાં હિ દક્ષિણે ભાગે પૂર્વતીર્થં સના તનમ્॥
નાગાલયં પુરા પ્રોક્તં યત્ર સન્નિહિતો હરિઃ

યોગનિદ્રાં સમાસાદ્ય શેતે બ્રહ્મ સનાતનમ્ ॥
શેષશાયીતિ વિખ્યાતઃ સર્વલોકેષુ ગીયતે

કલ્પદોષો ન તત્રૈવ બાધતે સવદેહિનામ્॥
બકદાલ્ભ્ય ઋષિસ્તત્ર તપસ્તેપે ધૃતવ્રતઃ

લોમશશ્ચ મહાતેજાસ્તત્રૈવ પ્રતિતિષ્ઠતિ ॥
દીર્ઘાયુષ્ટ્વં સમાપન્નો માર્કંડેયો મહામુનિઃ

ન વર્તતે કાલચક્રં મહાકાલપ્રતાપતઃ ॥
કપિલઃ સિદ્ધિમાપન્નો યત્ર તીર્થવરોત્તમે

હરિશ્ચંદ્રો વિમુક્તોઽભૂદ્ગર્હ્યચણ્ડાલયોનિતઃ॥
સપ્તર્ષિપ્રવરા યે તે નિર્વાણપદવીં ગતાઃ

એતસ્માત્કારણાત્સર્વૈસ્તત્ર વિશ્રમ્યતાં સદા॥
માતુઃ શાપોદ્ભવો દોષો યુષ્માકં નૈવ બાધતે

એતત્તે વચનં શ્રુત્વા મહર્ષેરાસ્તિકસ્ય ચ॥
આગચ્છંસ્તત્ર તે શીઘ્રં વાસાર્થં પન્નગોત્તમાઃ

એલાપત્રઃ કંબલશ્ચ કર્કોટકધનંજયૌ॥
વાસુકિઃ પન્નગશ્રેષ્ઠસ્તક્ષકો નીલ એવ ચ

પદ્મકશ્ચાર્બુદશ્ચૈવ નાગાસ્તે સર્વ એવ હિ॥
અત્રાગત્ય સ્વસ્વસ્થાનાનિ ચક્રુસ્તે સુચિરવ્રતાઃ

તત્ર રમ્યાણિ તીર્થાનિ જાતાનિ પરમાણિ ચ॥
નવાનિ ચક્રુઃ કુંડાનિ તીર્થભૂતાનિ સત્તમ

મહાપુણ્યપ્રદાન્યાહુર્મહાપાપહરાણિ ચ ॥
યત્ર સિદ્ધાશ્ચ ગંધર્વા ઋષયઃ સંશિતવ્રતાઃ

અપ્સરોગણસંઘૈશ્ચ સેવ્યંતે ચ સદા વરૈઃ ॥
યત્ર શેષો મહાનાગઃ પુરા પ્રોક્તો મહર્ષિણા

શેષશાયી હ્યલં વિષ્ણુર્ભગવાન્કમલેક્ષણઃ ॥
તત્ર સર્વાણિ તીર્થાનિ તિષ્ઠંતિ ભુવિ સર્વદા

શ્વેતદ્વીપેતિ વિખ્યાતા મણિવિક્રાંતભૂમિકા ॥
યત્ર પુણ્યાશ્ચ વૈ વૃક્ષાઃ પુષ્પિતાશ્ચૈવ સર્વશઃ

હંસકારંડકાકાદિ પિકકોકિલસારસાઃ ॥
પદ્મખંડગણાસ્તત્ર નૃત્યંતિ ચ શિખંડિનઃ

નિધિરેષ મહાપદ્મો નીલોત્પલસુગંધિના ॥
વાસિતો વાયુના શુભ્રઃ કિન્નરોદ્ગારનાદિતઃ

યત્ર સુસંસ્કૃતા નાર્યો વિહરંતિ સુરાંગનાઃ॥
નાગકન્યાભી રમ્યાભિર્મંડિતં પરમાદ્ભુતમ્

યત્ર સ્નાત્વા નરો યાતિ વૈકુંઠં ધામ શોભનમ્ ॥
શેષશાયી હરિર્યત્ર શેતે હિ ચ રમાપતિઃ

તત્ર રમાસરો નામ તીર્થં પરમશોભનમ્ ॥
યત્ર સ્નાત્વા નરો નિત્યં શ્રીમાન્ભવતિ નાઽન્યથા

એવં વ્યાસ પરં સ્થાનં સર્વપાપહરં પરમ્ ॥
અત્રૈવ ચ પરં તીર્થં બલેરાશ્રમમદ્ભુતમ્

અત્ર સ્નાનાદિકં કાર્યં યત્ર સંનિહિતો હરિઃ ॥
સર્વપાપવિશુદ્ધાત્મા નરો ભવતિ તત્ક્ષણાત્

કિયત્પ્રમાણમાત્રાં ચ યે દદતિ વસુંધરામ્ ॥
તનૂરુહાણિ યાવન્તિ તાવત્કાલસુસંખ્યયા

અક્ષય્યા લભ્યતે વૃદ્ધિસ્તેષાં લોકાઃ સનાતનાઃ ॥
શ્રાવણે માસિ દર્શે ચ પંચમ્યાં સોમવાસરે

નાગાનાં પૂજનં કાર્યં શ્રાદ્ધં દર્શે વિધીયતે ॥
અક્ષયં જાયતે શ્રાદ્ધં વાંછિતાર્થં ભવેત્તતઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવંત્યખણ્ડેઽવન્તીક્ષેત્રમાહાત્મ્યે તીર્થયાત્રાયાં નાગતીર્થમહિમવર્ણનંનામ પંચષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ