સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 5.62-2

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
દ્વિષષ્ટિકં વિજાનીહિ દેવં રૂપેશ્વરં પ્રિયે॥
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ રૂપવાઞ્જાયતે નરઃ

પાદ્મકલ્પે મહાદેવિ પદ્મોનામ મહીપતિઃ ॥
પદ્મગર્ભસમુદ્ભૂતો બભૂવાતિપરાક્રમી ॥
પૃથિવ્યાશ્ચતુરંતાયા જાતો ધર્મરતો બલી

સ કદાચિન્મહાબાહુઃ પ્રભૂતબલવાહનઃ॥
વનં જગામ ગહનં હયનાગશતૈર્વૃતઃ

બિલ્વાર્કખદિરાકીર્ણં કપિત્થધવસંકુલમ્ ॥
મૃગસિંહૈર્વૃતં ઘોરૈરન્યૈશ્ચાપિ વનેચરૈઃ

તત્ર વન્યસહસ્રાણિ હત્વા સબલવાહનઃ ॥
રાજા મૃગપ્રસંગેન વનમન્યદ્વિવેશ સઃ

એક એવોત્તમબલઃ ક્ષુત્પિપાસાસમન્વિતઃ।
સ વનસ્યાંતમાસાદ્ય મહદારણ્યમાસદત્

તચ્ચાપ્યતીત્ય નૃપતિર્દદર્શાશ્રમમુત્તમમ્ ॥
મનઃપ્રહ્લાદજનનં દૃષ્ટિકાંતમતીવ ચ

પુષ્પિતૈઃ પાદપૈઃ કીર્ણમતીવ સુખશાદ્વલમ્ ॥
તતોઽગચ્છન્મહાબાહુરેકોઽમાત્યાન્વિસૃજ્ય તાન્

નાપશ્યદાશ્રમે તસ્મિંસ્તમૃષિં સંશિતવ્રતમ્॥
ઉવાચ ક ઇહેત્યુચ્ચૈર્વનં સંનાદ્યન્નિવ

શ્રુત્વાથ તં તથા શબ્દં કન્યા શ્રીરિવ રૂપિણી ॥
નિશ્ચક્રામાશ્રમાત્તસ્માત્તાપસાકારધારિણી

સા તં દૃષ્ટ્વૈવ રાજાનં પદ્મગર્ભસમુદ્ભવમ્॥
આસનેનાર્ચયિત્વા ચ પપ્રચ્છ નામ તં તદા

ઉવાચ સ્મયમાનાથ કિં કાર્યં ક્રિયતામિતિ॥
તામબ્રવીત્તતો રાજા કન્યાં મધુરભાષિણીમ્

દૃષ્ટ્વા ચૈવાનવદ્યાંગીં યથાવત્પ્રતિપૂજિતઃ ॥
આગતોઽહં મહાભાગે મુનિશ્રેષ્ઠમુપાસિતુમ્

ક્વ ગતો ભગવાન્ભદ્રે તન્મમાચક્ષ્વ શોભને ॥
એવમુક્તા તુ સા કન્યા તેન રાજ્ઞા તદાશ્રમે ॥
હસંતી પ્રત્યુવાચેદં વાક્યં સમધુરાક્ષરમ્

કન્યાહં પૃથિવીપાલ કૌમારબ્રહ્મચારિણઃ ॥
તપસ્વિનો ધૃતિમતો ધર્મજ્ઞસ્ય મનસ્વિનઃ

સુતા કણ્વસ્ય મામેવં વિદ્ધિ ત્વં મનુજાધિપ ॥
કણ્વં હિ પિતરમન્યે પિતરં સ્વમજાનતી

તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા નૃપેણોક્તં વરાનને ॥
સુવ્યક્તં રાજપુત્રી ત્વં યથા કલ્યાણિ ભાષસે

ભાર્યા મે ભવ સુશ્રોણિ બ્રૂહિ કિં કરવાણિ તે ॥
સુવર્ણરત્નવાસાંસિ કુંડલે પરિહારકે

આહરામિ તવાદ્યાહં ભાર્યા મે ભવ શોભને ॥
ગાંધર્વેણ ચ માં ભીરુ વિવાહેનૈવ સુંદરિ ॥
વિવાહાનાં ચ રંભોરુ ગાંધર્વઃ શ્રેષ્ઠ ઉચ્યતે

નૃપસ્ય વચનં શ્રુત્વા કન્યા વચનમબ્રવીત્ ॥
મુહૂર્ત્તં સંપ્રતીક્ષસ્વ સ માં તુભ્યં પ્રદાસ્યતિ

॥રાજોવાચ ॥ ॥
ઇચ્છામિ ત્વાં વરારોહે ભજમાનમનિંદિતે ॥
તદર્થં માં સ્થિતં વિદ્ધિ ત્વયા મેઽપહૃતં મનઃ

આત્મનો બંધુરાત્મૈવ ગતિરાત્મૈવ ચાત્મનઃ ॥
આત્મનૈવાત્મનો દાનં કર્તુમર્હસિ ધર્મતઃ ॥

॥ કન્યોવાચ ॥ ॥
યદિ ધર્મપથસ્ત્વેષ યદિ ચાત્મા પ્રભુર્મમ ॥
સત્યં મે પ્રતિજાનીહિ દત્તમાત્માનમદ્ય મે

ઇતિ તસ્યા વચઃ શ્રુત્વા પરિણીતા નૃપેણ હિ ॥
ગાંધર્વેણ વિવાહેન કામાસક્તેન પાર્વતિ

કામિતા સા નૃપેણેવ તતો ગંતું સમુદ્યતઃ ॥
એતસ્મિન્નંતરે દેવિ કણ્વશ્ચાશ્રમમભ્યગાત્

સા કન્યા પિતરં દૃષ્ટ્વા હ્રિયા નોપજગામ તમ્ ॥
વિજ્ઞાયાથ ચ તાં વિપ્રો દિવ્યજ્ઞાનો મહાતપાઃ

ઉવાચ પરમં કુદ્ધસ્તાં કન્યાં કામમોહિતામ્ ॥
ત્વયાપિ દુષ્ટે રહસિ મામવજ્ઞાય યત્કૃતઃ

સ્વયં સ્વયંવરો મોહાત્તસ્માત્કૃષ્ણા ભવિષ્યસિ ॥
કુત્સિતા નિર્ઘૃણા દીના નિર્લજ્જા રૂપવર્જિતા

અયં તે નૃપતિર્ભર્ત્તા દુષ્ટરૂપો ભવિષ્યતિ

ઇત્યુક્તા તત્ક્ષણાજ્જાતા સા કન્યા રૂપવર્જિતા ॥
કુરૂપો નૃપતિર્જાતઃ શાપાત્તસ્ય મહાત્મનઃ

અથ પ્રસાદયામાસ સા કન્યા પિતરં તદા ॥
બાલાનભિજ્ઞા મૂઢાહં મન્મથેન પ્રપીડિતા

અજ્ઞાનાચ્ચ કૃતં પાપં તાત ત્વં ક્ષંતુમર્હસિ ॥
અયં મહીપતિસ્તાત પ્રત્યગ્લીનો મહાવ્રતઃ

ન ચાહં પ્રાર્થિતા તેન મયાસૌ પ્રાર્થિતો નૃપઃ ॥
તસ્માદનુગ્રહં તાત કર્ત્તુમર્હસિ ચાવયોઃ

ઇતિ તસ્યા વચઃ શ્રુત્વા સ વિપ્રોઽતિકૃપાન્વિતઃ ॥
ઉવાચ સ્વાં દુહિતરમાશ્વાસ્યૈવં પુનઃપુનઃ

નૈવ વાગનૃતં પુત્રિ યાવદદ્ય સ્મરામ્યહમ્ ॥
દૈવમત્ર પરં મન્યે ધિગ્બુદ્ધિં ધિક્પરાક્રમમ્

અકાર્યં કારિતો યેન બલાદહમનિંદિતે ॥
ઉપદેશં પ્રદાસ્યામિ તત્ત્વં કર્તુમિહાર્હસિ

મહાકાલવને પુણ્યે લિંગં રૂપપ્રદાયકમ્ ॥
પશુપેશ્વરપૂર્વે તુ વિદ્યતેઽભીષ્ટદાયકમ્

તત્ત્વં ગચ્છ ત્વરા યુક્તા સહ ભર્ત્રા નૃપેણ હિ ॥
રૂપં પ્રાપ્સ્યસિ દુષ્પ્રાપ્યં લિંગદર્શનમાત્રતઃ

ઇત્યુક્તા સા તદા કન્યા સહ ભર્ત્રા ગતા પ્રિયે ॥
મહાકાલવને રમ્યે યત્ર લિંગમનુત્તમમ્

દદર્શ પરયા ભક્ત્યા સ ચ રાજા નરોત્તમઃ ॥
તત્ક્ષણાદ્દિવ્યદેહા સા રૂપેણાતિમનોહરા ॥
દિવ્યવસ્ત્રપરીધાના દિવ્યાલંકારભૂષિતા

સ ચ રાજા તથા જાતઃ કંદર્પસદૃશાકૃતિઃ ॥
રૂપેણાપ્રતિમો લોકે તસ્ય લિંગસ્ય દર્શનાત્

અતો લોકેષુ વિખ્યાતો દેવો રૂપેશ્વરઃ પ્રિયે ॥
રૂપદો ધનદોઽત્યર્થં પુત્રદઃ સ્વર્ગદસ્તથા

સ ચ રાજા સ્વકં પ્રાપ્તો રાષ્ટ્રં સસ્યાદિસંયુતમ્ ॥
પ્રિયયા પરયા સાર્ધં ચક્રે રાજ્યમકંટકમ્

રાજ્યં કૃત્વા ગતઃ સ્વર્ગં ભાર્યયા સહ પાર્વતિ ॥
દેદીપ્યમાનો વપુષા દ્વિતીય ઇવ ભાસ્કરઃ

વિમાનેન સુદીપ્તેન વંદ્યમાનો દિવાલયે ॥
દર્શનાત્તસ્ય લિંગસ્ય પ્રાપ્તઃ પદમનામયમ્

યે પશ્યંતિ વિશાલાક્ષિ દેવં રૂપેશ્વરં શિવમ્ ॥
ન તે રૂપેણ હીયંતે યશસા ચ કુલેન ચ

સદા રૂપકરં લિંગં ભુક્તિમુક્તિફલપ્રદમ્ ॥
યે પશ્યંતિ વરારોહે તેષાં લોકાઃ સદાઽક્ષયાઃ

યેઽર્ચયંતિ નરા નિત્યં દેવં રૂપેશ્વરં પરમ્ ॥
તેઽર્ચિતા યાંતિ યાનેન મમ લોકં સનાતનમ્

સ એવ સુકૃતી લોકે કુલં તેનાપ્યલંકૃતમ્॥
યઃ પૂજયતિ રૂપેશં રૂપસૌભાગ્યદાયકમ્

યઃ પૂજયતિ દેવેશં પ્રસંગાદપિ પાર્વતિ ॥
ધનવાન્રૂપવાન્સોઽપિ રાજા ભવતિ ભૂતલે

એષ તે કથિતો દેવિ પ્રભાવઃ પાપનાશનઃ ॥
રૂપેશ્વરસ્ય દેવસ્ય ધનુઃસાહસ્રકં ૭બ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિ સાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પંચમ આવન્ત્યખણ્ડે ચતુરશીતિલિંગમાહાત્મ્યે રૂપેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ દ્વિષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ